Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dé-ocsaíd charbóin

Dé-ocsaíd charbóin|  |
| Substaint cheimiceach | aicme eintiteas ceimiceach agus trace gas (en)  |
| Mais mhóilíneach | 43.99 Da |
| Fionnachtaí nó aireagóir | Jan Baptist van Helmont, Joseph Black agus Joseph Priestley |
| Tacsón ina n-aimsítear é | Homo sapiens agus Escherichia coli |
| Ról | soitheachleathóir, leasaitheach, oibreán éiritheach, cuisneán, gás ceaptha teasa agus príomh-mheitibilít |
| Struchtúr ceimiceach |
| Foirmle cheimiceach | CO₂ |
|  |
| SMILES canónta |  Model 2D C(=O)=O |
| InChI | Model 3D |
| Airí |
| Dlús | 1.9768 g/m³ (a 0 °C, gás) 925 g/m³ (a 0 °C, leacht) 1,560 g/m³ (a −78.5 °C, solad)  |
| Luas forleata fuaime | 259 m/s (0 °C, gás)  |
| Tuaslagthacht | 0.2 g/100 g (uisce, 25 °C)  |
| Móimint leictreach dhépholach | 0 D |
| Teocht néalúchán | −78.5 °C, −78 °C agus −78.4 °C |
| Eantrópach mólarach caighdeánach | 213.7 J/(mol K) |
| Móimint leictreach dhépholach | 0 D |
| Eantalpacht chaighdeánach an fhoirmithe | 394 kJ/mol |
| Eantalpacht mólarach de ghalú | 16.7 kJ/mol |
| Galbhrú | 56.5 atm (a 20 °C)  |
| Guais |
| Meánteorainn nochta ualaithe ama | 9,000 mg/m³ (10 h, Stáit Aontaithe Mheiriceá)  |
| Short-term exposure limit (en)  | 54,000 mg/m³ (luach ar iarraidh)  |
| Láithreach contúirteach don bheatha nó sláinte | 72,000 mg/m³ |
| Global warming potential (en)  | 1 |
| NFPA 704: Standard System for the Identification of the Hazards of Materials for Emergency Response ()  |

CO2 - móilín na dé-ocsaíde carbóin. Tá na hadaimh go léir suite ar aon líne. Is iad na hadaimh ocsaigine a tharraingíonn na leictreoin chucu, ó tá an ocsaigin níos leictridhiúltaí ná an carbón, ach ní móilín dépholach é.
Is comhdhúil cheimiceach í an **dé-ocsaíd charbóin** (foirmle cheimiceach: **CO2**) atá comhdhéanta as dhá adamh ocsaigine atá ceangailte d'aon adamh carbóin amháin le naisc chomhfhiúsacha dhúbailte.

Gás atá ann le teocht agus brú an tseomra, agus céatadán beag den ghás seo le fáil in atmaisféar an Domhain. Toradh dóiteáin do na comhdhúile carbóin í an dé-ocsaíd charbóin, agus mar sin, is toradh í do riospráid cheallach na n-ainmhithe, na bplandaí, na bhfungas agus na miocrorgánach eile. Ón taobh eile de, baineann na plandaí úsáid an amhábhair as an dé-ocsaíd charbóin san fhótaisintéis, agus iad á claochlú go comhdhúile casta bithcheimiceacha.

Boilgeoga CO2 i ndeoch bhog
Ní féidir leis an dé-ocsaíd charbóin leacht a dhéanamh le brú atá níos ísle ná 5.1 atm. Sin é an tuige go dtugtar "oighear tirim" ar an dé-ocsaíd charbóin sholadach. Is é -78 °C an pointe deasctha agus néalaithe - is é sin, deascfaidh an gás go solad faoin teocht seo, agus néalóidh an solad go gás os cionn an phointe seo.

Struchtúr criostalach an oighir thirim
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin substaint cheimiceach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Liútarachas

Liútarachas|  |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Máirtín Liútar  |
| Sonraí |
| Giorrúchán | ev.-luth.  |
| Cineál | fine sainchreideamh Críostaí creideamh eagraíocht  |
| Reiligiún | an Chríostaíocht  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh |  **31 Deireadh Fómhair 1517**:  95 Théis Mhártan Liútar  **25 Bealtaine 1521**:  Edict of Worms (en)  |
| Bunaitheoir(í) | Máirtín Liútar  |
| Gníomhaíocht |
|  |
| Ballraíocht | 70  |
|  |
|  |

Rós na Liútar
Is craobh mór den Críostaíocht Protastúnach go mbaineann leis diagacht an Máirtín Liútar, leasaitheoir Gearmánach é an **Liútarachas**.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi chreideamh é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Adas Ababa

| Adas Ababa |
| --- |
| አዲስ አበባ (am) Finfinne (om) Tungga (wal)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Aetóip  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | an Aetóip (1991–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,704,000 (2024)  |
| • Dlús | 10,823.73 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Amairis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 526.99 km²  |
| Airde | 2,355 m  |
| Ar theorainn le | Oromia Region (en)   |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1886 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Adanech Abebe (2021–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 1165  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00 East Africa Time (en)   |
| Glaochód | 11  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | ET-AA  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | cityaddisababa.gov.et  |
|

---

 |

Cathair san Aetóip í **Adas Ababa** (Amáiris: Āddīs Ābebā, Oraimis: Finfinne. Béarla: Addis Ababa), príomhchathair na tíre agus an chathair is mó inti. Ciallaíonn an t-ainm "bláth nua". Bhunaigh an tImpire Menelik IIan chathair sa bhliain 1886 agus tá os cionn ceithre mhilliún duine ina gcónaí ann inniu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Steyning

| Steyning |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana |
| Réigiún Shasana | Oirdheisceart Shasana |
| Contae searmanais Shasana | Sussex Thiar |
| Ceantar neamhchathrach | Horsham  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,836 (2021)  |
| • Dlús | 370.78 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 15.74 km²  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | BN44  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC±00:00  |
| Glaochód | 01903  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | steyningsouthdowns.com  |

Is ceantar suite i Sussex Thiar é **Steyning**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Oileáin Cook

| Oileáin Cook |
| --- |
| Kūki 'Āirani (mis)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Te Atua Mou E*  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Avarua  |
| Daonra |
| Iomlán | 14,222 (2023)  |
| • Dlús | 59.26 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla Cook Islands Maori (en)   |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Realm of New Zealand (en)   |
| Achar dromchla | 240 km²  |
| Pointe is airde | Te Manga (en)  (652 m)  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 4 Lúnasa 1965 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Parlaimint Oileáin Cook  |
| • Monarc na Nua-Shéalainne  | Eilís II (1952–2022)  |
| • Príomh-Aire Oileáin Cook  | Mark Brown (en)  (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| Airgeadra | dollar na Nua-Shéalainne  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−10:00 Pacific/Rarotonga  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .ck  |
| Glaochód | +682  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 999, 998 agus 996  |
|  |
| Cód tíre | CK  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | ck…  |

Daonlathas parlaiminteach féin-rialaithe i saor-chomhcheangal leis an Nua-Shéalainn is ea **Oileáin Cook** (Māori: *Kūki Āirani*).

Tá cúig cinn déag d'oileáin bheaga sa tír seo san Aigéan Ciúin Theas le hachar talún iomlán de 240 ciliméadar cearnach (92.7 míle cearnach), ach clúdaíonn a chrios eacnamaíoch eisiach (CEE) 1,800,000 ciliméadar cearnach (690,000 míle cearnach) sna farraigí mórthimpeall.

An cladach ar Oileán Rarotonga, sna hOileáin Cook
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Nua-Shéalainne é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Córas oibriúcháin

Is éard is **córas oibriúcháin** ann ná an bogearra bunúsach a ritheann ar ríomhaire, agus mar gheall air sin, an ceann is tábhachtaí. Ní mór do gach ríomhaire córas oibriúcháin a bheith air chun ríomhchláir eile a rith. Rialaíonn an córas oibriúcháin buntascanna ar nós ionchur ón méarchlár a aithint agus aschur a chur go dtí an scáileán.

## Príomhsheirbhísí

* Comhéadan inúsáidte a chur ar fáil
* Acmhainní a roinnt
* Cumarsáid le forimeallaigh
* Comhordú ar thascanna.
* Bainistiú ar chuimhne.
* Monatóireacht ar acmhainní agus slándáil.
* Bainistiú ar chomhaid.
* Comhordú ar chumarsáid líonra.

## Cineálacha Córais Oibriúcháin

* Córas aontascáileach
	+ Tasc amháin ag aon am amháin – m.sh. MS-DOS
* Córas iltascáileach
	+ Níos mó ná tasc amháin ag an am
	+ Roinntear an t-am ar an bpróiseálaí a fhaigheann gach tasc
* Córas ilúsáideorach
	+ Níos mó ná úsáideoir amháin ag roinnt ríomhaire
* Córas ilphróiseálach
	+ Níos mó ná próiseálaí amháin ag roinnt tascanna agus/nó úsáideoirí

## Samplaí

### Apple/Macintosh

* Apple II
	+ Apple DOS
	+ ProDOS
		- GS/OS
* Apple III
	+ SOS (Sophisticated Operating System)
* Lisa OS
* Macintosh
	+ Unix-like
		- A/UX
		- MkLinux
	+ Mac OS
		- System Software 1
		- System Software 2
		- System Software 3
		- System Software 4
		- System Software 5
		- System Software 6
		- System 7
		- Mac OS 8
		- Mac OS 9
	+ Mac OS X
		- Darwin
		- Mac OS X v10.x
		- Mac OS X Server

### Córais Microsoft

* MS-DOS
* Microsoft Windows
	+ Windows 1.0
	+ Windows 2.0
	+ Windows 3.0 (an chéad leagan a d'éirigh go maith leis ó thaobh díolacháin)
	+ Windows 3.1x
	+ Windows 95
	+ Windows 98
	+ Windows 98 Leagan 2
	+ Windows Millennium Edition (Windows Me)
* OS/2 (forbartha in éineacht le IBM)
* Windows NT
	+ Windows NT 3.1
	+ Windows NT 3.5
	+ Windows NT 3.51
	+ Windows NT 4.0
	+ Windows 2000
	+ Windows XP
	+ Windows Server 2003
	+ Windows Vista
	+ Windows 7
	+ Windows 8
	+ Windows 8.1
	+ Windows 10
	+ Windows 11

### Córais bunaithe ar UNIX (bogearraí saor)

* UNIX
* FreeBSD
* NetBSD
* OpenBSD
* OpenSolaris
* GNU / Linux
* XINU

### Córais bunaithe ar UNIX (dílseacht)

* Mac OS X
* NeXTSTEP
* SCO UNIX
* Solaris
* System V
* Xenix

### Córais Eile

* CTSS
* Multics
* ITS
* zOS
* CP/M
* VMS

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Feabhra

Is í **Feabhra** nó **Mí Feabhra** an dara mí den bhliain.

De ghnáth bíonn 365 lá sa bhliain, ach gach ceathrú bliain bíonn lá sa bhreis i mí Feabhra. De ghnáth bíonn ocht lá is fiche sa mhí sin ach naoi lá is fiche i mbliain bhisigh.
# 824

|  |
| --- |
| **Blianta:** 821 822 823 - **824 ()** - 825 826 827 |
| **Deicheanna blianta:** 790í 800í 810í - **820í** - 830í 840í 850í |
| **Céadta blianta:** 8ú céad - **9ú céad** - 10ú céad

---

 |

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
# Liaoning

| Liaoning |
| --- |
| ᠯᡳᠶᠣᠣᠨᡳᠩ ᡤᠣᠯᠣ (mnc) ᠯᠢᠶᠣᠤᠨᠢᠩ ᠮᠤᠵᠢ (mn)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Shenyang  |
| Daonra |
| Iomlán | 43,746,323 (2010)  |
| • Dlús | 299.84 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 145,900 km²  |
| Pointe is airde | Mount Huabozi (en)  (1,336 m)  |
| Ar theorainn le | Hebei Jilin an Ion-Mhongóil North Pyongan Province (en)   |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Liaodong (en)   |
| Cruthú | 1907 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Liaoning Provincial People's Congress (en)   |
| • Ceannaire an rialtais | Li Lecheng (2021–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 2,511,500,000,000 ¥ (2020)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CN-LN agus CN-21  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | ln.gov.cn  |

Cúige is ea **Liaoning** (Sínis: 辽宁, Pinyin: *Liáoníng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite in oirthuaisceart na tíre.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Qinghai

| Qinghai |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Xining  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,930,000 (2010)  |
| • Dlús | 8.51 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 696,700 km²  |
| Pointe is airde | Bukadaban Feng (en)  (6,860 m)  |
| Ar theorainn le | Xinjiang Gansu an Tibéid Sichuan  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Cúige Qinghai (Poblacht na Síne)  |
| Cruthú | 1928 |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 300,590,000,000 ¥ (2020)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CN-QH agus CN-63  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | qh.gov.cn  |

