# Tóiceo

| Tóiceo |
| --- |
| 東京都 (ja) とうきょうと (ja) Tōkyō-to (ja)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Tokyo Metropolitan Song (en)*  (1947)  |
|

---

 |
| Siombail oifigiúil | Ginkgo biloba, Prunus ×yedoensis agus sléibhín  |
| Ainmnithe in ómós | príomhchathair agus oirthear  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an tSeapáin  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | an tSeapáin (1947–)  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Shinjuku  |
| Daonra |
| Iomlán | 14,264,798 (2022)  |
| • Dlús | 6,501.58 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | 南関東 Greater Tokyo Area (en)   |
| Achar dromchla | 2,194.05 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Bá Thóiceo, Abhainn Sumida, Abhainn Arakawa agus Abhainn Edo  |
| Airde | 6 m  |
| Pointe is airde | Mount Kumotori (en)  (2,017.1 m)  |
| Ar theorainn le | LeathnaighMaoracht Chiba Maoracht Yamanashi Maoracht Saitama Maoracht Kanagawa  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Maoracht Tokyo agus Cathair Thóiceo  |
| Cruthú | 6 Meán Fómhair 1868 |
| Eachtra thábhachtach | LeathnaighFebruary 26 Incident (en)  (1936) Bombing of Tokyo (en)  (1944) Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1964 (1964) Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 (2020)  |
| Saoire phoiblí | LeathnaighTokyo Citizen's Day (en)  (1 Deireadh Fómhair)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Tokyo Metropolitan Government (en)   |
| Comhlacht reachtach | Tokyo Metropolitan Assembly (en)   |
| • Gobharnóir Thóiceo  | Yuriko Koike (2016–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Am Caighdeánach na Seapáine  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | JP-13  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | english.metro.tokyo.lg.jp  |
|

---

 |

Is é **Tóiceo** (東京; *Tōkyō* *éist leis sa tSeapáinis*) príomhchathair na Seapáine, agus é suite i réigiún Chantó (関東地方; *Kantō-chihō*). Tugtar Ardchathair Thóiceo (東京都; *Tōkyō-to*) air go hoifigiúil sa tSeapáinis leis. Is é an chathair is mó sa tír é, óir tá breis agus 14,200,000 duine ina gcónaí sa chathair ó cheart. Is é Tóiceo an limistéar uirbeach is mó ar domhan ó thaobh daonra de, agus thart ar 40,000,000 duine ina gcónaí i gceantar uirbeach na cathrach.

Tá Tóiceo suite ar an gcósta in oirthear Hoinsiú (本州; *Honshū*), an t-oileán is mó in oileánra na Seapáine. Tá an chathair roinnte ina 23 barda óna ndéantar Ardchathair Thóiceo, le chéile le limistéar *Tama* (多摩地域; *Tama-chiiki*) san iarthar chomh maith le hoileáin Thóiceo san Aigéan Ciúin.

Is é Tóiceo, ón 17ú aois ar aghaidh, an áit is tábhachtaí i saol polaitiúil na tíre. Is i dTóiceo atá formhór na bhforas náisiúnach lonnaithe, amhail príomháras impire na Seapáine, áras an phríomh-aire, an Diat Náisiúnta (Dáil na Seapáine), airí rialtais agus na hambasáidí eachtracha.

## Sanasaíocht

Baisteadh Tóiceo (東 *tō* "oirthear", agus 京 *kyō* "príomhchathair") ar an gcathair sa mbliain 1868 i rith réabhlóid Meiji, nuair a rinneadh príomhchathair na tíre de. Tá an chathair suite ar thaobh thoir na tíre, soir ón sean-phríomhchathair roimhe sin, Ceotó. Is é an nós in oirthear na hÁise an focal “príomhchathair” (京) a chur in ainm na príomhchathrach: féach Béising (北**京**), Nanjing (南**京**) na Síne nó Gyeonggi (**京**畿) thimpeall Shúl na Cóiré leis. Tagann an dá chuid seo le chéile chun "Tóiceo", "an príomhchathair oirthearach" a dhéanamh.

*Edo* (江戸) a tugadh ar an mbaile a bhí ann sula ndearnadh príomhchathair na Seapáine de, a chiallaíonn "inbhéar, ríbhear". Is é béal an *Sumida* (隅田川, *Sumida-gawa)* atá i gceist leis an ainm seo.

## Iompar

Crosaire Shibuya i lár Thóiceo
Feidhmíonn Tóiceo mar chroílar chóras iompair na Seapáine. Tá gréasán fairsing iarnróid ann, chomh maith le busanna, tacsaithe, líne traenach aonráille agus líne tram. Is é an córas traenach an modh iompair is tábhachtaí i dTóiceo, agus is é an líonra uirbeach iarnróid is mó ar domhan é. Is i dTóiceo atá an stáisiún iarnróid is gnóthaí ar domhain, Stáisiún Shinjuku, lonnaithe.

Tá dhá aerfort mhóra sa réigiún: Aerfort Idirnáisiúnta Narita, taobh amuigh den chathair i maoracht Chiba, agus Aerfort Haneda, atá suite níos cóngairí do lár na cathrach.

## Bardaí speisialta Thóiceo

Tá 23 barda speisialta (特別区; *tokubetsu-ku*) ann i dTóiceo, lena socraíodh teorainneacha sheanchathair Thóiceo sular n-atarraingíodh críocha na cathrach sa mbliain 1943. Is faoin "Dlí um fhéinriail áitiúil 1947" a bunaíodh na bardaí speisialta. Tá méara, comhairle agus stádas mar chathracha iad féin ar leith ag gach aon de na bardaí seo.

| Ainm | Seapáinis | Daonra (2007) | Dlús daonra/km² | Achar km² |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Adachi | 足立区 | 629,392 | 11,830.68 | 53.20 |
| Arakawa | 荒川区 | 194,777 | 18,262.25 | 10.20 |
| Bunkyō | 文京区 | 194,933 | 16,009.28 | 11.31 |
| Chiyoda | 千代田区 | 43,802 | 3,763.06 | 11.64 |
| Chūō | 中央区 | 104,997 | 10,344.53 | 10.15 |
| Edogawa | 江戸川区 | 661,386 | 13,264.86 | 49.86 |
| Itabashi | 板橋区 | 529,059 | 16,445.72 | 32.17 |
| Katsushika | 葛飾区 | 428,066 | 12,286.62 | 34.84 |
| Kita | 北区 | 330,646 | 15,885.67 | 20.59 |
| Kōtō | 江東区 | 436,337 | 10,963.24 | 39.80 |
| Meguro | 目黒区 | 267,798 | 18,217.55 | 14.70 |
| Minato | 港区 | 205,196 | 10,088.30 | 20.34 |
| Nakano | 中野区 | 312,939 | 20,097.82 | 15.59 |
| Nerima | 練馬区 | 702,202 | 14,580.61 | 48.16 |
| Ōta | 大田区 | 674,590 | 11,345.27 | 59.46 |
| Setagaya | 世田谷区 | 855,416 | 14,728.23 | 58.08 |
| Shibuya | 渋谷区 | 205,512 | 13,337.13 | 15.11 |
| Shinagawa | 品川区 | 353,887 | 15,576.01 | 22.72 |
| Shinjuku | 新宿区 | 309,463 | 16,975.48 | 18.23 |
| Suginami | 杉並区 | 534,981 | 15,725.49 | 34.02 |
| Sumida | 墨田区 | 237,433 | 16,079.49 | 13.75 |
| Taitō | 台東区 | 168,277 | 16,139.38 | 10.08 |
| Toshima | 豊島区 | 256,009 | 19,428.44 | 13.01 |

## Comhchathracha

Tá nascanna comhpháirtíochta ag Tóiceo leis an 12 cathair agus stát a leanas:

* NuaEabhrac (Stáit Aontaithe Mheiriceá) ón 29 Feabhra 1960;
* Béising (an tSín) ón 14 Márta 1979;
* Páras (an Fhrainc) ón 14 Iúil 1982;
* New South Wales (an Astráil) ón 9 Bealtaine 1984;
* Súl (an Chóiré Theas) ón 3 Meán Fómhair 1988;
* Iacárta (an Indinéis) ón 23 Deireadh Fómhair 1989;
* Stát São Paulo (an Bhrasaíl) ón 13 Meitheamh 1990;
* Caireo (an Éigipt) ón 23 Deireadh Fómhair 1990;
* Moscó (an Rúis) ón 16 Iúil 1991;
* Beirlín (an Ghearmáin) ón 14 Bealtaine 1994;
* An Róimh (an Iodáil) ón 5 Iúil 1996;

* Londain (an Ríocht Aontaithe) ón 14 Deireadh Fómhair 2015.

## Aeráid

| **Tóiceo – Aeráid** |
| --- |
| Mí | Eanáir | Feabhra | Márta | Aibreán | Bealtaine | Meitheamh | Iúil | Lúnasa | Meán Fómhair | Deireadh Fómhair | Samhain | Nollaig | Bliain |
| Meán-uasteocht an lae (°C) | 9.8 | 10.0 | 12.9 | 18.4 | 22.7 | 25.2 | 29.0 | 30.8 | 26.8 | 21.6 | 16.7 | 12.3 | 19.7 |
| Meán-íosteocht na h-oíche(°C) | 2.1 | 2.4 | 5.1 | 10.5 | 15.1 | 18.9 | 22.5 | 24.2 | 20.7 | 15.0 | 9.5 | 4.6 | 12.5 |
| Meán-bháisteach (mm) | 48.6 | 60.2 | 114.5 | 130.3 | 128.0 | 164.9 | 161.5 | 155.1 | 208.5 | 163.1 | 92.5 | 39.6 | 1,466.7 |
| *Foinse: Met Office Eanáir 2011* |

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Suíomh Gréasáin oifigiúil (sa tSeapáinis)