# An tSeapáin

| An tSeapáin |
| --- |
| 日本 (ja)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Kimi ga Yo*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Endless discovery» «Y Darganfod Diddiwedd» «Descubrimento sen fin»  |
| Siombail oifigiúil | Sasakia charonda, Piasún uaine, bláth an chrainn silíní, Chrysanthemum morifolium agus súmó  |
| Leasainm | Страна Восходящего Солнца, Terra del sol naixent, The Land of the Rising Sun, ארץ השמש העולה, Land der aufgehenden Sonne, 日出る国, Pays du Soleil levant, Країна Сонця, що сходить, Země vycházejícího slunce agus Краіна ўзыходзячага сонца  |
| Ainmnithe in ómós | éirí na gréine  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Tóiceo  |
| Daonra |
| Iomlán | 123,802,000 (2024)  |
| • Dlús | 327.54 hab./km² |
| Déamainm | Seapánach  |
| Teanga oifigiúil | an tSeapáinis  |
| Reiligiún | Sinteochas, an Búdachas agus an Chríostaíocht  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 377,972.28 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Muir na Seapáine, an tAigéan Ciúin, Muir Ocatsc, Muir na Síne Thoir agus an Mhuir Fhilipíneach  |
| Pointe is airde | Sliabh Fuji (3,776 m)  |
| Pointe is ísle | Hachirōgata (en)  (−4 m)  |
| Ar theorainn le | an Rúis Daon-Phoblacht na Síne Stáit Aontaithe Mheiriceá an Téaváin an Chóiré Theas na hOileáin Fhilipíneacha  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Second Shō Dynasty (en)  agus Impireacht na Seapáine  |
| Cruthú |  **29 Samhain 1890**:  (Bunreacht Meiji)  **3 Bealtaine 1947**:  (Bunreacht na Seapáine)  **11 Feabhra 660 "RCh"**:  (Q1209728, Q20042053) |
| Eachtra thábhachtach | Cogadh na Cóiré Treaty of San Francisco (en)  Security Treaty Between the United States and Japan (en)  Treaty of Mutual Cooperation and Security Between the United States and Japan (en)  Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1964 Expo '70 Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 1972 transfer of sovereignty over Okinawa (en)  1991 Japanese Recession (en)  Great Hanshin Earthquake (en)  Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 1998 Tōkaimura criticality accident (en)  Corn FIFA an Domhain 2002 aftermath of the 2011 Tōhoku earthquake and tsunami (en)  tubaiste núicléach Fukushima (Márta 2011) an Dara Cogadh Domhanda Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 (2021) Cogadh na Rúise agus na Seapáine  |
| Saoire phoiblí | Coming of Age Day (en)  (second Monday in January (en) ) National Foundation Day (en)  (11 Feabhra) Vernal Equinox Day (en)  (20 Márta) Shōwa Day (en)  (29 Aibreán) Constitution Memorial Day (en)  (3 Bealtaine) Greenery Day (en)  (4 Bealtaine) Children's Day (en)  (5 Bealtaine) Marine Day (en)  (third Monday in July (en) ) Lá ómóis don aois (an tSeapáin) (15 Meán Fómhair) Autumnal Equinox Day (en)  (Qiufen (en) ) Sports Day (en)  (second Monday in October (en) ) Culture Day (en)  (3 Samhain) Labor Thanksgiving Day (en)  (23 Samhain) The Emperor's Birthday (en)  (23 Feabhra) Mountain Day (en)  (11 Lúnasa)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht bhunreachtúil  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Cabinet of Japan (en)   |
| Comhlacht reachtach | Kokkai  |
| • Impire na Seapáine  | Akihito (1989–2019)  |
| • Príomh-Aire na Seapáine  | Sanae Takaichi (2025–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Ard-Chúirt na Seapáine  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 5,005,536,736,792 $ (2021)  |
| Airgeadra | yen  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Am Caighdeánach na Seapáine Asia/Tokyo UTC+09:00  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .jp  |
| Glaochód | +81  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 119, 110 agus 118  |
|  |
| Cód tíre | JP  |
|  |
|

---

  |

Is tír in oirthuaisceart na hÁise í **an tSeapáin** (*Nippon/Nihon*; 日 (grian); 本 (fréamh ach bunús); 国 (tír), go litriúil *tír bunús na gréine*). Tá sí suite idir an tAigéan Ciúin agus Muir na Seapáine.

## Tíreolaíocht

Oileánra atá sa tSeapáin. Tá timpeall ar 6,800 oileán ann ar fad, ach is iad **Kyūshū** (九州), **Shikoku** (四国), **Honshu** (本州, an t-oileán is mó), agus **Hokkaidō** (北海道) na cinn is tábhachtaí. Tá sléibhte arda sa chuid is mó de na hoileáin, agus bolcánachas áirithe ann chomh maith. Is bolcán é Sliabh Fuji freisin, arb é an sliabh is airde sna hoileáin.

Tá beagnach 128 milliún duine ina gcónaí sa tSeapáin, agus mar sin, tá sí ar an deichiú tír is mó daonra. Is é réigiún Thóiceo an mórcheantar uirbeach is mó uirthi.

## Stair

Tugann fianaise na seandálaíochta le fios go raibh áitreabh daonna sa tSeapáin chomh luath leis an ré Phailéiliteach Uachtarach, is é sin, tríú trian na ré Pailéilití, 40,000-10,000 bliain ó shin.

Rinneadh an chéad tagairt liteartha don tSeapáin sa chéad aois AD, i dtéacsanna stairiúla ón tSín.

### 1800idí

Bhí tréimhsí na hoscailteachta agus tréimhsí na scoilteachta ag teacht sna sála ag a chéile ansin. Le linn Tréimhse Meiji (明治維新, Meiji Ishin), thosaigh an tSeapáin ag trádáil leis an domhan.

### An Dara Cogadh Domhanda

D'fhógair an tImpire Hirohito gur ghlac an tSeapáin an fógra Potsdam ar an 15 Lúnasa 1945 (an craoladh "Jewel Voice"). Mar sin, ghéill an tSeapáin, agus chuir an craoladh seo críoch leis an gcogaíocht.

Ar an 2 Meán Fómhair 1945, shínigh an tSeapáin géilleadh gan chomha ar bhord na loinge USS Missouri ag cur deireadh leis an Dara Cogadh Domhanda.

### Borradh iarchogaidh

Ó glacadh le Bunreacht na Bliana 1947, tá córas polaitiúil na tíre bunaithe ar impireacht bhunreachtúil. Is é an tImpire atá ag rialú na tíre go hoifigiúil, ach is ag an bParlaimint, an *kokkai*, atá an fhíorchumhacht. Mar sin, is tír dhaonlathach pharlaiminteach í an tSeapáin, go praiticiúil.

## Déimeagrafaic

Cé nach bhfuil sí ainmnithe ina teanga oifigiúil na Seapáine, is í an tSeapáinis príomh-theanga na tíre, agus labhraíonn 99% na Seapánach leaganacha éagsúla den teanga. Thairis sin, áfach, tá na teangacha in Oileáin Ryukyu i nDeisceart na Seapáine chomh difriúil agus go bhfuil sé ciallmhar glacadh leo mar theangacha gaolmhara, seachas mar chanúintí na Seapáinise. Tá iarsmaí áirithe den teanga Ainu fágtha i dTuaisceart na Seapáine. Teanga í sin nach bhfuil gaol ar bith aici leis an tSeapáinis ná le haon teanga eile. Saothraítear í mar chaitheamh aimsire cultúrtha, ach dealraíonn sé nach bhfuil cainteoirí dúchais ar bith ann inniu.

Is iad na Seapánaigh an dream eitneach is mó atá ann, cé go bhfuil Cóiréigh agus Sínigh ina gcónaí sa tír chomh maith. Le fírinne, is iad na *Burakumin* an mionlach is tábhachtaí sa tSeapáin. Ní mionlach eitneach iad, áfach, ach aicme ar leith. I ré fheodach na Seapáine, bhí na *Burakumin* (部落民) ag plé le ceirdeanna a raibh neamhghlaine dheasghnách nó bás ag baint leo, is é sin, ag búistéireacht, ag súdaireacht, ag adhlacadh daoine marbha nó ag cur daoine daortha chun báis. Chuaigh an neamhghlaine dheasghnách greamaithe sna daoine seo, agus iad ag cur fúthu i ngeiteonna dá gcuid féin ionas go bhféadfadh na Seapánaigh eile iad a sheachaint. Níor tháinig maolú ar an leithcheal seo ach le déanaí, agus inniu féin is iomaí Seapánach nach gceadódh dá mhac nó dá iníon duine de na *Burakumin* a phósadh.

## Limistéir Riaracháin na Seapáine

Limistéir Riaracháin na Seapáine| Réigiún na Seapáine |
| Maoracht na Seapáine |
| Cathracha Sainithe na Seapáine |
| Croí-Cathracha na Seapáine |
| Cathracha Speisialta na Seapáine |
| Cathracha na Seapáine |
| Bailte na Seapáine |
| Sráidbhailte na Seapáine |

Is iad na 47 Maoracht an céad leibhéal sna limistéar riaracháin sa tSeapáin. Is Méara tofa díreach ag an bpobal é an príomhfheidhmeannach i ngach Maoracht. Bíonn na dlíthe agus buiséid aontaithe i dtionól aon seomra reachtaigh.

Tá gach maoracht foroinnte ina gCathracha agus Ceantair. Bhíonn na Ceantair foroinnte i mbailte agus sráidbhailte.

#### Sráidbhailte

Tá an sráidbhaile níos mó ná an lonnaíocht féin, toisc gur fo-roinn den cheantar faoin tuath (郡 *gun*) é. De bharr comhnascadh, tá an méid sráidbhailte sa tSeapáin ag dul i laghad.

Tá leagan amach na Limistéir Riaracháin á dhéanamh, le sprioc cathracha, bailte, agus sráidbhailte a chomhnascadh le chéile le súil go laghdófar costais riaracháin trí lárú an chóras rialtais aitiúil.

an tSeapáin roinnte i Réigiún
#### Réigiún

Go traidisiúnta, tá an tSeapáin roinnte in ocht Réigiúin, cé nach limistéir riaracháin oifigiúil iad.

## Eolas

* Sráidbhailte na Seapáine

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Seapáine é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |