# An Mhaorais

An Mhaorais| te reo Māori, te reo agus Māori |
| --- |
|  |
| Cineál | teanga nádúrtha, teanga bheo agus réimse acadúil |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 213,849 (7 Márta 2023) |
| Dúchasach do | Oileán Thuaidh |
| Stáit | an Nua-Shéalainn |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Astrál-Téacha teangacha Astrainéiseacha teangacha Malae-Pholainéiseacha teangacha Malae-Pholainéiseacha núicléacha Central-Eastern Malayo-Polynesian (en)  Eastern Malayo-Polynesian (en)  teangacha Aigéanacha Central–Eastern Oceanic (en)  teangacha an Aigéin Chiúin Láir teangacha Polainéiseacha teangacha Polainéiseacha núicléacha teangacha Polainéiseacha Oirthearacha teangacha Taihítice |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | córas scríbhneoireachta na Maoraise agus Māori Braille (en)  |
| Institiúid caighdeánaithe | Te Taura Whiri i te Reo Māori |
| Leibhéal leochaileachta | 2 leochaileach |
| Cóid |
| ISO 639-1 | mi |
| ISO 639-2 | mri |
| ISO 639-3 | mri |
| Glottolog | maor1246 |
| Linguasphere | 39-CAQ-a |
| Ethnologue | mri  |
| ASCL | 9304  |
| UNESCO | 702  |
| IETF | mi  |
| Endangered languages | 3571  |

Is teanga í an **Mhaorais** (**Māori** nó **Te Reo Māori**), nó **Te Reo** de ghnáth a labhraítear sa Nua-Shéalainn. Ceann de na teangacha oifigiúla sa tír sin is ea í, agus is é an Béarla an ceann eile. Teanga Pholainéiseach í an Mhaorais, agus is í teanga Oileáin Cook an ceann is gaolmhaire léi. Le fírinne, "Maorais" a thugann muintir Oileáin Cook ar a dteanga freisin. "Dúchasach" nó "bundúchasach" is brí leis an bhfocal sin *māori* sa teanga féin.

Tugtar ‘Aotearoa’ ar an Nua-Shéalainn i Maorais, teanga na bPolainéiseach a chuir fúthu inti corradh is míle bliain ó shin. Ciallaíonn an t-ainm ‘Tír an scamaill fhada bháin’.

### Stádas

Ón mbliain 1987 i leith, tá stádas oifigiúil ag an Maorais sa Nua-Shéalainn. Glactar leis go bhfuil sí ó dhúchas ag céad míle nó céad míle go leith de dhaoine, nó ag 2 % de mhuintir na Nua-Shéalainne.

Labhraítear Maorais mar theanga phobail i réigiún an Tuaiscirt (*Northland Region*, *Te Tai-tokerau*) in Oileán Thuaidh na Nua-Shéalainne, i Te Urewera i lár an Oileáin Thuaidh, agus timpeall na Rinne Thoir in oirthuaisceart an Oileáin Thuaidh. Thairis sin, áfach, tá naíonraí Maoraise ar fud na tíre leis an teanga a theagasc do na páistí óga.

### Canúintí

Tá a lán canúintí ann, ach is í an chanúint is difriúla leis an gcuid eile ná canúint an Deiscirt. Is í an difríocht is mó ná go gcuirtear *k* in áit an *ng* sa Deisceart.

Tá caighdeán na Maoraise bunaithe ar chanúint Lár Oileán an Tuaiscirt, agus sna laethanta a bhí, rinne rialtas na Nua-Shéalainne iarrachtaí leis an Maorais chaighdeánaithe a chur i mbéal mhuintir an Deiscirt freisin.

Inniu, áfach, baintear úsáid oifigiúil as an gcanúint Dheisceartach sna háiteanna ina labhraítear de ghnáth í. Mar shampla, is é an t-ainm oifigiúil Maoraise atá ar an sliabh is airde sa Nua-Shéalainn inniu ná *Aoraki* (*Mount Cook* an t-ainm Béarla), de réir chanúint an Deiscirt, ós in Oileán an Deiscirt atá sé suite. *Aorangi* an t-ainm a úsáideann muintir an Tuaiscirt.

## Féach freisin

* Aotearoa
* Kia ora
* Iwi
* Tīmoti Kāretu
* Te Taka Keegan

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi theangacha é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |