# Pápa

Pápa
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
| Sealbhóir | Pápa Leo XIV ó 8 Bealtaine 2025 |
| Onórach | A Naofacht |
| Cónaithe | an Pálás Aspalda agus Quirinal Palace (en)  |
| Dlínse | an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, Cathair na Vatacáine agus Stáit an Phápa |
| Institiúid | an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, An Suí Naofa, Deoise Chaitliceach na Róimhe agus Roman Catholic Ecclesiastical Province of Rome (en)  |
| Stáit | Cathair na Vatacáine |
| Cruthú | 33 |
| Liosta | list of popes (en)  |
| Suíomh | vatican.va… |

deatach bán
Is é an **Pápa** ceannaire na hEaglaise Caitlicí. Is mór í an fhreagracht do cheannaire spioradálta agus polaitiúil a dhéanann tréan iarracht treoir a thabhairt do thréad suas le 1.4 billiún Caitliceach go domhanda.

## Stair

De réir thuiscint oifigiúil na hEaglaise, b'é Naomh Peadar an chéad Phápa. Tháinig an focal féin ón bhfocal Gréigise *pappas*, a chiallaíonn "athair", agus ón bhfocal Laidine *papa*, arb ionann an bhrí leis.

Sa 20ú haois, Albino Luciani, a thóg an t-ainm Eoin Pól 1, an fear deiridh de bhunadh na hIodáile a ndearnadh Pápa dhe i 1978. 33 lá (26 Lúnasa - 28 Meán Fómhair) a chaith seisean sa Phápacht. Baineadh stangadh as pobal an domhain nuair a fógraíodh a bhás an mhaidin Fómhair sin.

Polannach a tháinig ina dhiaidh, Karol Wojtyła (Eoin Pól 2 1979 - 2005).

Bhí An Gearmánach Josef Ratzinger, nó Beinidict XVI, ina Phápa ón mbliain 2005 go dtí go n-éirigh sé as an bpápacht ar 28 Feabhra 2013.

Bhí Jorge Mario Bergoglio ón Airgintin, nó Proinsias, ina Phápa ó 13 Márta 2013 go dtí 21 Aibreán 2025.

## Toghchán

Nuair a fhaigheann an Pápa bás nó nuair a éiríonn Pápa as a phost (mar a tharla don chéad uair riamh in 2013), tionóltar cruinniú de na cairdinéil ar fad; tugtar "comhthionól cairdinéal" ar an gcruinniú seo. Tosaíonn siad le hAifreann i mBaisleac Pheadair, agus ina dhiaidh sin tugann siad aghaidh ar an Séipéal Sistíneach. Téann siad le chéile i gcruinniú rúnda chun comharba ar an bPápa a roghnú. Tá an séipéal cáiliúil a mhaisigh Michaelangelo féin dúnta lena réiteach don chomhthionól rúnda.

Tá na Cairdinéil faoi ghlas go dtí go bhfuil móramh de dhá thrian acu i bhfabhar iarrthóir amháin don Suí Naofa. Tá rialacha diana rúndachta agus deasghnátha daingne ag baint leis an bpróiseas a fheiceann 4 vóta sa lá, péire ar maidin agus péire sa tráthnóna.

Deatach dubh ó shimléir an tSéipéil Shistínigh a insíonn nach bhfuil toradh ar an vóta, deatach bán a fhógraíonn teacht an phápa nua. Tamall níos déanaí, fógraítear *Habemus Papam* ar bhalcóin Phálás an Phápa i gCearnóg Pheadair. Déanann Rúnaí Stáit na Vatacáine an fógra sollúnta mórchúiseach, meánaoiseach Laidine :

> ‘*Annuntio vobis gaudium magnum. Habemus Papam* (Fógraím cúis mhór lúcháire daoibh. Tá Pápa againn’).
>
>
> *Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum,*
>
>
> *Dominum* **[ainm baiste]Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem* **[Sloinne]**
>
>
> *qui sibi nomen imposuit* **[ainman Phápa]**."
>
>

Is scéal mór nuachta domhanda é i gcónaí agus bíonn meáin na cruinne meáite fad is a bhíonn sé seo ar siúl. Is mó fear a chuaigh isteach i dtoghchán an chomhthionóil cairdinéal mar Phápa agus a tháinig amach lena dhá lámh chomh fada le chéile, agus mar Chairdinéil i gcónaí.

## Pápaí (1740+)

| Pápacht | Íomhá | Ainm Gaeilge | *Nomen pontificale* | A Ainm féin | Áit breithe |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 17 Lúnasa 1740 - 3 Márta 1758 |  | **Pápa Beinidict XIV** | Papa **BENEDICTUS** Quartus Decimus | Prospero Lorenzo Lambertini | Bologna, An Iodáil |
| 6 Iúil 1758 - 2 Feabhra 1769 |  | **Cléimeans XIII** | Papa **Clemens** Tertius Decimus, Episcopus Romanus | Carlo della Torre Rezzonico | Venice, Veneto, An Iodáil |
| 19 Bealtaine 1769 - 22 Meán Fómhair 1774 |  | **Cléimeans XIV** | Papa **Clemens** Quartus Decimus, Episcopus Romanus | Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli | Sant'Arcangelo di Romagna, An Iodáil |
| 15 Feabhra 1775 - 29 Lúnasa 1799 |  | **Pius VI** | Papa **Pius** Sextus, Episcopus Romanus | Giovanni Angelo Braschi | Cesena, An Iodáil |
| 14 Márta 1800 - 20 Lúnasa 1823 |  | **Pius VII** | Papa **Pius** Septimus, Episcopus Romanus | Barnaba Chiaramonti | Cesena, An Iodáil |
| 28 Meán Fómhair 1823 - 10 Feabhra 1829 |  | **Leo XII** | Papa **Leo** Duodecimus, Episcopus Romanus | Annibale Sermattei della Genga | Fabriano, Mártae, An Iodáil |
| 31 Márta 1829 - 1 Nollaig 1830 |  | **Pius VIII** | Papa **Pius** Octavus, Episcopus Romanus | Francesco Saverio Castiglioni | Cingoli, Mártae, An Iodáil |
| 2 Feabhra 1831 - 1 Meitheamh 1846 |  | **Gréagóir XVI** | Papa **Gregorius** Sextus Decimus, Episcopus Romanus |  Bartolomeo Alberto Cappellari | Belluno, Veneto, An Iodáil |
| 16 Meitheamh 1846 - 7 Feabhra 1878 |  | **Pius IX** | Papa **Pius** Nonus, Episcopus Romanus | Giovanni Maria Mastai-Ferretti | Senigallia, Mártae, An Iodáil |
| 20 Feabhra 1878 - 20 Iúil 1903 |  | **Leo XIII** | Papa **Leo** Tertius Decimus, Episcopus Romanus | Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci | Carpineto Romano, Latium, An Iodáil |
| 4 Lúnasa 1903 - 20 Lúnasa 1914 |  | **Pius X** | Papa **Pius** Decimus, Episcopus Romanus | Giuseppe Melchiorre Sarto | Riese, Treviso, Veneto, An Iodáil |
| 3 Meán Fómhair 1914 - 22 Eanáir 1922 |  | **Beinidict XV** | Papa **Benedictus** Quintus Decimus, Episcopus Romanus | Giacomo Della Chiesa | Genoa, An Iodáil |
| 6 Feabhra 1922 - 10 Feabhra 1939 |  | **Pius XI** | Papa **Pius** Undecimus, Episcopus Romanus | Achille Ambrogio Damiano Ratti | Desio, Milano, An Iodáil |
| 2 Márta 1939 - 9 Deireadh Fómhair 1958 |  | **Pius XII** | Papa **Pius** Duodecimus, Episcopus Romanus | Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli | An Róimh, An Iodáil |
| 28 Deireadh Fómhair 1958 - 3 Meitheamh 1963 |  | **Eoin XXIII** | Papa **Ioannes** Vicesimus Tertius, Episcopus Romanus | Angelo Giuseppe Roncalli | Sotto il Monte, Bergamo, An Iodáil |
| 21 Meitheamh 1963 - 6 Lúnasa 1978 |  | **Pól VI** | Papa **Paulus** Sextus, Episcopus Romanus | Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini | Concesio, Brescia, An Iodáil |
| 26 Lúnasa 1978 - 28 Meán Fómhair 1978 |  | **Eoin Pól I** | Papa **Ioannes Paulus** Primus, Episcopus Romanus | Albino Luciani | Forno di Canale, Veneto, An Iodáil |
| 16 Deireadh Fómhair 1978 - 2 Aibreán 2005 |  | **Eoin Pól II** | Papa **Ioannes Paulus** Secundus, Episcopus Romanus | Karol Józef Wojtyła | Wadowice, An Pholainn |
|  19 Aibreán 2005 - 28 Feabhra 2013 |  | **Beinidict XVI** | Papa **Benedictus** Sextus Decimus, Episcopus Romanus | Joseph Alois Ratzinger | Marktl am Inn, An Bhaváir, An Ghearmáin |
| 13 Márta 2013 - inniu |  | **Proinsias** | Papa **Franciscus** Primus, Episcopus Romanus | Jorge Mario Bergoglio | Buenos Aires, An Airgintín |

## Amlíne (1758+)

## Féach freisin

* Eaglais Chaitliceach
* Comhthionól cairdinéal

## Tagairtí