Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Baineannach

Úsáidtear siombail an bhandé Rómhánaigh Véineas chun an ghnéis bhaininn sa bhitheolaíocht a léiriú. . Seasann sí don phláinéid Véineas freisin agus is í an tsiombail ailceimiceach do chopar í.
Is é **an baineannach** (siombail: ♀) gnéas an orgánaigh a tháirgeannna na hubháin móra neamhghluaiste (ubhchealla), an cineál gaiméite (cill ghnéis) a chomhtháthaíonn leis an ngaiméit fhireann le linn atáirgthe gnéasaigh.

## Tagairtí
# Cogadh na Seacht mBliana

Cogadh na Seacht mBliana|   |
| Cineál | cogadh |
| Dáta | 17 Bealtaine 1756 –  15 Feabhra 1763 |
| Áit | an Eoraip, Meiriceá, na hOileáin Fhilipíneacha, an Afraic Thiar agus an India |
| Rannpháirtithe | Ríocht na Breataine Móire, Ríoghacht Éireann, Meiriceá Briotanach, an Phrúis, Ríocht na Portaingéile, Electorate of Hanover (en) , Brunswick-Wolfenbüttel (en) , Iroquois, Landgraviate of Hesse-Kassel (en) , Schaumburg-Lippe (en) , Ríocht na Fraince, an Nua-Fhrainc, an Impireacht Naofa Rómhánach, Monarcacht Hapsburgach, Toghthóireacht na Sacsaine, Electorate of Bavaria (en) , Impireacht na Rúise, Impireacht na Spáinne, Impireacht na Sualainne, Abenaki people (en) , Impireacht na Mógal, Seoirse II na Breataine Móire, Seoirse III na Breataine Móire agus na hÉireann, Louis XV na Fraince, Maria Theresa na hOstaire, Sabhdánacht Bheangál agus Mosquitia (en)  |

Cath Kunersdorff i rith an Chogaidh
Bhí mórchumhachtaí uile na hEorpa rannpháirteach i **gCogadh na Seacht mBliana** (1756-1763) inar maraíodh timpeall milliún duine. Throid comhghuallaíocht den Phrúis, Bunswick Luneburg, an Bhreatain (agus a coilíneachtaí i Meiriceá Thuaidh agus san Áise) i gcoinne na hOstaire, na Fraince (agus a coilíneachtaí sa Fhrainc Nua agus san India), ríocht na Rúise, na Sualainne agus na Sacsaine.

Ba é an cogadh seo a chuir deireadh le réimeas na Fraince mar mhórchumhacht impiriúil lasmuigh den Eoraip, agus san Eoraip féin go dtí gur tharla an Réabhlóid. Tháinig an Bhreatain chun cinn dá bharr mar ollchumhacht agus forlámhas aici ar mhórchuid d'fharraigí an domhain go háirithe.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol na staire é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Míol mór

Míol mór| Cetacea  |
| --- |
|  míol mór glas  |
| Sonraí |
| Príomhfhoinse bia | zóplanctón  |
| Is foinse é an tacsón seo de | ola an mhíl mhóir  |
| Gnáthóg | limistéar uisce  |
| Tréimhse ama |
| an Sealad Eoicéineach  —
  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Artiodactyla |
| Infrea-ord | **Cetacea**  Brisson, 1762 |
|  |
|  |

Mamach ollmhór a mhaireann san fharraige, a análaíonn trí pholl séidte atá ar bharr a chloiginn, is ea míol mór (san infrea-ord Cetacea). Is mamaigh iad a mhaireann i ngach aigéan ar Domhan cé gurbh ainmhithe talaimh iad a sinsir. Tá cineálacha éagsúla ann, orthu sin an míol gorm, an t-ainmhí is mó dár mhair ariamh.

Físeán: míol mór dronnach ag canadh
Duration: 2 minutes and 24 seconds.2:24Físeán: fairtheoireacht míolta móra san Afraic Theas
Físeán: cráin dhubh (orca) ag léim / aicsean moillithe
## Tréithe

* D'fhorás an míol mór ó mhamaigh cheathairchosacha talún. Caitheann sé a bheatha iomlán san uisce.
* Cosúil le héisc i gcruth, ach a eití eireabaill cothrománach in ionad a bheith ceartingearach. Análaíonn sé trí oscailt(í) i mbarr a chinn.
* Tá ciseal inslithe blonaige olúla díreach faoin gcraiceann.
* Á seilg go hiomarcach le fada.

## Tacsanomaíocht

Dhá ghrúpa ann:

* na míolta móra fiaclacha (ina measc seo an grampar, an chaisealóid, an deilf, agus an mhuc mhara) a itheann éisc is scuideanna, a aimsíonn a gcreach le sonóir, is a bhfuil oscailt amháin anála acu; agus
* na míolta móra míolchnámhacha (nó bailíneach) (ina measc na rorcuail, na míolta móra liatha, na fíormhíolta móra) a chriathraíonn an planctón as an bhfarraige le moilchnárnh ina mbéal, is a bhfuil dhá oscailt análaithe acu.

Ní grúpa tacsanomaíochta iad; is iad na deilfeanna agus na muca mara na baill eile de Cetacea.

## Speicis Roghnaithe

* Míol mór ceann bogha — *Balaena mysticetus*
* Míol mór gorm — *Balaenoptera musculus*
* Míol mór eiteach — *Balaenoptera physalus*
* Míol mór socach Baird — *Berardius bairdii*
* Míol mór bán — *Delphinapterus leucas*
* Míol mór glas — *Eschrichtius robustus*
* Míol mór an oighir — *Eubalaena glacialis*
* Míol mór bolgshrónach — *Hyperoodon ampullatus*
* Míol mór socach — *Hyperoodontidae*
* Míol mór dronnach — *Megaptera novaeangliae*
* Míol mór socach an tSrutha — *Mesoplodon europeaus*
* Míol mór socach breá — *Mesoplodon mirus*
* Míol mór socach Cuvier — *Ziphius cavirostris*
# Eallach

Eallach| *Bos taurus*  |
| --- |
|   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Artiodactyla |
| Fine | Bovidae |
| Géineas | Bos |
| Speiceas | **Bos taurus**  Linnaeus, 1758 |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ainm comhchiallach an tacsóin | *Bos primigenius taurus*  |
| Léarscáil de raon an tacsóin |
|   |

Bó de phór Holstein
Mamaigh cheansaithe, saothraithe ón áracs fiáin (*Bos primigenius*) is ea **eallach** (*Bos taurus*). Scaipthe faoi seo ar fud an Domhain le han-chuid pór.

Fástar le haghaidh bainne is/nó feola iad, agus chun ualaigh a tharraingt. Tugtar **damhra** orthu freisin. Mhéadaigh an líon eallaigh sa Domhan faoi dhó i 1960-1980.

Tugtar **bó** ar na hainmhithe baineannacha, agus faightear bainne ó bha ar fud an domhain. Tá tuairim is 1.3 billiún bó ar domhan (281,700,000 san India amháin).

## Seanfhocail

* Is maith sú bó, beo nó marbh
* Fear na haon bhó fear gan aon bhó
* Bíonn adharca fada ar na ba i gcéin.
* Má labhraíonn an chuach ar chrann gan duilliúr, díol do bhó agus ceannaigh arbhar.
* Díol do bhó i bhfad ó bhaile, ach faigh do bhean ar an gcarn aoiligh.
* Bíonn gach éinne ag cur a bhó féin thar abhainn.
* Ba shaibhir fear na muice gur bhuail sé le fear na bó.
* Bíonn gach duine lách go dtí go dtéann bó isteach ina gharraí féin.

## Féach freisin

* Einceifileapaite spúinseach bhólachta
* Bleán

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Seoltóireacht

Seoltóireacht|  |
| Cineál | marine propulsion (en) , recreational sport (en)  agus oibriúchán feithicle |
| Leaganacha | tack (en)  |

Báíd ag seoladh
Tugtar **seoltóireacht** ar láimhseáil báid seoil, rud a bhfuil a lán scileanna ag teastáil chuige, mar atá cóiriú agus socrú na seolta agus an rigín, eolas ar thréithe an uisce agus na gaoithe, agus eolas ar an aimsir. Tá ré na mbád seolta oibre imithe sa chuid is mó den domhan, agus tháinig ina háit ré na seoltóireachta mar chaitheamh aimsire - seoltóireacht aonair agus seoltóireacht foirne. Tá feabhas ar leith tagtha ar luaimh rásaíochta an lae inniu, soithigh chostasacha a bhfuil luas ar leith fúthu.

In Éirinn tá cuid de na báid seoil thraidisiúnta á gcaomhnú, ar húicéirí na Gaillimhe agus geoltaí Acla, agus iad ina mbáid oibre anuas go dtí an dara leath den chéad seo caite.

## Stair

An *Jeannie Johnston*, 2005
Tá báid seoil ann leis an mílte bliain i ngach cuid den domhan a raibh teacht ag daoine ar locha móra nó ar an bhfarraige. Bhí siad le fáil san Áise, sa Mheánoirthear, san Afraic agus ar chóstaí na hEorpa. Bhí éagsúlacht ag baint leis na réigiúin úd, leis na deacrachtaí a bhí le sárú ag lucht seoltóireachta agus leis na saghsanna réitigh a rinneadh ar na deacrachtaí sin. Ba mhór idir long fada na Lochlannach agus siunca na Síne, ach bhí éifeacht leo araon ar shlite difriúla.

## Oilteacht na Seoltóireachta

* Pointí an tSeoil
* Clog na Gaoithe agus téarmaí faoi threo na gaoithe
* Codanna an Bháid

## Féach freisin

* Long fhada na hÉireann
* Téarmaí seoltóireachta
* Valk (bád)

## Tagairtí
# Sikkim

| Sikkim |
| --- |
| सिक्किम (ne) Sikkim (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|  Statue of Padmasambhava in Namchi (en)   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Gangtok  |
| Daonra |
| Iomlán | 657,876 (2011)  |
| • Dlús | 92.71 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 7,096 km²  |
| Pointe is airde | Kanchenjunga (en)  (8,586 m)  |
| Ar theorainn le | Beangál Thiar  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Ríocht Sikkim  |
| Cruthú | 16 Bealtaine 1975 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Council of Ministers of Sikkim (en)   |
| Comhlacht reachtach | Sikkim Legislative Assembly (en)   |
| • Chief Minister of Sikkim (en)   | Prem Singh Tamang (2019–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:30  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | IN-SK  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | sikkim.gov.in  |

Goirt ríse in Sikkim
Stát beag de chuid na hIndia is ea **Sikkim**. Tá sé suite in oirthuaisceart na tíre. Is é Gangtok an phríomhchathair. Tá 610,577 duine ina gcónaí ann.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Comhlathas Shasana

| Comhlathas Shasana |
| --- |
| Commonwealth of England (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Londain  |
| Daonra |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 130,395 km²  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Ríocht Shasana  |
| Cruthú | 19 Bealtaine 1649 |
| Díscaoileadh | 1660 |
| Á leanúint ag | Ríocht Shasana  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | comhlathas, poblacht pharlaiminteach agus deachtóireacht mhíleata  |
| Comhlacht reachtach | Rump Parliament (en)   |
| Eacnamaíocht |
| Airgeadra | punt steirling  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

Ba é **an Comhlathas** an struchtúr polaitiúil i rith na tréimhse ó 1649 go 1660 nuair a rialaíodh Sasana agus an Bhreatain Bheag, ina dhiaidh sin in éineacht le hÉirinn agus Albain, mar phoblacht tar éis dheireadh an Dara Cogadh Cathartha Shasanach agus nuair a fógraíodh triail agus bású Shéarlais I. Fógraíodh gurbh ann don phoblacht trí “*An Act declaring England to be a Commonwealth*”, a ghlac Parlaimint na Rump ar 19 Bealtaine 1649. Bhí cumhacht sa luath-Chomhlathas dílsithe go príomha don Pharlaimint agus do Chomhairle Stáit. Le linn na tréimhse, lean an troid ar aghaidh, go háirithe in Éirinn agus in Albain, idir na fórsaí parlaiminte agus iad siúd a bhí ina gcoinne, i gConcas Chromail ar Éirinn agus sa chogadh Angla-Albanach 1650–1652.

## Tagairtí
# Portmanta

Robinson "Beautilities" (*beau* agus *utilities*)
Is éard atá i gceist le **portmanta** (**porte-manteau** sa bhFraincis) focal nua a cruthaíodh as dhá fhocal coitianta.

Mar shampla, cruthaigh an daonchara Stephen Spring Rice an portmanta ‘Carabella’ as 'cara' agus 'Arabella' sa 19ú haois. Chomhroinn Stephen a chuid smaointe, mothúchán agus pleananna lena chol ceathrar, Arabella Prescott ina chomhfhreagras léi.

## Féach freisin

* Moirféim
* Portmantaí

## Tagairtí
# Samurai Jack

Samurai Jack|  |
|  |
| Seánra | fantasy television series (en) , action television series (en) , thriller television series (en) , geandrámaíocht agus ficsean diostóipeach |
| Príomhábhar | an mhaith agus an t-olc, amthaisteal agus redemption (en)  |
| Cruthaitheoir | Genndy Tartakovsky |
| Stiúrthóir | Robert Alvarez, Genndy Tartakovsky agus Chris Savino |
| Léiritheoir | Genndy Tartakovsky |
| Cumadóir | James L. Venable agus Tyler Bates |
| Cuideachta léiriúcháin | Cartoon Network Studios (en) , Image Production House (en)  agus Venus Centre (en)  |
| Tír | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Bunteanga | Béarla |
| Bealach teilifíse | Cartoon Network agus Adult Swim |
| Fad na n-eipeasóidí | 22 min |
| An chéad eipeasóid | 25 Meán Fómhair 2004 agus 10 Lúnasa 2001 |
| An eipeasóid dheireanach | 20 Bealtaine 2017 |
| Líon séasúr | 5 |
| Líon eipeasóidí | 62 |
| Liosta eipeasóidí | list of Samurai Jack episodes (en)  |
| Tuilleadh eolais |
| Suíomh oifigiúil | adultswim.com…  |
|
 |
|  |

Is clár teilifís beoite é **Samurai Jack**, a craoladh ar tús ar Cartoon Network ó 2001 go dtí 2004. Aistrítear chuig Gaeilge é, agus feictear é go minic ar Cúla 4. Tá cáil air don scannánaíocht, agus bhuaigh sé 4 Emmy's. D'fhill an clár do shraith amháin sa bhliain 2017, ag craoladh an uair seo ar Adult Swim.

Tá rogha leathan plota sna ceithre shraith, le meascán cinn dorcha dáiríre, agus cinn deas le greann. Ach an scéal leanúnach ná a tóraíocht fada chun bealach éigin dul ar ais in am chun an bithiúnach olc dorcha Aku a mharú.

## Cúlra

### Forbairt

Cruthaíodh Samurai Jack ag Genndy Tartakovsky do Cartoon Network. AMar scéal leantach ar a chuid an-rathúil sraith Dexter's Labratory, bhí sé mar intinn ag Taratakovsky sraith a chruthú a raibh "cinematic in scope and that incorporates action, humor and intricate artistry". Tosaigh Samurai Jack ag craol ar an 10ú lá do Lúnasa, 2001 agus lean sé ar feadh ceithre séasúir.

### Suíomh an scéal

Is é suíomh an chlár Samurai Jack domhan ina bhfuil dul chun cinn ollmhór déanta acu san eolaíocht agus sa teicneolaíocht, tá cuma draíochtach ar an teicneolaíocht uaireanta. Thar gach rud tá Aku, agus is féidir cruth a ceann a feiceáil i gcruth na foirgneamh.
Bíonn na eipeasóid suite i suíomh éagsúil go minic, agus tá codarsnacht láidir ann idir fásach álainn agus na cathracha todhchaíoch.

## Carachtair

### Samurai Jack

Samurai Jack (Guth Phil LaMarr as Béarla) Is é an mac an Impire Seapáine a bhí i mbun an limistéar ina chosúil Aku ar dtús ar domhan, agus díbrítear é chun an todhchaí ag Aku le linn a chéad cath, áit a bhfuil sé fágtha i ngach eipeasóid a chuardach le haghaidh baile bhealach. Rugadh é ar an lá sin a buaigh a athair ar Aku agus tá sé ceaptha gurbh é an t-aon gnáth duine (seachas a athair) a bheith ar cothrom le Aku.

### Aku

(Guth Mako as Béarla) Is é Aku namhaid is mó atá ag Samurai Jack. Ciallaíonn a ainm "olc" nó "dorchadas" nó "tromluí" sa tSeapáinis. Tá sé cosúil le Akuma, an deamhan olc le súile a dhó ó miotaseolaíocht na Seapáine (is féidir a freisin foinse eile chun a ainm).

## Tagairtí
# Jharkhand

| Jharkhand |
| --- |
| झारखंड (hi)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Ranchi  |
| Daonra |
| Iomlán | 32,988,134 (2011)  |
| • Dlús | 413.83 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Hiondúis Santali (en)  an Urdúis Panchpargania (en)  Ho (en)  Mundari (en)  Kurukh (en)  Kharia (en)  Nagpuri (en)  Khortha (en)  Kudmali (en)  Oirísis Beangáilis an Mhaitilis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | East India (en)   |
| Achar dromchla | 79,714 km²  |
| Ar theorainn le | LeathnaighBiohár Chhattisgarh Odisha Beangál Thiar Uttar Pradesh  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 15 Samhain 2000 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Council of Ministers of Jharkhand (en)   |
| Comhlacht reachtach | Jharkhand Legislative Assembly (en)   |
| • Ceannaire stáit | Hemant Soren  |
| • Chief Minister of Jharkhand (en)   | Hemant Soren (2024–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:30  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | IN-JH  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | jharkhand.gov.in  |

Stát de chuid na hIndia is ea **Jharkhand**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Póilíní

Na Gardaí, póilíní na hÉireann ar am lóin.
Is comhlachas comhdhéanta de dhaoine iad na **póilíní** a bhfuil cumhacht an Stáit acu, agus é mar aidhm acu an dlí a fhorfheidhmiú, sábháilteacht, sláinte agus sealúchais saoránach a chinntiú, agus coiriúlacht agus neamhord sibhialta a chosc.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Sic

Cuirtear an dobhriathar Laidine sic (“mar seo”, “díreach mar atá”; ina iomláine: *sic erat scriptum*, “mar seo a scríobhadh é”) isteach tar éis focal nó sliocht athfhriotail a thugann le fios go bhfuil an t-ábhar tras-scríofa nó aistrithe go díreach mar a bhí sé sa mbuntéacs, gan ceartúchán nó athrú ar bith ar bhotúin litrithe nó ghramadaí, nó aon ghné eile neamhchaighdeánach. Úsáidtear é freisin i ndiaidh ráiteas aisteach, réasúnaíocht lochtach, nó ábhar eile a d’fhéadfaí a thuiscint mar earráid tras-scríofa.

Go ginearálta cuirtear é taobh istigh de lúibíní cearnacha le léiriú nach cuid den sliocht athfhriotail é.

Uaireanta, úsáidtear *sic* ar bhealach searbhasach nó fonóideach, chun aird a dhíriú ar bhotúin litrithe nó ar loighic lochtach an bhunscríbhneora.

## Tagairtí