# Carl von Linné

Carl von Linné|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (sv) Carl Nilsson Linnaeus  23 Bealtaine 1707 Råshult, An tSualainn  |
| Bás | 10 Eanáir 1778 70 bliana d'aois Linnaeus Hammarby, An tSualainn  |
| Áit adhlactha | Uppsala Cathedral (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | Eaglais na Sualainne |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Ollscoil Harderwijk - míochaine (1735–1735) Ollscoil Uppsala - míochaine (1728–) Ollscoil Lund - míochaine (1727–)  |
| Céim acadúil | Dochtúir Leighis |
| Comhairleoir dochtúireachta | Olof Rudbeck the Younger agus Johannes Gorter |
| Teanga dhúchais | an tSualainnis |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Míochaine, eolaíocht an nádúir, luibheolaíocht agus eolaíocht nádúrtha |
| Suíomh oibre  | Uppsala  Stócólm   |
| Gairm | luibheolaí, nádúraí, éaneolaí, feithideolaí, araicneolaí, tacsanomaí, mianreolaí, bailitheoir eolaíochta, míoleolaí, teirideolaí, dochtúir leighis, brí-eolaí, dírbheathaisnéisí, míceolaí, bitheolaí, múinteoir ollscoile  |
| Tréimhse oibre | 1722 –  1778 |
| Fostóir | Ollscoil Uppsala   |
| Ball de | Cumann Meiriceánach na Fealsúnachta (1769–) An Cumann Ríoga (Comhalta den Chumann Ríoga) (1753–) Acadamh Eolaíochtaí Saint Petersburg (ball oinigh) (1753–) Acadamh Ríoga na Sualainne um Eolaíocht (1739–) Cumann Ríoga Eolaíochtaí agus Litríochta na hIorua  Acadamh Eolaíochtaí na Gearmáine, Leopoldina  Acadamh Ríoga Eolaíochtaí agus Litríochta na Danmhairge  Acadamh na nEolaíochtaí  Acadamh Ríoga na Prúise um Eolaíocht   |
| Mac/iníon léinn de chuid | Laurentius Roberg, Olof Celsius agus Carl Gustaf Tessin |
| Mac/iníon léinn | Peter Ascanius../... 38+ |
| Teangacha | An Laidin agus an tSualainnis |
| Ghlac sé/sí páirt i |
|  |
| Bealtaine 1741 | Linnaeus trip to Öland and Gotland (en)  |
| 12 Bealtaine 1732 | Expedition to Lapland (en)   |
|  |
| Saothar |
| **Saothar suntasach Methodus
* Amoenitates Academicae
* Genera Plantarum
* Species Plantarum
* (1735) Systema Naturae
* (1735) Bibliotheca Botanica
* (1736) Fundamenta Botanica
* (1736) Musa Cliffortiana
* (1737) Critica Botanica
* (1738) Hortus Cliffortianus
* (1908) Praeludia Sponsaliorum Plantarum
 |
| Mac léinn dochtúireachta | Fredrik Hasselqvist, Carl Peter Thunberg, Anders Sparrman, Peter Forsskål, Anton Rolandsson Martin, Alexander von Karamyschew agus Matvej Ivanovitj Afonin |
| Giorrúchán luibheolaíochta
 | L. |
| Lua an údair (zó-eolaíocht)
 | Linnaeus |
| Suíomh a chartlainne | * Antiquarian Topographic Archive (en)  [ SE/ATA/ENSK\_78-1]
* Uppsala University Library (en)  [ SE/UUB/REA000136843]
 |
| Teaghlach |
| Teaghlach | Linné family (en)   |
| Céile | Sara Elisabeth Moræa   |
| Páiste | Carl Linnaeus Óg, Lovisa von Linné, Elisabeth Christina von Linné, Sara Christina von Linné  |
| Athair | Nils Ingemarsson Linnaeus  agus Christina Brodersonia |
| Siblín | Anna Maria Linnæ, walla brur, Sofia Juliana Collin agus Samuel Linnaeus |
| **Gradam a fuarthas (1753)  Knight of the Order of the Polar Star (en)
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|  |
|  |
|

---

 |
|

---

    |

Luibheolaí Sualannach ab ea **Carl Linnaeus** nó **Carl von Linné** (23 Bealtaine, 1707 – 10 Eanáir, 1778), a rugadh i Rashult na Sualainne. Chuir von Linné tús leis an tacsanomaíocht, is é sin, an brainse den bhitheolaíocht a bhíonn ag plé le rangú agus le haicmiú na neachanna beo. Tá cáil air freisin mar dhuine de cheannródaithe na héiceolaíochta.

## Beathaisnéis

Rugadh Carl Linnaeus i Råshult, i gcúige Småland i ndeisceart na Sualainne. Bhí a athair agus a sheanathair ina ministrí roimhe, agus ghlac a mhuintir leis go rachadh sé ag staidéar diagachta chomh maith, ach níor theastaigh uaidh bheith ina mhinistir.

Thug dochtúir leighis áitiúil spreagadh dó dul leis an luibheolaíocht, ó ba léir go raibh suim aige sna plandaí. De réir mar a mhol an dochtúir seo, sa bhliain 1728, chuir a athair a mhac go hOllscoil Lund, arbh í an ollscoil ba chóngaraí í. An bhliain dár gcionn, d'aistrigh sé go hOllscoil Uppsala.

Bhí saol crua aige in Uppsala ar dtús agus an t-airgead gann air, ach ansin, fuair sé aithne ar an eolaí cáiliúil Olof Celsius. Chuaigh sé go mór i bhfeidhm ar Celsius chomh heolach is a bhí Linnaeus óg ar na plandaí agus chomh dúthrachtach is a bhí sé ag bailiú samplaí. Mar sin, chuir sé lóistín ar fáil dó.

Sa bhliain 1761, d'athraigh sé a ainm go **Carl von Linné** ( éist) nuair a bronnadh uaisleacht air.

Fear sna seascaidí, bhuail roinnt strócanna é; D’éag Carl Linnaeus ar 10 Eanáir 1778, in aois 70 dó. Tá sé curtha in ardeaglais Uppsala.

## An Córas Linnaech

Is é an príomhrud a chur Linnaeus i gcrích ná gur bhunaigh sé córas ainmniúcháin i gcomhair na n-orgánach beo ar glacadh leis go forleathan i saol na heolaíochta. Chuir obair Linnaeus tús leis an ainmníocht déthéarmach a mbaintear úsáid choitianta aisti le speicis na neachanna beo a shainiú go neamhdhébhríoch. Chomh maith leis sin, d'fhorbair sé an *tacsanomaíocht Linnaech* - an córas aicmithe eolaíoch atá in úsáid go forleathan sa bhitheolaíocht go fóill.

Sa chóras Linnaech, aicmítear na neachanna beo go hordlathach. Is í an ríocht an leibhéal is airde sa chóras, cosúil le ríocht na n-ainmhithe nó ríocht na bplandaí - de réir na cuma atá ar an gcóras inniu, tá ríocht na n-eobaictéar, ríocht na n-aircéabaictéar, ríocht na bhfungas agus ríocht na b*Protista* ann. Ansin, roinntear na ríochtaí ina n-aicmí, na haicmí ina n-oird, agus na hoird ina ngéinis. Baill den ghéineas, arís, is iad na speicis, ach d'aithin Linnaeus roinnt tacsóngan ainm faoi bhunrang an speicis.

*Furia infernalis* in Carl von Linné, *Systema Naturae*
Seo liosta de na ranganna ar fad atá aitheanta sa lá atá inniu ann (bunaithe ar chóras Linnaeus).

* Ríocht
* Fíleam
* Rang
* Ord
* Fine
* Géineas
* Speiceas

Linné-Fundamenta Botanica-1736
Nuair a fhionnfar neach nua, tabharfar ainm déthearmach Laidine air. Is é is brí le h-"ainm déthéarmach" ná ainm a bhfuil dhá théarma, nó dhá fhocal, ann:

* is é an chéad fhocal an t-ainm géineasach a chuireann in iúl géineas an orgánaigh
* is é an dara focal an t-ainm speiceasach, agus é go sainiúil ag gach speiceas i ngéineas áirithe.

Rangú *Homo Sapiens*:

* Ríocht: Animalia
* Fíleam: Chordata
* Rang: Mammalia
* Ord: Primates
* Fine: Hominidae
* Géineas: Homo
* Speiceas: sapiens

## Leabhair

Is iad a leabhair **Species plantarum** (Saghsanna Plandaí, 1753) agus **Systema naturce** (Córas an Nádúir, 10ú n-eagrán, 1758-9) a chuir tús oifigiúil le córas tacsanomaíoch reatha na n-ainmneacha déthéarmacha Laidineacha ar phlandaí is ainmhithe.

## Tagairtí