Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Buenos Aires

| Buenos Aires |
| --- |
| Ciudad Autónoma de Buenos Aires (es)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|  Congressional Plaza (en)   |
|

---

 |
| Leasainm | La reina del Plata agus Baires  |
| Ainmnithe in ómós | Our Lady of Bonaria (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Airgintín  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | an Airgintín Viceroyalty of the Río de la Plata (en)  (1776–1810) United Provinces of the Río de la Plata (en)  (1816–1831)  |
| Daonra |
| Iomlán | 3,121,707 (2022)  |
| • Dlús | 15,355.17 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Greater Buenos Aires (en)   |
| Achar dromchla | 203.3 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Río de la Plata (en)   |
| Airde | 25 m  |
| Ar theorainn le | Buenos Aires  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Municipality of the City of Buenos Aires (en)   |
| Cruthú | 11 Meitheamh 1580 |
| Eachtra thábhachtach | Léigear Buenos Aires Foundation of the city of Buenos Aires (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Buenos Aires City Legislature (en)   |
| • Chief of Government of the Autonomous City of Buenos Aires (en)   | Jorge Macri (2023–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | C1000-14xx  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−03:00 America/Argentina/Buenos\_Aires  |
| Glaochód | 011  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | AR-C  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | buenosaires.gob.ar  |
|

---

 |

Is í **Buenos Aires** príomhchathair fheidearálach na hAirgintíne, agus tá sí lonnaithe ar bhruach thiar na habhann Rio de la Plata a dhéanann teorainn idir an Airgintín agus Uragua. Tá timpeall 12 milliún duine ina gcónaí ann. Is ceann de na cathracha is mó daonra í Buenos Aires i Meiriceá Theas. Tá an chuid is mó den daonra de bhunús Spáinneach nó Iodálach. Is í an Caitliceachas Rómhánach an reiligiún is coitianta i measc na ndaoine.

## Stair

Bhunaigh Pedro de Mendoza an baile ar 4 Feabhra 1536 ag deilt na habhann Rio de la Plata agus é ag lorg óir. Thug sé an t-ainm *Nuestra Señora Santa Maria del Buen Ayre* nó *Ár mbantiarna Naomh Muire an dea-aeir* ar an mbaile. Bhí ar na Spáinnigh an baile a thréigint sa bhliain 1541 de bharr na n-ionsaithe a rinne na daoine dúchasacha ar an mbaile. Bhunaigh Juan de Garay coilíneacht nua bhuan ar an áit sa bhliain 1580. Rinneadh príomhchathair Ríocht de la Plata sa bhliain 1776 den bhaile. Is suíomh an rialtais feidearálaí agus príomhchathair na tíre í ón mbliain 1880.

Avenida 5 de Mayo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAirgintíne é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Durrës

| Durrës |
| --- |
| Durrësi (sq) Durrës (sq)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Albáin |
| Contae de chuid na hAlbáine | Contae Durrës  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | LeathnaighContae Durrës Ríocht na hAlbáine (1272–1368) Prionsacht na hAlbáine (1914–1920) Durrës District (en)  (–1993)  |
| Daonra |
| Iomlán | 101,728 (2023)  |
| • Dlús | 2,197.15 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 46.3 km²  |
| Airde | 0 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Epidamnos  |
| Eachtra thábhachtach | Léigear Dyrrhachium (1107–1108)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 2000  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 UTC+02:00  |
| Glaochód | 052  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | durres.gov.al  |

Is é **Durrës** an dara cathair is mó i bPoblacht na hAlbáine, agus is é príomhchathair Chontae Durrës. Tá sé ar cheann de na cathracha is sine san Albáin; tá daoine ina gcónaí ann go leanúnach ar feadh 2500 bliain ar a laghad. Tá an chathair suite ar mhachaire réidh cois Chósta Mhuir Aidriad idir béil na n-aibhneacha Erzen agus Ishëm ag cúinne oirdheisceartach Mhuir Aidriad. Imríonn aeráid shéasúrach na Meánmhara tionchar mór ar aeráid Durrës.

Bhunaigh coilínigh Ghréagacha as an gCoraint agus as Coircíora (Corfú sa lá atá inniu ann) an chathair timpeall an 7ú haois RC i gcomhar leis an treibh áitiúil Eilíriach, na Taulantii. Thugtaí Epidamnos nó Dyrrachium ar an gcathair. D'fhás Durrës de réir mar a d'éirigh sé níos tábhachtaí in Impireacht na Róimhe agus ina comharba, an Impireacht Bhiosántach. Thosaigh an *Via Egnatia* sa chathair agus chuaigh sé soir trasna machairí, ísealchríocha, agus ardchríocha Leithinis na mBalcán go Cathair Chonstaintín.

Sna Meánaoiseanna, bhí na Bulgáraigh, na Veinéisigh, na hOtamánaigh, agus teaghlaigh uaisle de chuid na hAlbáine ag streachaint chun ceannas a fháil ar Durrës. I ndeireadh na dála, fuair na hOtamánaigh an lámh in uachtar, agus rialaigh siad an chathair ar feadh níos mó ná 400 bliain, ó 1501 go dtí 1912. Tar éis Forógra Saoirse na hAlbáine in 1912, ba é Durrës príomhchathair Phrionsacht na hAlbáine ar feadh tamaill ghearr. Ina dhiaidh sin, gabhadh an chathair isteach i Ríocht na hIodáile idir an dá chogadh domhanda, agus bhí sé faoi fhorghabháil na Naitsithe le linn an Dara Cogadh Domhanda. Tháinig borradh faoi dhaonra Durrës agus faoi ghníomhaíocht eacnamaíoch sa chathair faoin rialtas cumannach san Albáin idir 1946 agus 1991.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAlbáine é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 2 Meán Fómhair

Is é an **2 Meán Fómhair** an 245ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 246ú lá i mbliain bhisigh. Tá 120 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* Vítneam - *Lá Náisiúnta*

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1812 — Kirkpatrick Macmillan, ceapadóir Albanach (b. 1878)
* 1838 — Liliʻuokalani, banríon agus cumadóir ceoil Haváíoch (b. 1917)
* 1877 — Frederick Soddy, radaicheimicí Sasanach (b. 1956)
* 1883 — Alexander Haslett, polaiteoir Éireannach (b. 1951)
* 1913 — Bill Shankly, Bainisteoir agus imreoir sacair Albanach (b. 1981)
* 1927 — Risteárd Ó Glaisne, iriseoir agus scríbhneoir Éireannach (b. 2003)
* 1952 — Jimmy Connors, imreoir leadóige
* 1954 — Andrej Babiš, polaiteoir agus fear gnó Seiceach
* 1961 — Carlos Valderrama, imreoir sacair Colómach
* 1962 — Keir Starmer, polaiteoir Briotanach agus Cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre
* 1963 — Sue Cleaver, ban-aisteoir Briotanach
* 1964 — Keanu Reeves, aisteoir Ceanadach
* 1965 — Lennox Lewis, dornálaí Briotanach-Ceanadach
* 1968 — Camille Grammer, pearsa theilifíse Mheiriceánach
* 1979 — Alexander Povetkin, dornálaí Rúiseach
* 1982 — Joey Barton, peileadóir sacair
* 1988 — Cóilín Ó Riain, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1022 — Máel Sechnaill mac Domnaill, Ard-Rí na hÉireann (r. 948)
* 1836 — William Henry, ceimicí Sasanach (r. 1774)
* 1865 — William Rowan Hamilton, 60, eolaí (r. 1805)
* 1964 — Morris Ankrum, aisteoir Meiriceánach (r. 1896)
* 1969 — Ho Chi Minh, ceannaire cumannach Vítneamach (r. 1890)
* 1973 — J. R. R. Tolkien, 81, scríbhneoir (r. 1892)
* 1992 — Barbara McClintock, eolaí Meiriceánach (r. 1902)
* 2001 — Christiaan Neethling Barnard, máinlia cairdiach as an Afraic Theas (r. 1922)
* 2014 — James White, polaiteoir Éireannach (r. 1938)
* 2015 — Alan Kurdi, páiste trí bliana a fuair bás nuair a d'iompaigh a bhád béal faoi (r. 2012)

## Tarluithe eile

* 31 RC - Cath Actium, bua Octáivian i gcoinne Marcas Antaine agus Cléópatra i gcath mara sa Ghréig
* 1601 - Tháinig an Ceathrú hArmáid na Spáinne i dtír in Éirinn ag Cionn tSáile
* 1666 - Thosaigh Loscadh Mór Londan. Lean an thine ar aghaidh trí lá.
* 1752 - Ghlac an Bhreatain Mhór, agus an Impireacht, an Féilire Ghréagóra
* 1939 - D'ionghabh An Ghearmáin Naitsíoch *Saorchathair Danzig* (Gdańsk anois) san Pholainn
* 1945 - Shínigh an tSeapáin ordú géillte ag cur deireadh leis an Dara Cogadh Domhanda
* 1963 - Chuir an Gobharnóir George Wallace bac ar dhídheighilt ag Scoil Dara Leibhéal Tuskegee in Alabama
* 1998 - Tharla timpiste eitleáin Swiss Air 8 km ón Albain Nua. Maraíodh 229 sa timpiste
* 2008 - D'eisigh Google an brabhsálaí gréasáin Chrome
# Siolla

Is sraith litreacha scríofa chun ionadaíocht a dhéanamh de shiollaí agus (i dteangacha éigean nó céimeanna scríbhneoireacht) le haghaidh na aibítre é **siolla**. Tugtar *lide* air i nGaeilge na hAlban.
'

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 7ú haois

## Forbhreathnú

## Tarluithe

## Daoine Suntasacha

## Deichniúra agus blianta

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **590í** | 590 | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 |
| **600í** | 600 | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 |
| **610í** | 610 | 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 |
| **620í** | 620 | 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 |
| **630í** | 630 | 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 |
| **640í** | 640 | 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 |
| **650í** | 650 | 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 |
| **660í** | 660 | 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 |
| **670í** | 670 | 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 |
| **680í** | 680 | 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 |
| **690í** | 690 | 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 |
| **700í** | 700 | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 |

## Tagairtí
# 2ú haois RC

## 2ú haois RC

Is í **an dara haois RC** an aois a mhair ó 200 RC go dtí 101 RC.

## Forbhreathnú

An Tríú Cogadh Púnach (149 RC - 146 RC).

Deireadh Ré Heilléanaíoch agus tús Ré Rómhánach (146 RC)

## Imeachtaí

* 106 RC 3 Eanáir: Rugadh Cicearó

## Daoine suntasacha

## Tagairtí
# Cáin

dioscaí mótarchánacha in Éirinn
Airgead a ghearrann an rialtas ar dhaoine le híoc as seirbhísí poiblí is ea **cáin**.

## Féach freisin

* Seirbhísí poiblí

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Fujian

| Fujian |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Fuzhou  |
| Daonra |
| Iomlán | 41,540,086 (2020)  |
| • Dlús | 342.18 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Southeast China (en)   |
| Achar dromchla | 121,400 km²  |
| Pointe is airde | Mount Huanggang (en)  (2,158 m)  |
| Ar theorainn le | Zhejiang Jiangxi Guangdong  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | 福建省  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Fujian Provincial People's Government (en)   |
| Comhlacht reachtach | Fujian Provincial People's Congress (en)   |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 4,390,390,000,000 ¥ (2020)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CN-FJ agus CN-35  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | fujian.gov.cn  |

Cúige is ea **Fujian** (Sínis: 福建省, Pinyin: *Fújiàn Shěng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite in oirdheisceart na tíre.

## Rannta rialacháin

Tá an Chúige Fujian roinnte ina naoi roinnt ar leibhéal an mhaoracht (Béarla: *prefecture*), mar a leanas seo:

| **Rannta rialacháin Cúige Anhui** |
| --- |
|  |
| № | Cóid roinn | Ainm aibítreach | Sínis | Pinyin | Achar (ciliméadar)2 | Daonra 2010 | Príomhbhaile | Rannta |
| Ceantair | Contaetha | Cathracha chontae-leibhéil |
|   | 350000 | Fujian | 福建省 | Fújiàn Shěng | 121400.00 | 36,894,216 | Fuzhou | 28 | 44 | 13 |
| 1 | 350100 | Fuzhou | 福州市 | Fúzhōu Shì | 12155.46 | 7,115,370 |  Ceantar Gulou | 5 | 6 | 2 |
| 2 | 350200 | Xiamen | 厦门市 | Xiàmén Shì | 1699.39 | 3,531,347 | Ceantar Siming | 6 |  |  |
| 6 | 350300 | Putian | 莆田市 | Pútián Shì | 4119.02 | 2,778,508 | Ceantar Chengxiang | 4 | 1 |  |
| 8 | 350400 | Sanming | 三明市 | Sānmíng Shì | 22928.79 | 2,503,388 | Ceantar Meilie | 2 | 9 | 1 |
| 7 | 350500 | Quanzhou | 泉州市 | Quánzhōu Shì | 11245.00 | 8,128,530 | Ceantar Fengze | 4 | 5\* | 3 |
| 9 | 350600 | Zhangzhou | 漳州市 | Zhāngzhōu Shì | 12873.33 | 4,809,983 | Ceantar Longwen | 2 | 8 | 1 |
| 4 | 350700 | Nanping | 南平市 | Nánpíng Shì | 26280.54 | 2,645,549 | Ceantar Jianyang | 2 | 5 | 3 |
| 3 | 350800 | Longyan | 龙岩市 | Lóngyán Shì | 19028.26 | 2,559,545 | Ceantar Xinluo | 2 | 4 | 1 |
| 5 | 350900 | Ningde | 宁德市 | Níngdé Shì | 13452.38 | 2,821,996 | Ceantar Jiaocheng | 1 | 6 | 2 |
| ██ Sub-provincial cities
\* - including Jinmen County claimed by the PRC controlled by the ROC (included in the total Counties' count) |

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Síne (DPS) é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Tuaisceart

Rós an chompáis leis an tuaisceart aibhsithe.
Is ceann de cheithre phríomhaird an chompáis é an **tuaisceart.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 5ú haois

## Forbhreathnú

## Tarluithe

* look

## Daoine Suntasacha

## Deichniúra agus blianta

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **390í** | 390 | 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | 398 | 399 |
| **400í** | 400 | 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 |
| **410í** | 410 | 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 |
| **420í** | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 |
| **430í** | 430 | 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 |
| **440í** | 440 | 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 |
| **450í** | 450 | 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 |
| **460í** | 460 | 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 |
| **470í** | 470 | 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 |
| **480í** | 480 | 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 |
| **490í** | 490 | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 |
| **500í** | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 |

## Tagairtí