Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dreige

| Dreige |
| --- |
|  |
| Cineál | dreigechith |
| Saintréithe fisiceacha agus réaltmhéadracha |
| Cuid de | dreigechith  |

Tugtar *réaltaí reatha* go coitianta ar na **dreigí**, smionagar carraige nó gráinní deannaigh ón spás, a lasann leis an bhfrithchuimilt nuair a bhuaileann siad atmaisféar an Domhain. Is féidir leis na dreigí teacht ina n-aonair nó mar chuid de chith. Tagann ceathanna áirithe gach bliain. Is iarsmaí d'eireabaill chóiméad na dreigecheathanna seo.

Dótar na gráinní deannaigh ó eireaball an chóiméid san atmaisféar aon uair a thrasnaíonn an Domhan cúrsa seanchóiméid. Is iad na Peirsidí na dreigí is cáiliúla agus titeann siad idir 27 Iúil agus 17 Lúnasa gach bliain.

## Féach Freisin

* Dreigeoideach
* Bóilíd
* na Peirsidí

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis astaróideach é an t-alt seo* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Vicíshliocht

Vicíshliocht|  |
|  |
| URL |   |
| Cineál | Wikimedia content project (en)  agus collection of quotes (en)   |
| Sluaghairm | the free quote compendium that anyone can edit  |
| Ceadúnas | CC BY-SA 3.0  |
| Inneall bogearra | MediaWiki  |
| Úinéir | Wikimedia Foundation  |
| Cruthaitheoir | Jimmy Wales  |
| Cur i seirbhís | 27 Meitheamh 2003  |
| Tír | Stáit Aontaithe Mheiriceá  |
| Rangú Alexa | 4,197 (7 Meán Fómhair 2018) 3,907 (28 Samhain 2017) 4,095 (9 Meán Fómhair 2017)  |
|

---

 |

Is suíomh é **Vicíshliocht** (nó *Wikiquote* as Béarla) a chruinníonn agus a roinneann bailiúcháin de sleachta cáiliúla ó dhaoine, leabhair, scannáin, agus foinsí cultúrtha eile. Is tionscadal de chuid Wikimedia Foundation é, cosúil le Vicipéid, agus tá sé oscailte don phobal chun ábhar a chur leis agus a chur in eagar. Tá sé mar sprioc ag Vicíshliocht eolas a thabhairt ar smaointe, inspioráid, agus greann trí sleachta a roinnt i gcomhthéacsanna éagsúla. Tá leaganacha ilteangacha ann cé go bhfuil gá le tuilleadh rannpháirtíochta ann chun ábhar a mhéadú.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Láithreán Gréasáin é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 1751

1751| Sampla de | bliain féilire agus bhliain choiteann ag tosú agus ag críochnú ar a hAoine |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1751 (mdccli) |
| Ioslamach | 1164 – 1165 |
|  Síneach | 4447 – 4448 |
| Eabhrach | 5511 – 5512 |
| Hiondúch | 1806 – 1807 (*Vikram Samvat*) 1673 – 1674 (*Shaka Samvat*) 4852 – 4853 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1129 – 1130 |
| Airméanach | 1200 |
| Rúnach | 2001 |
| *Ab urbe condita* | 2504 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 17ú haois - **18ú haois** - 19ú haois |
| Deich mbliana |
| 1720í 1730í 1740í - **1750í** - 1760í 1770í 1780í |
| Bliain |
| 1748 1749 1750 - **1751**  - 1752 1753 1754

---

 |
|   |

## Tarluithe

* 1 Iúil - Foilsíodh an chéad imleabhar de Chiclipéid Diderot sa Fhrainc

*L'Encyclopédie* foilsithe sa Fhrainc
## Breitheanna

* 20 Feabhra — Johann Heinrich Voss, file Gearmánach (b. 1826)
* 16 Márta — James Madison 4ú uachtarán Stát Aontaithe Mheiriceá (b. 1836)
* 30 Deireadh Fómhair — Richard Brinsley Sheridan, drámadóir agus polaiteoir Éireannach (b. 1816)

## Básanna

* 19 Aibreán — Peadar de Lása, 72, ceannfort Arm na Rúise
* 21 Deireadh Fómhair — Thomas Prior, dlíodóir, fiontraí agus údar Éireannach (r. 1682)
* 20 Samhain — George Graham, déantóir clog Sasanach (r. 1673)
# Raidió

Fograíocht sa bhliain 1922 do raidió Freed-Eisemann san iris *Radio World,* SAM.
Is é atá i gceist le **raidió** ná tarchur chomharthaí gan sreang le modhnú tonnta leictreamaighnéadacha le minicíochtaí faoi mhinicíochtaí an tsolais.

Is saghas radaíocht leictreamaighnéadach iad tonnta raidió.

Tá saghsanna eile radaíochta leictreamaighnéadaí ann le minicíochtaí níos airde ná tonnta raidió - infridhearg, solas infheicthe, ultraivialait, X-ghathanna agus gáma-ghathanna.

Téarma eile ar an raidió ab ea an "gléus gan sreang" (gléas gan sreang), téarma a bhí in úsáid go luath sa 20ú haois.

## Naisc sheachtracha

* Raidió - Aireagán agus fionnachtain (en) Curtha i gcartlann 2012-02-06 ar an Wayback Machine

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Juglans

*Juglans* |  Juglans major  |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | walnut wood (en)  agus walnut root (en)   |
| Planda |
| Cineál an toraidh | drúp  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Fagales* |
| Fine | *Juglandaceae* |
| Géineas | Juglans  L., 1753 |
|  |
| Cineál tacsanomaíoch | Juglans regia  |
|  |

*Juglans major*
Is éard is crainn ghallchnó ann ná aon speiceas crainn sa ghéineas plandaí **Juglans**, an tíopaghéineas den fhine Juglandaceae, agus tugtsr gallchnóanna ar síolta inite d'aon chrann den ghéineas *Juglans.* Is crainn dhuillsilteacha iad gach speiceas, 10-40 milliméadar, le 5–25 duillín; bíonn tar seomracha, carachtar roinnt leis na cnónanna eiteacha *(Pterocarya),* ach nach bhfuil ann sna hicearaí *(Carya)* sa bhfine céanna.

Síneann na 21 speiceas sa ghéineas trasna an tSean-Domhain mheasartha ó oirdheisceart na hEorpa soir go dtí an tSeapáin, agus níos leithne sa Domhan Nua ó oirdheisceart Cheanada siar go California agus ó dheas go dtí an Airgintín.

## Sanasaíocht

Eascraíonn an t-ainm coitianta *gallchnó* as Old English *wealhhnutu*, go *huathoibríoch* 'foreign nut' (ó *wealh* 'gall' + *hnutu* ''cnó'), mar gur tugadh isteach é ón Ghaill agus ón Iodáil. Ba é an t-ainm Laidineach ar an ngallchnó ná *nux Gallica*, "cnó na Gallice ".

Tagann an t-ainm cineálach ón Laidin *jūglans*, rud a chiallaíonn 'gallchnó, crann gallchnó,'; *dá bharr sin, is giorrúchán jūglans de Jōvis glans* 'cnó [an dia] Iúpatarnut of [an Dia] Iúpatair'.

## Béaloideas

De réir traidisiúin ba chóir crann gallchnó a bhualadh. Bheadh sé seo chun adhmad marbh a bhaint agus foirmiú meathán a spreagúil.

## Táirgeadh

| Táirgeadh gallchnó (sa bhlaosc) - 2014 |
| --- |
| Tír | (tonna) |
| link=|border    |  1,602,373  |
| link=|border    |  518,002  |
| link=|border    |  445,829  |
| link=|border    |  180,807  |
| link=|border    |  125,758  |
| link=|border    |  102,740  |
|  **Domhanda**  |  **3,462,731**  |
|  Foinse: FAOSTAT na Náisiún Aontaithe   |

Sa bhliain 2014, ba é a bhí i dtáirgeadh domhanda gallchnónna (sa bhlaosc) ná 3.5 milliún tonna, bhí an tSín chun tosaigh le 46% d'iomlán an domhain (tábla). Ar na táirgeoirí móra eile bhí na Stáit Aontaithe agus an Iaráin (tábla).

## Saothrú agus úsáidí

 Ar cheann de na príomh-chomhábhair i gcócaireachtmBaklava agus na Tuirce.
Is iad an dá speiceas is tábhachtaí ó thaobh na tráchtála de ná *J. regia* le haghaidh adhmaid agus cnónna, agus *J. nigra* le haghaidh adhmaid. Tá riachtanais cothaithe comhchosúla ag an dá speiceas agus **fástar** iad go forleathan i gcriosanna measartha.

Is speicis atá éilitheach ó thaobh an tsolais iad gallchnónna a bhaineann leas as cosaint ón ngaoth. Tá gallchnónna an-triomach-chrua.
# Slinn

Carraig mhínghráinneach mheiteamorfach ar féidir a scoilteadh go foirfe mar go bhfuil ailíniú comhthreomhar ag na criostail míoca inti. Is toradh ar strus dírithe é seo le linn meiteamorfú áitiúil ísealghráid an scealla nó na láibchloiche. Úsáidtear i gcomhair díonta í agus í scoilte i leatháin thanaí, agus is buanseasmhach éadrom í. Tá foinsí i gContae an Chláir agus an Bhreatain Bheag.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 280 RC

|  |
| --- |
| **Blianta RC:** 283 RC 282 RC 281 RC - **280 RC** - 279 RC 278 RC 277 RC |
| **deichniúra:** 310idí RC 300idí RC 290idí RC - **280idí RC** - 270idí RC 260idí RC 250idí RC |
| **Aois:** 4ú haois RC - **3ú haois RC** - 2ú haois RC

---

 |

## Eachtraí

* Cuireadh críoch le Colasas Ródas, an dealbh ba mhó ag an am.

## Breitheanna

* Han Fei, fealsamh Síneach

## Básanna

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí
# 22 Meán Fómhair

Is é an **22 Meán Fómhair** an 265ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 266ú lá i mbliain bhisigh. Tá 100 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* An Bhulgáir agus Mailí - *Lá na Saoirse*

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1254 — Marco Polo, taiscéalaí agus ceannaí Veinéiseach a thaistil chun na hÁise (b. 1324)
* 1791 — Michael Faraday, eolaí Sasanach (b.1867)
* 1878 — Lilian Bland, eitleoir Sasanach (b. 1971)
* 1880 — Christabel Pankhurst, Sufraigéid agus comhbhunaitheoir Aontas Sóisialta agus Polaitiúil na mBan (b. 1958)
* 1885 — Ben Chifley, polaiteoir Astrálach agus 16ú Príomh-Aire na hAstráile (b. 1951)
* 1885 — Erich von Stroheim, aisteoir agus stiúrthóir Ostarach (b. 1957)
* 1895 — Paul Muni, aisteoir Meiriceánach (b. 1976)
* 1901 — Charles Brenton Huggins, fiseolaí Meiriceánach (b. 1998)
* 1915 — Arthur Lowe, aisteoir Sasanach (b. 1982)
* 1923 — Seán Treacy, polaiteoir Éireannach (b. 2018)
* 1932 — Ingemar Johansson, dornálaí Sualannach (b. 2009)
* 1943 — Robert Ballagh, ealaíontóir Éireannach
* 1950 — John H. Stracey, dornálaí Briotanach
* 1953 — Ségolène Royal, polaiteoir Francach
* 1957 — Nick Cave, ceoltóir Astrálach
* 1958 — Andrea Bocelli, theanór Iodálach
* 1960 — Isaac Herzog, polaiteoir Iosraelach
* 1968 — Robert Buckland, polaiteoir Briotanach
* 1975 — Katie Holten, ealaíontóir Éireannach
* 1976 — Ronaldo, imreoir sacair
* 1977 — Adonis Stevenson, dornálaí Ceanadach
* 1978 — Ed Joyce, cruicéadaí Éireannach
* 1989 — Sabine Lisicki, imreoir leadóige Gearmánach
* 1993 — Carlos Knight, aisteoir Meiriceánach
* 1995 — Conchúir Mac Domhnall, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1544 — Clément Marot, file Francach (r. 1495)
* 1626 — Aodh Mac Cathmhaoil, Ardeaspag Ard Mhacha (r ~1571)
* 1774 — Pápa Cléimeans XIV, Pápa agus Easpag na Róimhe ó 1769 go 1774 (r. 1705)
* 1828 — Shaka Zulu, Rí ar na Zulu (r.~1787)
* 1875 — Charles Bianconi, bunaitheoir iompair phoiblí in Éirinn (r. 1786)
* 1952 — Kaarlo Juho Ståhlberg, Uachtarán na Fionlainne (r. 1865)
* 1956 — Frederick Soddy, radaicheimicí Sasanach (r. 1877)
* 1957 — Oliver St. John Gogarty, scríbhneoir, lúthchleasaí agus polaiteoir Éireannach (r.1878)
* 1974 — Tommy Langan, imreoir peil Ghaelach (r. 1921)
* 1979 — Otto Robert Frisch, fisiceoir Ostarach (r. 1904)
* 1981 — Donnchadh Ó Briain, polaiteoir Éireannach (r. 1897)
* 1989 — Irving Berlin, cumadóir ceoil agus liriceoir Meiriceánach (r. 1888)
* 1996 — Dorothy Lamour, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. 1914)
* 1999 — George C. Scott, aisteoir Meiriceánach (r. 1927)

## Tarluithe eile

* 1823 - Dúirt Joseph Smith gur threoraigh Dia é (tríd an Aingeal Moroni) agus fuair sé plátaí órga amach
* 1957 - Toghadh François Duvalier uachtarán Háítí
* 1975 - Chuir buamaí de chuid an IRA ar fud Thuaisceart Éireann an sos cogaidh i mbaol
* 1980 - Bhris cogadh amach idir an Iaráin agus an Iaráic
* 1998 - Theith na mílte as an gCosaiv de bharr ionsaithe na Seirbheach

## Tagairtí
# Sead

| Sead |
| --- |
| République du Tchad (fr) جُمْهُورِيَّة تشاد (ar)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|

---

 |
| Aintiún | *La Tchadienne*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Unité, Travail, Progrès» «Unity, Work, Progress» «الاتحاد، العمل، التقدم» «Единство, труд, прогрес» «Oasis of the Sahel» «Undod, Gwaith, Cynnydd» «Unitat, treball, progrès»  |
| Ainmnithe in ómós | Loch Shead  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | N'Djamena  |
| Daonra |
| Iomlán | 19,319,064 (2023)  |
| • Dlús | 15.05 hab./km² |
| Déamainm | Seadach  |
| Teanga oifigiúil | an Fhraincis an Araibis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 1,284,000 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Loch Shead  |
| Pointe is airde | Emi Koussi (en)  (3,415 m)  |
| Pointe is ísle | Bodélé Depression (en)  (160 m)  |
| Ar theorainn le | Camarún an tSúdáin Poblacht na hAfraice Láir an Nigéir an Libia an Nígir Léig na nArabach  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 11 Lúnasa 1960 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas Shead  |
| Comhlacht reachtach | National Assembly (en)   |
| • Uachtarán Shead  | Mahamat Déby  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Uachtarach Shead  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 11,779,981,332 $ (2021)  |
| Airgeadra | franc CFA na hAfraice Láir  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 Africa/Ndjamena  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .td  |
| Glaochód | +235  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 17, 18 agus 2251-4242  |
|  |
| Cód tíre | TD  |
|  |

Is tír thalamhiata é **Sead**, go hoifigiúil **Poblacht Sead**, atá suite ag crosbhóthar na hAfraice Thuaidh agus Láir. Tá teorainn leis An Libia ó thuaidh, leis An tSúdáin ar an taobh thoir, le Poblacht na hAfraice Láir ó dheas, le Camarún san iardheisceart, An Nigéir san iardheisceart (ag Loch Sead), agus An Nígir san iarthar. Tá daonra 16 milliún ag Sead, a bhfuil 1.6 milliún acu ina gcónaí sa phríomhchathair agus sa chathair is mó, N'Djamena. Le réimse iomlán de thart ar 1,300,000 km cearnach (500,000 mhíle cearnach), Is é Sead an cúigiú tír is mó san Afraic agus an fichiú náisiún is mó de réir achar ar domhan.

## Tagairtí
# 1821

1821| Sampla de | bliain féilire agus bhliain choiteann ag tosnú agus ag críochnú ar an Luan |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1821 (mdcccxxi) |
| Ioslamach | 1236 – 1238 |
|  Síneach | 4517 – 4518 |
| Eabhrach | 5581 – 5582 |
| Hiondúch | 1876 – 1877 (*Vikram Samvat*) 1743 – 1744 (*Shaka Samvat*) 4922 – 4923 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1199 – 1200 |
| Airméanach | 1270 |
| Rúnach | 2071 |
| *Ab urbe condita* | 2574 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 18ú haois - **19ú haois** - 20ú haois |
| Deich mbliana |
| 1790í 1800í 1810í - **1820í** - 1830í 1840í 1850í |
| Bliain |
| 1818 1819 1820 - **1821**  - 1822 1823 1824

---

 |
|   |

## Tarluithe

* 25 Márta - Tús Chogadh Saoirse na Gréige

## Breitheanna

* 19 Márta — Richard Francis Burton, taiscéalaí, scríbhneoir, agus saighdiúir Briotanach (b. 1890)
* 9 Aibreán — Charles Baudelaire, file Francach
* 6 Bealtaine — Robert O'Hara Burke, taiscéalaí Astrálach
* 29 Meitheamh — Heinrich Moritz Willkomm, luibheolaí Gearmánach
* 16 Lúnasa — Arthur Cayley, matamaiticeoir Sasanach (b. 1895)
* 31 Lúnasa — Hermann von Helmholtz, eolaí Gearmánach (b. 1894)
* 13 Deireadh Fómhair — Rudolf Virchow, dochtúir, eolaí, agus polaiteoir Gearmánach (b. 1902)
* 11 Samhain — Fyodor Dostoyevsky, úrscéalaí Rúiseach
* 12 Nollaig — Gustave Flaubert, scríbhneoir Francach
* 27 Nollaig — Jane Wilde, file, scríbhneoir agus eagarthóir Éireannach

## Básanna

* 4 Eanáir — Elizabeth Ann Seton, naomh Caitliceach Meiriceánach (r. 1774)
* 23 Feabhra — John Keats, file Sasanach
* 20 Aibreán — Franz Karl Achard, ceimiceoir Gearmánach
* 26 Aibreán — William Neilson, scoláire Preispitéireach i gCúige Uladh go luath san 19ú haois
* 5 Bealtaine — Napoléon I na Fraince, Impire, 51 (r. 1769)