Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cósta Ríce

| Cósta Ríce |
| --- |
| República de Costa Rica (es)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|

---

 |
| Aintiún | *Noble patria, tu hermosa bandera*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Vivan siempre el trabajo y la paz» «Essential Costa Rica»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | San José, Cósta Ríce  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,265,575 (2024)  |
| • Dlús | 102.88 hab./km² |
| Déamainm | Cósta Ríceach  |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Meiriceá Laidineach dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh (2023–)  |
| Achar dromchla | 51,179.92 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Muir Chairib agus an tAigéan Ciúin  |
| Pointe is airde | Cerro Chirripó (3,820 m)  |
| Pointe is ísle | Muir Chairib (0 m)  |
| Ar theorainn le | Panama Nicearagua  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Mosquitia (en)   |
| Cruthú | 1821 |
| Éarlamh | Virgin of the Angels (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Reachtaíochta Chósta Ríce  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 64,616,482,168 $ (2021)  |
| Airgeadra | colón Chósta Ríce  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−06:00 America/Costa\_Rica  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .cr  |
| Glaochód | +506  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911 agus 112  |
|  |
| Cód tíre | CR  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | presidencia.go.cr  |

Is tír i Meiriceá Láir é **Cósta Ríce**, nó go hoifigiúil, **Poblacht Chósta Ríce** (Spáinnis: *Costa Rica* nó *República de Costa Rica*).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Panamá (cathair)

| Panamá |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Panama |
| Province of Panama (en)  | Panamá Province (en)  |
| District of Panama (en)  | Panamá District (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Panama Panamá District (en)   |
| Daonra |
| Iomlán | 1,540,000 (2026)  |
| • Dlús | 5,600 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Central Panama (en)   |
| Achar dromchla | 275 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an tAigéan Ciúin agus Canáil Phanama  |
| Airde | 20 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Bunaitheoir(í) | Pedro Arias Dávila  |
| Cruthú | 25 Lúnasa 1519 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Mayer Mizrachi (en)  (2024–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 0801  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−05:00  |
| Glaochód | 507  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | mupa.gob.pa  |
|

---

 |

Is é **Panamá** (Spáinnis: *Panamá* nó *Ciudad de Panamá*) príomhchathair Phoblacht Phanama. Is é an chathair is mó sa tír é. Príomhchathair riaracháin Chúige Phanamá atá ann chomh maith. Tá cónaí ar 430,299 duine i bPanamá Láir, 880,691 duine sa chathair ar fad, agus 1,501,691 sa mhórcheantar uirbeach.

Tá Cathair Phanamá suite ar Mhurascaill Phanamá, ar an Aigéan Ciúin, lámh le béal Chanáil Phanama. Ionad mór cultúir agus trádála atá ann; bíonn an t-airgeadas sách tábhachtach sa chathair. Tá an chanáil agus an turasóireacht tábhachtach don gheilleagar áitiúil freisin.

Bhunaigh na Spáinnigh an chathair den chéad uair sa bhliain 1519. Scrios an foghlaí mara úd, Henry Morgan, an chathair sa bhliain 1671. Athbhunaíodh an chathair dhá bhliain ina dhiaidh sin ar shuíomh nua 5 mhíle nó mar sin ón tseanchathair.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 16ú haois

## Forbhreathnú

## Tarluithe

## Daoine Suntasacha

* Eilís I Shasana, banríon Shasana is Éireann.
* Mairtín Liútar, diagaire Gearmánach.
* Akbar, impire Múgal.

## Deichniúra agus blianta

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1490í** | 1490 | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 |
| **1500í** | 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 |
| **1510í** | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 |
| **1520í** | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 |
| **1530í** | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 |
| **1540í** | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 |
| **1550í** | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 |
| **1560í** | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 |
| **1570í** | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 |
| **1580í** | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 |
| **1590í** | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 |
| **1600í** | 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 |

## Tagairtí
# Eacuadór

| Eacuadór |
| --- |
| República del Ecuador (es)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Salve, oh patria*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «« Allah,Vətən və Azadlıq "» «Duw, Mamwlad a Rhyddid»  |
| Ainmnithe in ómós | meánchiorcal  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Quito  |
| Daonra |
| Iomlán | 16,938,986 (2022)  |
| • Dlús | 65.86 hab./km² |
| Déamainm | Eacuadórach  |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis Northern Quichua (en)  Shuar (en)   |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Meiriceá Meiriceá Easpáinneach Meiriceá Laidineach  |
| Achar dromchla | 257,204.27 km²  |
| Pointe is airde | Chimborazo (6,263.47 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Ciúin (0 m)  |
| Ar theorainn le | Peiriú an Cholóim  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Gran Colombia (en)   |
| Cruthú |  **10 Lúnasa 1809 ↔ 24 Deireadh Fómhair 1809**:  Quito's revolutionary process (en)   **11 Deireadh Fómhair 1811 ↔ 1 Nollaig 1812**:  Poblacht Quito  **24 Bealtaine 1822 ↔ 13 Bealtaine 1830**:  Gran Colombia (en)  ↔ Cath Pichincha  **13 Bealtaine 1830**:  Stát Eacuadór 16 Feabhra 1840 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | poblacht agus córas uachtaránachta  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas Eacuadór  |
| Comhlacht reachtach | National Assembly (en)   |
| • Uachtarán Eacuadór  | Daniel Noboa (2023–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Náisiúnta Bhreithiúnais Eacuadór  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 106,165,866,000 $ (2021)  |
| Airgeadra | dollar na Stát Aontaithe  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−05:00 (a mainland Ecuador (en) ) UTC−06:00 (a Oileáin Galápagos) Pacific/Galapagos (a Oileáin Galápagos) America/Guayaquil (a mainland Ecuador (en) )  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .ec  |
| Glaochód | +593  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911, 101, 102 agus 131  |
|  |
| Cód tíre | EC  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | presidencia.gob.ec  |

Is tír i Meiriceá Theas í **Eacuadór**, ar an Aigéan Ciúin. Tá teorainneacha aici le Peiriú ó theas is leis an gColóim ó thuaidh. Tá sí suite ar an Meánchiorcal. Is léi an t-oileánra Galápagos, atá suite 1000km siar amach san Aigéan Ciúin, freisin.Is í San Francisco de Quito an phríomhchathair. Tá 16 milliún duine ina gcónaí ann.

Olltoirtís oileáin Galápagos
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol tíreolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 1831

1831| Sampla de | bliain féilire agus common year starting and ending on Saturday (en)  |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1831 (mdcccxxxi) |
| Ioslamach | 1247 – 1248 |
|  Síneach | 4527 – 4528 |
| Eabhrach | 5591 – 5592 |
| Hiondúch | 1886 – 1887 (*Vikram Samvat*) 1753 – 1754 (*Shaka Samvat*) 4932 – 4933 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1209 – 1210 |
| Airméanach | 1280 |
| Rúnach | 2081 |
| *Ab urbe condita* | 2584 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 18ú haois - **19ú haois** - 20ú haois |
| Deich mbliana |
| 1800í 1810í 1820í - **1830í** - 1840í 1850í 1860í |
| Bliain |
| 1828 1829 1830 - **1831**  - 1832 1833 1834

---

 |
|   |

## Tarluithe

## Breitheanna

* 25 Eanáir — Ivan Shishkin, péintéir tírdhreacha Rúiseach
* 7 Bealtaine — Richard Norman Shaw, ailtire Albanach
* 10 Meán Fómhair — Diarmaid Ó Donnabháin Rossa, réabhlóidí Éireannach as Iarthar Chorcaí
* 19 Samhain — James A. Garfield, 20ú uachtarán na Stát Aontaithe (b. 1881)
* 20 Nollaig — Helen Mabel Trevor, péintéir Éireannach Tuaisceartach
* gan dáta -Tarbh Suite, taoiseach agus fear naofa de chuid na Sioux, i Meiriceá (b. 1890)

## Básanna

* 4 Iúil — James Monroe, 5ú uachtarán na Stát Aontaithe (r. 1758)
* 14 Samhain — Georg Wilhelm Friedrich Hegel, fealsamh Gearmánach
* 8 Nollaig — James Hoban, ailtire Éireannach (r. timpeall 1758)
# Seangán

Seangán| Formicidae  |
| --- |
|  Iridomyrmex purpureus  |
| Taifead |
|   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| For-ríocht | Holozoa |
| Ríocht | Animalia |
| Fíleam | Arthropoda |
| Aicme | Insecta |
| Ord | Hymenoptera |
| Forfhine | Formicoidea |
| Fine | **Formicidae**  Latreille, 1809 |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ainmnithe in ómós | gearradh  |
| This zoological name is coordinate with (en)  | Formica  |

Is feithid é an **seangán**. Ball d'fhine na Formicidae atá ann. Tá siad gaolta leis na beacha agus leis na foichí.

Tháinig an seangán ar an bhfód idir 110 agus 130 milliún bhliain ó shin. Tá seangáin ina gcónaí i ngach cuid den domhan ach amháin Antartaice agus oileáin áirithe.

Tá ról an-tábhachtach ag an seangán sa ghairdín. Bogann siad tríd an gcré, agus mar sin, cuireann siad aer ann. Cabhraíonn sé seo le fás na bplandaí.

Sa bhliain 2022, rinne taighdeoirí staidéar chun líon na seangán ar an bpláinéad a mheas. Is cosúil go bhfuil ar a laghad 20 cuaidrilliún seangán ar Domhan. Ciallaíonn seo go bhfuil ar a laghad 20,000,000,000,000,000 acu ann.

## Féach freisin

* Foiche

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Gloine

Uisce i ngloine
Is éard atá sa **ghloine** ná solad dímhorfach trédhearcach a ndéantar pánaí fuinneoige agus soithí bia as. Nuair a thráchtar ar ghloine gan a bheith ag sainiú cén cineál gloine atá i gceist, is í an ghloine sóide agus aoil a bhíonn i gceist, is é sin, gloine a bhfuil an tsileacáit sóidiam dhímhorfach ar an gcomhábhar is tábhachtaí di. Déantar gloine tríd na comhábhair (sóid - is é sin, carbónáit sóidiam -, aol, dolaimít, dé-ocsaid sileacain, ocsaíd alúmanaim, agus beagáinín den tsulfáit sóidiam nó den chlóiríd sóidiam) a théamh i bhfoirnéis suas go 1675 °C. Is féidir dath a chur sa ghloine le breiseáin éagsúla. Mar shampla, cuirtear ocsaíd iarainn leis an meascán le dath ruadhearg a fháil. Is minic a úsáidtear mianraí nádúrtha in áit ceimiceán glan - tróna in áit na sóide, gaineamh in áit na dé-ocsaíde sileacain, nó iathchloch, a bhfuil idir shileacáit, alúmanam, agus cailciam ann.

Tá páirt ríthábhachtach ag an ngloine sa tionsclaíocht agus san eolaíocht araon. Tugtar gloine leacaithe ar an gcineál a ndéantar pánaí fuinneoige as. Maidir leis na soithí is na coimeádáin, séidtear suas ina mboilgeoga gloine leáite iad ar dtús le múnla a chur ina dtimpeall ansin chun an cruth ceart a fháil. Is féidir úsáid a bhaint as snáithíní gloine leis an bplaisteach nó an choincréit a neartú.

Cé go bhfuil an ghloine sobhriste, tá sí sách díonta ar imoibrithe láidre ceimiceacha, cosúil leis na haigéid agus na bunanna. Is iad an fluairín agus an fhluairíd hidrigine is réidhe a chreimeann í, ach is féidir aigéad nítreach agus aigéad sulfarach a choinneáil i dtaisce i gcoimeádáin ghloine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An Bholaiv

| An Bholaiv |
| --- |
| Estado Plurinacional de Bolivia (es) Buliwya Achka nasyunkunap Mama llaqta (qu) Wuliwya Suyu (ay) Tetã Volívia (gn)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *amhrán náisiúnta na Bolaive*  |
|

---

 |
| Mana | «La Unión es la Fuerza» «Unity is Strength» «Обединението е силата» «Bolivia awaits you» «Адзінства — сіла» «Cryfder yr Undeb»  |
| Ainmnithe in ómós | Simón Bolívar  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Sucre agus La Paz  |
| Daonra |
| Iomlán | 12,244,159 (2023)  |
| • Dlús | 11.15 hab./km² |
| Déamainm | Bolavach  |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis Aidhmiris an Cheatsuais an Ghuaráinis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Meiriceá Laidineach Comunidad Andina (1969–) Mercosur (2024–)  |
| Achar dromchla | 1,098,581 km²  |
| Pointe is airde | Nevado Sajama (en)  (6,542 m)  |
| Pointe is ísle | Abhainn Pharagua (90 m)  |
| Ar theorainn le | an Airgintín Paragua an tSile an Bhrasaíl Peiriú  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1825 |
| Á leanúint ag | Acre Territory (en)   |
| Eachtra thábhachtach | Independence of Bolivia (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | poblacht pharlaiminteach agus poblacht  |
| Comhlacht reachtach | Plurinational Legislative Assembly (en)   |
| • Uachtarán na Bolaive  | Rodrigo Paz Pereira (2025–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 40,408,208,524 $ (2021)  |
| Airgeadra | boliviano  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−04:00 America/La\_Paz  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .bo  |
| Glaochód | +591  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911, 110, 119 agus 160  |
|  |
| Cód tíre | BO  |
|  |

Is tír i Meiriceá Theas í **Poblacht na Bolaive**. Tá sí ag críochantacht leis an Sile, le Paragua, le Peiriú agus leis an mBrasaíl. Tá 11.5 milliúin daoine ina gcónaí ann. Is í an Bholaiv an tír is boichte i Meiriceá Theas.

## Polaitíocht

Ba é Evo Morales uachtarán na tíre sna blianta 2006–2019, an chéad uachtarán dúchasach i stát ar bith i Meiriceá Laidineach. Thosaigh sé a chéad téarma ar 22 Eanáir 2006 agus d'éirigh sé as oifig ar 10 Samhain 2019.

Réileán salainn Uyuni
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Rí

Rí|  |
| Cineál fostaíochta | rí |

Coróin Naomh Éadbhard a chaith Rí na Ríochta Aontaithe
Baineann an téarma **rí**, i gcomhthéacs monarcachta, leis an bhfear atá i gceannas ar thír nó ar phobal, de ghnáth mar gheall ar an teideal a fháil le hoidhreacht.

## Féach freisin

* Ríthe Éireann

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ginealach máthairlíneach

Córas ginealaigh i gclann nó treibh ina rianaítear ballraíocht, oidhreacht is comharbas trí iníonacha na máthar. Fuarthas an sampla is cáiliúla ar oileáin Trobriand i Nua-Ghuine Phapua. Ní chiallaíonn sé seo go dtreoraíonn mná gach sealúchas ná go mbíonn na poist údarásacha uile acu.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Teaghlach de Valois

Armas ríoga de Valois na FrainceFoghéag nó 'dalta' ba ea **Ríshliocht de Valois** (An Fhraincis: *Valois* - "an ghleann" nó "as an ghleann") de Ríshliocht Chapet. Tháinig siad i gcomharbacht ar Ríshliocht Chapet (*an sliocht díreach chuig na ríchathaoireach*), agus b’iad a bhí i dteach ríoga na Fraince ón bhliain 1328 go 1589. Bhunaigh baill shóisearacha foghéaga eile in Alençon, Anjou, Ríshliocht de Valois - na Burgúine agus Orléans.
# Staraí

Staraí|  |
| Cineál fostaíochta | scoláire daonnachtaí |
| Réimse oibre | staidéar ar stair agus staireolaíocht |

 Staraí Gréagach a mhair sa 5ú haois R.Ch. ab ea Héaradatas, ar a dtugtar "athair na staire" agus a bhfuil a scríbhinní stairiúla a bhfuil a gcuid scríbhinní stairiúla ar na cinn is sine a tháinig slán.
Is speisialtóir é no í an **staraí** sa stair mar dhisciplín eolaíochta nó acadúil, is é sin, is gairmí é a imscrúdaíonn, a dhéanann staidéar, a scríobhann agus, ar uairibh, a nochtaíonn nó a nochtar, tuairiscí ar imeachtaí agus ar thréimhsí den am atá thart. Seasann cuid acu amach as a bhfoilseacháin, a n-oiliúint nó a dtaithí agus uaireanta bíonn údarás éigin acu ina réimse. Nuair a fhágann staraí taifead scríofa dá shaothar, is scríbhneoir é.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol na staire é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Suzhou

| Suzhou |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne |
| Province of China (en)  | Jiangsu  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 12,748,262 (2020)  |
| • Dlús | 1,472.54 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Jiangsu  |
| Achar dromchla | 8,657.32 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An Iaing-tsí  |
| Airde | 5 m  |
| Ar theorainn le | Shang-hai Taizhou Jiaxing Nantong Wuxi Changzhou Huzhou  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 215000  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
| Glaochód | 512  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | suzhou.gov.cn  |

Cathair ar leibhéal maorachta in oirthear na Síne is ea **Suzhou** (scríofa mar **Soochow** san am atá thart). Tá Suzhou suite in oirdheisceart Chúige Jiangsu, timpeall is 100km (62 míle slí) siar ó thuaidh ó Shanghai. Is é Suzhou an dara cathair is mó in Jiangsu, i ndiaidh Nanjing, príomhchathair an chúige. Cónaíonn 4.33 milliún duine sa chathair féin.

Bunaíodh Suzhou sa bhliain 514 RC. Tá a lán canálacha, droichid chloiche, pagódaí agus gairdíní ón seanam, rud a fhágann go bhfuil tóir ar an gcathair i measc turasóirí Síneacha agus eachtrannacha. "Veinéis an Oirthir" agus "Veinéis na Síne" a thugtar ar Suzhou go minic.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An Úisbéiceastáin

| An Úisbéiceastáin |
| --- |
| Oʻzbekiston (uz) Oʻzbekiston Respublikasi (uz)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Amhrán náisiúnta na hÚisbéiceastáine*  |
|  |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Úisbéiceastánaigh  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Tashkent  |
| Daonra |
| Iomlán | 34,915,100 (2021)  |
| • Dlús | 77.77 hab./km² |
| Déamainm | Úisbéiceastánach  |
| Teanga oifigiúil | an Úisbéiceastáinis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 448,978 km²  |
| Pointe is airde | Khazret Sultan (en)  (4,643 m)  |
| Pointe is ísle | Sarygamysh Lake (en)  (−12 m)  |
| Ar theorainn le | an Chasacstáin an Afganastáin an Táidsíceastáin an Chirgeastáin an Tuircméanastáin  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Poblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚisbéiceastáine agus an tAontas Sóivéadach  |
| Cruthú | 1991 |
| Saoire phoiblí | Nowruz (en)  (1 Farvardin (en) )  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | córas uachtaránachta  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na hÚisbéiceastáine  |
| Comhlacht reachtach | Oliy Majlis (en)   |
| • Uachtarán na hÚisbéiceastáine  | Shavkat Mirziyoyev (2016–)  |
| • Príomh-Aire na hÚisbéiceastáine  | Abdulla Nigmatovich Aripov (2016–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 69,238,900,000 $ (2021)  |
| Airgeadra | som na hÚisbéiceastáine  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:00 Asia/Samarkand (a Karakalpakstan, Bukhara Region (en) , Navoiy Region (en) , Qashqadaryo Region (en) , Samarqand Region (en) , Surxondaryo Region (en) , Xorazm Region (en) ) Asia/Tashkent (a Tashkent, Andijan Region (en) , Fergana Region (en) , Jizzakh Region (en) , Namangan Region (en) , Sirdaryo Region (en) , Tashkent Region (en) )  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .uz  |
| Glaochód | +998  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112  |
|  |
| Cód tíre | UZ  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.uz…  |

Poblacht iar-Shóivéadach i lár na hÁise is ea an **Úisbéiceastáin**. Tá sí ag críochantacht leis an gCirgeastáin, an gCasacstáin, an dTáidsíceastáin, agus an dTuircméanstáin. Labhraítear teanga Thuircice inti a ghlaotar Úisbéiceastáinis. Is í Tashkent príomhchathair na tíre, cé go bhfuil cathracha Samarkhand, Bukhara and Khiva níos sine agus níos stairiúla.

Cosúil leis na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile, bhain an Úisbéiceastáin a neamhspleáchas amach ón Aontas Sóivéadach sa bhliain 1991. Is é Shavkat Mirziyoyev uachtarán na tíre.

Radharc ar sheanfhoirgnimh in Bukhara
## Féach freisin

* An Áise

## Tagairtí