Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lahore

| Lahore |
| --- |
| لاہور (ur) لہور (pa)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Phacastáin |
| Cúige de chuid na Pacastáine | Puinseáb |
| Division of Pakistan (en)  | Lahore Division (en)  |
| District of Pakistan (en)  | Lahore District (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | LeathnaighLahore Division (en)  Lahore District (en)  West Punjab (en)  Sikh Empire (en)  (1799–1849) Puinseáb (1947–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 11,126,285 (2017)  |
| • Dlús | 6,278.94 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla an Urdúis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 1,772 km²  |
| Airde | 217 m  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Metropolitan Corporation Lahore (en)   |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 54000  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:00  |
| Glaochód | 042  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | lahore-mc.punjab.gov.pk  |
|

---

 |

Príomhchathair Chúige na Puinseaibe is ea **Lahore** (Puinseáibis:لہور‬;Urdúis:لاہور‬), an dara limistéar cathrach is mó sa Phacastáin agus an 18ú chathair is mó daonra ar fud an domhain. Tá meascán mearaí ciníocha agus cultúr sa phríomhchathair

Is ionad tábhachtach é san Áise Theas, le stair shaibhir a théann siar thar na mílaoise. An ionad is mó cultúrtha sa Chúige agus sa Stát is ea Lahore, agus is é an chathair Phuinseabach is mó sa domhan.

Seasann Lahore mar mhol lárnach eacnamaíochta, polaitiúla, cumarsáide, oideachais agus siamsaíochta na Pacastáine.

## Stair

Bhí Lahore ina phríomhchathair ar feadh :

* na n-impireachtaí 'Ríoraí na gCabúl Shahi', sa 11ú Céad,
* na nGhaznavideach sa 12ú Céad,
* na nGhurideach sa 12ú agus 13ú Céad agus
* na Mógalach sa 16ú Céad.

Ón bhliain 1792 go 1849, bhí Lahore mar phríomhchathair Impire na Suíceach.

Ar an 27 Márta 2016 (Domhnach Cásca), bhí sléacht i Lahore. Maraíodh 72, lear measartha Críostaithe, nuair a phléasc buama de chuid an Jamaat-ul-Ahrar i bpáirc. Go leor teaghlach a bhí ann.

## Tagairtí
# Lián

Liáin RMS *Olympia*
Feiste a úsáidtear i longa agus eitleáin, den chuid is mó, is ea **lián**, chun fuinneamh rothlaithe an innill a mhalartú ina shá leanúnach chun tosaigh is ea **lián**.

Chuige seo cuirtear 1-4 eiteog ar an lián, ag radú amach sa phlána ceartingearach ón mol lárnach, gach eiteog le trasghearradh aereiteoige.

De réir mar a rothlaíonn an lián, luasghéaraítear an t-uisce (i gcás na loinge) nó an t-aer (i gcás an eitleáin) ar gcúl, rud a ghineann frithfhórsa chun tosaigh. Is sá nó fórsa tiomána an fórsa deireanach seo a tharchuirtear don soitheach.

## Féach freisin

* Eitleán
* Long

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bunreacht

Bunreacht na Fraince 1793
Bunreacht na Stát Aontaithe
Cáipéis scríofa is ea **bunreacht**, ina mbíonn leagtha amach na prionsabail pholaitiúla trína bhfuil stát  nó eagraíocht á rialú, go háirithe maidir le cearta na ndaoine a bhíonn i gceist.

Bunreacht na Beilge ar bhonn Beilgeach (1833), cosanta ag an leon Beilgeach
De ghnáth, dílsíonn bunreacht náisiúnta flaitheas do na daoine, tá cearta cumhdaithe sa bhunreacht agus tá sé leagtha amach sa bhunreacht cad a tharlóidh i gcásanna áirithe. Uaireanta tá dlíthe ann atá ag teacht salach ar an mbunreacht (ag sárú an bhunreachta).

## Féach freisin

* Bunreacht na hÉireann
* Bunreacht Shaorstát Éireann

* Bunreacht na Fraince
* Bunreacht na Beilge
* Bunreacht na Stát Aontaithe
* Dlí bunreachtúil

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Siopa

Siopa
Is foirgneamh é **siopa** ina ndíoltar earraí nó seirbhísí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Maoracht Niigata

| Maoracht Niigata |
| --- |
| 新潟県 (ja)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Niigata Kenminka* (1948)  |
|

---

 |
| Siombail oifigiúil | tiúilip, Nipponia nippon, Camellia rusticana, Primula farinosa subsp. modesta agus koi (en)   |
| Ainmnithe in ómós | Niigata  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an tSeapáin  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Niigata  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,192,319 (2021)  |
| • Dlús | 174.24 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 12,582.47 km²  |
| • Uisce | 0.2 %  |
| Pointe is airde | Mount Korenge (en)  (2,766 m)  |
| Ar theorainn le | Maoracht Toyama Maoracht Fukushima Maoracht Gunma Maoracht Nagano Maoracht Yamagata  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Maoracht Suibara, Murakami Domain (en) , Mikkaichi Domain (en) , Kurokawa Domain (en) , Shibata Domain (en) , Muramatsu Domain (en) , Echigo-Mineyama Domain (en) , Maoracht Kashiwazaki agus Maoracht Aikawa  |
| 3 Aibreán 1869 7 Aibreán 1870 31 Nollaig 1871 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Niigata prefectural government (en)   |
| Comhlacht reachtach | Niigata Prefectural Assembly (en)   |
| • Gobharnóir mhaoracht Niigata  | Hideyo Hanazumi (2018–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+09:00 Am Caighdeánach na Seapáine  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | JP-15  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | pref.niigata.lg.jp  |
|

---

 |

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Niigata** (新潟県). Tá sí suite i láriarthar na tíre ar oileán Honshu. Tá 2,371,574 duine ina gcónaí i Niigata (daonáireamh 2010).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Seapáine é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 1871

1871| Sampla de | bliain féilire agus common year starting and ending on Sunday (en)  |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1871 (mdccclxxi) |
| Ioslamach | 1288 – 1289 |
|  Síneach | 4567 – 4568 |
| Eabhrach | 5631 – 5632 |
| Hiondúch | 1926 – 1927 (*Vikram Samvat*) 1793 – 1794 (*Shaka Samvat*) 4972 – 4973 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1249 – 1250 |
| Airméanach | 1320 |
| Rúnach | 2121 |
| *Ab urbe condita* | 2624 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 18ú haois - **19ú haois** - 20ú haois |
| Deich mbliana |
| 1840í 1850í 1860í - **1870í** - 1880í 1890í 1900í |
| Bliain |
| 1868 1869 1870 - **1871**  - 1872 1873 1874

---

 |
|   |

## Tarluithe

## Breitheanna

* 8 Eanáir — James Craig, 1ú Bíocunta Chreaga Abhann, polaiteoir as Béal Feirste
* 30 Eanáir — Seymour Hicks, aisteoir Briotanach
* 12 Feabhra — Pádraig Ó hÉigeartaigh, file Éireannach
* 25 Feabhra — Lesya Ukrainka, file agus scríbhneoir Úcránach
* 5 Márta — Risteard Ó Foghludha, scoláire, eagarthóir, agus iriseoir Éireannach
* 27 Márta — Heinrich Mann, scríbhneoir Gearmánach (b. 1950)
* 6 Bealtaine — Victor Grignard, ceimiceoir Francach (b. 1935)
* 15 Bealtaine — Mysterious Billy Smith, dornálaí Ceanadach
* 2 Iúil — Patrick Mulvany, polaiteoir Éireannach
* 10 Iúil — Marcel Proust, scríbhneoir Francach
* 29 Lúnasa — Jack Butler Yeats, ealaíontóir Éireannach
* 30 Lúnasa — Ernest Rutherford, fisiceoir Briotanach a rugadh sa Nua-Shéalainn
* 19 Deireadh Fómhair — Walter Bradford Cannon, fiseolaí Meiriceánach
* 19 Samhain — Margaret Dobbs, scoláire agus drámadóir Éireannach
* 13 Nollaig — Emily Carr, péintéir agus scríbhneoir Ceanadach

## Básanna

* 18 Márta — Augustus De Morgan, matamaiticeoir Briotanach a rugadh san India
* 12 Bealtaine — Anselme Payen, ceimiceoir Francach
* 18 Deireadh Fómhair — Charles Babbage, matamaiticeoir agus innealtóir Sasanach (r. 1791)
# Grús Sibéarach

Grús Sibéarach| *Leucogeranus leucogeranus*  |
| --- |
|   |
| Sonraí |
| Mais | 197 g  |
| Réise sciathán | 235 cm  |
| Meánlíon in ál | 2  |
| Tréimhse ghoir | 29 laethanta  |
|  |
| Stádas caomhnaithe |
|  |
|  |
| I mbaol criticiúil |
| AICD | 22692053  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Aves |
| Ord | Gruiformes |
| Fine | Gruidae |
| Géineas | Leucogeranus |
| Speiceas | **Leucogeranus leucogeranus**  (Pallas, 1773) |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| An chéad ainm Laidine a bhí air | *Grus leucogeranus*  |
| Léarscáil de raon an tacsóin |
|   |
| Ceantair eindéimeacha | an Rúis  |

Is éan d'fhine na Gruidae é an grús Sibéarach (*Leucogeranus leucogeranus*). Tá siad sainiúil i measc na gcrús, bíonn na haosaigh fásta bán-sneachta beagnach go léir, ach amháin a gcuid cleití dhubha phríomhúla atá le feiceáil agus iad ar eitilt agus le dhá phobal an ghoir i dtundra an Artaigh de chuid iarthar agus oirthear na Rúise. Téann pobal an oirthir ar imirce go dtí an tSín i rith an gheimhridh, fad is a théann pobal an iarthair go dtí an Iaráin agus roimhe sin, i Bharatpur, san India.

I measc na gcrús, déanann siad na himircigh is faide. Tháinig laghdú suntasach ar a bpobal, go háirithe iad siúd sa raon thiar, sa 20ú haois mar gheall ar fhiach a dhéanamh ar a mbealaí imirce agus díghrádú a gnáthóg. Measadh go raibh a ndaonra san domhain in 2010 ag thart ar 3,200 éan, a bhain den chuid is mó le daonra an oirthir agus thart ar 95% díobh ag fanacht sa gheimhreadh san Loch Poyang sa tSín, gnáthóg a d’fhéadfadh Damba na dTrí Mhám a athrú. In iarthar na Sibéire níl ach timpeall deich gcinn de na grúis seo san fhiántas.

## Tacsanomaíocht agus córasaíocht

Péintéireacht Mhógalach de ghrús Sibéarach le hUstad Mansur (c. 1625).
Rinne Peter Simon Pallas cur síos foirmiúil ar grúis na Sibéire sa bhliain 1773 agus tugadh an ainmníocht dhéthéarmacht *Grus leucogeranus* air.
Díorthaítear an t-ainm sonrach ó na focail chlasaiceacha Gréagacha *leukos* ('bán' sa Ghaeilge) agus *geranos* ('grús sa Ghaeilge).
Léirigh Ustad Mansur, ealaíontóir cúirte ón 17ú haois agus amhránaí ó Jahangir, an grús Sibéarach thart ar 100 bliain roimhe sin.

## Tagairtí
# Fórsaí armtha

Fianóglaigh na hÉireann, 2007
Eagraíocht míleata a bhunaíonn stát go hoifigiúil chun é a chosaint ó ionsaithe is ea na **fórsaí armtha** nó **airm**.

Bíonn difríocht shoiléir idir na fórsaí seo agus eagraíochtaí oifigiúla chun an dlí a fheidhmiú taobh istigh den tír féin (na póilíní) is grúpaí armtha neamhoifigiúla (eisreachtaithe).

De ghnáth, bíonn 3 phríomhbhrainse sna fórsaí armtha: an t-arm, an cabhlach, agus an t-aerfhórsa—ach uaireanta, bíonn forluí éigin eatarthu (mar shampla, saighdiúirí cabhlaigh).

Go minic bíonn éagsúlacht sa bhfoireann i mbrainse ar bith (mar shampla, saighdiúirí gairmiúla, coinscríofaigh, amhais, cúltacaithe).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Jammu agus an Chaismír (críoch aontais)

Is réigiún é **Jammu agus agus an Chaismír** a riarann an India mar chríoch aontais agus atá comhdhéanta den chuid theas de réigiún mór na Caismíre, a bhí ina ábhar díospóide idir an India agus an Phacastáin ó 1947, agus idir an India agus an tSín ó 1962.

## Tagairtí
# Inscne neamhdhénártha

Meirge ollmhór neamh-dhénártha ag paráid i bPáras ag léamh "Mon genre est non-binaire" ("Tá m'inscne neamh-dhénártha")
Is scáth-théarmaí iad **inscne neamh-dhénártha** agus **inscne-aiteach** d’ fhéiniúlachtaí inscne nach bhfuil fireannach ná baineannach amháin — atá lasmuigh den inscne dhénártha. Tagann féiniúlachtaí neamh-dhénártha faoin scáth trasinscneach, ós rud é go n-aithníonn daoine neamh-dhénártha de ghnáth le hinscne atá difriúil ón inscne a sannadh dóibh, cé nach measann roinnt daoine neamh-dhénártha go bhfuil siad féin trasinscneach.

Féadfaidh daoine neamh-dhénártha iad féin a aithint mar thríú inscne, idirmheánach nó ar leithligh, aontú le níos mó ná inscne amháin, gan aon inscnea bheith acu, nó féiniúlacht inscne athraitheach a ghlacadh. Níl féiniúlacht inscne ar dhóigh ar bith inchurtha le ghnéaschlaonadh nó claonadh rómánsúil : bíonn gnéaschlaontaí éagsúla ag daoine neamh-dhénártha. Ní hionann a bheith neamh-dhénártha agus a bheith idirghnéasach; aithníonn formhór na ndaoine idirghnéasacha mar fhir nó mar mhná.

Athraíonn daoine neamh-dhénártha mar ghrúpa ina léirithe inscne, agus d’fhéadfadh roinnt diúltú go ndiúltóidh cuid acu féiniúlacht inscne ar fad. Cuirtear cóir leighis ar roinnt daoine neamh-dhénártha le haghaidh na diosfóiria inscne le máinliacht nó hormóin, mar is minic a bhíonn fir trasinscneach agus mná trasinscneach.

## Téarmaí, sainmhínithe, agus féiniúlachtaí

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an dtéarma LADT é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Cócaireacht na hIndia

Sicín Tandoori, rís, tarsainn srl. Béile ó thuaisceart na hIndia.
Tá **cócaireacht na hIndia** ar mhórthraidisiúin chócaireachta an domhain. Tá éagsúlacht mhór réigiúnda inti, agus an chócaireacht i ngach áit sa tír úd faoi thionchar na spíosraí, luibheanna, dtorthaí agus nglasraí atá le fáil ann. Fágann creidimh na hIndia agus a stair a lorg ar an gcócaireacht freisin.

Tá an veigeatóireachas an-choitianta san India mar thoradh ar an Hiondúchas (an creideamh is fairsinge sa tír) agus creidimh eile. Idir an Hiondúchas agus Ioslam, tá cosc ar a lán daoine mairteoil, muiceoil, éin chreiche srl. a ithe. Tháinig cócaireacht na hIndia faoi thionchar na Peirse agus na hEorpa chomh maith.

Scaipeadh cócaireacht na hIndia ar fud an domhain de réir mar a chuaigh na hIndiaigh ar imirce, go mór mhór go tíortha an Aigéin Indiaigh, na hEorpa, Mheiriceá Thuaidh agus Mhuir Chairib, áiteanna ina bhfuair na himircigh Indiacha comhábhair nua le cur lena dtraidisiúin chócaireachta. Bhí an India faoi smacht na mBriotanach ar feadh i bhfad agus mar sin d'fhág an chócaireacht Indiach a rian ar thíortha eile a bhí faoi smacht na Breataine Móire: curaí in Éirinn mar shampla.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Cócaireacht na hIndia ag DMOZ. Arna rochtain ar 10 Samhain 2016 Curtha i gcartlann 2016-10-31 ar an Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Baton Rouge, Louisiana

| Baton Rouge, Louisiana |
| --- |
| Bâton-Rouge (fr) Bâton-Rouge (frc)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | Bratach |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Louisiana |
| Parish of Louisiana (en)  | East Baton Rouge Parish (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Louisiana East Baton Rouge Parish (en)   |
| Daonra |
| Iomlán | 227,470 (2020)  |
| • Dlús | 996.67 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 85,091 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Baton Rouge metropolitan area (en)   |
| Achar dromchla | 228.230603 km²  |
| • Uisce | 2.7276 %  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Abhainn Mississippi  |
| Airde | 17 m  |
| Ar theorainn le | Alexandria  |
| Sonraí stairiúla |
| 1699 1719 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Baton Rouge, Louisiana  | Sharon Weston Broome (2017–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 70801, 70802, 70803, 70804, 70805, 70806, 70807, 70808, 70809, 70810, 70811, 70812, 70813, 70814, 70815, 70816, 70817, 70818, 70819, 70820, 70821, 70822, 70823, 70825, 70826, 70827, 70831, 70833, 70835, 70836, 70837, 70873, 70874, 70879, 70884, 70891, 70892, 70893, 70894, 70895, 70896 agus 70898  |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Lárnach  |
| Glaochód | 225  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | brla.gov  |
|

---

 |

Is í **Baton Rouge** príomhchathair stát Louisiana.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Galú

frithchaitheamh
Athrú ábhair ón bpas leachtach don phas gásach is ea **galú** (Béarla: evaporation). Galú a thugtar ar uisce, mar shampla, nuair a athraíonn uisce ina ghal.

Turgnamh *:* éiríonn gléas níos fuaire de réir a chéile
atmaisféir an Domhain (i nGearmáinis)
### Ceimic

Go coitianta, saoradh móilíní leachta óna dhromchla isteach san aer os a chionn. Tarlaíonn sé le linn fiuchta, ag an bhfiuchphointe, ach tarlaíonn galú gan fiuchadh (néalú) ag teochtaí níos lú.

Is gá fuinneamh teasa a sholáthar don leacht chun na móilíní a shaoradh óna naisc leachtacha, agus *teas folaigh galúcháin* a thugtar ar an teas seo.

Tá leachtanna so-ghalaithe ann mar éitir, biotáille meitileach, peitril, is freon, agus tógann siad an teas folaigh ón timpeallacht nuair a ghalaítear iad. An próiseas seo is bun le cuisniú.

### Aeráid

Is galú an próiseas trína gcailltear uisce ó dhromchla an Domhain leis an atmaisféar mar ghal, cuid thábhachtach den mhalartú fuinnimh taobh istigh de chóras atmaisféir an Domhain, a chuireann gluaiseachtaí an atmaisféir ar siúl agus a chabhraíonn le táirgeadh na haeráide (san eas fuinnimh dhomhanda).

Braitheann an ráta galaithe ar an ngrianradaíocht, an difríocht teochta idir an dromchla galaithe is an t-aer a luíonn anuas air, an taise agus an ghaoth.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |
# Gnáthóg

Gnáthóg sna sléibhte
Limistéar ar leith a áitríonn daoine, ainmhí nó speiceas ainmhithe allta.

Ceiliúrtar Lá Domhanda Gnáthóg na Náisiún Aontaithe ar an 2 Deireadh Fómhair,

## Ainmhithe

Póraíonn agus faigheann sé bia oiriúnach is dídean inti.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Díbheálaí

Díbheálaí|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Cineál | lá saoire féile  |
| Comóireann sé | foinse sholais Laicsmí maith eolas  |
| Lá | Ashvin Krishna Trayodashi (en)  Ashvin Krishna Chaturdashi (en)  Ashvin Amavasya (en)  Kartik Shukla Pratipada (en)  Kartik Shukla Dwitiya (en)   |
| Fad ama | 5 d  |
| Tír | an India, Fidsí, an Ghuáin, Oileán Mhuirís, Singeapór, Srí Lanca, Neipeal, Suranam, Maenmar, Oileán na Tríonóide agus Tobága agus an Bhanglaidéis  |
| Codanna |
| **Dhanteras (en)Balipratipada (en)Lakshmi Puja (en)Naraka Chaturdashi (en)Bhai Dooj (en)**   |
| Oidhreacht chultúrtha |
|  |
| Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity (en)  |
| Am | 2025 |
| Aitheantóir | RL/02312 |
|  |
|  |

Féile na soilse
'Chakri craker'
Féile Hiondúch na soilse is ea **Diwali** nó **Díbheálaí**, de ghnáth le linn mhí na Samhna (agus mí Dheireadh Fómhair uaireanta). Baineann an dáta leis an ngealach agus athraíonn an dáta ó bhliain go bliain, de réir fhéilire na gealaí.

Is í an fhéile is mó san India í, ach bíonn daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh freisin. Glaonn daoine Féile na Soilse ar Díbhealaí mar go mbíonn lampaí beaga ar lasadh.

Déanann muintir na hIndia ceiliúradh ar feadh cúig lá. Ceiliúrann Suícigh agus Búdaithe áirithe an t-am seo chomh maith ar fud na Áise (úsáideann siad ainmneacha difriúla b'fhéidir).

Seasann an Fhéile seo do bhua na maithe ar an olc. Ceiliúradh an fhómhair atá ann freisin.

Ravana
### Nósanna

* Mar chuid den fhéile seo, lasann daoine lampaí cré lán le híle; Cuireann daoine na lampaí ar leac na fuinneoige sa teach.
* Cruthaíonn daoine pátrúin áille le gaineamh daite agus bláthanna.
* Déantar milseáin Indiacha nó ‘mithai’ le seimilín, plúr cruithneachta, plúr sciphiseánaigh nó bainne tiubhaithe. Déantar iad a chumhrú le spíosraí milse, cuirtear cnónna agus rísíní iontu agus múnlaítear iad ina gcearnóga agus ina gciorcail dhaite;
* An dán eipiciúil, an *Ramayana* a rá;
* Gléasadh le haghaidh Diwali, cuairt a thabhairt ar dhaoine muinteartha, bia a roinnt, dul chuig an Teampall agus Diva a lasadh, srl.

Déantar milseáin Indiacha nó ‘mithai’ le seimilín, plúr cruithneachta, plúr sciphiseánaigh nó bainne tiubhaithe.
### Ceiliúradh

Fógraíodh ceannaireacht Rishi Sunak ar Díbheálaí, B'iontach an t-athrú é i scéal Sunak a chaill rás ceannaireachta na dTóraithe in aghaidh Liz Truss i mí Mheán Fómhair 2022.

## Féach freisin

* Oíche Shamhna
* Féile an Tiomnaithe
* *Ramayana* (dán eipiciúil)
* Féilire na gealaí

## Tagairtí
# São Paulo (stát)

| São Paulo |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Bandeirantes Anthem (en)*   |
|

---

 |
| Mana | «Pro Brasilia Fiant Eximia»  |
| Leasainm | Estado Bandeirante agus Paulistânia  |
| Ainmnithe in ómós | Naomh Pól  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Bhrasaíl  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | São Paulo  |
| Daonra |
| Iomlán | 44,035,304 (2014)  |
| • Dlús | 177.41 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Sudeste  |
| Achar dromchla | 248,209.4 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An tAtlantach Theas  |
| Airde | 514 m  |
| Pointe is airde | Pedra da Mina (en)  (2,798 m)  |
| Ar theorainn le | Rio de Janeiro Mato Grosso do Sul Minas Gerais Paraná  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | São Paulo Province (en)   |
| Cruthú | 1889 |
| Éarlamh | Naomh Pól  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | cabinet of the governor of the state of Sao Paulo (en)   |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Reachtaíochta São Paulo  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−03:00 America/Sao\_Paulo  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | BR-SP  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | saopaulo.sp.gov.br  |

Is stát sa Bhrasaíl é **São Paulo**. Tá sé suite siar ó dheas den Réigiún Thoir Theas. Is í São Paulo a phríomhchathair. Is iad Mato Grosso do Sul, Minas Gerais, Paraná agus Rio de Janeiro na stáit in aice láimhe. Tá 44,396,485 duine ina gcónaí sa stát nó 22% den tír.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Brasaíle é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |