# Lanmérik di Sid

Kart di lokalizasyon di Lanmérik di Sid.
**Lanmérik di Sid**-a sa roun sibkontinan é sa pati méridjonnal-a di Lanmérik, soulon pwen di lavi. Sa sibkontinan sitchwé antchèrman annan lémisfè lwès é prensipalman annan lémisfè sid. Li sa bòdé koté lwès ké loséyan pasifik é koté nò é lès ké loséyan atlantik. A Lanmérik santral-a ki ka yannen sa sibkontinan ké Lanmérik di Nò épi Karayb-ya ki sa sitchwé bò nòlwès-a.

Dé lanng-yan ki gangnen plis lokitò annan Lanmérik di Sid sa Èspangnòl ké
Potidjé.

## Jéyografi

Zimaj satélit di Lanmérik di Sid.
Lanmérik di Sid ka konstitchwé majò parti ostral-a dé latè émerjé di sa ki sa jénéralman déziyen kou Nouvèl Monn, lémisfè lwès, Lanmérik-ya, oben senpléman Lanmérik-a (ki sa pafwè konsidéré kou roun sèl kontinan é Lanmérik di Sid roun sibkontinan).

## Lanvironnman

Nò di Lanmérik di Sid ka abrité roun gran pati di byodivelèrsité plannétèr-a di latè-ya ki émèrjé. Danbwa-ya sa soupannan an fòrt régrésyon pou lélvaj (boven notanman, ki dèstiné pou lèspòrtasyon) ké kiltir endistriyèl (di soja notanman, pou pati transjénik). Difé-ya di danbwa, dégradasyon di sòl, ké lélvaj ké lagrikiltir endistriyèl sa lorijin-an di lémisyon enpòrtan di gaz ké léfè di sèr (ki ka fè pati pa légzanp di Brésilun dé pronmyé lémétò mondjal). Dayò sid-a di kontinan sa sitchwé anba trou di kouch di lozonn di antarktik, ki ka kondjwi bay roun fò monté di to di UV(kansérijenn, moutajenn).

## Lékonnonmi

Lagrikiltir-a ka rété ségtò di lagtivité ki pli enpòrtan di Lanmérik di Sid, menm si chonmaj riral ké povté ka chasé popilasyon-an bò di bidim lavil kotché. Rousours minyé ké pétrolyé, byen ki sibstansyèl, sa inégalman répati soulon péy-ya.

## Lanng

Lanng-an ki pi itilizé atè Lanmérik di Sid sa potidjé, ki sa lanng ofisyèl-a di Brézil. Lanmérik di Sid ka prézanté roun tré gran nonm di lanng minoritèr : nou ka dénonbré bò di 600 lanng ki ka apartni bay 118 fanmi lengwistik.

### Lanng éropéyen-yan

Senk lanng-yan di lorijin kolonnyal di Lanmérik di Sid sa potidjé, èspangnòl, annglé, néyèrlandé ké fransé.

### Lanng otogtonn-yan

Popilasyon nativ di Lanmérik, ki chifré pa milyon, té progrésivman roufoulé bo'd lentéryò-a di kontinan. Paradògsalman, enpòrtans-a di so popilasyon lokitris pa ka garanti pyès pérénité di lanng otogtonn-yan, ki sa pou laplipa ménasé di léstengsyon.

## Rélijyon

Rélijyon prensipal-a annan sibkontinan sidanmériken sa katolisism. Soupannan, légliz protestan-ya (prensipalman évanjélik) ka dévlopé sokò rapidman an nonm di pratikan, notanman atè Brézil ké Sourinanm.

## Pèp

### Ki ka ègzisté

Group ètnik é endijenn di Lanmérik di Sid ka enkli :

Pèp endijenn di Brézil
Dansò Marinera atè Trujillo, Pérou
Désandan éropéyen, Buenos Aires
## Léta ké téritwè

Kart politk di Lanmérik di Sid (an fransé)
Péyi-ya (ké téritwè ki ka dépann) annan sa tab sa katégorizé dapré chéma pou réjyon é sib-réjyon jéyografik ki itilizé pa Nasyonzini-ya.

| Non dé péyi (oben téritwè) | Siperfisi  | Popilasyon èstimasyon 2010 | Dansité di popilasyon pa kilonmèt karé (km 2) | Kapital |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Larjantin | 2 766 890 km2 | 41 343 200 | 14,9/km2 | Buenos Aires |
| Bolivi | 1 098 580 km2 | 9 947 420 | 9.1 km2 | La Paz, Souk |
| Brézil | 8 514 877 km2 | 201 103 330 | 23.6 km2 | Brasilia |
| Chili | 756 050 km2 | 16 746 490 | 22.1 km2 | Santiago |
| Lakolonbi | 1 138 910 km2 | 44 205 290 | 38.8 km2 | Bogota |
| Lékwatò | 283 560 km2 | 14 790 610 | 52.2 km2 | Kito |
| Zil Malwin (R.-I.) | 12 173 km2 | 3 140 | 0.26 km2 | Dégra Stanley-Lonn |
| Lagwiyann(Lafrans) | 86 504 km2 | 229 000 | 2.6 km2 | Kayenn-Pari |
| Gwiyannan | 214 970 km2 | 748 490 | 3.5 km2 | Georgetown |
| Paragwé | 406 750 km2 | 6 375 830 | 15.7 km2 | Asuncion |
| Pérou | 1 285 220 km2 | 29 907 000 | 23.3 km2 | Lima |
| Jéyòrji di Sid ké Zil Sandwich di Sid (R.-I.) | 4 190 km2 | 30 | 0.007 km2 | Grytviken-Lonn |
| Sourinanm | 163 270 | 486 620 | 3.0 km2 | Paramaribo |
| Lourougwé | 176 220 km2 | 3 510 390 | 19.9 km2 | Montevideo |
| Vénézwéla | 912 050 km2 | 27 223 230 | 29.8 km2 | Caracas |

Douz péyi-ya ki endépandan té lansé 8 désanm 2004 bay (déklarasyon di Cuzco) roun projé di Kouminoté sidanmériken di nasyon (KSN), ki divini Linyon di nasyon sidanmériken-yan (LNASID), asou modèl di Linyon éropéyen.

## Not ké référans

## Lannègs

|  |  |
| --- | --- |
|  | Lanmérik di Sid |
| Larjantin • Bolivi • Brézil • Chili • Lékwatò • Gwiyannan • Lakolonbi • Lagwiyann • Lourougwé • Paragwé • Pérou • Sourinanm • Vénézwéla |