Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 30 Meitheamh

Is é an **30 Meitheamh** an 181ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 182ú lá i mbliain bhisigh. Tá 184 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* La Fhéile Pól
* Poblacht Dhaonlathach an Chongó: Lá na Saoirse

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1685 — John Gay - file agus drámadóir (b 1732)
* 1791 — Felix Savart, fisiceoir Francach (b. 1841)
* 1851 — H. B. Higgins, polaiteoir Astrálach (b. 1929)
* 1899 — Madge Bellamy, ban-aisteoir (b. 1990)
* 1904 — Glenda Farrell, ban-aisteoir (b. 1971)
* 1911 — Czesław Miłosz, scríbhneoir aistí agus file liriciúil (b 2004)
* 1917 — Susan Hayward, ban-aisteoir (b 1975)
* 1956 — David Alan Grier, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1956 — David Lidington, polaiteoir Briotanach
* 1960 — Jack McConnell, polaiteoir
* 1963 — Thomas Buchanan, polaiteoir as Contae Thír Eoghain
* 1965 — Gary Pallister, imreoir sacair Sasanach
* 1966 — Mike Tyson, iardhornálaí Meiriceánach
* 1975 — Ralf Schumacher, tiománaí Foirmle a hAon
* 1983 — Cheryl, amhránaí Sasanach
* 1983 — Katherine Ryan, fuirseoir Ceanadach
* 1984 — Fantasia Barrino, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
* 1985 — Michael Phelps, snámhóir Meiriceánach
* 1990 — Dušan Lajović, imreoir leadóige Seirbiach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1709 — Edward Lhuyd, ársaitheoir agus teangeolaí Breatnach (r. 1660)
* 1856 — Pierre Sanfourche-Laporte, dlíodóir Francach (r. 1774)
* 1919 — John William Strutt, An Tiarna Rayleigh, Fisiceoir Sasanach (r. 1842)
* 1926 — Eva Gore-Booth, scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach (r. 1870)
* 1961 — Lee De Forest, ceapadóir Meiriceánach (r. 1873)
* 2003 — Buddy Hackett, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. 1924)
* 2003 — Constance Smith, ban-aisteoir Éireannach (r. 1928)
* 2003 — Robert McCloskey, 88, scríbhneoir (r. 1914)
* 2017 — Barry Norman, Léirmheastóir scannán (R. 1933)
* 2017 — Simone Veil, polaiteoir agus giúistís Fhrancach (r. 1927)

## Tarluithe eile

* 296 - Thosaigh Pápa Marcellinus a phápacht
* 1921 - Rinne Uachtarán na Stát Aontaithe, Warren G. Harding, iaruachtarán William H. Taft ina Phríomh-Bhreitheamh na Stát Aontaithe
* 1944 - Cath Cherbourg sa Dara Cogadh Domhanda - bua na Meiriceánach
* 1972 - Tharla an chéad Shoicind bisigh in Am Uilíoch Comheagartha
* 1990 - Chumaisc Oirthear agus Iarthar na Gearmáine a ngeilleagair
* 2013 - Thosaigh agóidí san Éigipt in aghaidh in éadan an uachtaráin, Mohamed Morsi.
* 2019 - Thug Donald Trump cuairt ar An Chóiré Thuaidh. Is eisean an chéad uachtarán Meiriceánach a rinne é seo.
# Ábhar saor

Is é atá i gceist le **hábhar saor** ná aon saghas saothair, saothar ealaíne nó ábhar cruthaitheach, nach bhfuil aon teorainn dlíthiúil ann maidir le cead daoine eile an saothar sin a úsáid, a hath-dháileadh, a fheabhsú nó a roinnt. Tá sé tábhachtach freisin, más ábhar saor atá ann, gur féidir an t-ábhar a dháileadh mar ábhar saor tar éis aon athrú a dhéantar dó.

Tá na dlíthe a bhaineann le cóipcheart an-chasta ar fad. Uaireanta bíonn sean-ábhar saor ó chóipcheart de réir dlí, agus ins na cásanna seo is féidir cóipeanna a dhéanamh den ábhar sin.

## Féach freisin

* Bogearraí saora
# Ciclipéid

Ciclipéid Brockhaus Lexikon
Is bailiúchán eolais scríobtha í **ciclipéid** ina bhfuil díriú ar gach uile réimse eolais, nó réimse amháin eolais.

## Stair

Is í "Naturalis Historia" an chiclipéid is sine atá ann.

Ciclipéid "Naturalis Historia"
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Spadán

Spadán| Folivora  |
| --- |
|  spadán píbdhonn  |
| Sonraí |
| Ionchas saoil | 20 bliain |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Fíleam | Chordata |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Pilosa |
| Fo-ord | **Folivora**  Delsuc *et al.*, 2001 |
|  |
|  |

Ainmhí is ea an **spadán**. Tá cónaí orthu i Meiriceá Theas agus i Meiriceá Láir. Is luibhiteoirí iad agus bíonn siad ina gcónaí i mbarr na gcrann sna foraoiseacha báistí. Tá siad an-mhall ag gluaiseacht dóibh. Tá sé speiceas ann sa lá atá inniu ann, ach tráth bhíodh a lán speiceas i Meiriceá Theas agus Meiriceá Thuaidh, agus cúpla ceann acu a bhí chomh mór le heilifintí. Chuaigh na speicis sin in éag ag deireadh na hOighearthréimhse Deiridh. Tá siad gaolmhar le hainmhithe eile: Arcán talún, Armadailín, Pangailin agus Alpaire seangán.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Panama

| Panama |
| --- |
| República de Panamá (es)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Himno Nacional de Panamá*  |
| Duration: 1 minute and 50 seconds.1:50 |
|

---

 |
| Mana | «Pro Mundi Beneficio» «Panama Surprises» «Er Lles y Byd»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Panamá  |
| Daonra |
| Iomlán | 4,570,133 (2025)  |
| • Dlús | 61.61 hab./km² |
| Déamainm | Panamach  |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Meiriceá Laidineach dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh Continental Central America (en)  dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh (–2018)  |
| Achar dromchla | 74,177.3 km²  |
| • Uisce | 2.9 %  |
| Pointe is airde | Volcan Baru (en)  (3,475 m)  |
| Pointe is ísle | Muir Chairib (0 m)  |
| Ar theorainn le | LeathnaighCósta Ríce an Cholóim Stáit Aontaithe Mheiriceá  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Department of Panama (en)  agus Stáit Aontaithe na Colóime  |
| Cruthú |  **1903**:  Independence recognized by country from which it separated (en)  (Viceroyalty of New Granada (en) ) |
| Eachtra thábhachtach | LeathnaighIndependence of Panama from Spain (en)  separation of Panama from Colombia (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | córas uachtaránachta  |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Náisiúnta Phanama  |
| • President of Panama (en)   | José Raúl Mulino (2024–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 67,406,738,052 $ (2021)  |
| Airgeadra | balboa Phanama  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−05:00 America/Panama  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .pa  |
| Glaochód | +507  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911, 103 agus 104  |
|  |
| Cód tíre | PA  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | visitpanama.com…  |

Is tír i Meiriceá Láir é **Panama.**

Tá teorainneacha aige le Cósta Ríce ó thuaidh agus leis an gColóim ó dheas. Is í Cathair Phanama an phríomhchathair. Tá 3 mhilliún duine ina gcónaí ann. Tá cóstaí ar an Aigéan Atlantach agus ar an Aigéan Ciúin aige agus is é an nasc idir Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas é.

## Tearmann cánach

Is tearmann cánach é Panama inniu. Sa bhliain 2016, foilsíodh 11.5 milliún comhad a bhain le socruithe cánach do dhaoine a raibh sócmhainní thar lear acu.

## Stair

Ar an 20 Nollaig 1989, d'ordaigh Uachtarán Mheiriceá George Bush go ndéanfaí ionradh ar Phanama.

Bhris scéal mór caimiléireachta amach sa bhliain 2016...

... maidir le sceitheadh na gcomhad ó Mossack Fonseca, comhlacht dlí ó Panama inar léiríodh daoine móra le rá ag cur airgid i bhfolach leis an gcáin chuí a sheachaint.

Sa bhliain 2025, d'éirigh Canáil Phanama ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus Panama. Thug Donald Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil ar Chanáil Phanama.

## Spórt

D'imir Panama i gCorn FIFA an Domhain 2018, faoi Hernan Dario Gomez, an chéad uair riamh. Bhí an fhoireann eagraithe go maith, ach bhí deacrachtaí acu cúil a scóráil.

## Féach freisin

* Páipéir Panama
* Canáil Phanama

## Tagairtí
# Siombóis

Téarma ginearálta do dhá orgánach dhifriúla ag maireachtáil le chéile i gcumann comharthacaíochta. De ghnáth cuimsíonn sí raon gaolta eatarthu, ina measc seadánachas, frithpháirteachas is eile.

Más dhá orgánach dhifriúla ag maireachtáil le chéile, amháin laistigh den cheann eile, insiombóis is ainim di.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Algaí glasa

Grúpa mór ilghnéitheach plandaí atá cosúil le halgaí agus na líocha fótaisintéiseacha clóraifill *a* is clóraifill *b*, a thugann a ndath glas dóibh. De réir cineáil, déanann siad bia a stóráil mar stáirse i gclóraplaist. Faightear in uisce úr iad, den chuid is mó. Bíonn staideanna inghluaiste (zóspóir) ag cuid mhaith díobh, agus snámhann siad le cabhair lascnaidí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Mary Shelley

Mary Shelley|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (en) Mary Godwin  30 Lúnasa 1797 Somers Town (Ríocht na Breataine Móire) |
| Bás | 1 Feabhra 1851 53 bliana d'aois Cearnóg Chester (Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann) |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Siad inchinne) |
| Áit adhlactha | St Peter's Church, Bournemouth (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Áit chónaithe | Londain |
| Teanga dhúchais | Béarla |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Ficsean |
| Gairm | scríbhneoir, scríbhneoir ficsean eolaíochta, file, gearrscéalaí, aistritheoir, beathaisnéisí, scríbhneoir aistí, drámadóir, scríbhneoir ábhar taistil, úrscéalaí, German–English translator (en)   |
| Seánra | Leabhar taistil, litríocht Ghotach, úrscéal Gotach agus ficsean tuairimeach |
| Gluaiseacht | British Romanticism (en)  |
| Teangacha | Béarla |
| Saothar |
| **Saothar suntasach (1810) Frankenstein
* (1826) The Last Man
 |
| Suíomh a chartlainne | * An Leabharlann Bhriotanach
 |
| Teaghlach |
| Céile | Percy Bysshe Shelley (1816–), bás a c(h)éile  |
| Páiste | Clara Everina Shelley, Percy Florence Shelley, William Shelley, Clara Shelley  |
| Athair | William Godwin  agus Mary Wollstonecraft |
| Siblín | William Godwin Óg, Fanny Imlay, Claire Clairmont agus Charles Gaulis Clairmont |
| **Gradam a fuarthas (2004)  Science Fiction and Fantasy Hall of Fame
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

     |

B'úrscéalaí rómánsúil nó Gotach í **Mary Wollstonecraft Shelley** (30 Lúnasa, 1797 – 1 Feabhra, 1851), iníon leis an feimineach Mary Wollstonecraft agus an fealsamh William Godwin.

I measc na leabhair is cáiliúil a scríobh sí ná *Frankenstein*. B'as Londain, Sasana í, agus bhí sí pósta leis an file rómánsúil Percy Bysshe Shelley.

1857
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi dhuine Sasanach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi scríbhneoir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Smugairle róin

Smugairle róin| Medusozoa  |
| --- |
|  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| For-ríocht | Holozoa |
| Ríocht | Animalia |
| Fíleam | Cnidaria |
| Fofhíleam | **Medusozoa**  Kay W. Petersen, 1979 |
|  |
|  |

Is ainm coitianta é **smugairle róin** (nó **sceith róin**) ar go leor speiceas éagsúil san fhofhíleam Medusozoa den fhíleam Cnidaria. Ní grúpa tacsanomaíochta iad. Faightear ag snámh iad i ngach aon aigéan ar domhan, ón dromchla anuas go dtí domhain na farraige. Tá cealg ag gach smugairle róin, ach níl ceann contúirteach ag an chuid is mó dóibh.

Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar roinnt speiceas smugairlí róin a bhí coitianta ar chladaí Chonamara:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “ |
Bíonn an mhuir druid te le smugairlí róin sa samhradh. Níl aon neamhspleáchas ag baint leo mar go bhfuil
siad faoi shilleadh na ríchoinnle ag cumhacht taoille trá agus tuile. Tá go leor cineálacha acu ann ach is
beag nach aon déanamh amháin atá ar fad orthu, deánamh scáth fearthainne, an taobh dronnach in
uachtar, cuid acu troigh ar leithead agus as sin go dtí oiread leathphingine... Nuair a bhíos gaoth mhór agus oibriú farraige ann
sa samhradh caitear go leor de na cinn a bhíos in aice láthair isteach. Seargann siad as cumraíocht le grian
agus gaoth mar is uisce ar fad iad beagnach. Tá cineál beag acu ar dhath an uisce a bhfuil crosóg ghorm ina
lár, a dtugtar sceitheanna róin orthu... Ní bhaintear leas ar bith as na smugairlí róin agus
cheapfá le breathnú orthu san uisce gur rudaí an-deas iad, ach nuair a thagas siad i dtír ar an trá ní mórán
slaicht a bhíos orthu. Nuair a bhíos go leor acu lofa bíonn boladh an-ghránna uathu agus ní thaitníonn
siad leis na faoileáin féin, ná ní bhreathnódh na portáin díreach orthu. | ” |

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Na smugairlí róin is contúirtí ar chosta na hÉireann - alt le Maitiú Ó Coimín i Nós 2021-08-03

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ian Fleming

Ian Fleming|  (1958)  |
| Ainm sa teanga dhúchais | (en) Ian Lancaster Fleming  |
| Beathaisnéis |
| Breith | 28 Bealtaine 1908 Mayfair, England  |
| Bás | 12 Lúnasa 1964 56 bliana d'aois Canterbury, England  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Ionfharchtadh miócairdiach) |
| Áit adhlactha | Sevenhampton   Ian Fleming's grave (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Coláiste Eton   Ollscoil na Ginéive   Ollscoil Ludwig Maximilian, München   Coláiste Míleata Ríoga, Sandhurst  (–1927) Durnford School (en)    |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | iriseoir, scríbhneoir scripte, scríbhneoir próis, úrscéalaí, scríbhneoir, mairnéalach  |
| Tréimhse oibre | 1953 –  1963 |
| Fostóir | Oifig Seirbhísí Straitéiseacha   |
| Seánra | Ficsean bleachtaireachta |
| Teangacha | Béarla |
| Gairm mhíleata |
| Brainse míleata | Cabhlach Ríoga |
| Coinbhleacht | An Dara Cogadh Domhanda |
| Teaghlach |
| Céile | Ann Fleming (1952–)  |
| Páirtí | Monique Panchaud de Bottens   |
| Páiste | Caspar Robert Fleming  ( Ann Fleming)  |
| Athair | Valentine Fleming  agus Evelyn St. Croix Fleming |
| Siblín | Peter Fleming, Amaryllis Fleming agus Michael Valentine Paul Fleming |
| **Gradam a fuarthas (Deireadh Fómhair 1947)  King Christian X's Liberty Medal (en)
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | ianfleming.com  |
|

---

   |

B'údar, iriseoir agus mairnéalach cabhlaigh le linn an Dara Cogadh Domhanda é **Ian Lancaster Fleming** (28 Bealtaine 1908 – 12 Lúnasa 1964). Is é an cháil is mó atá air ná gur chruthaigh sé carachtar an spiaire James Bond, fear ar scríobh sé 12 úrscéal agus naoi ngearrscéal faoi, chomh maith leis an scéal do pháistí, *Chitty Chitty Bang Bang*.

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin Fhondúireacht Ian Fleming Curtha i gcartlann 2017-06-17 ar an Wayback Machine
* Ionad Ian Fleming Curtha i gcartlann 2017-06-13 ar an Wayback Machine

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin aisteoir / banaisteoir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Steffi Graf

Steffi Graf|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (de) Stephanie Maria Graf  14 Meitheamh 1969 57 bliana d'aois Mannheim, An Ghearmáin  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Áit chónaithe | Gleann Las Vegas Mannheim |
| Meáchan | 65 kg |
| Airde | 176 cm  |
| Lámhcheannas | Deasógacht |
| Gníomhaíocht |
| Suíomh oibre  | Las Vegas   |
| Gairm | imreoir leadóige (1982–1999), lúthchleasaí, aisteoir  |
| Tréimhse oibre | 1982 –  1999 |
| Teangacha | An Ghearmáinis agus Béarla |
| Glanfhiúchas | 21,895,277 $  |
| Tír spóirt | an Ghearmáin   |
| Spórt | leadóg   |
| Disciplín spóirt | leadóg singil  leadóg dúbailte   |
| Lámh imeartha | one-handed forehand (en) , one-handed backhand (en)  i deasógacht |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Módúlacht | **Cluiche leadóige**  |  | **Sáriarracht phearsanta** |
| Leadóg singil |
900–115    |
107  | 1 (1987) |
| Leadóg dúbailte |
173–72   |
11  | 5 (1988) |
| *Hall of fame* |
Cárta HOF (2004)  |
| *WTA* |
Info WTA  |

 |
|

| Conair |
| --- |
|   | **Foireann** | **Comórtas** |
|  |
| 1986-1996 | Germany Billie Jean King Cup team (en)  |  |
|  |

 |
| Ghlac sé/sí páirt i |
|  |
| 1992 | tennis at the 1992 Summer Olympics – women's singles (en)   (Bonn airgid Oilimpeach) |
| 1988 | tennis at the 1988 Summer Olympics – women's singles (en)   (bonn óir Oilimpeach) |
| 28 Iúil 1984 | Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1984  |
|  |
| Teaghlach |
| Céile | Andre Agassi (2001–)  |
| Páiste | Jaz Elle Agassi, Jaden Agassi  |
| Athair | Peter Graf |
| **Gradam a fuarthas (2009)  Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany (en)
* (2004)  International Tennis Hall of Fame
* (2002)  Ord Fiúntais Baden-Württemberg
* (1999)  Princess of Asturias Award for Sports (en)
* (1999)  Silver Olympic Order (en)
* (1997)  Best Female Tennis Player ESPY Award (en)
* (1996)  Best Female Tennis Player ESPY Award (en)
* (1994)  Best Female Tennis Player ESPY Award (en)
* (1989)  Associated Press Athlete of the Year
* (1988)  BBC World Sport Star of the Year (en)
* Germany's Sports Hall of Fame (en)
* Silbernes Lorbeerblatt
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | steffi-graf.net  |
|

---

 |

Iar-imreoir leadóige is ea **Stefanie Maria "Steffi" Graf**. Rugadh i Mannheim, an Ghearmáin í ar an 14 Meitheamh 1969. Tá sí pósta leis an iarimreoir leadóige Andre Agassi agus tá beirt pháistí acu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Batascaife

Batascaife|  |
|  |
| Saintréithe teicniúla |
| Cineál | tumadóir  |
|  |

 Batascaife
Batascaife
Deepsea  Challenger
Tumadóir domhainmhara, nó cineál fomhuireáin, is ea **batascaife** (nó **bathyscaphe** ón nGréigis βαθύς *bathys* "domhan" agus σκάφος *skaphos* "soitheach"), deartha chun taiscéaladh a dhéanamh faoin uisce. Leictreachas a sholáthraíonn cumhacht don soitheach. Bíonn snámháin is cochall breathnadóireachta faoina mbun.

Ní bhíonn na batascaifí in úsáid níos mó (snámháin níos fearr ag na tumadóirí an lae inniu, líonta le cúr, ní ola).

Batascaife Trieste
### Taiscéalaíocht sa 20ú haois

Bhí an chéad bhatascaife deartha ag Auguste Piccard sna 1940idí. Thosaigh an soitheach, "FNRS2" ag tumadóireacht sa bhliain 1948 san Aigéan Atlantach. Bhí na taiscéalaithe in ann dul síos chomh domhain le 4,000 m ag an am.

'Sé an áit is doimhne san fharraige ná An Trinse Máirianach, 10.9 km faoin dromchla san Aigéan Ciúin. An 'Duibheagán Challenger' (nó 'Challenger Deep') a thugtar ar an gcuid is doimhne den Trinse Máirianach. Ba i mí Eanáir 1960 a chuaigh an chéad bheirt ann, Don Walsh agus Jacques Piccard (mac le Auguste Piccard). Chuadar síos ann sa Trieste, an tríú batascaife, tógtha sna 1950idí.

### Tumadóirí domhainmhara an lae inniu

Inniu tá na tumadóirí, cosúil leis an 'Alvin DSV' a rinne taiscéaladh ar an Titanic báite, cuid mhaith níos so-ionramháilte ná na cinn bhunaidh, na batascaifí.

Tá dháréag tar éis cuairt a thabhairt ar an ngealach ach níl ach triúr tar éis cuairt a thabhairt ar An Trinse Máirianach. Ar an 26 Márta 2012, ba é James Cameron an tríú duine a chuaigh síos ann. Is stiúrthóir scannán agus taiscéalaí cáiliúil aigéan é.

Ina aonar a rinne Cameron an tumadh agus é san fhomhuireán Deepsea Challenger. Sheol sé ar ais an tvuít seo nuair a bhain sé tóin na farraige amach:

> ‘Just arrived at the ocean’s deepest pt. Hitting bottom never felt so good. Can’t wait to share what I’m seeing w/you.’
>
>

## Féach freisin

* Aigéaneolaíocht
* An Trinse Máirianach

## Tagairtí
# 23 Meitheamh

Is é an **23 Meitheamh** an 174ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 175ú lá i mbliain bhisigh. Tá 191 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* An Eastóin - Jaaniõhtu
* Éire - Oíche Fhéile Eoghain
* An Laitvia - Jāņi
* Nicearagua, an Pholainn agus Uganda - Lá na nAithreacha

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1668 — Giambattista Vico, fealsamh staire Iodálach (b . 1744)
* 1885 — Fionn Mac Cumhaill, scríbhneoir Éireannach (b. 1965)
* 1894 — Alfred Charles Kinsey, eolaí Meiriceánach (b. 1956)
* 1894 — Éadbhard VIII, rí na Ríochta Aontaithe (b.1972)
* 1912 — Alan Turing, matamaiticeoir, eolaí, ríomheolaí agus fealsamh Sasanach (b.1954)
* 1926 — Sandy Saddler, dornálaí Meiriceánach (b. 2001)
* 1933 — Proinsias Mac Aonghusa, scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach (.b 2003)
* 1937 — Martti Ahtisaari, 10ú hUachtarán na Fionlainne (b. 2023)
* 1940 — Stuart Sutcliffe, ceoltóir ó The Beatles (b.1962)
* 1947 — Bryan Brown, aisteoir Astrálach
* 1950 — Martin O'Hagan, iriseoir iniúchach Éireannach (b. 2001)
* 1950 — Éamon Ó Cuív, polaiteoir Éireannach
* 1955 — Ken Reid, iriseoir Briotanach (b. 2024)
* 1957 — Frances McDormand, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1963 — Liu Cixin, scríbhneoir ficsean crua-ealaíochta
* 1964 — Joss Whedon, scríbhneoir scáileáin agus stiúrthóir
* 1965 — Paul "Bonehead" Arthurs, ceoltóir Sasanach
* 1969 — Martin Klebba, aisteoir Meiriceánach
* 1969 — Paula Bradley, polaiteoir as Tuaisceart Éireann
* 1970 — Pat Scully, peileadóir agus bainisteoir Éireannach
* 1972 — Zinedine Zidane, imreoir sacair
* 1973 — Denis Naughten, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* 1980 — Francesca Schiavone, imreoir leadóige Iodálach
* 1984 — Duffy, amhránaí Breatnach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1891 — Wilhelm Weber, fisiceoir Gearmánach (r. 1804)
* 1981 — Zarah Leander, ban-aisteoir agus amhránaí Sualannach (r. 1907)
* 1995 — Jonas Edward Salk, víreolaí Meiriceánach (r. 1914)
* 1998 — Maureen O'Sullivan, 87, aisteoir Éireannach (r.1911)
* 1999 — Buster Merryfield, aisteoir (r. 1920)
* 2011 — Peter Falk, Aisteoir Meiriceánach (r. 1927)
* 2013 — Richard Matheson, scríbhneoir ficsin Meiriceánach (r. 1926)

## Tarluithe eile

* 1314 - An Chéad Chogadh Neamhspleáchas na hAlban: thosaigh Cath Allt a' Bhonnaich
* 1794 - Thug Caitríona II na Rúise cead do Ghiúdaigh a lonnú i gCív
* 1868 - Fuair Christopher Latham Sholes an phaitinn don chlóscríobhán
* 1894 - Bunaíodh Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha i bPáras
* 1985 - Phléasc eitleán de chuid Air India amach ó chósta na hÉireann. Maraíodh 329 duine ar bord
* 2005 - Tugadh téarma príosúin 60 bliain do Edgar Ray Killen, iar-eagraí den Ku Klux Klan, as triúr oibrí cearta sibhialta a mharú i Mississippi i 1964
* 2005 - Bunaíodh *Reddit*
* 2016 - Breatimeacht: Vótáil an Bhreatain chun an tAontas Eorpach a fhágáil (52% - 48%)