Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Éasc (geolaíocht)

Sa gheolaíocht, scoilt nó gág i gcarraig, ar tharla díláithriú ar feadh an éisc de bharr struis taobh istigh den Domhan. Nuair is díláithriú ingearach a tharla, is éasc normálta é sin agus strus comhbhrúiteach ba chúis leis. I gcásanna thar meán, sáitear taobh amháin den charraig suas os cionn an taoibh eile. I gcúléisc, mar mhalairt, forleathnú screamh an Dómhain is bun leis. Is samplaí drámata den éasc seo an Cainneoin Mór sna Stáit Aontaithe agus an Scoiltghleann in iarthar na hAfraice. Maidir le héisc sractha, scaoiltear strus comhbhrúiteach trí dhíláithriú i leataobh, agus is sampla suntasach de seo Éasc San Andreas i gCalifornia.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Nua-Ghuine Phapua

| Nua-Ghuine Phapua |
| --- |
| Independent State of Papua New Guinea (en) Independen Stet bilong Papua Niugini (tpi)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *O Arise, All You Sons*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Aontacht san éagsúlacht»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Port Moresby  |
| Daonra |
| Iomlán | 8,935,000 (2020)  |
| • Dlús | 19.3 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla Tok Pisin an Mhotúis Hírí teanga chomharthaíochta Nua-Ghuine Phapua  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | an Aigéine An Mheilinéis  |
| Achar dromchla | 462,840 km²  |
| Pointe is airde | Mount Wilhelm (4,509 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Ciúin (0 m)  |
| Ar theorainn le | an Indinéis Stáit Chónaidhme na Micrinéise an Astráil Oileáin Sholaimh  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Poblacht Oileáin Sholaimh Thuaidh agus Territory of Papua and New Guinea (en)   |
| Cruthú | 1975 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | National Executive Council of Papua New Guinea (en)   |
| Comhlacht reachtach | National Parliament of Papua New Guinea (en)   |
| • Monarc Stát Neamhspleách Nua-Ghuine Phapua  | Séarlas III (2022–)  |
| • Príomh-Aire Nua-Ghuine Phapua  | James Marape (2019–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 26,311,656,000 $ (2021)  |
| OTI ainmniúil in aghaidh an duine | 2,757.22 $ (2020)  |
| Airgeadra | kina Nua-Ghuine Phapua  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+10:00 UTC+11:00 Pacific/Port\_Moresby  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .pg  |
| Glaochód | +675  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 111, 110 agus 112  |
|  |
| Cód tíre | PG  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | papuanewguinea.travel  |

Is tír í **Nua-Ghuine Phapua** san Aigéine. Is í Port Moresby an phríomhchathair.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol tíreolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Darwin, Críoch an Tuaiscirt

| Darwin, Críoch an Tuaiscirt |
| --- |
| Darwin (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Charles Darwin  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Astráil |
| Mainland territory of Australia (en)  | Críoch an Tuaiscirt  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Críoch an Tuaiscirt  |
| Daonra |
| Iomlán | 139,902 (2021)  |
| • Dlús | 3,443.32 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 40.63 km²  |
| Airde | 0 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1869 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Peter Styles (2025–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 0800  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+09:30  |
| Glaochód | 0879 agus 0889  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | darwin.nt.gov.au  |

Is í **Darwin** príomhchathair Chríoch an Tuaiscirt san Astráil.

## Aeráid

| **Darwin – Aeráid** |
| --- |
| Mí | Eanáir | Feabhra | Márta | Aibreán | Bealtaine | Meitheamh | Iúil | Lúnasa | Meán Fómhair | Deireadh Fómhair | Samhain | Nollaig | Bliain |
| Teocht is airde (°C) | 35.6 | 36.0 | 36.0 | 36.7 | 36.0 | 34.5 | 34.8 | 37.0 | 37.7 | 38.9 | 37.3 | 37.0 | 38.9 |
| Meán-uasteocht an lae (°C) | 31.8 | 31.4 | 31.9 | 32.7 | 32.0 | 30.6 | 30.5 | 31.3 | 32.6 | 33.2 | 33.3 | 32.6 | 32.0 |
| Meán-íosteocht na h-oíche(°C) | 24.8 | 24.7 | 24.5 | 24.0 | 22.1 | 20.0 | 19.3 | 20.4 | 23.1 | 24.9 | 25.3 | 25.3 | 23.2 |
| Teocht is ísle (°C) | 20.2 | 17.2 | 19.2 | 16.0 | 13.8 | 12.1 | 10.4 | 13.2 | 14.3 | 19.0 | 19.3 | 19.8 | 10.4 |
| Meán-bháisteach (mm) | 423.3 | 365.6 | 319.0 | 100.3 | 21.1 | 1.9 | 1.2 | 5.1 | 15.8 | 70.0 | 140.0 | 252.4 | 1,715.7 |
| *Foinse: Bureau of Meteorology Eanáir 2011* |

## Déimeagrafaic

|  |
| --- |
| **Major overseas born populations** |
| Tír bhreithe | Daonra (2011) |
| Ríocht Aontaithe | 4,646 |
| na Filipínigh | 2,893 |
| an Nua-Shéalainn | 2,505 |
| an India | 1,346 |
| an Ghréig | 972 |
| an Indiainéis | 915 |
| an tSín | 789 |
| an Ghearmáin | 705 |
| an Téalainn | 623 |
| Vítneam | 567 |
| an Mhalaeisia | 544 |
| Poblacht na hÉireann | 449 |

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAstráile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Contae King, Washington

| Contae King, Washington |
| --- |
| King County (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Martin Luther King  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Washington  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Seattle  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,269,675 (2020)  |
| • Dlús | 379.93 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 969,234 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 5,974 km²  |
| • Uisce | 8.3 %  |
| Ar theorainn le | Contae Snohomish Contae Kittitas Contae Kitsap Contae Chelan Contae Pierce Contae Yakima  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 22 Nollaig 1852 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | King County Council (en)   |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Amchrios an Aigéin Chiúin  |
|  |
| Cód INSEE | 53033  |
| ID GNIS | 1531933  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | kingcounty.gov  |
|

---

 |

Is contae Meiriceánach é **Contae King** atá suite i stát Washington. Sa bhliain 2017, bhí daonra 2,188,649 duine ann. Is é Seattle a phríomhbhaile contae.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# George Vancouver

George Vancouver|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 22 Meitheamh 1757 King's Lynn (Ríocht na Breataine Móire) |
| Bás | 10 Bealtaine 1798 40 bliana d'aois Petersham (Ríocht na Breataine Móire) |
| Áit adhlactha | St Peter's Church, Petersham (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | taiscéalaí, oifigeach míleata, scríbhneoir  |
| Teangacha | Béarla |
| Gairm mhíleata |
| Brainse míleata | Cabhlach Ríoga |
| Céim mhíleata | captaen   |
| Ghlac sé/sí páirt i |
|  |
| 1791 | Vancouver Expedition (en)  |
| 12 Iúil 1776 | third voyage of James Cook (en)  |
| 1772 | second voyage of James Cook (en)   |
|  |
| Teaghlach |
| Siblín | Charles Vancouver |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

   |

Loingseoir is taiscéalaí a rugadh in King's Lynn Shasana ab ea **George Vancouver** (22 Meitheamh 1757 – 10 Bealtaine 1798). Bhí sé le James Cook ar a dhara is a 3ú haistear farraige, agus ceapadh ina chaptaen i 1794 é. Rinne sé suirbhéireacht ar an Astráil is an Nua-Shéalainn. Ach cáil níos mó air as cruinneas is fairsinge a shuirbhéireachta ar chósta Mheiriceá Thuaidh leis an Aigéan Ciúin ó San Francisco suas go deisceart Alasca sna blianta 1791-95. Tá roinnt áiteanna in iarthuaisceart Mheiriceá Thuaidh ainmnithe ina dhiaidh, mar shampla, Vancouver sa Cholóim Bhriotanach, Oileán Vancouver, agus Vancouver, Washington.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An tSalvadóir

| An tSalvadóir |
| --- |
| República de El Salvador (es)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Amhrán náisiúnta na Salvadóire*  |
| Duration: 4 minutes and 15 seconds.4:15 |
|

---

 |
| Mana | «Dios, Unión, Libertad» «God, Unity, Freedom» «Бог, единство, свобода» «Duw, Undod, Rhyddid» «The 45 Minute Country»  |
| Ainmnithe in ómós | Redeemer (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | San Salvador  |
| Daonra |
| Iomlán | 6,029,976 (2024)  |
| • Dlús | 286.58 hab./km² |
| Déamainm | Salvadórach  |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Meiriceá Laidineach  |
| Achar dromchla | 21,041 km²  |
| Pointe is airde | Cerro El Pital (en)  (2,730 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Ciúin (0 m)  |
| Ar theorainn le | Hondúras Guatamala  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | State of El Salvador (en)   |
| Cruthú | 2 Feabhra 1841 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | poblacht, representative democracy (en)  agus córas uachtaránachta  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na Salvadóire  |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Reachtaíochta na Salvadóire  |
| • Uachtarán na Salvadóire  | Nayib Bukele (2019–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 29,451,240,000 $ (2021)  |
| Airgeadra | dollar na Stát Aontaithe  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−06:00 America/El\_Salvador  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .sv  |
| Glaochód | +503  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911 agus 913  |
|  |
| Cód tíre | SV  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | elsalvador.travel…  |

Is tír i Meiriceá Láir í **an tSalvadóir**. Tá an tír suite ar chósta an Aigéin Ciúin (theas) agus tá teorainn aici le Hondúras (thuas), agus Guatamala (thoir thuas). Is í San Salvador an phríomhchathair.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Contae San Joaquin, California

| Contae San Joaquin, California |
| --- |
| San Joaquin County (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Abhainn San Joaquin  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | California  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Stockton  |
| Daonra |
| Iomlán | 779,233 (2020)  |
| • Dlús | 210.95 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 231,092 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Stockton–Lodi metropolitan area (en)  San Joaquin Valley (en)   |
| Achar dromchla | 3,694 km²  |
| • Uisce | 2.47 %  |
| Ar theorainn le | Contae Sacramento Contae Santa Clara Contae Alameda Contae Stanislaus Contae Amador Contae Calaveras Contae Contra Costa  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1850 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Amchrios an Aigéin Chiúin  |
|  |
| Cód INSEE | 06077  |
| ID GNIS | 277303  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | sjgov.org  |

Is contae i gCalifornia é **San Joaquin**. Is é Stockton príomhbhaile an chontae agus cathair is mó daonra. Bhí 704,379 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An tSuvaisis

An tSuvaisis| Чăваш чĕлхи |
| --- |
| Cineál | teanga nádúrtha agus teanga bheo |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 738,070 (2024) |
| Á labhairt | An tSuvais, Moscó, an Tatarstáin, Baiscíria, Cúige Shamara, Cúige Ulyanovsk, Cúige Sharatov, Críoch Krasnoyarsk agus Cúige Orenburg |
| Dúchasach do | An tSuvais |
| Stáit | an Rúis, an Úcráin, an Chasacstáin agus an Úisbéiceastáin |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Tuircice Oghuric (en)  |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | Chuvash alphabet (en)  agus Aibítir Choireallach |
| Institiúid caighdeánaithe | Chuvash State Institute of Human Sciences (en)  |
| Leibhéal leochaileachta | 3 cinnte i mbaol |
| Cóid |
| ISO 639-1 | cv |
| ISO 639-2 | chv |
| ISO 639-3 | chv |
| Glottolog | chuv1255 |
| Ethnologue | chv  |
| UNESCO | 338  |
| IETF | cv  |

Teanga Tuircice is ea an t**Suvaisis** a labhraítear taobh thiar de na Sléibhte Úralacha i lár na Rúise. Tá sí ina teanga oifigiúil i bpoblacht fhéinrialaitheach na Suvaise, arb í Cheboksary a príomhchathair, agus í suite idir Kazan agus Nizhniy Novgorod. Tugann lucht a labhartha *Чӑвашла* nó *Čăvašla* ar a dteanga féin. Níl na tuairiscí ag teacht le chéile faoi líon na gcainteoirí, ach is féidir glacadh leis go bhfuil an tSuvaisis ag níos mó ná aon mhilliún duine. Tá stór focal na Suvaisise breac le hiasachtaí ón Rúisis, ó na teangacha Finne-Úgracha agus ó na teangacha Iaránacha, agus is í an aibítir Choireallach a úsáidtear le hí a bhreacadh síos. Tá an tSuvaisis an-difriúil leis na teangacha Tuircice eile, agus í dothuigthe ag a gcainteoirí. An chuid eile de na teangacha Tuircice, bíonn siad sách intuigthe ag cainteoirí a chéile, agus mar sin, is féidir a rá nach teanga Tuircice í an tSuvaisis sa ghnáthchiall, ach gur chóir grúpa níos sine a phostaláidiú a mbeadh an tSuvaisis agus an tSean-Tuircic ina mbaill de. Is é sin, d'fhorbair na teangacha Tuircice eile as an tSean-Tuircic, ach cé go bhfuil an tSuvaisis gaolmhar leis an tsean-Tuircic, ní aisti a d'fhorbair sí. D'fhéadfá a rá, más deirféaracha dá chéile iad na teangacha Tuircice eile, gurb í an tSuvaisis an aintín.

Críostaithe is ea na Suvaisigh de ghnáth, má tá aon chreideamh ar leith acu. Mar sin, ní raibh gá acu leis na téarmaí Moslamacha a bhíonn le fáil sna teangacha Tuircice eile. Agus an méid sin ráite, tá cuid mhaith focal Araibise agus Peirsise i ngnáthúsáid sa tSuvaisis.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi theangacha é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# An Ghraonlainnis

An Ghraonlainnis| Kalaallisut |
| --- |
|  |
| Cineál | teanga nádúrtha agus teanga bheo |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 56,200 (2007) |
| Grúpa eitneach | Greenlandic Inuit people (en)  |
| Dúchasach do | Greenlandic Inuit people (en)  agus an Ghraonlainn |
| Stáit | Ríocht na Danmhairge |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Eiscimea-Ailiútacha Inuit–Yupik (en)  teangacha Ionúitigh |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | Greenlandic alphabet (en) , Kleinschmidt orthography (en)  agus Scandinavian Braille (en)  |
| Institiúid caighdeánaithe | Oqaasileriffik |
| Leibhéal leochaileachta | 2 leochaileach |
| Cóid |
| ISO 639-1 | kl |
| ISO 639-2 | kal |
| ISO 639-3 | kal |
| Glottolog | gree1280 |
| Linguasphere | 60-ABB-g |
| Ethnologue | kal  |
| UNESCO | 687  |
| IETF | kl  |
| Endangered languages | 8689  |

Is í an **Ghraonlainnis** nó *Kalaallisut* an ceann is líonmhaire cainteoirí de na teangacha Eiscimea-Ailiútacha. Baineann sí leis an bhfochraobh *Inupik* i gcraobh Eiscimeach na fine Eiscimea-Ailiútaí. Tá sí gaolmhar go maith leis na teangacha Eiscimeacha a labhraítear i gcóngar don Ghraonlainn in Oirthuaisceart Cheanada, an teanga Inuktitut ach go háirithe. Tá caighdeán na Graonlainnise bunaithe ar chanúint an Iarthair, is é sin, an cineál Graonlainnise a chluinfeá i Nuuk (Godthåb), príomhchathair na Graonlainne, ach tá dhá chanúint eile ann agus iad chomh difriúil agus nach furasta iad a thuiscint mura bhfuil ach an chanúint chaighdeánach agat, is é sin, Graonlainnis an Oirthir nó *tunumiit oraasiat* agus an cineál Graonlainnise a labhraítear in Qaanaaq (Thule) agus in áiteanna eile in Iarthuaisceart na Graonlainne.

Tá timpeall ar chaoga ocht míle cainteoir dúchais ann, agus is ionann sin agus duine as gach beirt dá labhraíonn teanga Inupik d'aon chineál ar fud an domhain.

Teanga pholaisintéiseach nó iltáite í an Ghraonlainnis, cosúil le teangacha eile na fine (agus a lán teangacha bundúchasacha neamhghaolmhara san Oileán Úr). Cuirtear iarmhíreanna leis na focail, ach ní bhíonn réimíreanna in úsáid sa teanga, ach oiread leis na teangacha Eiscimeacha eile. Mar sin, is féidir abairt iomlán a chur in iúl trí aon fhocal fada amháin sa Ghraonlainnis, ar nós:

*Nalunaarasuartaatilioqateeraliorfinnialikkersaatiginialikkersaatilillaranatagoorunarsuarooq.*
Is éard is brí leis an bpaidir chapaill seo ná: "Bhain siad triail as mórstaisiún raidió a thógáil arís, ach níor éirigh leo ach an gormchló a tharraingt", a bheag nó a mhór.

Is é struchtúr polaisintéiseach na teanga is cúis leis an ráiteas coitianta ná go bhfuil a lán focal ag lucht labhartha na Graonlainnise nó na dteangacha Eiscimeacha eile ar chineálacha éagsúla sneachta. Dúirt an teangeolaí Geoffrey Pullum ina aiste cháiliúil *The Great Eskimo Vocabulary Hoax* nach bhfuil ach dhá thamhan, dhá fhréamhfhocal, ann, mar atá, *qanik* (sneachta atá ar foluain, calóg shneachta) agus *aput* (sneachta ar an talamh). Scéal eile go bhfuil an dúrud iarmhíreanna sa teanga le ciall na bhfocal seo a mhionathrú agus le focail nua a chruthú as na fréamha.

## Tagairtí
# Ceithre fhírinne thriathacha

Is iad na **Cheithre Fhírinne Thriathacha** (Sanscrait: *catvāri āryasatyāni*), a mhúin an Búda, bunús an Bhúdachas. Is iad seo na Cheithre Fhírinne Thriatacha:

1. Baineann fulaingt le gach gné den saol
2. Is iad na dúileanna is cúis leis an bhfulaingt
3. Má chuirtear deireadh le dúileanna, beidh deireadh leis an bhfulaingt.
4. Is féidir deireadh a chur le dúileanna, ach conair na n-ocht rian a leanúint.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi chreideamh é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Yunnan

| Yunnan |
| --- |
| 云南省 (zh)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Kunming  |
| Daonra |
| Iomlán | 47,420,000 (2015)  |
| • Dlús | 120.32 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 394,100 km²  |
| Pointe is airde | Kawagarbo (en)  (6,740 m)  |
| Ar theorainn le | an Tibéid Phongsaly Province (en)  Hà Giang Udomsai Lūang Namthā (en)  Kachin State (en)  Lào Cai Guangxi Lai Châu Sichuan Guizhou Shan State (en)   |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | 雲南省  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Gobharnóir Yunnan  | Wang Yubo (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 2,452,190,000,000 ¥ (2020)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CN-YN agus CN-53  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | yn.gov.cn  |

Cúige is ea **Yunnan** (Sínis: 云南省, Pinyin: *Yúnnán Shěng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite i ndeisceart na tíre.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 21ú haois

## Forbhreathnú

Thosaigh an **21ú haois** ar an 1 Eanáir 2001 agus críochnóidh sé ar an 31 Nollaig 2100.

## Tarluithe

* 2001 - Ionsaí ar Ionad Trádála an Domhain i Nua-Eabhrac, "9/11"
* 2003 - Ionradh ar an Iaráic
* 2008 - Cúlú domhanda ollmhór
* 2010 - An tEarrach Arabach
* 2011 - Cogadh cathartha na Siria

## Daoine Suntasacha

* George W. Bush - uachtarán SAM
* Barack Obama - uachtarán SAM
* Donald Trump - uachtarán SAM
* Vladímír Pútín - uachtarán Rúis
* Angela Merkel - seansailéar na Gearmáine

## Deichniúra agus blianta

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1990í** | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
| **2000í** | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
| **2010í** | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| **2020í** | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 |
| **2030í** | 2030 | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 |
| **2040í** | 2040 | 2041 | 2042 | 2043 | 2044 | 2045 | 2046 | 2047 | 2048 | 2049 |
| **2050í** | 2050 | 2051 | 2052 | 2053 | 2054 | 2055 | 2056 | 2057 | 2058 | 2059 |
| **2060í** | 2060 | 2061 | 2062 | 2063 | 2064 | 2065 | 2066 | 2067 | 2068 | 2069 |
| **2070í** | 2070 | 2071 | 2072 | 2073 | 2074 | 2075 | 2076 | 2077 | 2078 | 2079 |
| **2080í** | 2080 | 2081 | 2082 | 2083 | 2084 | 2085 | 2086 | 2087 | 2088 | 2089 |
| **2090í** | 2090 | 2091 | 2092 | 2093 | 2094 | 2095 | 2096 | 2097 | 2098 | 2099 |
| **2100í** | 2100 | 2101 | 2102 | 2103 | 2104 | 2105 | 2106 | 2107 | 2108 | 2109 |

## Tagairtí