Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gorillaz

Gorillaz|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
| Sonraí |
| Cineál | banna ceoil banna fíorúil  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1998, Londain  |
| Gníomhaíocht |
| Tréimhse oibre | 1998 – |
| Lipéad ceoil | Warner Bros. Records Parlophone Virgin Records  |
| Seánra | Rac malartach, popcheol ealaine, leictreaphop, ceol hip hap, rac indie, ceol leictreonach, ceol trip hap agus pop rac  |
| Codanna | Damon Albarn Russel Hobbs, Drumadóir Noodle, Giotáraí 2-D, Q1045845, Q1075651 Murdoc Niccals, Dordóir Jamie Hewlett, Ealaíontóir Cyborg Noodle, Giotáraí (2008–2010) Remi Kabaka Jr, Q386854, Q3922505 (2017–) Ace, Dordóir (2018–2018)  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gorillaz.com  |
|

---

  |

* Gorillaz Logo 2005

Banna ceoil samhalta nó fíorúil is ea iad **Gorillaz** a chruthaigh Damon Albarn and Jamie Hewlett sa bhliain 1998. Tá ceithre phearsa bhréagach nó charachtar grafach sa bhanna fíorúil - Murdoc Niccals, 2D, Noodle agus Russel Hobbs. I ndáiríre, comhoibríonn ceoltóirí éagsúla chun an cheoil a chumadh ach is é Damon Albarn amháin a bhfuil buanbhaint aige leis an togra mar cheoltóir.

Tá Gorillaz ag obair ar chúrsaí nua faoi láthair sraith singles Song Machine áit a scaoileann siad singles gach mí. Go dtí seo, is é an chéad amhrán Momentary Bliss, an dara Désolé & an tríú Aries.

## Albaim

* 2001 - Gorillaz
* 2005 - Demon Days
* 2010 - Plastic Beach
* 2011 - The Fall
* 2017 - Humanz
* 2018 - The Now Now
* 2020 - Song Machine | Season One
* 2023 - Cracker Island

## Naisc

* Gorillaz.com
* Youtube.com/Gorillaz
* Twitter.com/Gorillaz

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Sasana Thoir

| Sasana Thoir |
| --- |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Cambridge  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,907,300 (2012)  |
| • Dlús | 308.96 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 19,120 km²  |
| Ar theorainn le | Londain an Lár-Réigiún Thoir Oirdheisceart Shasana  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC±00:00  |
|  |
| Cód NUTS | UKH  |
|  |

Réigiún is ea **Sasana Thoir** i Sasana. Is iad Peterborough, Luton agus Southend-on-Sea na bailte is mó ann.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Comhairle Shruighlea

| Comhairle Shruighlea |
| --- |
| Sruighlea (gd) Stirling (en)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Albain  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Sruighlea  |
| Daonra |
| Iomlán | 94,210 (2019)  |
| • Dlús | 43.08 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 2,186.9685 km²  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | GB-STG  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | stirling.gov.uk  |

Is éard is **Ceantar Comhairle Shruighlea** (Béarla: *Stirling council area*) ann ná ceann de na 32 rannán rialtais áitiúil in Albain. Tá daonra de thart ar 87,000 (2005 meastachán) ag Sruighlea. Cruthaíodh í faoin Acht Rialtais Áitiúil (Alba) 1994 leis na teorainneacha a bhí ag Contae Shruighlea (seachas An Eaglais Bhreac) mar a bhíodh, lena n-áirítear an chuid thiar theas de Shiorrachd Pheairt, tráth dá raibh. Cuireadh deireadh leis an dá chontae chun críocha an rialtais áitiúil faoin Acht Rialtais Áitiúil (Alba) 1973.

## Bailte

* Aird Eòdhanaig, Achadh an Uinnsinn, Achadh Loinne, Allamhagh Beag, Árd Choille, Allt a' Bhonnaich, Àird Cheannchnocain
* Baile Mo Thatha, Blàr Lagaidh, Both Chuidir, Baile Deadhan, Badan Deathach
* Calasraid, Cille MoChúig, Ceann Buic, Camas a' Bharrain, Camas Choinnich, Collaidh, Croit Sheumaidh, Cill Earnain, Cill Fhinn, Cille Mo Dog, An Ceapan, Ceann Loch Éireann, Cnoc na Driseig
* Drochaid Alain, An Dún, Dail Rígh, Druiminn, Dún Bhláthain
* Earrann a' Phriair
* Faillean Innis, Fionn Treabh
* An Gart Mór, Gleann-Gaoil
* Inbhir Snáthaid
* Leac Croit
* Obar Phuill
* Port Teadhaich
* Rubha Aird Eónain, An Raplach
* Sruighle, Strath Bhláthain, Srath Eadhair
* Taigh an Droma

## Tíreolaíocht

* Abhainn Carrann
* Beinn Chaluim, Beinn Dubh-chreig, Beinn Odhar, Beinn Leitir, Beinn Laomainn, Beinn Laoigh, Beinn Ois, A' Bheinn Mheanbh, Beinn Mhúrlaig, Beinn Chúirn
* Ceardach
* Dún Mhéad
* Gleann Fhionnghlais, Gleann Aircleid
* Innis Mo Cholmaig, Innis Buidhe
* Loch na h-Áirde, Loch Innis Mo Cholmaig, Loch Drongaidh, Loch Ceiteirein, Loch Laomainn, Loch Lúbnaig, Loch an Rusgaidh, Loch Bheannchair
* Meall Buidhe, Meall Glas, Meall Odhar, Monadh Ochail
* Páirc Náiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean
* Sgiath Chúil, Stob Binnein, Stúc a' Chroin, Stuc an Lochain
* Na Trosaichean
* Uamh Mhór, Uisge For, Uisge Theamhich

## Cultúr

* Caisteal Sruighlea
* Each-uisge
* Oilthigh Shruighlea
* Stéisean Dhrochaid Alain, Stéisean a' Chríon Láraich, Stéisean Dhún Bhláthain, Stéisean Shruighlea, Stéisean Taigh an Droma Uarach, Stéisean Taigh an Droma Iarach

## Naisc Sheachtracha

* Comhairle Shruighlea Curtha i gcartlann 2016-03-03 ar an Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAlban é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Gaborone

| Gaborone |
| --- |
| Gaborone (tn) Gaborone (en) Gaborone (fr) Gaborone (de)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Kgosi Gaborone  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Bhotsuáin |
| District of Botswana (en)  | South-East District (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | an Bhotsuáin An Bheachuanlainn (1965–1966)  |
| Daonra |
| Iomlán | 235,884 (2013)  |
| • Dlús | 1,395.76 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 169 km²  |
| Airde | 1,014 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1965 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Central Africa Time (en)  UTC+02:00  |
| Glaochód | 00267  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | BW-GA  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.bw…  |

Príomhchathair na Botsuáine is ea **Gaborone**. Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre. Tá 186,000 duine ina gcónaí i nGaborone (meastachán 2001).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Arastarchas as Samas

Arastarchas as Samas| Ainm sa teanga dhúchais | (grc) Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος (grc) Αρίσταρχος ο Σάμιος  |
| Beathaisnéis |
| Breith | *c.* 310 "RCh" Samas, An Ghréig  |
| Bás | *c.* 230 "RCh" 79/80 bliana d'aois Cathair Alastair  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Réalteolaíocht agus matamaitic |
| Gairm | réalteolaí  |
| Mac/iníon léinn de chuid | Strato Lampsacus |
| Teangacha | An tSean-Ghréigis |
|

---

 |
|   |

Réalteolaí as Cathair Alastair ab ea **Arastarchas as Samas**. Chruthaigh sé go raibh an Ghrian i bhfad níos faide amach ón Domhan ná an Ghealach. Thairg sé freisin go raibh an Ghrian i lár chóras na bpláinéad.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Raidhfil

Raidhfil|  |
| Cineál | gunna fada, arm pearsanta agus arm tine  |

Arm tine a forbraíodh ina arm praiticiúil ag deireadh an 19ú céad nuair a cuireadh eitrí bíseacha ar an taobh istigh de bhairille an ghunna. Rothlaíonn an piléar is é ag taisteal ar feadh an bhairille, agus buanaíonn sé seo eitilt an philéir is feabhsaíonn go mór a chruinneas. Ag an am céanna forbraíodh raidhflí piléarlainne (le piléir iomadúla) le boltghníomhú (chun piléar nua a chur sa chraos go tapa) ag scaoileadh cartúis púdair gan deatach, réabhlóid amach is amach i gcumas scaoilte an tslua coise. D'fhan an teicneolaíocht seo mar an gcéanna den chuid is mó go dtí lár an dara cogadh domhanda, nuair a tugadh isteach an raidhfil gásfhuinnmhithe uathoibríoch. Faoi seo tá an raidhfil ionsaithe éadrom lánuathoibríoch, a chruinneas an-mhaith is a raon scaoilte an-fhada. Saothraíodh coincheap na n-eitrí i gcró an ghunna chun an rud céanna a dhéanamh i ngunnaí móra agus iad a dhéanamh níos cruinne ná riamh.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin airm nó gunna é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Teaghlach na mBúrbónach

Teaghlach na mBúrbónach
Is **Teaghlach na mBúrbónach** (Béarla: /ˈbɔːrbən/; Fraincis: [buʁˈbɔ̃]) teach ríoga Eorpach an bunús Francach, brainse an ríshliocht Capetian (/kəˈpiːʃən/). Rialaigh ríthe Búrbónach an Frainc agus Navarra sa chéad uair sa 16ú aois.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Tionscal

Raon comhlachtaí a tháirgeann is a sholáthraíonn ábhair nó seirbhísí is ea **tionscal**.

Rangaítear tionscail i saghsanna áirithe. Tá na príomhthionscail ann, atá bunaithe ar an talamh, á saothrú (mar shampla, talmhaíocht, foraoiseacht, iascaireacht) nó ag eastóscadh amhábhar aisti (mar shampla, mianadóireacht, cairéalú).

Sna tionscail thánaisteacha (mar shampla, déantúsaíocht) déantar earraí do thomhaltóirí nó comhbhaill as amhábhair.

Tionscal na nDeochanna Alcóil i mBaile Átha Cliath, 1902; James' Gate / Guiness
Roinntear iad seo i dtionscail throma — ina mbíonn fearas trom is innealra, an-chuid fostaithe is earraí táirgthe, go léir ar scála mór (mar shampla, iarann is cruach, innealra, stroighin)—agus tionscail éadroma ina mbíonn an táirgeadh ar scála níos lú (mar shampla, fabraicí, leictreonaic, próiseáil bia). Sna tionscail déantúsaíochta luaitear comhlachtaí a ghineann leictreachas.

Ní dhéanann na tionscail threasacha earraí, ach tacaíonn siad le hearnálacha eile san eacnamaíocht (mar shampla, baincéireacht, an dlí, ospidéil, árachas, cosaint) nó caighdeán beatha (mar shampla, oideachas, turasóireacht, siamsaíocht).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# James Cook

James Cook|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 27 Deireadh Fómhair 1728 Marton (Ríocht na Breataine Móire) |
| Bás | 14 Feabhra 1779 50 bliana d'aois Bá Kealakekua (Ancient Hawaii) |
| Siocair bháis | Dúnbhású (Sádh) |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Teanga dhúchais | Béarla |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Taiscéaladh agus cartagrafaíocht |
| Gairm | taiscéalaí, mairnéalach, luibheolaí, oifigeach cabhlaigh, cartagrafaí, discoverer (en)   |
| Ball de | An Cumann Ríoga   |
| Teangacha | Béarla agus an Fhraincis |
| Gairm mhíleata |
| Brainse míleata | Cabhlach Ríoga |
| Céim mhíleata | captaen   |
| Ghlac sé/sí páirt i |
|  |
| 12 Iúil 1776 | third voyage of James Cook (en)  |
| 1772 | second voyage of James Cook (en)  |
| 1768 | first voyage of James Cook (en)   |
|  |
| Saothar |
| Giorrúchán luibheolaíochta
 | Cook |
| Suíomh a chartlainne | * University of Victoria Special Collections and University Archives (en)  [ SC432]
 |
| Teaghlach |
| Céile | Elizabeth Cook (1762–)  |
| Páiste | Nathaniel Cook, Joseph Cook, George Cook, Elizabeth Cook, James Cook, Hugh Cook  |
| Athair | James Cook (en)   agus Grace Pace |
| Croineolaíocht |
|  |
| 14 Feabhra 1779 | death of James Cook (en)   |
|  |
| **Gradam a fuarthas (1776)  Bonn Copley
* Comhalta den Chumann Ríoga
* Person of National Historic Significance (en)
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|  |
|  |
|

---

 |
|

---

    |

29 Aibreán 1770: James Cook agus HMB Endeavour in aice le Sydney
Taiscéalaí, loingseoir agus cartagrafaí Sasanach ab ea **an Captaen James Cook** (27 Deireadh Fómhair 1728 – 14 Feabhra 1779).

Rinne Cook trí thuras fharraige go dtí an tAigéan Ciúin. Leag sé amach roinnt oileáin agus cóstaí den chéad uair. Tá cáil ar Cook freisin mar an loingseoir a d'fhionn agus a d'éiligh cósta thoir na hAstráile agus oileáin Haváí do na Sasanaigh. Chomh maith le sin, ba é Cook an chéad duine a leag amach Talamh an Éisc agus an Nua-Shéalainn.

Feallmharaíodh James Cook ar an 14 Feabhra 1779 é i Haváí.

## Féach freisin

* Lá Mairgní na hAstráile

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Pí (uimhir)

Pí|  |
| Cineál | transcendental number (en) , réaduimhir, mathematical constant (en) , UCUM constant (en)  agus ratio of lengths (en)   |
| Eapainm | ciorcal, Ludolph van Ceulen agus Ludolph van Ceulen  |
| Airíonna |
| Luach | 3.1415926535898  |
| Uimhreacha eile |
| Uimhir Rómhánach | III |
| Dénártha | 112 |

|  |
| --- |
|  Chuirtear an uimhir **Pi** in úil mar seo WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Uimhirchóras | Luach WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| Dénártha | 11.00100 10000 11111 10110… |
| Deachúil | 3.14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288… |
| Heicsidheachúil | 3.243F6 A8885 A308D 31319… |
| Neastachán na Réaduimhir | 3, 22⁄7, 333⁄106, 355⁄113, 103993/33102, ...
(Liosta in ord cruinneas) |
| Triantánacht |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 radians = 180 Céim |
|

---

 |
| Liosta uimhreacha – Uimhreacha éagóimheasta   γ – ζ(3) – √2 – √3 – √5 – φ – ρ – δ*S* – α – e – π – δ |

Is uimhir í **Pí** a bhaineann leis an gcóimheas idir imlíne agus thrastomhas an chiorcail, cothrom le 3.14159... Is é sin le rá:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6

## Tréithe

Tá pí beagnach cothrom le 22/7 i dtéarmaí codán agus le 3.142 i dtéarmaí deachúlacha. Le déanaí, trí fhoirmle shimplí mhatamaiticiúil, aimsíodh luach WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 chuig 10 milliún ionad deachúil le ríomhaire.

Is tairiseach é WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 (ní athraíonn sé pé achar ciorcal atá i gceist), agus uimhir éagóimheasta atá ann (Is é sin le rá, nach féidir WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 a léiriú san fhoirm: WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 nuair réaduimhreacha iad a agus b).

## Stair

I bhfad ó shin thugtaí 3 mar luach do phí. Sa Bhablóin, tugadh luach 3 1/8 ar phí. Trí gharmheastacháin leanúnacha polagán inscríofa is imscríofa, chruthaigh Airciméidéas gur (223/71) < WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 < ( 22/7), nó 3.1408 < WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 < 3.14285.

Bhí garmheastachán ag na Sínigh timpeall 500 AD: 3550/113 = 3.1415929...

#### 'Lá π'

Ceiliúrtar 'Lá π' ar 14 Márta gach bliain, deis ceiliúradh a dhéanamh ar an tairiseach matamaitice, ós rud é go scríobhtar an dáta 3/14 i Meiriceá agus cuimhneamh ar cheann de na hiarrachtaí is míchlúití a tugadh riamh ar reachtaíocht, i mí Feabhra 1897, an Bille um Phí de chuid Indiana, creid nó ná creid.

## Féach freisin

* Pí (litir)

## Tagairtí
# Méar

Méar|  |
| Sonraí |
| Laidin | *digiti manus* |
| Cuid de | lámh |
| Aitheantóirí |
| MeSH | D005385 |
| TA | A01.1.00.030 |
| FMA | 9666 : il-aiseach – ordlathach |
| Acmhainní seachtracha |
| EB Online | science/finger-anatomy |
| Téarmaíocht anatamaíoch |

Is éard atá i gceist le **méar** ná ceann de chúig bhall ar bharr na láimhe nó na coise daonna. Uaireanta tarraingíonn an focal do ghéag portáin nó gliomaigh freisin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol anatamaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Coipeadh

Coipeadh
Nuair a fhágtar giosta ag riospráil gan ocsaigin, bristear síos an siúcra agus scaoiltear saor dé-ocsaíd charbóin agus alcól. Tugtar **coipeadh** ar an bpróiseas sin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Truailleán

Rith chun srutha ithreachagus leasacháin
Is éard is **truailleán** ann ná substaint nó ábhair dhíobhálacha a scaoiltear isteach sa timpeallacht a bhfuil éifeachtaí neamh-inmhianaithe aige, nó a dhéanann drochthionchar ar úsáideacht acmhainne. Féadfaidh truailleán damáiste fadtéarmach nó gearrthéarmach a dhéanamh trí ráta fáis speiceas plandaí nó ainmhithe a athrú, nó trí chur isteach ar thaitneamhachtaí daonna, ar chompord, ar shláinte nó ar luachanna maoine. Tá roinnt truailleán in-bhithmhillte agus dá bhrí sin ní mhairfidh siad sa timpeallacht go fadtéarmach. Mar sin féin, tá táirgí díghrádaithe roinnt truailleán truaillithe iad féin amhail na táirgí déchlóra déchlóradéfheinildéchlóireitiléine DDE agus déchlóradéfheinildéchlóireatán DDD a tháirgtear ó dhíghrádú déchlóraidéfheiniltríchlóireatán DDT .

## Tagairtí
# 2000idí

## Imeachtaí agus treochtaí

## Ceannairí stáit

* Bill Clinton, 42ú uachtarán SAM ó 1993 go 2001.
* George W. Bush, 43ú uachtarán SAM ó 2001 go dtí 2009.
* Eilís II, Banríon na Ríochta Aontaithe.
* Tony Blair, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 1997 go dtí inniu.

## Tagairtí
# Bratach Stáit Aontaithe Mheiriceá

| Bratach Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| --- |
|  |
|  Leasainm: *Old Glory, The Star-Spangled Banner agus The Stars and Stripes*  |
| Sonraí |
| Cineál | bratach náisiúnta  |
| Ábhar | five-pointed star (en) , clár agus canton (en)   |
| Glactha | 14 Meitheamh 1777  |
| Dathanna | Old Glory Red (en) , bán agus Old Glory Blue (en)   |
|  |

Toghadh **Bratach Stáit Aontaithe Mheiriceá** go hoifigiúil ar 14 Meitheamh 1777. Tá an bhratach ceangailte le hamhrán náisiúnta na tíre úd, mar atá *The Star-Spangled Banner* ("An Bhratóg Réaltbhreac"). Ar na leasainmneacha a thugtar ar bhratach na Stát Aontaithe tá "Old Glory"
(*Sean-Ghlóire*), The Stars and Stripes (*Na Réaltaí agus Stríoca*), agus The Star-Spangled Banner.

Shocraigh lucht bunaithe na tíre go mbeadh 13 stríoc cothrománacha, stríocanna dearga agus bána ag déanamh uainíocht ar a chéile agus iad ag seasamh do na Trí Choilíneacht Déag a d'fhógair a neamhspleáchas ón mBreatain Mhór sa bhliain 1776. Sa chúinneán sa chuid uachtarach chlé tá 13 réalta bhána ar chúlra gorm. Is comhartha iad seo ar aontú na gcoilíneacht in aon ionad amháin. Ardaíodh an bhratach den chéad uair ar 3 Lúnasa 1777 nDún Stanwix, suíomh ar chuid den chathair úd Rome, Nua-Eabhrac inniu. Trí lá ina dhiaidh sin ardaíodh í le linn Chath Oriskany, i stát Nua-Eahbrac, ina raibh ar na Briotanaigh tarraingt siar roimh na fórsaí Coilíneacha. Gach uair a tháinig stát nua isteach san Aontas Meiriceánach cuireadh réalta nua ar an mbratach, é sin i gcónaí ar 4 Iúil, Lá an Neamhspleáchais. Toghadh an leagan atá ann inniu leis na 50 réalta ar 4 Iúil 1960 nuair a rinneadh stát de Haváí.

## Naisc sheachtracha

* Title 4—FLAG AND SEAL, SEAT OF GOVERNMENT, AND THE STATES (en)

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Áilleacht

Rósfhuinneog ag Rayonnant i Notre Dame de Paris. In ailtireacht Ghotach, measadh gurb é an solas an nochtadh is áille Dé
Saintréith a bhaineann le hainmhí, idé, rud, duine nó áit is ea an **áilleacht**, a sholáthraíonn mothú buan pléisiúir nó sásaimh. Déantar staidéar ar an áilleacht mar chuid den aeistéitic, sa chultúr, sa tsíceolaíocht shóisialta, san fhealsúnacht agus sa tsocheolaíocht. An "áilleacht idéalach " a thugtar ar an eintiteas a bhfuil meas air, nó a bhfuil buanna aige gurb é an áilleacht is cúis leis i gcultúr ar leith.

Meastar gur a mhalairt ar fad atá sa ghránnacht.

## Ré an Réasúin

*Breith Véineas*, ag Sandro Botticelli. Is é an bandia Véineas pearsantú clasaiceach na háilleachta.

## Tagairtí
# Dúiche deannaigh

Réigiún ollmhór den fhéarthalamh leathloiscneach sna Stáit Aontaithe, ó Kansas ó dheas go Texas, mar a dtarlaíonn stoirmeacha deannaigh. Sna 1930idí, tar éis roinnt blianta de bharra an-mhaithe róshaothraithe, tharla triomach, stoirmeacha láidre is creimeadh uafásach, le stoirmeacha ollmhóra deannaigh a mhill an réigiún is na feirmeoirí a mhair ann.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |