Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 Iúil

Is é an **16 Iúil** an 197ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 198ú lá i mbliain bhisigh. Tá 168 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh Helier (Geirsí)

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1194 — Naomh Claire, (b. 1253)
* 1704 — John Kay, ceapadóir Briotanach (b. 1779)
* 1870 — Láimhbheartach Mac Cionnaith, scoláire Éireannach (b. 1956)
* 1872 — Roald Amundsen, taiscéalaí Ioruach (b. 1928)
* 1888 — Frits Zernike, fisiceoir Ollannach (b. 1966)
* 1903 — Fritz Bauer, breitheamh Gearmánach (b. 1968)
* 1907 — Barbara Stanwyck, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1990)
* 1911 — Ginger Rogers, ban-aisteoir agus damhsóir Meiriceánach (b. 1995)
* 1926 — Irwin Rose, bitheolaí Meiriceánach (b. 2018)
* 1930 — Joey Giardello, dornálaí Meiriceánach (b. 2008)
* 1932 — Bill Byrge, aisteoir Meiriceánach (b. 2025)
* 1936 — Yasuo Fukuda, polaiteoir Seapánach
* 1942 — Margaret Court, imreoir leadóige Astrálach
* 1954 — Danny Healy-Rae, polaiteoir Éireannach
* 1958 — Michael Flatley, damhsóir Gael-Mheiriceánach
* 1959 — Bob Joles, guthaisteoir Meiriceánach
* 1967 — Will Ferrell, fuirseoir, agus aisteoir Meiriceánach
* 1971 — Joe McHugh, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* 1979 — Douglas Murray, iriseoir Sasanach
* 1981 — Tomás Ó Cionnaith, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* 1989 — Gareth Bale, imreoir sacair
* 1993 — Katie McGlynn, aisteoir Briotanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1216 — Pápa Innocentius III (r. 1160)
* 1535 — Thomas More, státaire, dlíodóir, agus fealsamh Sasanach (r. 1478)
* 1557 — Áine Cleves, céile an rí, ceathrú bhean Anraí VIII Shasana (r. 1515)
* 1764 — Ivan VI, 23, Impire na Rúise (r. 1740)
* 1953 — Hilaire Belloc, scríbhneoir (r. 1870)
* 1985 — Heinrich Böll, 67, scríbhneoir (r. 1917)
* 1994 — Julian Schwinger, fisiceoir teoiriciúil Meiriceánach (r. 1918)
* 2015 — Alexis FitzGerald Óg, polaiteoir Éireannach (r. 1945)
* 2017 — George A. Romero, Scannánóir Meiriceánach-Cheanadach, scríbhneoir scripte scannáin agus eagarthóir (r. 1940)
* 2023 — Kevin Mitnick, haiceálaí Meiriceánach (r. 1963)

## Tarluithe eile

* 1228 - Canónaíodh San Proinsias Assisi
* 1977 - Corónaíodh Risteard II Shasana ina rí
* 1790 - Bunaíodh Ceantar Cholumbia
* 1915 - D'éirigh Henry James ina shaoránach na Breataine lena thiomantas a aibhsiú don Bhreatain i rith an chogaidh
* 1935 - Lonnaíodh an chéad mhéadar páirceála an domhain i gCathair Oklahoma, Oklahoma
* 1945 - Tháinig Winston Churchill, Harry S. Truman agus Iósaf Stailín le chéile chun an bua in aghaidh na Gearmáine a phlé
* 1951 - D'éirigh Leopold III na Beilge as an choróin agus thóg a mhac, Baudouin, a áit
* 1951 - D'fhoilsigh J. D. Salinger a leabhar *The Catcher in the Rye*
* 1969 - Lainseáil Apollo 11 ó Cape Kennedy
* 1979 - D'éirigh Saddam Hussein ina Uachtarán na hIaráice
* 1999 - Bhásaigh John F. Kennedy, Jr., a bhean chéile Carolyn Bessette Kennedy agus a deirfiúr Lauren Bassette i dtimpiste eitleáin in aice le Martha's Vineyard
* 2019 - Thit foirgneamh, a bhí 100 bliain d'aois, i Mumbai, An India. Maraíodh deichniúr.
# Scála (ceol)

C
Sa cheol, is éard atá i gceist le **scála** ná na nótaí a dhéanann bunghluais córais shéisigh nó armónaigh, leagtha amach mar chéimeanna suas ní síos (nó sraith nótaí ceoil ag éirí nó ag titim agus áirithe thomhaiste eatarthu).

De bhrí gur minic a bhíonn gluaiseacht chéimneach i ngach saghas ceoil, beagnach, tá cleachtadh na scálaí bunúsach i dtraenáil gach ionstraimí.

Is iad na scálaí tábhachtacha i gceol an iarthair ná na scálaí mórghléis is mionghléis, an scála peantatonach, an scála lántonach, agus an scála crómatach.

## Féach freisin

* Ceol

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Comhcheol

Comhcheol|  |
| Ball de | elements of music (en)   |

Comhcheol
Cuingriú nótaí ceoil i gcordaí, agus ina dhiaidh sin sraitheanna cordaí, le béim ar chuingriú na gcomhpháirteanna ceartingearacha níos mó ná oiriúnú na ndual séiseach le chéile (cuntraphointe). Mar sin, tionlacann nó gléasann an comhcheol na duail séise. Is féidir go mbeidh sé diatonach (ag baint úsáid as nótaí gléis amháin, a bheag nó a mhór), crómatach (ag baint úsáid as cuid mhaith nótaí ó thaobh amuigh den ghléas), nó atonúil (ag baint úsáid as nótaí beag beann ar nótaí an ghléis). Níos ginearálta, ciallaíonn sé ceol ceolmhar a bhfuil ‘fuaim thaitneamhach’ leis, mar mhalairt ar dhíchordach — ach le fírinne, ní raibh an t-am ann riamh nuair nach raibh an díchorda mar bhunchuid den chomhcheol.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ceoil é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |