Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# An tSáir

| An tSáir |
| --- |
| Le Territoire du Bassin de la Sarre (fr) Saarbeckengebiet (de)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   |   |

 |
|  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ghearmáin |
| Stát sa Ghearmáin | An tSárlainn  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Saarbrücken  |
| Daonra |
| Iomlán | 812,000 (1933)  |
| • Dlús | 424.69 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Ghearmáinis an Fhraincis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 1,912 km²  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1920 |
| Díscaoileadh | 1 Márta 1935 |
| Eacnamaíocht |
| Airgeadra | franc na Sáire  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

Ba réigiún sa Fhrainc í **an tSáir** le linn na 1920idí / 1930idí, áit a bhfuil An tSárlainn inniu.

## Stair

In Eanáir 1935 bhí pobalbhreith ann lena shocrú cé a bhí chun an tSáir (ceantar sa Ghearmáin a baineadh díobh i ndiaidh Chonradh Versailles) a reáchtáil. Ba é seo an chéad bhua suntasach ina pholasaí eachtrach ag Hitler, mar vótáil 90% de na daoine i bhfabhar dul ar ais faoi smacht na Gearmáine.

## Féach freisin

* Conradh Versailles
* An tSárlainn

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol na staire é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Iúil

Mí Iúil, Féilire i 1260
Is í **Mí Iúil** an seachtú mí den bhliain. Úsáidtear an leagan Béarla d'ainm na míosa go forleathan sna canúintí, agus is minic a thugtar *July an Chabáiste* ar Mhí Iúil fosta, ó nuair a bhí drochbhliain ann, ní bhíodh le hithe ag na daoine bochta ach cabáiste, sula n-aibíodh na prátaí i Mí Lúnasa.

Fuair an mhí a hainm ón Impire Rómhánach Iúl Caesar, a thug isteach féilire nua, Féilire Iúil, lena linn. In Éirinn is í seo an tríú mí den samhradh.

Tá a laethanta náisiúnta ag dhá cheann de na tíortha is cumhachtaí ar domhan i mí Iúil, an 4ú lá ag Stáit Aontaithe Mheiriceá a cheiliúrann Fógra na Saoirse, agus an 14ú lá ag an bhFrainc, Lá an *Bastille*.

Cuireadh Cath na Bóinne ar an 12 Iúil 1690, nuair a rug an tÍsiltíreach Liam, a raibh coróin na Breataine bronnta air ag an bParlaimint, bua ar an Rí Séamus II, agus ceiliúrann an tOrd Oráisteach an lá sin gach bliain.

## Tagairtí
# Na Tráiciaigh

Pealtoir Tráiciach, 5ú-4ú haois RC.
Ba ghrúpa de treibheanna Ind-Eorpacha iad na **Tráiciaigh**, (/ θreɪʃənz /; Sean-Ghréigis: Thraci: Θρᾷκες Thrāikes, Laidin) a bhí ina gcónaí i limistéar mór i n-oirdheisceart na hEorpa. Bhí teorann acu le na Scitiaigh ar an taobh thuaidh, na Ceiltigh agus na hIllírigh ar an taobh thiar, na Sean-Ghréagaigh ó dheas agus an Mhuir Dhubh ar an taobh thoir. Labhair siad teanga na Tráicia - craobh tearc-fhianaithe de chuid na hInd-Eorpaise. Tugtar Tráiceolaíocht ar staidéar na teanga agus chultúir na dTráiciaigh.

## Sanasaíocht

Tá an chéad taifead stairiúil mar gheall ar na Tráiciaigh le fáil san Iliad, áit a bhfuil cur síos orthu mar comhghuaillithe na dTraíoch i gCogadh na Traí in aghaidh na nGréagach. Tagann an t-eitneanaim Tráiciach ón tSean-Ghréigis Θρᾷξ (iolra Θρᾷκες; Thrāix, Thrāikes). Nó Θρᾴκιος / Ión: Θρηίκιος (Thrāikios / Thrēikios), agus an logainm an Tráicia ó Θρᾴκη / Ión .: Θρῄκη (Thrāikē / Thrēikē. Is easainmneacha na foirmeacha go léir seo arna chur chun feidhme ag na Gréagaigh.

## Bunús miotaseolaíochta

Sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, d'fhéachadh ar Thrax (lena ainm, barrshamhail na dTráiciaigh) mar mhac an dé Airéas, de réir tuairisce. San Alcestis, luann Eoiripidéas gur cheann
d'hainmneacha Airéis ab ea "Thrax" ós rud é gur phátrún na Tráicia é (coinníodh a sciath órga nó óraithe ina teampall ag Bistonia sa Thráicia).

## Bunús agus eitnigineas

Tá bunús na dTráiciach doiléir, in éagmais taifid stairiúla scríofa. Braitheann fianaise ar na bpróta-Tráicigh, sa tréimhse réamhstairiúil ar dhéantúsáin an chultúir ábhartha. Ceanglaíonn Leo Klejn na proto-Tráiciaigh le chultúr na n-earraí il-ribíneach, a bhí brúite amach ón Úcráin ag chultúr na n-uaigheanna adhmad. Go hiondúil, moltar gur fhorbraíodh na próta-Tráiciaigh ó mheascán den phobal dúchasach agus Ind-Eorpach, ó ré leata na bPróta-Ind-Eorpach, sa Chré-Umhaois Luath, nuair a mheasc an dara grúpa, thuas luaite, thart ar 1500 RC, leis na daoine dúchasacha. Táimid ag labhairt faoi na bpróta-Tráicaigh, as ar fhás, le linn na hIarannaoise (thart ar 1000 RC) Dáiciaigh agus na Tráiciaigh .

## Féiniúlacht agus dáileadh

Roinnte ina dtreibheanna ar leith, theip ar na Tráiciaigh eagraíocht pholaitiúil buan a chur ar bun, go dtí gur bunaíodh, sa 5ú haois RC, Ríocht na nOdrusach. Tháinig stát láidir Dáiciach chun cinn sa 1ú haois RC, le linn réimeas an rí Burebista. Lena n-áirítear na hIllírigh. Bhí cónaí sna réigiúin sléibhtiúla ag phobail éagsúla a mheastaí mar dhaoine fíochmhar agus trodach Tráiciach iad, cé go raibh dealraimh ar phobail na machairí níos síochánta.

Bhí na Tráiciaigh ina gcónaí i gcodanna de chúigí ársa na Tráicia, na Moesia, na Macadóine, an Dáicia, na Scitia Beag, na Sarmáta, na Bitíne, na Misia, na Panóna, agus réigiúin eile de chuid na mBalcán agus na hAnatóile. Shín an ceantar seo thar an chuid is mó de réigiúin na mBalcán, agus na nGetéiseach, taobh ó thuaidh na Danóibe chomh fada agus níos faide ná an an Bhug agus lena n-áirítear an Phanóna san oirthear.
# Dadachas

Gluaiseacht nua-aoiseach san ealaín a bunaíodh i Zürich i 1916. Bhí spiorad na céille ceannaithe maidir leis an gcéad cogadh domhanda le brath air, agus chuir na Dadaigh i gcoinne an chogaidh is luachanna traidisiúnta sna healaíona. Chleachtaigh siad beartaíochtaí turrainge. Roghnaíodh an t-ainm go randamach i bhfoclóir. I measc na mbunaitheoirí bhí an file Tristan Tzara (1896-1963) is an t-ealaíontóir Jean Arp, agus i measc na gcuiditheoirí bhí Duchamp (saothar cáiliúil Dadach uaidh ab ea *Fountain* (Scairdeán, 1917), fualán poircealláin), Ernst, Picabia is Ray. Bhí tionchar ag an Dadachas ar na hOsréalaithe, agus mhúscail glúin nua ealaíontóirí an bheartaíocht turrainge sna 1960idí.

## Féach freisin

* Osréalachas

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ealaín é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi leabhar nó litríocht é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Nuachtán

Nuachtán ón bhliain 1918
*Irish Independent*, 1905
*Lá Nua*, nuachtán a foilsíodh i mBéal Feirste
Is iris ina fhoilsítear nuacht agus faisnéis eile é **nuachtán**. Clóbhuailtear ar pháipéar tanaí é.

Foilsítear nuachtáin gach lá, gach seachtain nó gach mí nó níos minicí, amhail gach ré lá nó dhá uair sa seachtain.

Bíonn ailt i nuachtáin dírithe ar pholaitíocht, spórt, siamsaíocht, an gheilleagar, oideachas, eolaíocht agus a lán nithe eile nach iad.

## An ré dhigiteach sa 21ú haois

Foilsítear nuachtáin ar fad na cruinne gach lá. Is iad ceann de na bealaí is tábhachtaí atá ag daoine nuacht a fháil. Ach tá na nuachtáin faoi bhrú ón nGréasán Domhanda mar is féidir an t-eolas a fhoilsiú láithreach ar na ngréasán. Anois is ar na meáin shóisialta a dhíríonn tromlach na hóige. Níl a dhath iontais le déanamh de sin. Tá an bealach nua níos tapúla, níos gonta agus níos saoire.

In 2024,dúirt Príomhfheidhmeannach an chomhlachta Mediahuis (úinéir an *Irish Independent*), Peter Vandermeersch, go mba é an bás a bhí i ndán don nuachtán laethúil. Tá titim ollmhór ar dhíolachán páipéir nuachta ar fud a domhain le 20 bliain anuas agus sin an fáth a bhfuil leithéidí Mediahuis ag díriú ar na meáin dhigiteacha.

Teacht na teicneolaíochta nua-aoise is mó is cúis le meath an pháipéir nuachta. Meastar go bhfuil 3,000 níos lú nuachtán sna Stáit Aontaithe ná a bhí in 2025. Sa mBreatain facthas deireadh ré ag beagnach 300 nuachtán áitiúil san achar sin – bhí oiread á bhfoilsiú san 18ú céad agus atá inniu.

Sin ráite, gá suaimhneas éicint ag baint i gcónaí le bheith ag léamh leathanaigh nuachtáin. Ní thagann a leithéid chun cinn agus duine ag breathnú ar scáileán beag agus ag fliceáil chuile dhara soicind.

### In Éirinn

Is é an *Irish Independent* an ceann laethúil is mó a bhfuil ceannacht sa tír seo air – fós tá an díolachán tite go dtína leath nach mór idir 2015-2025. B’in an fáth, agus iad ag snámh in aghaidh easa, gurbh é an rud ba thúisce a rinne Mediahuis nuair a cheannaigh siad é in 2020 ná eagrán digiteach den nuachtán a chruthú don chéad uair ariamh. Sa bhliain 2025 bhí 100,000 duine ag íoc síntiús leo ar a shon.

## Liosta nuachtán

* The Irish Times
* Irish Independent (agus Seachtain)
* Irish Examiner
* An Páipéar
* The New York Times

## Féach freisin

* Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
* Iriseoireacht
* Irisleabhar
* Paimfléad
* Mediahuis

## Tagairtí
# Fógraíocht

Fógra Coca-Cola ó na 1890í
Is éard is **fógraíocht** ann ná cineál chumarsáid margaíochta a bhaineann úsáid as modhanna fuaime nó amhairc chun táirgí, seirbhísí, nó smaointe a dhíol nó a chur chun cinn. Go minic, is gnóthaí ar mian leo a gcuid táirgí nó seirbhísí a chur chun cinn iad urraitheoirí na fógraíochta.

## Tagairtí
# Réaltacht fhíorúil

Duine ag baint úsáid as teicneolaíocht réaltacht fhíorúil
Córais atá bunaithe ar ríomhairí ina gcruthaítear don úsáideoir samhlú tríthoiseach de réaltacht éigin agus, trí fheidhm a bhaint as uirlisí a bhraitheann gluaisne shúile, lámha is cholainn an úsáideora, a ligeann don úsáideoir idirghníomhú leis an réaltacht fhíorúil sin. De réir mar a ghluaiseann súile an úsáideora, mar shampla, athraíonn an samhlú a fheiceann sé. Mar sin, feiceann an t-úsáideoir samhlú tríthoiseach atá ag gluaiseacht an t-am ar fad, de réir mar a ghluaiseann sé féin a shúile nó a lámha.

Tá sé i gceist córais mar seo a shaothrú is a úsáid chun róbait a threorú i bhfad amach ón úsáideoir, chun obair a dhéanamh in áit dho-shroichte nó bhaolach. Úsáidtear iad go han-mhinic anois le daoine a thraenáil chun obair chasta chostasach a dhéanamh, mar obráidí, tiomáint eitleáin, stiúradh monarchana, dearadh gluaisteán is eile. Úsáidtear i gcluichí ríomhaire í freisin.

Tá margadh AR / VR margaidh billiún dollar cheana féin agus táthar ag súil go leanfaidh sé ag fás go maith thar margadh $ 120 billiún laistigh de chúpla bliain.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Norðurland eystra

| Norðurland eystra |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Náisiún oileánda | an Íoslainn  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Akureyri  |
| Daonra |
| Iomlán | 30,600 (2020)  |
| • Dlús | 1.39 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 21,968 km²  |
| Ar theorainn le | Norðurland vestra Suðurland Austurland  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | IS-6  |
|  |

Réigiún san Íoslainn é **Norðurland eystra**, ("oirthuaisceart" na tíre.).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an Íoslainn é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Ardeaglais

Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha (Eaglais na hÉireann)
Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha (Eaglais Chaitliceach Rómhánach)
Is í an phríomh-eaglais ar dheoise Chríostaí **ardeaglais**. Bíonn easpag i gceannas ar ardeaglais go hiondúil.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi chreideamh é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Montainéagró

| Montainéagró |
| --- |
| Crna Gora (cnr) Црна Гора (cnr-cyrl)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Oj, svijetla majska zoro*  |
| Duration: 2 minutes and 6 seconds.2:06 |
|

---

 |
| Mana | «Áilleacht fhiáin» «Harddwch gwyllt»  |
| Ainmnithe in ómós | Lovćen  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Podgairítse  |
| Daonra |
| Iomlán | 617,213 (2022)  |
| • Dlús | 44.46 hab./km² |
| Déamainm | Montainéagróch  |
| Teanga oifigiúil | an Mhontainéigris  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | stáit Iar-Iúgslavacha  |
| Achar dromchla | 13,883 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Muir Aidriad agus an Mheánmhuir  |
| Pointe is airde | Zla Kolata (en)  (2,535 m)  |
| Pointe is ísle | Muir Aidriad (0 m)  |
| Ar theorainn le | an Bhoisnia-Heirseagaivéin an Chróit an tAontas Eorpach an Albáin an tSeirbia an Chosaiv  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Poblacht Mhontainéagró agus an tSeirbia agus Montainéagró  |
| Cruthú | 3 Meitheamh 2006 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | poblacht  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas Mhontainéagró  |
| Comhlacht reachtach | Parlaimint Mhontainéagró  |
| • Uachtarán Mhontainéagró  | Momir Bulatović (1990–1998)  |
| • Príomh-Aire Mhontainéagró  | Milojko Spajić (2023–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Uachtarach Mhontainéagró  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 5,861,430,526 $ (2021)  |
| Airgeadra | Euro  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .me  |
| Glaochód | +382  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112, 122, 123 agus 124  |
|  |
| Cód tíre | ME  |
| Cód NUTS | ME  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.me  |

Tír in oirdheisceart na hEorpa is ea **Montainéagró.** Tá teorainn aici leis an Bhoisnia-Heirseagaivéin san iarthuaisceart, an Chróit san iarthar, an Albáin ó dheas, an Chosaiv san oirthear, agus an tSeirbia san oirdheisceart. Tá Montainéagró suite ar an Mheánmhuir. D’fhan Montainéagró neamhspleách go dtí 1918. Bhí sí ina cuid den Iúgslaiv ina dhiaidh sin. Nuair a bhris an Iúgslaiv suas sna 1990idí, bhí aontas idir an tSeirbia agus Montainéagró. Ach i 2006 bunaíodh Montainéagró mar stát ar leithligh. Is í Podgairítse an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## An struchtúr parlaiminteach

Is poblacht pharlaiminteach í Montainéagró a bhfuil parlaimint aon seomra aici atá comhdhéanta de 81 comhalta a thoghtar go díreach.

## Déimeagrafaic

Na grúpaí eitneacha is mó i Montainéagró.
Teangacha i Montainéagró, 2011
Niksiç, an dara baile is mó in Montainéagró
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Stócólm

| Stócólm |
| --- |
| Stockholm (sv)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Leasainm | Venice of the North  |
| Ainmnithe in ómós | tamhan agus inseán  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an tSualainn |
| County of Sweden (en)  | Contae Stócólm |
| Municipality of Sweden (en)  | bardas Stócólm  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | an tSualainn (1436–) Contae Stócólm (1634–) Union between Sweden and Norway (en)  (1814–1905) Stockholm City (en)  (1863–1970) bardas Stócólm (1971–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 984,748 (2022)  |
| • Dlús | 5,261.53 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an tSualainnis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 187.16 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Saltsjön agus Mälaren  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1187 |
| Eachtra thábhachtach | Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1912 (1912)  |
| Éarlamh | Erik IX na Sualainne  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 100 00–200 00  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 UTC+02:00  |
| Glaochód | 08  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | start.stockholm  |

Is **Stócólm** (Sualainnis: *Stockholm*  éist) príomhchathair na Sualainne í. Tá sí suite ar chósta oirthearach na tíre. Tá 1,252,020 duine ina gcónaí sa chathair agus is an chathair is mó sa tír í.

## Féach freisin

* Ionsaí Stócólm 2017

## Naisc sheachtracha

* Stockholms stad Suíomh oifigiúil na cathrach (sa tSulainnis).

Riddarholmen agus Sean-Bhaile (Sualainnis: *Gamla stan*) i Stócólm
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Sualainne é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |