Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ab

An tAb, ó 'Damhsa an bháis' le Hans Holbein
Fear atá ina cheann ar mhainistir is ea **ab** (Sean-Ghréigis: ἀββᾶς «athair») i dtraidisiún na Críostaíochta. Is é an comhionann baineann ná **ban-ab** nó **máthairab**. Céim nó údarás aba nó ban-aba is ea **abacht**.

Is féidir an teideal a thabhairt freisin mar theideal oinigh ar chléireach nach bhfuil i gceannas ar mhainistir.

## Féach freisin

* Mainistir

## Tagairtí
# Arlington, Texas

| Arlington, Texas |
| --- |
| Arlington (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Arlington House, The Robert E. Lee Memorial (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Texas |
| County of Texas (en)  | Contae Tarrant  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 394,266 (2020)  |
| • Dlús | 1,528.86 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 135,240 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Dallas-Fort Worth  |
| Achar dromchla | 257.883121 km²  |
| • Uisce | 3.7555 %  |
| Airde | 184 m  |
| Ar theorainn le | Hurst  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1876 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Arlington, Texas  | Jim Ross (2021–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 76001, 76002, 76003, 76004, 76005, 76006, 76007, 76010, 76011, 76012, 76013, 76014, 76015, 76016, 76017, 76018, 76019, 76094 agus 76096  |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Lárnach  |
| Glaochód | 682, 817, 214, 469, 945 agus 972  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | arlingtontx.gov  |
|

---

 |

Is cathair é **Arlington** i gContae Tarrant, Texas. Bhí 365,438 duine ina gcónaí in Arlington sa bhliain 2010.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 1374

1374| Sampla de | bliain |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1374 (mccclxxiv) |
| Ioslamach | 776 – 777 |
|  Síneach | 4070 – 4071 |
| Eabhrach | 5134 – 5135 |
| Hiondúch | 1429 – 1430 (*Vikram Samvat*) 1296 – 1297 (*Shaka Samvat*) 4475 – 4476 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 752 – 753 |
| Airméanach | 823 |
| Rúnach | 1624 |
| *Ab urbe condita* | 2127 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 13ú haois - **14ú haois** - 15ú haois |
| Deich mbliana |
| 1340í 1350í 1360í - **1370í** - 1380í 1390í 1400í |
| Bliain |
| 1371 1372 1373 - **1374**  - 1375 1376 1377

---

 |
|   |

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
# 1862

1862| Sampla de | bliain féilire agus common year starting and ending on Wednesday (en)  |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1862 (mdccclxii) |
| Ioslamach | 1279 – 1280 |
|  Síneach | 4558 – 4559 |
| Eabhrach | 5622 – 5623 |
| Hiondúch | 1917 – 1918 (*Vikram Samvat*) 1784 – 1785 (*Shaka Samvat*) 4963 – 4964 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1240 – 1241 |
| Airméanach | 1311 |
| Rúnach | 2112 |
| *Ab urbe condita* | 2615 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 18ú haois - **19ú haois** - 20ú haois |
| Deich mbliana |
| 1830í 1840í 1850í - **1860í** - 1870í 1880í 1890í |
| Bliain |
| 1859 1860 1861 - **1862**  - 1863 1864 1865

---

 |
|   |

## Tarluithe

### Cogadh Cathartha SAM

* 6 Aibreán - 7 Aibreán - Cath Shiloh, (Tennessee)
* 17 Meán Fómhair - Cath Antietam, (Maryland)

## Breitheanna

* 22 Eanáir — Eugene Doherty, polaiteoir Éireannach
* 23 Eanáir — David Hilbert, matamaiticeoir Gearmánach
* 29 Eanáir — Frederick Delius, cumadóir Sasanach
* 8 Márta — Patrick Power, staraí Éireannach
* 14 Aibreán — Peotar Stóilípin, polaiteoir Rúiseach
* 7 Meitheamh — Philipp Eduard Anton Lenard, fisiceoir Gearmánach
* 9 Meitheamh — Nioclás Ó Domhnaill, scoláire Gaeilge san Astráil
* 11 Meitheamh — Violet Florence Martin, scríbhneoir Éireannach (b. 1915)
* 2 Iúil — William Henry Bragg, eolaí Briotanach
* 14 Iúil — Gustav Klimt, péintéir Ostarach
* 25 Iúil — Norma Borthwick, ealaíontóir, scríbhneoir, agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 22 Lúnasa — Claude Debussy, cumadóir Francach
* 29 Lúnasa — Andrew Fisher, polaiteoir Astrálach agus 5ú Príomh-Aire na hAstráile
* 11 Meán Fómhair — Hawley Harvey Crippen, dochtúir agus dúnmharfóir Meiriceánach (b. 1910)
* 20 Meán Fómhair — Louis Dalton, polaiteoir Éireannach
* 25 Meán Fómhair — Billy Hughes, polaiteoir Astrálach agus 7ú Príomh-Aire na hAstráile
* 23 Samhain — Théo van Rysselberghe, péintéir Beilgeach
* 15 Nollaig — Nonpareil Dempsey, dornálaí Gael-Mheiriceánach
* gan dáta – Morgan Jageurs, gníomhaí Gael-Astrálach ar son na Gaeilge agus na hÉireann (b. 1932)

## Básanna

* 10 Eanáir — Samuel Colt, ceapadóir Meiriceánach (r. 1814)
* 18 Eanáir — John Tyler, 10ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1790)
* 3 Feabhra — Jean Baptiste Biot, Fisiceoir Francach (r. 1774)
* 3 Aibreán — James Clark Ross, taiscéalaí Sasanach
* 6 Bealtaine — Henry David Thoreau, fealsamh Meiriceánach (r.1817)
* 24 Iúil — Martin Van Buren, 8ú uachtarán Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1782)
* 30 Iúil — Eoghan Ó Comhraí, scoláire Éireannach
* 10 Meán Fómhair — Carlos Antonio López, Uachtarán Pharagua
# Tím

Tím| *Thymus*  |
| --- |
|  Thymus vulgaris  |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | planda inite, smell of thyme (en)  agus smell of thyme oil (en)   |
| Planda |
| Cineál an toraidh | capsúl  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Lamiales* |
| Fine | *Lamiaceae* |
| Fofhine | *Nepetoideae* |
| Géineas | Thymus  L., 1753 |
|  |
|  |

Tom beag inleata cumhra is ea **tím**, í go minic cúpla ceintiméadar ar airde, dúchasach don Eoraip is an Áise. Na duilleoga beag caol, i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna déliopach, bándearg nó liathchorcra de ghnáth, i bhfáinní plódaithe ag cruthú spící nó ceann. Saothraítear go forleathan mar luibh chistine í, ach tá foirmeacha ildathacha ann a úsáidtear mar mhaisiúchán. Gné ollmhór le han-chuid speiceas (timpeall is 350 díobh), le bolaithe is blasanna éagsúla. Tím choiteann, tím líomóide, is tím carbhais na speicis is coitinne.

## Sampla speiceas

* Thymus praecox — tím chreige
* Thymus pulegioides — tím chapaill
* Thymus vulgaris — tím choiteann

## Féach freisin

* Elodea canadensis — tím uisce

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 898

|  |
| --- |
| **Blianta:** 895 896 897 - **898 ()** - 899 900 901 |
| **Deicheanna blianta:** 860í 870í 880í - **890í** - 900í 910í 920í |
| **Céadta blianta:** 8ú céad - **9ú céad** - 10ú céad

---

 |

## Eachtraí

## Breitheanna

Rugadh Aodh Mór (Rí na bhFrainc. Tugtar *Hugh the Great* as Béarla) sa bhliain 898. Ba é mac Roibeárd I, Rí na bhFrainc. Shíolraigh sé ó Séarlas Mór.

## Básanna
# 257

|  |
| --- |
| **Blianta:** 254 255 256 - **257 ()** - 258 259 260 |
| **Deicheanna blianta:** 220í 230í 240í - **250í** - 260í 270í 280í |
| **Céadta blianta:** 2ú céad - **3ú céad** - 4ú céad

---

 |

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
# Las Vegas, Nevada

| Las Vegas, Nevada |
| --- |
| Las Vegas (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Leasainm | Sin City agus The Entertainment Capital of the World  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Nevada |
| County of Nevada (en)  | Contae Clark  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Contae Clark  |
| Daonra |
| Iomlán | 641,903 (2020)  |
| • Dlús | 1,843.66 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 237,308 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Gleann Las Vegas  |
| Achar dromchla | 348.16824 km²  |
| • Uisce | 0.0381 %  |
| Airde | 610 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 15 Bealtaine 1905 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Las Vegas  | Shelley Berkley (2024–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 89101, 89102, 89103, 89104, 89105, 89106, 89107, 89108, 89109, 89110, 89111, 89112, 89113, 89114, 89115, 89116, 89117, 89118, 89119, 89120, 89121, 89122, 89123, 89124, 89125, 89126, 89127, 89128, 89129, 89130, 89131, 89132, 89133, 89134, 89135, 89136, 89137, 89138, 89139, 89140, 89141, 89142, 89143, 89144, 89145, 89146, 89147, 89148, 89149, 89150, 89151, 89152, 89153, 89154, 89155, 89156, 89157, 89158, 89160, 89161, 89162, 89165, 89166, 89169, 89170, 89173, 89177, 89178, 89179, 89180, 89183, 89193, 89195 agus 89199  |
| Lonnaithe i gcrios ama | Amchrios an Aigéin Chiúin  |
| Glaochód | 702  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | lasvegasnevada.gov  |

Is í **Las Vegas** an chathair is mó i Nevada, Stáit Aontaithe Mheiriceá, an chathair is mó a bhunaíodh sa 20ú haois agus lonnaíocht mór saoire, siopadóireachta agus cearrbhachais. Sa daonáireamh 2000, bhí daonra 478,438 ag an gcathair .
Bhí an daonra oifigiúil measta ag 518,313 dar leis an Biúró Daonáireamh sa bhliain 2003. Is í Las Vegas príomhbhaile Contae Clark ó bhunaíodh í sa bhliain 1909.

Úsáidtear an t-ainm Las Vegas ar a lán ceantair lasmuigh de teorannacha an cathrach. Tá 7.25% de Las Vegas Strip lasmuigh den chathair.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Tsí

An carachtar Tsí i scríbhneoireacht na Síne
Daoine ag cleachtadh Taidh Tsí i bPáirc Bishan i Singeapór
Ar dtús, tá an focal Tsí nó "Chi" nasctha go mór le cultúr na Síne. I dteangacha Síneacha mar Mandairín, tagraíonn sé do "Qi" (চি / 气), a bhríomar mar an fórsa beatha nó an neart a rialaíonn sláinte agus cothromaíocht an duine.

I dtéarmaí na Síne, úsáidtear Taidh Tsí nó Tai Chi chun tagairt a dhéanamh don chleachtadh corpartha agus spioradálta a bhaineann le cothromaíocht Tsí, ag díriú ar ghluaiseachtaí réidh agus síochánta chun an neart beatha a bhailiú agus a dhíriú. Ciallaíonn Tsí "Ki" (気.) i Seapáinis freisin m.s le Réicí (nó Reiki as Béarla.).

Sa chultúr Gaelach, is féidir le Tsí cur síos ar an gcosúlacht sin le fórsa beatha agus neart nádúrtha. Mar atá i bhFochultúr na Síne, leagtar béim ar chomhchuibheas agus ar nasc le fórsaí nádúrtha i saol na nGael freisin, rud a choinníonn cothromaíocht idir duine agus dúlra.

Is rud lárnach é an tsí / chi i ngach cultúr, rud a léiríonn tuiscint ar neart beatha atá nasctha go domhain le sláinte agus cothromaíocht, cé nach gcreideann go leor daoine go bhfuil a leithéid de Tsí fíor agus réadúil.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin tSín é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 1973 sa scannán

|  |
| --- |
| **Líosta blianta sa scannán** ... 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 ... 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 ... 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 ... |

Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1973.

## Na scannáin is mó a thug airgead isteach

## Scannáin

## Básanna

* 29 Bealtaine: P. Ramlee, një aktor dhe këngëtar i famshëm malajzian

## Tagairtí
# Amhrán

Amhrán
Is éard is **amhrán** ann ná focail agus ceol le chéile agus iad le canadh.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 1976 sa teilifís

|  |
| --- |
| **Liosta blianta sa teilifís** ... 1969 1970 1971 1972 1973 ... 1974 1975 1976 1977 1978 ... 1979 1980 1981 1982 1983 ... |

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1976.

## Eachtraí

## Cláir theilifíse nua

| Dáta | Clár | Tír |
| --- | --- | --- |
| 20 Feabhra | *Open All Hours* |  An Ríocht Aontaithe |
| 11 Meán Fómhair | *The Scooby-Doo Show* |  Stáit Aontaithe |

## Cláir theilifíse ag deireadh

| Dáta | Clár | Tús | Tír |
| --- | --- | --- | --- |
| 26 Márta | *Open All Hours* | 1976 |  An Ríocht Aontaithe |
|  | *7 Days* | 1966 |  Éire |

## Breitheanna

## Básanna

## Tagairtí
# Punc-rac

Punc-rac|  |
| Bunús | an Ríocht Aontaithe agus Stáit Aontaithe Mheiriceá  |
| Stair | origins of punk rock (en)   |
| Cruthú | 1975  |
| Ball de | punc-cheol  |

Seánra rac-cheoil is ea **punc-rac**, a tosaíodh sna 1970idí i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Sasana. Bannaí móra ag an am ab ea The Ramones, The Clash, Sex Pistols agus The Damned. Rac-cheol simplí, salach agus tapaidh is ea é, agus bíonn teachtaireachtaí feargacha agus agóideacha sna liricí go minic.

Cé nach bhfuil punc i nGaeilge fós, bíonn bannaí mar Oi Polloi, Atomgevitter agus Mill a h-Uile Rud ag déanamh punc i nGaeilge na hAlban, agus mheasc cúpla bannaí ceol traidisiúnta na hÉireann agus punc-rac le chéile, mar shampla The Pogues, Flogging Molly agus Dropkick Murphys. Ta grúpaí Éireannacha eile a chasann punc-rac nó iar-phunc-rac as Béarla, ar nós Sprints.

Thosaigh punc-rac crua ag deireadh na seachtóidí le bannaí ar nós Black Flag, Dead Kennedys, agus Misfits. Tá punc-rac crua níos tapa agus níos glóraí ná punc-rac. Tá ceangal idir punc-rac crua agus lipéaid neamhspleácha ar nós Dischord Records, SST Records, agus Alternative Tentacles. Anois is arís, meascann ceoltóirí punc-rac crua le miotal trom. Tá grindcore agus metalcore mar thoradh. Chum Napalm Death grindcore.

Jello Biafra ó Dead Kennedys
Anois is arís, meascann ceoltóirí punc-rac le popcheol. Tá punc-rac pop mar thoradh. Is é an chéad banna punc-rac pop The Ramones. Meascann siad punc-rac le tionchar ó bhannaí cailíní ar nós The Ronettes agus araile. Is bannaí punc-rac pop luath eile iad The Buzzcocks agus The Undertones. D'éirigh punc-rac pop níos cáiliúla le linn na 1990idí, le bannaí ar nós Green Day, Blink-182, agus The Offspring.

Green Day i Veiniséala
Meascann ceoltóirí punc-rac le ceol tíre agus ceol tuaithe freisin. Tá punc-rac tíre agus cowpunk mar thoradh.

Tá tionchar ag punc-rac ar na seánraí iarphunc agus nuathonn.

Is fochultúr é punc-rac freisin.

## Seánraí

* Punc-cheol aigéid
* Punc-rac crua
* Punc-rac pop
* Punc-rac tíre
* Cowpunk

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 20ú haois

## Forbhreathnú

Tosaíodh an **20ú haois** ar an 1 Eanáir 1901 agus críochnaíodh é ar an 31 Nollaig 2000.

## Eachtraí

* 1914 - 1918 - An Chéad Chogadh Domhanda.
* 1916 - Éirí Amach na Cásca in Éirinn
* 1917 - Réabhlóid na Rúise.
* 1919 - 1921 - Cogadh na Saoirse in Éirinn
* 1936 - 1939 - Cogadh Cathartha na Spáinne
* 1939 - 1945 - An Dara Cogadh Domhanda.
* 1950 - 1953 - Cogadh Cóiréach
* 1957 - 1975 - Cogadh Vítneam
* 1940í - 1990í - Cogadh Fuar
* 1990 - 1991 - Cogadh na Murascaille
* 1991 - 2001 - Cogaí Iúgslavacha

## Daoine Suntasacha

* Adolf Hitler - deachtóir Gearmánach
* Josef Stailín - deachtóir Rúiseach
* Éamon de Valera - polaiteoir Éireannach, Taoiseach agus Uachtarán na hÉireann
* Franklin D. Roosevelt - uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá
* Winston Churchill - príomhaire na Ríocht Aontaithe agus taoiseach cogaidh.

## Deichniúra agus blianta

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1890í** | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 |
| **1900í** | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 |
| **1910í** | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 |
| **1920í** | 1920 | 1921 | 1922 | 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 |
| **1930í** | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 |
| **1940í** | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 |
| **1950í** | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 |
| **1960í** | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 |
| **1970í** | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 |
| **1980í** | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 |
| **1990í** | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
| **2000í** | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |

## Tagairtí