Cúige is ea **Qinghai** (Sínis: 青海, Pinyin: *qīnghǎi*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá Gansu, an Tibéid, Sichuan agus Xinjiang suite in aice leis.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Norman, Oklahoma

| Norman, Oklahoma |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Oklahoma |
| Contae Oklahoma | Contae Cleveland  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Contae Cleveland  |
| Daonra |
| Iomlán | 128,026 (2020)  |
| • Dlús | 260.96 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 48,977 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 490.588311 km²  |
| • Uisce | 5.6246 %  |
| Airde | 357 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 22 Aibreán 1889 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Norman, Oklahoma  | Larry Heikkila (2022–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 73019, 73026, 73069, 73070, 73071 agus 73072  |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Lárnach  |
| Glaochód | 405  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | normanok.gov  |
|

---

 |

Cathair is ea **Norman** atá suite i Oklahoma i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 110,925 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Norman suite i gContae Cleveland. Tá Cindy Rosenthal ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1889.

## Comhchathracha

* Arezzo, An Iodáil
* Seika, An tSeapáin
* Clermont-Ferrand, An Fhrainc
* Colima, Meicsiceo

## Naisc sheachtracha

* www.ci.norman.ok.us Curtha i gcartlann 1997-03-28 ar an Wayback Machine - Suíomh idirlín oifigiúil.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Airgead (eacnamaíocht)

Airgead
Is meán malairte reatha i riocht boinn agus nótaí bainc é **airgead**.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann le hairgeadas é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Canáil

An Chanáil Ríoga in Éirinn
Uiscebhealach saorga i gcomhair loingseoireacht intíre nó chun farraigí a cheangal. Thóg na Rómhánaigh canálacha mar uiscebhealaí agus le huisce a sholáthar do bhailte. Faoi 610 AD bhí Canáil Mhór na Síne críochnaithe, níos mó ná 1,700 km ar fhad. Ó 1755 ar aghaidh tógadh na mílte ciliméadar de chanálacha sa Bhreatain, agus ba iad an príomh-mhodh iompair gur tháinig na hiarnróid i gceannas i lár an 19ú céad. Tá canálacha móra in úsáid san Eoraip, Meiriceá Thuaidh is an Áise anois. Is iad Canáil Suaise idir an Mheánmhuir is an Mhuir Dhearg, agus Canáil Phanama idir an tAigéan Ciúin is Muir Chairib, na cinn is tábhachtaí a cheanglaíonn farraigí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Albanaigh

Albanaigh|  |
|  |
| Cineál | grúpa eitneach |
| Teanga | an Albainis agus Gaeilge na hAlban |

Is grúpa eitneach Eorpach iad na **hAlbanaigh**. Is é an Béarla a bpríomhtheanga.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Albain é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin eitneacht nó grúpa eitneach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Bairéin

| Bairéin |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Bahrainona*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «بحريننا» «Ours. Yours. Bahrain»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Manama  |
| Daonra |
| Iomlán | 1,569,666 (2023)  |
| • Dlús | 1,995.76 hab./km² |
| Déamainm | Bairéanach  |
| Teanga oifigiúil | an Araibis  |
| Reiligiún | Ioslam  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | an Meánoirthear Iarthar na hÁise Stáit na Murascaille dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh (–2018)  |
| Achar dromchla | 786.5 km²  |
| Pointe is airde | Mountain of Smoke (en)  (134 m)  |
| Pointe is ísle | Murascaill na Peirse (0 m)  |
| Ar theorainn le | an Araib Shádach an Iaráin  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Stát Bhairéin  |
| Cruthú | 14 Lúnasa 1971 |
| Eachtra thábhachtach | Léigear Bhairéin  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht bhunreachtúil  |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Náisiúnta Bhairéin  |
| • Monarch of Bahrain (en)   | Hamad II of Bahrain (en)  (1999–)  |
| • Príomh-Aire Bhairéin  | Salman bin Hamad (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 39,303,403,989 $ (2021)  |
| Airgeadra | dinar Bhairéin  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00 Asia/Bahrain  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .bh  |
| Glaochód | +973  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 999 agus 112  |
|  |
| Cód tíre | BH  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | bahrain.bh  |

Tír Arabach agus oileán is ea **Bairéin** (Araibis: **مملكة البحرين** ; *Mamlakat al-Baḥrayn*), atá lonnaithe sa Mheánoirthear in iardheisceart na hÁise. Is í Manama an phríomhchathair. Tá Bairéin agus an Araib Shádach ceangailte dá chéile le causa.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol tíreolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Mól

Mól| Cineál | SI base unit (en) , unit of amount of substance (en) , aonad díorthaithe UCUM agus aonad SI a bhfuil ainm speisialta air  |
| Aonad de | amount of substance (en)  agus extent of reaction (en)   |
| Eapainm | móilín  |
| Tiontuithe aonad |
| In aonaid SI | 1 mol  |
| In aonaid caighdeánacha | 10 dmol  |

Is é an **mól** (siombail: **mol**) an t-aonad trína ndéantar cainníocht substainte a thomhas.

Sa chóras SI, is éard is mól ann ná 6.02214076×1023 cáithnín, a bhféadfadh adamh, móilíní, iain nó leictreoin a bheith iontu.
Glacadh leis an sainmhíniú seo i mí na Samhna 2018 mar cheann de na seacht mbunaonad i gCóras Idirnáisiúnta na nAonad SI.
Roghnaíodh an uimhir 6.02214076×1023 (uimhir Avogadro) sa chaoi is go bhfuil mais mhóil amháin de chomhdhúil cheimiceach i ngraim comhionann go huimhriúil, chun críocha praiticiúla den chuid is mó, le meánmhais mhóilín amháin den chomhdhúil i ndaltún. Mar sin, mar shampla, tá 6.02214076×1023 móilín i mól amháin uisce, a bhfuil a mais iomlán thart ar 18.015 gram agus is í meánmhais aon mhóilín uisce ná thart ar 18.015 daltún.

Úsáidtear an mól go forleathan sa cheimic mar bhealach áisiúil chun méideanna na substráití agus na táirgí imoibriúcháin cheimiceacha a chur in iúl. Mar shampla, is féidir an chothromóid cheimiceach 2H2 + O2 → 2H2O a léirmhíniú chun go gciallóidh i gcomhair gach 2 mhól de dhé-hidrigin (H2) agus 1 mhól de dhé-ocsaigin (O2) a imoibríonn, cruthaítear 2 mhól uisce (H2O). Féadfar an mól a úsáid freisin chun méid na n-adamh, ian, leictreon, nó aonán eile a thomhas. Cuirtear tiúchan tuaslagáin in iúl go coitianta lena mólaracht, a shainmhínítear mar mhéid na substainte tuaslagtha i móil in aghaidh aonaid toirte an tuaslagáin, arb é an t-aonad a úsáidtear de ghnáth móil in aghaidh an lítir (mol / l), giorraithe go coitianta M.

## Tagairtí
# Caolas na Téaváine

| Caolas na Téaváine |
| --- |
| 臺灣海峽 (zh-hant) 台湾海峡 (zh-hans) 烏水溝 (nan-hani)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | teorainneacha na Téaváine teorainneacha na Síne  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

Seolbhealach idirnáisiúnta is ea **Caolas na Téaváine,** atá 130 ciliméadar ar leithead san áit is caoile ar fad.

## Féach freisin

* Caidreamh Sín-Téaváin

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Isilíne

Is é rud is **isilíne** ann ná líne ar léarscáil a cheanglaíonn pointí leis an luach céanna d'airí ar leith. Mar shampla, an isiteirm do phointí den teocht chéanna, is an t-iseabar do phointí leis an mbrú céanna.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Oighearshruth

Abhainn mhór reoite, atá ag bogadh go mall trasna na talún is ea **oighearshruth**. Déantar iad as sneachta agus leac oighear, a bhailíonn le chéile tríd na mílte bliain. Tá oighearshruthanna le fáil ar gach ilchríoch, ach amháin san Astráil.

Tá tionchar mór ag oighearshruthanna ar an talún, go háirithe an geolaíocht.

Oighearshruth
### Gluaiseacht

Bogann oighearshruthanna faoina meáchan féin. Is féidir leis an oighear ar an mbun leá mar gheall ar an mbrú agus cruthaíonn sé sraith tanaí uisce a ligeann don oighearshruth sleamhnú chun tosaigh. Nuair a ghluaiseann oighearshruthanna, iompraíonn siad carraigeacha agus gairbhéal atá greamaithe san oighear. Scríobann na carraigeacha agus na clocha seo an charraig atá faoin oighear. Gearrann sé seo amach gleannta le cruth 'U' idir na sléibhte.

* Oighearshruth Perito Moreno, san Phatagóin
* Oighearchúlú sna Himiléithe
* Oighearshruth Morteratsch, san Eilvéis

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |