Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 29 Meitheamh

Is é an **29 Meitheamh** an 180ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 181ú lá i mbliain bhisigh. Tá 185 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* Na Séiséil: Lá na Saoirse
* Lá Fhéile Peadar agus Pól

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1798 — Giacomo Leopardi, file († 1837)
* 1821 — Heinrich Moritz Willkomm, luibheolaí Gearmánach (b 1895)
* 1842 — Muiris Ó Daimhín, riarthóir CLG (b. 1927)
* 1849 — Sergei Witte, státaire Rúiseach agus an chéad Phríomh-Aire ar Impireacht na Rúise (b. 1915)
* 1859 — William Stockley, scoláire agus polaiteoir Éireannach (b. 1943)
* 1906 — Ceitidh Anna NicNeacail, amhránaí Albanach (b. 1995)
* 1929 — Oriana Fallaci, scríbhneoir Iodálach (b. 2006)
* 1942 — Juan de Dios Ramírez Heredia, polaiteoir Spáinneach
* 1944 — Seán Ó Dochartaigh, polaiteoir Éireannach (b. 2005)
* 1962 — Joan Laporta, dlíodóir agus cathaoirleach F.C. Barcelona
* 1963 — Michael Creed, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* 1967 — Melora Hardin, ban-aisteoir agus stiúrthóir scannán Meiriceánach
* 1977 — Sam Bailey, amhránaí Sasanach
* 1978 — Nicole Scherzinger, amhránaí
* 1979 — Andy O'Brien, peileadóir Éireannach
* 1983 — Jimmy Gopperth, imreoir rugbaí Nua-Shéalannach
* 1988 — Adrian Mannarino, imreoir leadóige Francach
* 1988 — David Moran, imreoir peil Ghaelach
* 1990 — Aodán Ó Sé, imreoir peil Ghaelach
* 1990 — Séamus de Barra, iománaí Éireannach
* 1995 — Nicholas Latifi, tiománaí carr rásaíochta Ceanadach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1377 — Éadbhard III Shasana, Rí Shasana (r. 1312)
* 1861 — Elizabeth Barrett Browning, 55, file (r. 1806)
* 1895 — Thomas Henry Huxley, bitheolaí Sasanach (r. 1825)
* 1915 — Diarmaid Ó Donnabháin Rosa, 83, réabhlóidí Éireannach (r. 1831)
* 1933 — Edmund Edward Fournier D'Albe, fisiceoir Éireannach (r. 1868)
* 1933 — Ellen Cuffe, polaiteoir agus stiúrthóir comhlachta Éireannach (r. 1857)
* 1943 — Daisy von Pless, péiceallán Briotanach a rugadh sa Bhreatain Bheag (r. 1873)
* 1967 — Primo Carnera, dornálaí Iodálach (r. 1906)
* 1978 — Roparz Hemon, scríbhneoir Briotánach (r. 1900)
* 1993 — Patrick J. Lindsay, polaiteoir Éireannach (r. 1914)
* 1995 — Lana Turner, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1921)
* 2003 — Katharine Hepburn, Ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1907)
* 2018 — Arvid Carlsson, néareolaí Sualannach (r. 1923)
* 2020 — Carl Reiner, aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach (r. 1922)
* 2021 — Donald Rumsfeld, polaiteoir Meiriceánach (r. 1932)
* 2023 — Alan Arkin, aisteoir Meiriceánach (r. 1934)

## Tarluithe eile

* 1534 - Tháinig Jacques Cartier ag Oileán Phrionsa Éadbhard
* 1916 - Tugadh Ruairí Mac Easmainn breith bháis
* 1960 - D'oscail an BBC ionad teilifíse nua.
* 1970 - Tharraing trúpaí Mheiriceá amach as an gCambóid.
* 1976 - bhain Na Séiséil neamhspleáchas amach ón Ríocht Aontaithe
* 2001 - D'fhógair Rialtas na Breataine go raibh leacht cuimhneacháin in ómós do Bhanphrionsa na Breataine Bige, Diana, le tógáil i bPáirc Hyde i Londain.
* 2007 - D'eisigh Apple Inc. iPhone, a gcéad fhón póca
* 2014 - D'fhógair An Stát Ioslamach é féin ina chailifeacht sa tSiria agus an Iaráic thuaidh
# An tSeirbis

An tSeirbis| српски језик, srpski jezik agus српски |
| --- |
| Cineál | pluricentric language variant (en) , standard variety (en)  agus teanga |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 9,000,000 |
| Dúchasach do | Montainéagró, Gazi Baba Municipality (en) , Kisela Voda Municipality (en) , Kriva Palanka Municipality (en) , Kumanovo Municipality (en)  agus an tSeirbia |
| Stáit | an tSeirbia, Montainéagró, an Bhoisnia-Heirseagaivéin, an Chróit, an Chosaiv agus an Mhacadóin Thuaidh |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Ind-Eorpacha teangacha Bailt-Slavacha teangacha Slavacha teangacha Slavacha deisceartacha Western South Slavic (en)  an tSeirbea-Chróitis Shtokavian (en)  Eastern Herzegovinian (en)  |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | Serbian Cyrillic alphabet (en)  agus Gaj's Latin alphabet (en)  |
| Institiúid caighdeánaithe | Board for Standardization of the Serbian Language (en)  |
| Staidéar ag | Serbian studies (en)  |
| Cóid |
| ISO 639-1 | sr |
| ISO 639-2 | srp |
| ISO 639-3 | srp |
| Glottolog | serb1264 |
| Ethnologue | srp  |
| ASCL | 3505  |
| IETF | sr  |

Is í an t**Seirbis** teanga oifigiúil na Seirbia. Go bunúsach, is leagan den tSeirbea-Chróitis í, agus í bunaithe ar an gcanúint *štokavski*, chomh maith leis an Bhoisnis agus an Chróitis chaighdeánaithe agus tríd is tríd, tá sí intuigthe ag lucht a labhartha siúd. Is é an leagan *ekavski* den teanga a úsáidtear, is é sin, scríobhtar agus labhraítear *e* sna focail ina raibh an t-[æ] fada sa tSean-Slaivis Eaglasta. Tá an tSeirbis go háirithe bunaithe ar na canúintí mór thimpeall ar Šumadija-Vóvaidín agus Oithear na Heirseagaivéine. Labhraítear an leagan Torlak in oirdheisceart na Seirbia, ach níl caighdeán aici agus tá sí mar fhoirm idirchriosach idir an tSeirbis agus an Mhacadóinis agus an Bhulgáiris. Scríobhtar í le cló Coireallach ach díog ar ndíog tá an cló Laidineach in úsáid go háirithe i measc na ndaoine óga.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi theangacha é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# An Mhacadóin Thuaidh

| An Mhacadóin Thuaidh |
| --- |
| Република Северна Македонија (mk)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Denes nad Makedonija*  |
|

---

 |
| Mana | «North Macedonia Timeless» «Diamser yw Gogledd Macedonia»  |
| Ainmnithe in ómós | tuaisceart agus an Mhacadóin  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Scóipé  |
| Daonra |
| Iomlán | 1,836,713 (2021)  |
| • Dlús | 71.43 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Mhacadóinis an Albáinis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Oirdheisceart na hEorpa stáit Iar-Iúgslavacha  |
| Achar dromchla | 25,713 km²  |
| Pointe is airde | Korab (en)  (2,764 m)  |
| Pointe is ísle | Vardar (50 m)  |
| Ar theorainn le | an Albáin an Ghréig an tAontas Eorpach an Bhulgáir an tSeirbia an Chosaiv  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Poblacht Shóisialach Chónaidhme na hIúgsláive agus Socialist Republic of Macedonia (en)   |
| Cruthú | 1991 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | poblacht pharlaiminteach  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na Macadóine Thuaidh  |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól na Macadóine Thuaidh  |
| • Uachtarán na Macadóine Thuaidh  | Kiro Gligorov (en)  (1991–1995)  |
| • Príomh-Aire na Macadóine Thuaidh  | Hristijan Mickoski (2024–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 13,825,049,832 $ (2021)  |
| Airgeadra | denar na Macadóine  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .mk  |
| Glaochód | +389  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112, 192, 193 agus 194  |
|  |
| Cód tíre | MK  |
| Cód NUTS | MK  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | vlada.mk  |

Tír in oirdheisceart na hEorpa is ea **an Mhacadóin Thuaidh** nó **Poblacht na Macadóine Thuaidh** go hoifigiúil. Is í Scóipé (nó *Скопје* as Macadóinis) an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol tíreolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 10 Lúnasa

Is é an **10 Lúnasa** an 222ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra, nó an 223ú lá i mbliain bhisigh. Tá 143 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* Lá Fhéile Labhráis

## Daoine a rugadh an lá seo

* 1861 — Almroth Wright, micribhitheolaí Sasanach (b. 1947)
* 1874 — Herbert C. Hoover, 31ú huachtarán na Stát Aontaithe, ó 1929 go 1933 (b. 1964)
* 1875 — Patrick Kelly, polaiteoir Éireannach a rugadh in 1875 (b. 1934)
* 1889 — Charles Darrow, fear gnó Meiriceánach (b. 1967)
* 1924 — Jean-François Lyotard, fealsamh Francach (b. 1998)
* 1928 — Peadar de Barra, polaiteoir Éireannach (b. 2016)
* 1933 — Elizabeth Butler-Sloss, breitheamh Sasanach
* 1935 — Giya Kancheli, cumadóir Seoirseach (b. 2019)
* 1937 — Anatoly Sobchak, polaiteoir Rúiseach (b. 2000)
* 1943 — Louise Forestier, aisteoir agus amhránaí Ceanadach
* 1949 — Carlos Palomino, dornálaí Meicsiceach
* 1951 — Ricardo López Murphy, polaiteoir Airgintíneach
* 1958 — Michael Dokes, dornálaí Meiriceánach (b. 2012)
* 1960 — Antonio Banderas, aisteoir Spáinneach
* 1960 — Genaro Léon, dornálaí Meicsiceach
* 1966 — André Sogliuzzo, guthaisteoir Meiriceánach
* 1967 — Riddick Bowe, dornálaí Meiriceánach
* 1971 — Roy Keane, imreoir agus ban-aisteoir sacair
* 1972 — Lawrence Dallaglio, imreoir rugbaí Sasanach
* 1973 — Javier Zanetti, imreoir sacair Airgintíneach
* 1975 — Brian Ó Dúchair, imreoir peil Ghaelach
* 1985 — Roy O'Donovan, imreoir sacair
* 1988 — James O'Shea, peileadóir Éireannach
* 1992 — Damien Cahalane, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* 2005 — Praggnanandhaa R, ardmháistir fichille Indiach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1556 — Iognáid Loyola, naomh Caitliceach agus bunaitheoir Cumann Íosa (r. 1491)
* 1759 — Feardorcha VI na Spáinne, Rí na Spáinne (r. 1713)
* 1890 — John Boyle O'Reilly, file, úrscéalaí agus réabhlóidí (r. 1844)
* 1915 — Henry Moseley, fisiceoir Sasanach (r. 1887)
* 1945 — Robert Hutchings Goddard, fisiceoir Meiriceánach (r. 1882)
* 1975 — Riobárd Bartún, dlíodóir agus státaire Éireannach (r. 1881)
* 1979 — Joseph O'Doherty, polaiteoir Éireannach (r. 1891)
* 2008 — Isaac Hayes, ceoltóir (r. 1942)
* 2010 — Séamus Dolan, polaiteoir Éireannach (r. 1914)
* 2019 — Jeffrey Epstein, Ciontóir gnéis Meiriceánach (r. 1953)
* 2023 — Michela Murgia, scríbhneoir Iodálach (r. 1972)

## Imeachtaí eile

* 654 - Rinneadh Eoghan I pápa
* 1964 - Chuir na Náisiúin Aontaithe sos cogaidh i bhfeidhm sa Chipir
* 1977 - Bhí dianslándáil i bhfeidhm nuair a thug an Bhanríon Eilís cuairt ar Thuaisceart Éireann
* 2001 - Shéan Neil Hamilton, Feisire Parlaiminte, agus a bhean Christine go raibh aon bhaint acu le hionsaí tromchúiseach gnéis
* 2024 - Cogadh Iosrael-Gaza: bhuail Iosrael ar scoil Al-Tabaeen i gCathair Gaza. Maraíodh 80 Palaistíneach.