Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Contae Surry, Carolina Thuaidh

| Contae Surry, Carolina Thuaidh |
| --- |
| Surry County (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Surrey  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Carolina Thuaidh  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Dobson  |
| Daonra |
| Iomlán | 71,359 (2020)  |
| • Dlús | 51.23 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 29,001 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 1,393 km²  |
| • Uisce | 0.8 %  |
| Ar theorainn le | Contae Yadkin Contae Carroll Contae Grayson Contae Alleghany Contae Patrick Contae Forsyth Contae Stokes Contae Wilkes  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1770 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Cód INSEE | 37171  |
| ID GNIS | 1008587  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | co.surry.nc.us  |

Is contae Meiriceánach é **Contae Surry** atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 73,673 duine ann. Is é Dobson a phríomhbhaile contae.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht contae Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# An Tamailis

An Tamailis| தமிழ் agus تَمِۻْ |
| --- |
|  |
| Cineál | teanga nádúrtha, teanga bheo agus teanga naofa |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 75,000,000 (2019) |
| Dúchasach do | Sri Potti Sri Ramulu Nellore district (en) , Andhra Pradesh, Karnataka, Kerala, Puducherry (en) , Tamil Nadu, Kandy District (en) , Matale District, Nuwara Eliya District (en) , Galle District (en) , Jaffna District (en) , Mannar District (en) , Vavuniya District (en) , Mullaitivu District (en) , Batticaloa District (en) , Anuradhapura District (en) , Polonnaruwa District (en) , Ratnapura district (en) , Singeapór agus Srí Lanca |
| Stáit | an India, Singeapór, Srí Lanca, an Mhalaeisia, Oileán Mhuirís, an Afraic Theas, an Chéinia agus an Indinéis |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna Dravidian (en)  South Dravidian (en)  Tamil–Kannada (en)  Tamil–Malayalam (en)  Tamil languages (en)  |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | Tamil script (en) , Vatteluttu (en) , Koleluttu (en)  agus script Araibise |
| Staidéar ag | Tamilology (en)  |
| Cóid |
| ISO 639-1 | ta |
| ISO 639-2 | tam |
| ISO 639-3 | tam |
| Glottolog | tami1289 |
| Linguasphere | 49-EBE-a |
| Ethnologue | tam  |
| ASCL | 5103  |
| IETF | ta  |

Is í an **Tamailis** (*தமிழ்*) an ceann is tábhachtaí de na teangacha Dráivideacha, is é sin, teangacha bundúchasacha Dheisceart na hIndia. Teanga oifigiúil í i stát Tamil Nadu san India, i Srí Lanca (in éineacht leis an tSiolóinis), agus i Singeapór (in éineacht leis an mBéarla, an tSínis, agus an Mhalaeis).

Ceann de theangacha clasaiceacha na hIndia í an Tamailis. Is é *Tolkappiyam*, gramadach na Sean-Tamailise, an téacs is sine sa teanga, ach is deacair a rá, cén t-am a scríobhadh é. Cuid de na saineolaithe, tá siad ag áitiú gur breacadh an téacs síos i bhfad roimh bhreith Chríost, agus an chuid eile barúlach go mbaineann sé leis an ochtú haois AD. Dealraíonn sé nach bhfuil sé níos nua ná sin, áfach.

Focal Tamailise sa Ghaeilge é *curaí*, is é sin an spíosra ar a dtugtar *curry* as Béarla, an teanga ónar tháinig an leagan Gaeilge.

Cosúil leis na teangacha Dráivideacha eile, is teanga tháite (teanga shintéiseach) í an Tamailis, is é sin, cuirtear a lán iarmhíreanna leis na focail le hiad a dhíochlaonadh nó a réimniú. Tá a haibítir féin aici, cosúil leis na mórtheangacha Dráivideacha eile. Baineann na Tamalaigh úsáid as an aibítir seo nuair a scríobhann siad Sanscrait freisin, agus má scríobhtar teangacha na mionlach eitneach i Stát Tamil Nadu ar aon nós, is í an aibítir seo a úsáidtear.

## Tagairtí
# A cappella

Is nath Iodáilis é a cappella a chiallaíonn "de réir nós an tséipéil". Is taibhiú saothar ceoil ilfhónach le guthanna neamhthionlactha é *a cappella*. Bhain sé le ceol naofa ar dtús ach baineann sé le ceol saolta freisin anois.

Chuireadh tús le ceol *a cappella* nuair a bhí an cumadóir Josquin des Prez ar an saol ag deireadh an 15ú haois, agus bhí sé i mbarr a réime le Palestrina ag deireadh an 16ú haois sa cheol a scríobh sé don Séipéal Sistíneach sa Vatacáin. Mar gheall nár scríobhadh páirteanna ionstraimeacha neamhspleácha, shíl lucht léinn áirithe gur chan an cór gan tionlacan, ach tá cruthúnas ann anois gur seinneadh órgán nó uirlis cheoil eile nuair a bhí an cór ag canadh. Seinneadh roinnt de na páirteanna a chan an cór nó seinneadh iad uile. Faoin am a bhí an 17ú haois ann, bhí ceol *cantata* ag fáil an lámh in uachtar ar cheol *a cappella*. Is nós ceoil é *cantata* a scríobhtar páirteanna faoi leith d'uirlisí ceoil mar aon le guthanna.
# Tamil Nadu

| Tamil Nadu |
| --- |
| தமிழ்நாடு (ta) తమిళనాడు (te) തമിഴ്‌നാട് (ml) ತಮಿಳುನಾಡು (kn)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|  Fort St. George (en)   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Tamalaigh agus tír  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Chennai  |
| Daonra |
| Iomlán | 72,147,030 (2011)  |
| • Dlús | 554.73 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Tamailis Béarla (additional official language (en) )  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | An India Theas  |
| Achar dromchla | 130,058 km²  |
| Ar theorainn le | Kerala Andhra Pradesh Karnataka Puducherry (en)   |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Madras  |
| Cruthú | 26 Eanáir 1950 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Government of Tamil Nadu (en)   |
| Comhlacht reachtach | Tamil Nadu Legislative Assembly (en)   |
| • Gobharnóir Tamil Nadu  | Rajendra Arlekar (2026–)  |
| • Chief Minister of Tamil Nadu (en)   | Joseph Vijay (2026–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Madras High Court (en)   |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Indian Standard Time (en)   |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | IN-TN  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | tn.gov.in  |

Stát de chuid na hIndia is ea **Tamil Nadu** (Tamailis: ˈt̪amiɻ ˈn̪aːɽɯ). Is í Chennai príomhchathair agus cathair is mó an stáit.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Cruicéad

Cruicéad|  |
| Cineál | spórt foirne, cluiche liathróide agus cluiche slacán-agus-liathróid |
| Údarás spóirt | Comhairle Idirnáisiúnta an Chruicéid  |
| Cruthú | 16 haois |
| Tír dhúchais | Sasana |

Is spórt foirne é **cruicéad**. Bíonn aon imreoir déag ar an bhfoireann.

Don Bradman, 1930
### Stair

Tugadh ‘Cluiche na nUasal’ ar an gcruicéad ón am ar ceapadh é ar dtús in iardheisceart Shasana timpeall na bliana 1611. Luadh an t-ainm sin leis mar go mba iad an aicme sin ba mhó a chleacht é, ach ba mhian leo siúd a mb’ansa leo é a thabhairt le fios go raibh ionracas ag baint leis nach raibh le cluichí eile.

Bodyline cricket
Ní i gcónaí a bhí sin fíor fiú sa gcomórtas is measúla dá bhfuil ann. Ba iad na Sasanaigh a bhí ceannasach sa gcruicéad go dtáinig aimsir an Chogaidh Mhóir, ach as sin go dtí 1925 níor bhuaigh siad ach ceann amháin de na 15 Teist a imríodh.

Ach faoin mbliain 1930 ba ag na hAstrálaigh a bhí an t-imreoir ab fhearr ar domhan – Don Bradman. As féin, ba nós le Bradman pé foireann a bhí ag imirt ina choinne a chéasadh. Scóráil sé 974 rith in aghaidh Shasana i Sraith 1930 – curiarracht a mhaireann go dtí an lá atá inniu ann. Sa tSraith a lean shocraigh na Sasanaigh seift a tharraingt chucu féin faoina ndíreodh siad caitheamh na liathróide ar fhear an bhata féin, seachas ar an ngeata. D’fhágfadh sin go mbeadh seisean ag díriú air é féin a chosaint agus gan de thriail aige a bheith ar thóir scóranna. ‘Bodyline’ a tugadh air.

Cé gur áitigh siad go diongbháilte nach raibh siad ag sárú aon riail, tharraing a mbeartas clampar, fiú tarraingíodh anuas é i bparlaimintí na dtíortha a bhí i gceist. Níos deireanaí cuireadh athrú ar na rialacha lena leithéid a sheachaint.

Céad bliain dár gcionn meastar ‘Bodyline’ a bheith chomh tábhachtach go bhfuil cláracha teilifíse á ndéanamh fós faoi.

Cluiche cruicéid
### Maoiniú

Is gaire cruicéad an lae inniu don chluiche cúirtéiseach, dea-bhéasach a bhí i gceist acu siúd a chéadcheap é, agus tá a rian féin fágtha ar an airgead air.

Cuirfidh sé iontas ort gur i gcruicéad na hIndia atá an pá is gaire dó sin á íoc – meánteacht isteach $5.3m ag imreoirí i bPríomhroinn Chruicéid na tíre sin.

Bíonn cuid d’imreoirí Shasana agus na hAstráile páirteach ansiúd agus saothraíonn a mbunáite idir €1m agus €2m as sin le cur leis an €1m a íoctar sa mbaile leo.

### Cruicéad in Éirinn

Tá an spórt seo ag éirí níos coitianta in Éirinn le déanaí agus bhuaigh an fhoireann náisiúnta i gcoinne na Pacastáine sa Chorn Domhanda ar Lá Fhéile Pádraig sa bhliain 2007.

## Féach freisin

* The Ashes

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin Aontas Cruicéid na hÉireann Curtha i gcartlann 2008-10-29 ar an Wayback Machine

## Tagairtí
# Cuáit

| Cuáit |
| --- |
| الكويت (ar)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|

---

 |
| Aintiún | *Amhrán náisiúnta Chuáit*  |
|  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Cathair Chuáit  |
| Daonra |
| Iomlán | 4,464,000 (2020)  |
| • Dlús | 250.53 hab./km² |
| Déamainm | Cuátach  |
| Teanga oifigiúil | an Araibis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | an Meánoirthear Stáit na Murascaille  |
| Achar dromchla | 17,818 km²  |
| Pointe is airde | Mutla Ridge (en)  (140 m)  |
| Pointe is ísle | Murascaill na Peirse (0 m)  |
| Ar theorainn le | an Iaráic an Araib Shádach Saudi–Kuwaiti Neutral Zone (en)  an Iaráic an Iaráin  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Republic of Kuwait (en)  agus Coimirceas Briotanach  |
| Cruthú | 26 Feabhra 1991 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht bhunreachtúil  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas Chuáit  |
| Comhlacht reachtach | National Assembly of Kuwait (en)   |
| • Emir of Kuwait (en)   | Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (2006–2020)  |
| • Príomh-Aire Chuáit  | Sabah Al-Khalid Al-Sabah  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 136,797,422,274 $ (2021)  |
| Airgeadra | dinar Chuáit  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00 Asia/Kuwait  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .kw  |
| Glaochód | +965  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112  |
|  |
| Cód tíre | KW  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | e.gov.kw  |

Tír bheag i Murascaill na Peirse (nó na hAraibe) is ea **Cuáit**. Bhí an rítheaghlach Al-Sabah i gceannas ann faoi chosaint na Breataine ó 1899 go dtí gur baineadh neamhspleáchas amach i 1961. Tá teorainneacha aici leis an Iaráic agus leis an Araib Shádach.

## Tíreolaíocht

Níl san achar iomlán ach 17,820 ciliméadar cearnach. Níl abhainn ná loch ar bith sa tír agus is fásach beagnach cothrom an talamh ar fad. Ola, éisc, agus gás nádúrtha na príomhtháirgí. Tá timpeall 10% de ola an domhain faoin talamh inti. Tá timpeall dhá mhilliún go leith duine ina gcónaí sa tír, ach is eachtrannaigh níos mó ná a leath.

## Polaitíocht

Ríocht atá sa tír agus is é an t-Eimír Jabir al-Ahmad al-Jabir Al Sabah atá i gcumhacht ó 1977 i leith. Cé go bhfuil parlaimint ann, ní cheadaítear aon pháirtí polaitiúíl.

### Cogadh na Murascaille

Rinne an Iaráic faoi cheannas Saddam Hussein ionradh ar an gCuáit sa bhliain 1990 ach ruaigeadh a chuid saighdiúirí nuair a chruinnigh comhghuallaíocht ollmhór faoi cheannas na Stát Aontaithe ar theorainn na hAraibe Sádaí. Ceithre lá a mhair an cogadh a chuir fórsaí na hIaráice amach as an tír i mí Feabhra 1991.

## Féach freisin

* Cogadh na Murascaille

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol tíreolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Catar

| Catar |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *As Salam al Amiri*  |
| Duration: 1 minute and 27 seconds.1:27 |
|

---

 |
| Mana | «Where dreams come to life» «Ble daw breuddwydion yn fyw»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Doha  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,639,211 (2017)  |
| • Dlús | 230.76 hab./km² |
| Déamainm | Catarach  |
| Teanga oifigiúil | an Araibis  |
| Reiligiún | Ioslam  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Iarthar na hÁise an Meánoirthear Stáit na Murascaille  |
| Achar dromchla | 11,437 km²  |
| Pointe is airde | Qurayn Abu al Bawl (en)  (103 m)  |
| Pointe is ísle | Murascaill na Peirse (0 m)  |
| Ar theorainn le | an Araib Shádach an Iaráin  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1870 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht bhunreachtúil  |
| Comhlacht reachtach | Consultative Assembly of Qatar (en)   |
| • Éimír Stát Chatar  | Hamad bin Khalifa Al Thani (1995–2013)  |
| • Príomh-Aire Chatar  | Mohammed bin Abdulrahman Al Thani (2023–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 179,677,131,707 $ (2021)  |
| Airgeadra | riyal Chatar  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00 Asia/Qatar  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .qa  |
| Glaochód | +974  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 999 agus 112  |
|  |
| Cód tíre | QA  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | diwan.gov.qa  |
|

---

 |

Tír Arabach is ea **Catar** (Araibis: **قطر** ; AIF:[ˈqɑ̱.tˁɑ̱r]), atá lonnaithe sa Mheánoirthear in iardheisceart na hÁise. Tá sé ag críochantacht leis an Araib Shádach theas. 2,576,181 an daonra de réir an daonáirimh sa bhliain 2016.

Éimiríocht atá ann. Tá sé faoi smacht mhuintir al-Tharsi le tuairim is 150 bliain.

## Cathracha

* Abu az Zuluf, Abu Thaylah, Al `Arish, Al `Adhbah
* Al Bida` ash Sharqiyah
* Ad Dawhah al Jadidah, Dukhan
* Al Ghanim, Al Ghuwariyah
* Al Hilal al Gharbiyah, Al Hilal ash Sharqiyah, Al Hitmi
* Al Jasrah, Al Jumaliyah
* Al Ka`biyah, Al Khalifat, Al Khor, Al Khuwayr
* Lusail
* Al Mafjar, Mesaieed
* An Najmah
* Al Qa`abiyah
* Ar Rakiyat, Al Rayyan, Ar Ru'ays, Ras Laffan
* As Salatah, As Salatah al Jadidah, As Sani`, As Sawq, Smaismah
* Ath Thaqab
* Umm Bab, Umm Salal Mohammed
* Al Wakrah

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol tíreolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Hyderabad

| Hyderabad |
| --- |
| హైదరాబాదు (te)  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Alī ibn Abī Ṭālib  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India |
| Stát san India | Telangana |
| District of India (en)  | Hyderabad district (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Telangana (2014–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 9,191,000 (2025)  |
| • Dlús | 4,476.86 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 798,091 (2011)  |
| Teanga oifigiúil | an Teileagúis an Urdúis Béarla (additional official language (en) )  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 2,053 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Abhainn Musi, Hussain Sagar (en) , Himayat Sagar (en)  agus Osman Sagar (en)   |
| Airde | 564 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Bunaitheoir(í) | Muhammad Quli Qutb Shah  |
| Cruthú | 1592 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 500001  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:30  |
| Glaochód | 040  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | ghmc.gov.in  |

Hyderabad
Cathair mhór san India í **Hyderabad**, an ceathrú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 6,809,970 duine ina gcónaí ann i 2011.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Chennai

| Chennai |
| --- |
| சென்னை (ta)  |
|  Ripon Building (en)   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India |
| Stát san India | Tamil Nadu |
| District of India (en)  | Chennai district (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Chennai district (en)  Madras Presidency (en)  Madras (1947–) Tamil Nadu (1969–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 6,599,000 (2024)  |
| • Dlús | 15,460.49 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Tamailis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 426,830,040 m²  |
| Airde | 6 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1639 |
| Eachtra thábhachtach | Léigear Madras  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | M. K. Stalin  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 600...  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:30  |
| Glaochód | 44  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | chennaicorporation.gov.in  |

Is í **Chennai** (nó **Madras** mar a bhíodh aithne uirthi) príomhchathair stát Indiach Tamil Nadu. Tá timpeall 8 milliún ina gcónaí sa chathair, beagnach 10% daonra an stáit. Is í an chúigiú chathair is mó in India. Tá sí suite ar chósta Bhá an Bengal.

## Stair

Bhunaigh na Briotanaigh an chathair sa 17ú haois. Ba ionad mór mairnéalachta agus uirbeach í.

Ba ionad mór riarthach í, príomhchathair *Uachtaránacht Madras*, le teacht an 20ú haois.

## Geilleagar

Tá bonn tionsclaíochta leathan ag an gcathair i dtionscail gluaisteán, teicneolaíochta, déantúsaíochta agus cúraim sláinte. Tá sciar mór de mhótarthionscal na hIndia lonnaithe sa chathair.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Uttar Pradesh

| Uttar Pradesh |
| --- |
| उत्तर प्रदेश (hi) اتر پردیش (ur)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | tuaisceart  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Lucknow  |
| Daonra |
| Iomlán | 246,270,000 (2025)  |
| • Dlús | 1,012.25 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Hiondúis an Urdúis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 243,290 km²  |
| Ar theorainn le | LeathnaighNational Capital Territory of Delhi (en)  Uttarakhand Himachal Pradesh Chhattisgarh Biohár Rajasthan Madhya Pradesh Haryana Jharkhand  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 26 Eanáir 1950 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Uttar Pradesh Legislature (en)   |
| • Ceannaire stáit | Anandiben Patel (2019–)  |
| • Chief Minister of Uttar Pradesh (en)   | Yogi Adityanath (2017–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | IN-UP  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | up.gov.in  |

Stát de chuid na hIndia is ea **Uttar Pradesh**
(Hiondúis: उत्तर प्रदेश *An Cúige Thuaidh*) .

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Ríomheolaíocht

Meaisín Turing
Tugtar **ríomheolaíocht** ar ábhair éagsúla a bhaineann leis an ríomhaireacht, faisnéis agus uathoibriú - mar shampla, anailís teibí ar algartaim, gramadaigh foirmiúla, agus ábhair ar nós teangacha ríomhchlárúcháin, dearadh ríomhchláir, bogearraí agus crua-earraí ríomhaire.

Is réimsí lárnach don ríomheolaíocht iad Algartam agus Struchtúir Shonraí. Baineann Teoiric Ríomha le fadhbanna ríomhaireachta agus iad a réiteach trí Modhanna Ríomhaireachta Teibigh. Is ionann Cripteagrafaíocht agus staidéar a dhéanamh ar modhanna chun cumarsáid slán a chinntiú

## Réimsí

### Ríomheolaíocht theoiriciúil

* Teoiric ríomha
* Teoiric faisnéise agus códaithe
* Struchtúir sonraí agus algartaim
* Teoiric teanga ríomhchlarúcháin agus modhanna foirmiúla

### Ríomheolaíocht Fheidhmeach

* Ríomhghrafaic agus léirshamhlú
* Próiseáil íomhánna agus fuaime
* Eolaíocht ríomhaireachtúil, airgeadas agus innealtóireacht
* Ríomhaireacht shóisialta agus idirghníomhaíocht daoine le ríomhairí
* Innealtóireacht bogearraí
* Intleacht shaorga

### Córais ríomhaireachta

* Ailtireacht ríomhairí agus eagrúchán
* Ríomhaireacht chomhreathach, chomhuaineach agus dháilte
* Líonraí ríomhairí
* Slándáil ríomhaireachta agus cripteagrafaíocht
* Bunachair shonraí agus mianadóireacht sonraí

## Crua-earraí

* An ríomhaire pearsanta nó PC
* Ríomhaire glúine
* Ríomhaire láimhe ar nós an Blackberry ó Research In Motion (RIM) nó an iPad ó Apple
* Freastalaí (ríomhaire níos cumhachtaí i gcóras cliant-freastalaí)
* Mór-ríomhairí ar nós an System/390 nó S/390 ó IBM.

## Bogearraí

* Ríomhchláir
* Feidhmchláir
* Córas oibriúcháin

## Líonraí

Leathanbhanda

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann le heolaíocht é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ríomhaireacht é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Deilí

| Deilí |
| --- |
| दिल्ली (hi) देहली (sa) دهلي (sd) دہلی (ur)  |
|  Red Fort (en)   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an India |
| Union territory of India (en)  | National Capital Territory of Delhi (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Lodi dynasty (en)  Khalji dynasty (en)  Tughlaq dynasty (en)  Sayyid dynasty (en)  Mamluk Sultanate (en)  Delhi Sultanate (en)  Sur Empire (en)  Impireacht na Mógal  |
| Daonra |
| Iomlán | 26,495,000 (2016)  |
| • Dlús | 18,961.57 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Indo-Gangetic Plain (en)  Yamuna-Ganga Doab (en)   |
| Achar dromchla | 1,397.3 km²  |
| Airde | 221 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Seven Cities of Delhi (en)   |
| Cruthú | 500í "RCh" |
| Eachtra thábhachtach | Léigear Dheilí Léigear Dheilí (1804)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Rekha Gupta (2025–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 110000–110999  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+05:30  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | mcdonline.nic.in  |
|

---

 |

Is é **Deilí** (**Delhi** i mBéarla) an dara cathair is mó san India ó thaobh an daonra de. Tá breis is 12 milliún duine ina gcónaí ann, agus tá tuairim is 22 milliún sa cheantar uirbeach a bhaineann leis.

Tá an chathair site cois Yamuna.

Téann stair fhada Deilí siar go dtí an 6ú céad roimh Chríost ar a laghad.

## Féach freisin

* Deilí Nua

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIndia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |