# Ionradh na Rúise ar an Úcráin

Ionradh na Rúise ar an Úcráin| post-Soviet conflicts (en)  agus Cogadh na Rúise agus na hÚcráine |
| --- |
|   |
|   |
| Cineál | cogadh, oibríocht mhíleata, ionsaí míleata, ionradh, cogadh neamhdhearbhaithe, coinbhleacht idirnáisiúnta, war of aggression (en) , total war (en)  agus violation of international law (en)  |
| Dáta | 24 Feabhra 2022 – |
| Tréimhse | An Rúis faoi Putin |
| Áit | Oirthear na hEorpa, an Úcráin, an Rúis agus an Chrimé |
| Tír | an Úcráin, Daon-Phoblacht Luhansk, Daon-Phoblacht Donetsk, an Rúis, An Bhealarúis, Kherson Oblast (en)  agus Zaporozhye Oblast (en)  |
| Sprioc | Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts (en)  |
| Cúis | collective self-defence (en)  |
| Éifeacht | trauma in the Russian invasion of Ukraine (en)  |
| Líon marbh | 42,295 10,000  |
| Rannpháirtithe | an Rúis, An Bhealarúis, Daon-Phoblacht Donetsk, Daon-Phoblacht Luhansk, an Úcráin, Fórsaí Armtha na hÚcráine, Fórsaí Armtha na Rúise, International Legion of Territorial Defense of Ukraine (en) , Georgian Legion (en)  agus Russian irregular forces during the Russian invasion of Ukraine (en)  |
| Meáin |
|        |
| Cronologia |
| ← géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022  |

Rinne an Rúis **ionradh ar an Úcráin** ar an 24 Feabhra 2022. Thosaigh an choimhlint mhíleata idir an Rúis agus an Úcráin sa bhliain 2014. D'éirigh go maith le Vladimir Putin seilbh a ghlacadh ar an gCrimé in 2014. Cuireadh tús leis an ngéarchéim Rúis-Úcránach i mí na Samhna 2021.

Volodymyr Zelenskyy, agus Joe Biden, Nollaig 2022
Vladimir Putin, 2020
## Cúlra

In 2014 d’éirigh thar barr le "cleas na bhfear beag glas" de chuid Putin chun seilbh tapaidh a ghabháil ar an gCrimé. Níor maraíodh ach beirt – saighdiúir Úcránach amháin agus saighdiúir Rúiseach amháin sa ghabháil agus ní raibh ach aisfhreagra patuar ón iarthar – roinnt smachtbhannaí – ach mar sin féin lean an Eoraip uirthi ag ceannach ola agus gás na Rúise.

Ansin arís d’éirigh le seift Putin airm de ‘scarúnaithe’ a bhunú in oirthear na hÚcráine agus ‘Daonphoblachtaí’ neamhspleácha mar dhea a fhógairt in dhá réigiún in oirthear na hÚcráine idir 2014 agus 2022.

Níl aon amhras ach gur chothaigh na buanna seo rómhuinín i bPutin ina bhreithiúnas míleata agus straitéiseach féin. Is léir gur chreid Putin go mbeadh an ‘oibríocht mhíleata speisialta’, an t-ionradh, in 2022 chomh héasca leis na beartais eile agus go raibh sé ag súil le bua tapaidh agus le haisfhreagra patuar arís ón iarthar. Ach bhí dul amú mór air.

## Cogadh

D'fhógair an tUachtarán Putin an 21 Feabhra 2022 go raibh aitheantas sa dlí cinntithe aige do neamhspleáchas 2 cheantar, Donetsk agus Luhansk, i gCúige Donbass atá ar chiumhais na teorann leis an Rúis. Sheol Putin saighdiúirí go dtí an Donbass.

D'fhógair an Úcráin staid éigeandála a mhair 30 lá. Tharraing Moscó as an ambasáid a bhí ag an Rúis sa phríomhchathair Cív.

An 24 Feabhra 2022, d’fhógair Uachtarán Chónaidhm na Rúise oibríocht mhíleata san Úcráin agus chuir fórsaí armtha na Rúise tús le hionsaí ar an Úcráin. D'ionsaigh fórsaí na Rúise Úcráin ar aer, muir agus tír, - an t-ionsaí is mó ag stát amháin ar stát eile san Eoraip ó aimsir an Dara Cogadh Domhanda. Bhí an phríomhchathair Cív agus gach baile mór eile san Úcráin faoi ionsaí ón aer (diúracáin chúrsála agus diúracáin bhalaistíocha san áireamh).

Tháinig colúin fhada saighdiúirí trasna na teorann, anoir as an Rúis agus aduaidh as an mBealarúis. Cuireadh mórchuid i dtír ó dheas freisin as an gCrimé, ar Mhuir Azov agus an Mhuir Dhubh.

Ní ba dhéanaí sa lá, thuairisc rialtas na hÚcráine go raibh an Rúis i ndiaidh seilbh a ghlacadh ar Shearnóbail.

Tháinig dianslándáil i bhfeidhm sa tír.

Is féidir a rá go raibh cinedhíothú ar bun ag fórsaí na Rúise.

### Maoiniú

Ag deireadh na bliana 2023, tháinig deireadh le dul chun cinn fhórsaí na hÚcráine, de bharr easpa maoinithe a mheasadh.

Bhí an Úcráin ag brath ar airgead ón Aontas Eorpach agus ó Stáit Aontaithe Mheirceá chun leanúint lena dtroid i gcoinne na Rúise. Bhí an Úcráin ag súil go gceadóidh SAM $61bn dóibh, ach bhí easaontas idir na Daonlathaigh agus na Poblachtánaigh maidir leis an maoiniú sin.

Ar 14 Nollaig 2023, ag cruinniú mullaigh na gceannairí Eorpacha sa mBruiséil, vótáil Príomhaire na hUngáire, Viktor Orban, i gcoinne pacáiste fóirithinte – gur fiú €50bn é - a thabhairt don Úcráin. Bhí na ceannairí eile i bhfábhar an phacáiste fóirithinte, ach níor ceadaíodh é, mar d'úsáid Viktor Orban a *veto* chun an rún a chloí.

### Coinbhleacht

I mí Feabhra 2022, ba bheag duine a thug seans go mbeadh na hÚcránaigh in ann a dtír a chosaint. Mheas na Rúisigh go mbeadh seilbh glactha acu ar phríomhchathair na hÚcráine laistigh de thrí lá, tar éis thús an ionraidh. Ach bhí na hÚcránaigh in ann an fód a sheasamh timpeall Kyiv agus iontas as domhan ar na hionróirí. Rinne na Rúisigh an beart céanna timpeall Kharkiv, an dara cathair is mó sa tír agus an ceann is gaire do theorainn na Rúise.

Ag tús an ionraidh sa bhliain 2022, leag Roinn Cosanta na Rúise ceithre aidhm amach:

* ‘dí-Naitsiú’ a dhéanamh (rialtas nua a chur in áit an rialtais dhlíthiúil),
* dímhíleatú a dhéanamh,
* cosc a chur ar mhéadú Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh (ECAT) agus
* seilbh iomlán a ghlacadh ar cheantar Donbas.

Nuair a bhog na Rúisigh i dtreo chathair Kyiv, ní raibh córas soláthair cuí eagraithe acu toisc gur cheap siad go mbeadh an cath thart laistigh de thrí lá. Dhírigh na hÚcránaigh a n-ionsaithe ar na línte soláthair agus bhí tionchar nach beag ag na hiarrachtaí seo ar chinneadh na Rúise tarraingt siar ón gcath cúpla seachtain níos déanaí.

Idir Feabhra agus Meitheamh 2022, tháinig trí chúige beagnach go iomlán faoi sheilbh na Rúiseach: Kherson, Zaphorizhia agus Luhansk, agus bhí níos mó ná leath de Chúige Donetsk agus cuid de Chúige Kharkiv gafa acu chomh maith. Is ionann sin agus níos mó ná 20% de thalamh na hÚcráine. Bhí beagán níos lú ná leath de chúige Donetsk (cuid den Donbas) faoi sheilbh na hÚcráine i mí Lúnasa 2022.

Bhí na mílte sibhialtach maraithe le linn 2022 agus d'fhág suas le aon trian de phobal na hÚcráine an tír, ar a dteitheadh thar lear..

* Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk
* Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk
* Sléacht Bucha
* Olluaigh Izium

Bhí a smacht ar chúige Zaphorizhia agus cúige Kherson á dhaingniú ag na Rúisigh trí chórais riaracháin, trádála agus oideachais na Rúise a thabhairt isteach.

#### Straitéis

Meastar go raibh níos mó ná 2,500 tanc ag na Rúisigh roimh an gcogadh agus idir 6,000 agus 10,000 tanc coimeádta i dtaisce acu. Ach ní raibh an Rúis in ann a gcuid tancanna a úsáid chun dul i bhfeidhm ar na láithreacha cogaidh. Bhí roinnt cúiseanna leis an teip seo. Sa chéad dul síos, ní raibh trúpaí na Rúise in ann na tancanna a chomhordú le hionsaithe airtléire, ionsaithe coisithe agus ionsaithe ón aer. Agus ní raibh an trealamh frithdhiúracáin ar an gcuid is mó dá dtancanna ag feidhmiú i gceart. Agus bhí locht ar dhéantús roinnt dá dtancanna toisc go gcoimeádtar sliogáin sna túiríní... rud a chiallaíonn go bpléascann siad go héasca.

Sileann formhór anailíseoirí míleata san iarthar go raibh baint ag caimiléireacht le heaspa éifeachta airm na Rúise sa chogadh san Úcráin. Mar shampla mhaígh Roinn Cosanta na Breataine ar an 15 Deireadh Fómhair 2022 ‘go bhfuil an chaimiléireacht eindéimeach agus cúrsaí lóistíochta a bheith go dona’ fós ‘ar na bunchúiseanna nach bhfuil ag éirí go maith le fórsaí na Rúise san Úcráin’.

### An feachtas

#### Léigear Mariupol

Tháinig an Mhuir Mheoid faoi smacht na Rúise go luath sa chogadh.

Tháinig trúpaí na Rúise thart timpeall ar chalafort Mariupol ag tús an chogaidh. Fuair an Rúis bealach idir an Chrimé agus oirthear na Rúise. Mhair léigear Mariupol dhá mhí. Sa deireadh, bhí sibhialtaigh agus saighdiúirí teanntaithe i monarcha cruach Azovstal, an daingean deireanach ag an Úcráin sa chathair chalafoirt. Dúirt an Rúis go raibh na saighdiúirí a bhí ag seasamh an fhóid sa mhonarcha an áit a fhágáil dá ngéillfidís. Bhí Mariupol ar an gcathair is mó a bhí gafa ag an Rúis (daonra 450,000 a bhliain 2017).

#### An Mhuir Dhubh

Cuireadh long cheannais an chabhlaigh Rúiseach, an Moscó, go tóin poill.

Bhí ar thrúpaí de chuid an chabhlaigh oileán na Nathrach a thréigean tar éis dóibh é a ghabháil go luath sa chogadh.

Theip ar an gcabhlach ionsaí ón bhfarraige a sheoladh chun seilbh a ghlacadh ar Odessa. Theip ar an gcabhlach, atá freagrach as bunáiteanna míleata na Crimé, na bunáiteanna céanna a chosaint i mí Lúnasa 2022. Mar gheall ar na teipeanna seo tugadh bata agus bóthar d’ardcheannasaí an Chabhlaigh Rúiseach.

Ar 30 Meán Fómhair 2022, bhí sé fógartha ag Vladimir Putin go raibh ceithre cheantar san Úcráin gafa ag an Rúis agus gur cuid de chríocha na Rúise iad feasta.

: Ghlac an Úcráin seilbh ar Kherson ar 11 Samhain 2022.

#### Donetsk

* Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka

### Thar lear

D'fhógair an tIarthar smachtbhannaí in aghaidh na Rúise. Mar shampla, cuireadh srian ar an tráchtáil idir an tAontas Eorpach agus Donetsk agus Luhansk.

D'éirigh an Fhionlainn agus an tSualainn mar bhallstáit de NATO le linn 2023-2024.

I mí na Bealtaine 2024, thug Uachtarán na Stát Aontaithe, Joe Biden, a bheannacht don Úcráin úsáid a bhaint as airm de chuid Mheiriceá chun ionsaithe a dhéanamh ar an Rúis, taobh istigh de theorainneacha na Rúise í féin; ar réigiún ar a dtugtar Belgorod. Dúirt Rialtas na Rúise go raibh sé lán-dáiríre faoina chuid bagairtí airm núicléacha a úsáid má úsáidtear airm Mheiriceánacha chun ionsaithe a dhéanamh ar an Rúis; go bhféadfadh sé tús a chur le cogadh idir an Rúis agus ECAT dá ndéanfaí amhlaidh.

I mí an Mheithimh 2024, reáchtáladh cruinniú mullaigh síochána san Eilvéis, agus ceannairí na dtíortha G7 ag freastal ar chainteanna in ionad saoire ar bharr sléibhe gar do Lucerne. Bhí níos mó ná 100 ceannairí i láthair, an Taoiseach Simon Harris ina measc, ach ní raibh aon ionadaí ann ón Rúis ná ón tSín. D'aontaigh siad pacáiste cabhrach $50m a thabhairt don Úcráin agus fógraíodh comhaontú slándála déthaobhach idir an Úcráin agus na Stáit Aontaithe go ceann deich mbliana. D'eisigh Uachtarán na Rúise, Vladimir Putin, liosta éileamh maidir le coinníollacha chun deireadh a chur leis an chogadh, ach dhiúltaigh Uachtarán na hÚcráine Volodymyr Zelenskyy na héilimh go neamhbhalbh.

### 2023

Agus an cogaíocht in abar, níor athraigh mórán sa troid san Úcráin le linn 2023 ar an gcéad amharc. Faraor géar, níor tháinig an ‘tsáinn’ seo gan costas an-ard daonna ar an dá thaobh. Níor éirigh ach an oiread le frithionsaí Arm na hÚcráine le linn 2023.

Ach de réir a chéile, thosaigh spéis an domhain ag dul i laghad (bhí aird an domhain níos dírithe ar an chinedhíothú agus ar an ollslad atá ar siúl ag arm Iosrael in Gaza). Ina theannta sin, bhí na Poblachtaigh de mheon Donald Trump ag cur bac ar iarrachtaí airgead agus airm a chur ar fáil don Úcráin.

Chaill an Rúis Oblast Kursk i mí Lúnasa 2024
### 2024

I mí Lúnasa 2024, rinne an Úcráin ionrach ar cheantar Kursk (bhí 20% den Úcráin i seilbh na Rúise ag am). D'éirigh leis na hÚcránaigh níos mó talún a ghabháil sa Rúis laistigh de mhí ná mar a d’éirigh leis na Rúisigh a ghabháil san Úcráin i mbliana 2023/2024.

Bhí an Úcráin ag súil go mbeadh a lámh neartaithe aige ag dul isteach sna cainteanna síochána (a tharla in 2025) mar gheall ar an oibríocht mhíleata dhána seo. D’fhógair Ceann Foirne arm na hÚcráine, Oleksandr Syrski gurbh í an sprioc mhíleata a bhí acu chomh maith ná na Rúisigh a mhealladh ó na láithreacha cogaidh eile.

I rith mhí an Mhárta 2025, bhí an Rúis ag iarraidh an lámh in uachtar a fháil san Oblast Kursk.

Níl aon staonadh ná faoiseamh ón gcogaíocht san Úcráin le linn 2024, ionsaithe agus frith-ionsaithe a ndéanamh i gcónaí, an dá thaobh fíochmhar marfach ag iarraidh a spriocanna a bhaint amach.

* Ionsaí diúracán ar Poltava, Meán Fómhair 2024

### 2025

I mí Feabhra 2025, gan é ach mí ó thóg Donald Trump seilbh an athuair ar an Uachtaránacht, rinne sé iarracht tús a chur le cainteanna síochána, gan an Úcráin, agus gan na comhghuaillithe.

Ar an 30 Aibreán, théis 3 mhí d'aighneas agus achrann, shínigh an Úcráin agus Stáit Aontaithe Mheiriceá conradh, a thabharfainn fabhar agus tosaíocht ar stór mianraí na hÚcráine do Mheiriceá, ar mhaithe le ciste infheistíochta leis an Úcráin a atógáil. Tá saibhreas mianraí - miotail tearc-chré ina measc - i gcré na hÚcráine, ábhar a bhfuil tóir air i dtáirgí leictreonach, feithiclí leictreach agus mórchuid feidhmeanna míleata. Tá meall mór iarainn, úráiniam agus gás nádúrtha freisin i seilbh na hÚcráine.

### 2026

De réir na Náisiún Aontaithe, maraíodh tuairim is 15,000 sibhialtach Úcránach le ceithre bliana, 2022-2026, gan trácht ar na mílte míle saighdiúir ón dá thaobh. I mí Feabhra 2026 bhí thart ar an gcúigiú cuid den Úcráin faoina smacht ag na Rúisigh. Is le cabhair ollmhór ó thíortha an Iarthair a bhí fórsaí na hÚcráine ag seasamh an fhóid ach, os a choinne sin, bhí cos curtha i bhfeac chomh maith céanna ag forsaí na Rúise.

Bhí cathracha agus bailte móra ar fud na hÚcráine á dtuairgneáil go seasta ag diúracáin agus ag dróin, agus é mar aidhm ag na Rúisigh bonneagar na tíre a chur ó mhaith, go háirithe an bonneagar fuinnimh. Bhí an aidhm sin á bhaint amach cuid mhór ag na Rúisigh; fágadh na milliúin Úcránach fágtha gan cumhacht leictreachais in 2026 agus préachta leis an bhfuacht dá bharr.

I mí an Mhárta, bhí aird na Meiriceánach dírithe ar an Meánoirthear seachas ar an gcogadh san Úcráin. Bhí na Rúisigh thar a bheith sásta leis an gcogadh i gcoinne na hIaráine agus iad ag teacht isteach cánach breise a fháil mar gheall ar phraghas na hola agus faoiseamh ó na smachtbhannaí.

D’éirigh leis an Úcráin teacht slán ó fheachtas geimhridh na Rúise i gcoinne chóras fuinnimh na tíre. De réir roinnt measúnuithe, scriosadh thart ar 90% de chumas giniúna cumhachta na tíre. Ach ina ainneoin seo d’éirigh leis an Úcráin dul céim chun cinn i roinnt réimsí den chogadh.

In 2026, scríobh Ilya Remeslo, bolscaire de chuid na Rúise agus blagadóir náisiúnach : ‘Níl an t-arm ag dul chun tosaigh san Úcráin, níl an cogadh ag dul áit ar bith. Tá na caillteanais ollmhór. Táimid ag troid faoi chríocha bídeacha nach dtabharfaidh tada don Rúis i ndeireadh na dála.’

## Féach freisin

* Comhaontaithe Mhionsc, 2014-2015
* Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022
* Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022
* Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022
* Cath Kherson, 2022
* Ionsaí dróin ar an gCreimlín, 2023
* Bearnú damba Kakhovka, 2023
* Ionsaí diúracán ar Horza, 2023
* Azerbaijan Airlines Eitilt 8243, 2024
* Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin
* Geilleagar na Rúise

## Naisc sheachtracha

* Nuacht RTÉ faoi
* Tuairisc.ie faoi
* Foinsí

* Scannán / clár faisnéise : "*20 Days in Mariupol*" (2024) le Mysyslav Chernov

## Tagairtí