Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Henryk Górecki

Henryk Górecki|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (pl) Henryk Mikołaj Górecki  6 Nollaig 1933 Czernica (an Ghearmáin) |
| Bás | 12 Samhain 2010 76 bliana d'aois Katowice, An Pholainn  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Galar) |
| Áit adhlactha | Cemetery on Sienkiewicza Street in Katowice (en)    |
|  |
|  |
| Ollamh comhlach |
|  |
|  |
|  1977 –  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | Caitliceachas agus an Eaglais Chaitliceach Rómhánach |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Academy of Music in Katowice (en)    Szafrankowie Brothers State School of Music (en)    |
| Céim acadúil | scientific professorship degree (en)  |
| Teanga dhúchais | an Pholainnis |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Na taibhealaíona, ceol ealaíne agus oideachas ceoil |
| Gairm | cumadóir claisiceach, ceoltóir, cumadóir, ceoleolaí, oideolaí, múinteoir ollscoile  |
| Tréimhse oibre | 1960 –  2010 |
| Fostóir | Academy of Music in Katowice (en)    |
| Ball de | Polska Akademia Umiejętności  Union of Polish Composers (en)  (ball oinigh)  Klub Inteligencji Katolickiej (en)    |
| Seánra | Ceol íostach |
| Gluaiseacht | Ceol íostach agus modernism (en)  |
| Mac/iníon léinn de chuid | Bolesław Szabelski |
| Teangacha | An Pholainnis |
| Lipéad ceoil | Nonesuch Records   |
| Saothar |
| **Saothar suntasach (1977) Siansa Uimh. 3
* (2006) Siansa Uimh. 4
 |
| Teaghlach |
| Páiste | Mikołaj Górecki, Anna Górecka  |
| **Gradam a fuarthas (21 Deireadh Fómhair 2010)  Ord an Iolair Bháin Bronnta ag Bronisław Komorowski
* (8 Meán Fómhair 2005)  Golden Medal for Merit to Culture (en)  Bronnta ag Waldemar Dąbrowski
* (1999)  Duais Herder
* honorary doctor of the Jagiellonian University of Krakow (en)
* Commander with Star of the Order of Polonia Restituta (en)
* Knight Grand Cross of the Order of St. Gregory the Great (en)
* dochtúireacht oinigh ó Ollscoil Chaitliceach Lublin
* Order Ecce Homo (en)
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

   |

Ba cumadóir é **Henryk Mikołaj Górecki** (*Fuaimniú Polannach: [ˈxɛnrɨk mʲiˈkɔwaj ɡuˈrɛtski]*). Rugadh é ar 6 Nollaig 1933 in Czernica na Siléise, sa Pholainn. Cumadóir sa cheol clasaiceach comhaimseartha is ea é. Rinne Górecki staideár ag Ard-Scoil Cheoil an Stáit in Katowice ó 1955 go dtí 1960. I measc a shaothar tá; *Siansa Uimh. 2* agus *Siansa Uimh.3*, *Beatus Vir* 1981, an t-iomann *Miserere, Kleines Requiem für eine Polka* agus *Good Night* a chum sé le deireanas. Fuair sé bás ar 12 Samhain 2010.

Seachas dhá achar ghearra a bheith ag staidéar i bPáras, agus seal caite ina chónaí i mBeirlín, tá an chuid is mó dá shaol caite ag Górecki i ndeisceart na Polainne. Don chuid is mó cumadóir reiligiúnach é fós.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Adolf Eichmann

Adolf Eichmann|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (de) Otto Adolf Eichmann  19 Márta 1906 Solingen (Impireacht na Gearmáine) |
| Bás | 31 Bealtaine 1962 56 bliana d'aois Ramla (Iosrael) |
| Siocair bháis | Pionós an bháis (Crochadh) |
| Áit adhlactha | an Mheánmhuir   |
|  |
|  |
| Leifteanantchoirnéal |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Ainm cleite | Ricardo Klement   |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Bundesrealgymnasium Linz Fadingerstraße   |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Naitsíochas, an tUileloscadh agus coir chogaidh |
| Gairm | Holocaust perpetrator (en)   |
| Tréimhse oibre | 1932 –  1945 |
| Fostóir | Reich Main Security Office (en)    |
| Ball de pháirtí polaitíochta | Páirtí na Naitsithe (1932–)  |
| Ball de | Allgemeine SS (en)    |
| Teangacha | An Ghearmáinis |
| Gairm mhíleata |
| Géillsine | Gearmáin na Naitsithe |
| Brainse míleata | SS |
| Céim mhíleata | Obersturmbannführer   |
| I gceannas ar | SS |
| Coinbhleacht | An Dara Cogadh Domhanda |
| Saothar |
| Suíomh a chartlainne | * German Federal Archives (en)  [ N 1497]
 |
| Eile |
| Céile | Veronika Eichmann (1935–1962)  |
| Páiste | Ricardo Eichmann, Klaus Eichmann (en) , Dieter Eichmann (en)   |
| Athair | Adolf Karl Eichmann  agus Maria Eichmann |
| Ciontaíodh i | coir chogaidh coireacht in aghaidh na daonnachta (1961)  |
| Croineolaíocht |
|  |
| 11 Aibreán 1961-15 Lúnasa 1961 | Adolf Eichmann trial (en)   |
|  |
| **Gradam a fuarthas (luach anaithnid)  Anschluss Medal (en)
* (luach anaithnid)  SS-Ehrenring (en)
* (luach anaithnid)  Honour Chevron for the Old Guard (en)
* (luach anaithnid)  SA Sports Badge in Bronze (en)
* (3 Nollaig 1944)  War Merit Cross 1st Class with Swords (en)
* (29 Meán Fómhair 1944)  Iron Cross 2nd Class (en)
* (1944)  War Merit Cross 2nd Class with Swords (en)
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

    |

 Naitsíoch agus SS-*Obersturmbannführer* (leifteanantchoirnéal) in Arm na Gearmáine ba ea **Otto Adolf Eichmann** (19 Márta 1906 – 1 Meitheamh 1962). Bhí sé ar phríomheagraithe an Uileloscaidh le linn an Dara Cogadh Domhanda.

## Beatha

In Solingen, sa Ghearmáin a rugadh é.

### An t**Uileloscadh**

### An Airgintín

Ricardo Klement, 1950
D'éirigh le hEichmann éalú ag deireadh an chogaidh, agus sa bhliain 1950, chuir sé faoi san Airgintín. Chaith sé 10 mbliana ansin faoin ainm bréagach Ricardo Klement.

Fuair an ghníomhaíocht faisnéise Iosraelach Mossad amach cá raibh sé, agus sa bhliain 1960 d'fhuadaigh gníomhairí de chuid Mossad agus Shin Bet é.

### Triail agus cur chun báis

Tugadh chun trialach in Iarúsailéim, Iosrael, é mar ar cuireadh coireanna cogaidh ina leith. Ciontaíodh agus daoradh chun báis é ar 11 Nollaig 1961. Crochadh é ar 1 Meitheamh 1962 in Ramla, in Iosrael.

Dúirt Eichmann tráth go mbeadh sástacht iontach air "ag léim isteach san uaigh" dó agus bás 5 mhilliún duine ar a choinsias.

## Féach freisin

* Fritz Bauer

## Tagairtí
# Ioncam airmheánach

**Is** éard is **ioncam airmheánach** ann ná an méid a roinneann an dáileadh ioncaim ina dhá ghrúpa chomhionanna, le hioncam os cionn an mhéid sin ag leath, agus an leath eile ar ioncam faoi bhun an mhéid sin. Is éard is meánioncam (Meán (matamaitic) ) an méid a fhaightear trí ioncam comhiomlán go léir an ghrúpa a roinnt ar líon na n-aonad sa ghrúpa sin. Is é Mód an ioncaim ná an t-ioncam is minice a tharlaíonn i ndáileadh ioncaim ar leith .

Is féidir ioncam meánach a ríomh de réir ioncam teaghlaigh, trí ioncam pearsanta, nó le haghaidh grúpaí déimeagrafacha sonracha.

## Ollioncam teaghlaigh meánach de réir tíre

*Féach freisin na liostaí tíre san alt ioncaim teaghlaigh .*
Countries by gross median household income in Int$ (PPP)Countries by gross median per-capita income in Int$ (PPP)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Rang | Tír/Críoch | Ollioncam teaghlaigh i nDollair | Ollioncam per-capita i nDollair |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | 52,493 | 18,418 |
| 2 |  | 51,489 | 19,308 |
| 3 |  | 50,514 | 18,632 |
| 4 |  | 46,555 | 15,026 |
| 5 |  | 44,360 | 18,262 |
| 6 |  | 43,585 | 15,480 |
| 7 |  | 41,280 | 15,181 |
| 8 |  | 40,861 | 11,350 |
| 9 |  | 40,854 | 7,487 |
| 10 |  | 38,584 | 14,450 |
| 11 |  | 35,562 | 12,147 |
| 12 |  | 35,443 | 9,705 |
| 13 |  | 34,911 | 12,284 |
| 14 |  | 34,615 | 15,725 |
| 15 |  | 33,822 | 10,840 |
| 16 |  | 33,333 | 14,098 |
| 17 |  | 32,762 | 6,882 |
| 18 |  | 32,360 | 7,345 |
| 19 |  | 31,617 | 12,399 |
| 20 |  | 31,112 | 12,445 |
| 21 |  | 30,364 | 7,847 |
| 22 |  | 26,703 | 10,189 |
| 23 |  | 26,555 | 5,117 |
| 24 |  | 25,969 | 8,656 |
| 25 |  | 25,085 | 8,048 |
| 26 |  | 24,980 | 4,762 |
| 27 |  | 24,633 | 4,778 |
| 28 |  | 22,913 | 7,821 |
| 29 |  | 21,959 | 7,284 |
| 30 |  | 21,141 | 6,869 |

  |

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann le hairgeadas é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Saoire thuismitheoireachta

Cuirtear **saoire thuismitheora,saoire thuismitheoireachta** agus / nó **saoire do thuismitheoirí** - ar fáil d'fhostaithe agus do dhaoine féinfhostaithe in Éirinn agus thar lear. Ina theannta sin,

* tá fostaithe mná i dteideal saoire mháithreachais, roimh agus i ndiaidh breithe a leanbh.
* tá aithreacha i dteideal saoire atharthachta a ghlacadh ón bhfostaíocht nó ón bhféinfhostaíocht i ndiaidh go saolaítear a leanbh nó a uchtaítear leanbh.

Ní leagtar amach sa reachtaíocht ach an teidlíocht íosta do shaoire thuismitheora nó thuismitheoireachta. Ag brath ar an chonradh fostaíochta, b’fhéidir go bhfuil cearta níos fairsinge ann i leith saoire thuismitheora nó thuismitheoireachta.

## Saoire do thuismitheoirí in Éirinn

**Saoire thuismitheora (parent’s leave)**

Bronnann saoire thuismitheora in Éirinn ar gach tuismitheoir. Íoctar Sochar Tuismitheora ar feadh 9 seachtaine, agus iad a ghlacadh i rith chéad 2 bhliain de shaol linbh.

**Saoire thuismitheoireachta (parental leave)**

Is féidir saoire thuismitheoireachta a ghlacadh - a mhéid le 26 seachtain - do gach leanbh go dtí a mbreithlá 12 bhliain d’aois. Má tá do dhóthain ranníocaíochtaí ASPC íoctha agat, gheobhaidh tú Sochar Cúramóra seachtainiúil €289 sa tseachtain. Íocann an Roinn Coimirce Sóisialaí (an RCS) é seo. Níl dualgas ar fhostóirí fostaithe a íoc atá ar shaoire thuismitheora. Féach ar an tAcht um Shaoire do Thuismitheoirí (Leasú), 2019.

**Saoire atharthachta**

Foráiltear san Acht um Shaoire agus Sochar Atharthachta, 2016 do shaoire reachtúil atharthachta 2 sheachtain a ghlacadh. Íoctar Sochar Atharthachta ar feadh 2 sheachtain. Níl dualgas ar fhostóirí fostaithe a íoc atá ar shaoire atharthachta.

### Glacadh

Tá an ráta a íoctar in Éirinn as na trí chineál saoire níos ísle ná mar atá in go leor stát Eorpach, é i bhfad níos airde i roinnt de na tíortha eile.

Léirigh taighde ó Choimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas agus ón Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta go bhfuil rátaí glactha na sochar fós íseal. Níl ach leath d’aithreacha stát na 26 contae ag baint leas as saoire atharthachta agus glacann an ceathrú cuid d’fhir saoire thuismitheora i gcomparáid le dhá thrian de na máithreacha.  Bhí glacadh níos airde ina measc siúd atá ag obair i gcuideachtaí níos mó ina bhféadtar athsholáthar a bheith ar fáil níos éasca. Mura ndéanann an fostóir íocaíocht bhreise leis an ráta comhréir, is beag aithreacha ar féidir leo a gceart am saor ón obair a dheimhniú chun aire a thabhairt dá leanaí (ag ceann de na hamanna is costasaí do theaghlach óg).

## Féach freisin

* Máithreachas
* Saoire mhaithreachais

## Tagairtí
# André Lhote

André Lhote|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 5 Iúil 1885 Bordeaux, An Fhrainc  |
| Bás | 24 Eanáir 1962 76 bliana d'aois Páras, An Fhrainc  |
| Áit adhlactha | Reilig Montparnasse   |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | école des beaux-arts de Bordeaux (en)    |
| Áit chónaithe | Bordeaux Páras |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Péintéireacht, priontaíocht agus dealbhóireacht |
| Gairm | péintéir, múinteoir, ealaíontóir grafach, ealaíontóir, léirmheastóir ealaíne, dealbhóir, déantóir priontaí, staraí na healaíne  |
| Seánra | Portráid |
| Mac/iníon léinn | Joël Baudouin../... 31+ |
| Teangacha | An Fhraincis |
| Saothar |
| Suíomh a chartlainne | * Bibliothèque Kandinsky [ LHO]
* Departmental archives of Yvelines (en) , doiciméad → litir [ 166J, Ms 7245]
 |
| **Gradam a fuarthas Chevalier de la Légion d'honneur‎
 |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | andre-lhote.org  |
|  |

Ba cheannródaí é **André Lhote** (5 Iúil 1885 – 24 Eanáir 1962) i bhforbairt na nua-ealaíne sa chéad leath den fhichiú haois. Ba dhealbhóir tréitheach é Lhote agus ba phéintéir thar a bheith cumasach freisin é.

## Saol

Ba iad Gauguin agus Cézanne an dá mhórealaíontóir Francach a chuaigh i bhfeidhm go mór air agus Lhote ina ógfhear ag cur faoi i bPáras. Sa bhliain 1918, chabhraigh Lhote chun an iris ealaíne ríthábhachtach, an *Nouvelle Revue Française*, a bhunú.

Bhain sé le cuid mhaith de na gluaiseachtaí nua-aoiseacha, mar shampla an Ciúbachas (féach ar *Baigneuses*, 1917, agus *Le Pont*, 1917). Bhíodh ailt rialta ag Lhote san iris chéanna ar theoiricí agus ar stíleanna ealaíne ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin, anuas chomh fada leis an mbliain 1940.

Thaistil Lhote go forleathan agus thug sé léachtaí ar chúrsaí ealaíne ar fud na hEorpa agus níos faide i gcéin. Ó na 1950idí ar aghaidh, bhí sé ina léachtóir san Éigipt agus sa Bhrasaíl, mar shampla. Tugadh aitheantas d’obair saoil Lhote sa Fhrainc nuair a bronnadh an *Grand Prix National de Peinture* air sa bhliain 1955.

Fuair Lhote bás i bPáras i 1962.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ealaíontóir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Tony Abbott

an tOnórach
Tony Abbott|   |
| Ainm sa teanga dhúchais | (en) "Tony" Abbott  |
| Beathaisnéis |
| Breith | 4 Samhain 1957 68 bliana d'aois Ospidéal Ginearálta Luí Seoil, England  |
|  |
|  |
|  28 Príomh-Aire na hAstráile  |
|  |
|  |
|  18 Meán Fómhair 2013 – 15 Meán Fómhair 2015 ← Kevin Rudd – Malcolm Turnbull → |
|  10 Commonwealth Chair-in-Office |
|  18 Meán Fómhair 2013 – 15 Samhain 2013 ← Kevin Rudd – Mahinda Rajapaksa → |
| Ceannaire an Fhreasúra den Astráil |
|  |
|  1 Nollaig 2009 – 18 Meán Fómhair 2013 ← Malcolm Turnbull – Chris Bowen → |
| Minister for Health (en)  |
|  7 Deireadh Fómhair 2003 – 3 Nollaig 2007 ← Kay Patterson – Nicola Roxon → |
| Ceannaire an Tí |
|  |
|  |
|  26 Samhain 2001 – 3 Nollaig 2007 ← Peter Reith – Anthony Albanese → |
| Minister for Employment and Workplace Relations (en)  |
|  30 Eanáir 2001 – 7 Deireadh Fómhair 2003 ← Peter Reith – Kevin Andrews → |
| Minister for Employment Services (en)  |
|  |
|  21 Deireadh Fómhair 1998 – 30 Eanáir 2001 ← Chris Ellison – Mal Brough → |
| Ball de Theach Ionadaithe na hAstráile |
|  26 Márta 1994 – 18 Bealtaine 2019 ← Michael MacKellar – Zali Steggall → Toghcheantar: Warringah Toghadh i: 1994 Warringah by-election (en)   |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | Caitliceachas |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | St John's College (en)    Scoil Dlí Sydney   Ollscoil Sydney   St Patrick's Seminary (en)    Coláiste na Banríona, Oxford   University of Sydney Business School (en)    |
| Lámhcheannas | Ciotógacht |
| Gníomhaíocht |
| Suíomh oibre  | Canberra   |
| Gairm | polaiteoir  |
| Fostóir | The Bulletin (en)  (1986–1988)  |
| Ball de pháirtí polaitíochta | Páirtí Liobrálach na hAstráile   |
| Teangacha | Béarla |
| Ghlac sé/sí páirt i |
|  |
| 22 Eanáir 2014 | Cruinniú Bliantúil an Fhóraim Eacnamaíoch Dhomhanda, 2014  |
|  |
| Saothar |
| **Saothar suntasach (2009) Battlelines (en)
 |
| Teaghlach |
| Céile | Margie Abbott (1988–)  |
| Siblín | Christine Forster |
| **Gradam a fuarthas (29 Aibreán 2022)  Grand Cordon of the Order of the Rising Sun (en)
* (7 Meitheamh 2020)  Companion of the Order of Australia (en)
* (1 Eanáir 2001)  Bonn Comórtha Céad Bliain
* (1981)  Scoláireacht Rhodes
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | tonyabbott.com.au  |
|

---

  |

B'é **Anthony John Abbott**, a rugadh i Lambeth, Londain ar an 24 Samhain 1957, an 28ú Príomh-Aire na hAstráile.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an Astráil é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol beathaisnéise é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Pionós an bháis

Cesare Beccaria, *Dei delitti e delle pene* (*Ar choireanna agus phionóis*)
Is éard atá i gceist le **pionós an bháis** nó marú na ndaoine a bhfaightear ciontach as coireanna áirithe, trí próis bhreithiúnach. Tá stair an nóis seo ar fud an domhain ag dul i bhfad siar roimh thús na staire scríofa. Tá go leor conspóide ag baint leis anois, áfach. Is iomaí tír nach n-úsáideann pionós an bháis anois.

Dar le lucht tacaíochta an chleachtais, is pionós maith é agus díspreagann sé coireanna eile.

Pionós an bháis timpeall an domhain
Deir an lucht fhreasúra nach ceart pionós an bhás a ghearradh ar aon duine, nach mbíonn sé éifeachtach agus go maraítear daoine neamhchiontacha.

## In Éirinn

Ar 25 Márta 1964, chuir an t*Acht um Cheartas Coiriúil,* 1964 teorainn mhór ar phionós an bháis.

Ón lá sin amach in Éirinn, ní dhlífear duine a chur chun báis mar gheall ar aon chion seachas

* tréas, dúnmharú comhalta den Gharda Síochána, nó dúnmharú oifigigh phríosúin
* nó dúnmharú arna dhéanamh, i gcúrsa, nó ag saothrú, ciona den *Acht um Chiontaí in Aghaidh an Stáit,* 1939
* nó dúnmharú, arna dhéanamh laistigh den Stát chun tucaide polaitiúla ar chomhalta de rialtas Stáit choigríche.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Polaimiailíteas

Polaimiailíteas|   |
| Cineál | galar víreasach tógálach, peripheral neuropathy (en) , acquired motor neuron disease (en) , central nervous system viral disease (en) , Enterovirus infectious disease (en) , galar agus pandemic and epidemic-prone diseases (en)   |
| Eapainm | Jakob Heine agus Karl Oskar Medin  |
| Speisialtacht leighis | galair thógálacha, néareolaíocht agus ortaipéide  |
| Cóireáil chliniciúil |
| Comharthaí | laige matáin, pairilis, pairéis, meningism signs (en) , fiabhras, urlacan agus buinneach  |
| Scrúduithe | scrúdú fisiciúil, saothrán víreasach agus serological test (en)   |
| Cóireáil | symptomatic treatment (en) , suathaireacht, fisiteiripe, hiopnóiseach, máinliacht ortaipéideach agus frith-athlastach  |
| Pataigineas |
| Suíomh | néarchóras imeallach  |
| Tarchur pataigineach | bealach faecach-béil agus contact transmission (en)   |
| Cúis | Poliovirus  |
| Éifeacht | Otter Valley polio epidemic (en)  agus 1916 polio epidemic (en)   |
| Aicmiú |
| ICD-11 | 1C81  |
| ICD-10 | A80.9, A80, A80.3, A80.2, A80.4, A80.1 agus A80.0  |
| ICD-9 | 045, 045.9, 045.92 agus 045.90  |
| CIAP | N70  |
| Acmhainní seachtracha |
| Enciclopèdia Catalana | 0133245  |
| DiseasesDB | 10209  |
| MedlinePlus | 001402  |
| eMedicine | 967950, 306440 agus 1259213  |
| MeSH | D011051  |
| Orphanet | 2912  |
| UMLS CUI | C0032371  |
| DOID | DOID:4953  |

Galar víreasach a ionsaíonn damhna liath chorda an dromlaigh go tobann is ea **polaimiailíteas** (nó **póilió**). Tá an téarma díorthaithe ón nGréigis πολίός "liath", µυελός "corda an dromlaigh", agus -iteas, a sainchiallíonn "athlasadh".

Tolgtar an víreas ó bhia nó uisce truaillithe, agus cuireann sé isteach ar pháiste go príomha. Ionsaíonn sé na cealla i líneáil na stéige ar dtús, agus faigheann an páiste buinneach.

Ansin, i dtimpeall 1% de na cásanna, gluaiseann sé isteach i gcealla néarón luadrach i gcorda an dromlaigh, na néaróga a sholáthraíonn na matáin ar fud na colainne.

Pólaimiailiteas, Nollaig na bliana 2002 (Foinse: EDS)
██ Pólaimiailiteas díothaithe

██ Criosanna le ardriosca traiseolta

██ Cás d'allmhairithe

██ Criosanna le lagriosca traiseolta

██ Tíopa fiáin an víris a bheith as láthair

Má mhilltear na cealla sin, cuirfidh sin tús le pairilis a fhéadfaidh cur isteach ar ghéag. Más néaróin a sholáthraíonn na scamhóga a mhilltear, is féidir go mbeidh sé sin marfach. Mharaigh is mhíchumasaigh an galar an-chuid páistí is daoine fásta sa chéad leath den 20ú céad, nuair a thugtaí an naíonphairilis air agus nach raibh aon leigheas air.

D'fhionn Jonas Salk an chéad vacsaín i gcoinne polaimiailítis i 1953, agus le vacsaíní is feabhsuithe i sláinteachas, is ar éigin nach bhfuil deireadh curtha leis faoi seo.

## Féach freisin

* Aerálaí

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |
# Bourke

| Bourke |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Astráil |
| Stát de chuid na hAstráile | New South Wales  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Bourke Shire (en)   |
| Daonra |
| Iomlán | 1,909 (2016)  |
| Tíreolaíocht |
| Airde | 110 m  |
| Ar theorainn le | Brewarrina Gunderbooka (en)  North Bourke (en)  Gumbalie (en)  Fords Bridge (en)  Byrock (en)   |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 2840  |
|  |

Is baile agus limistéir rialtais áitiúil é **Bourke** atá suite i dtuaisceart stát New South Wales insan Astráil. Aimsithe tuairim ar 800 ciliméadar iarthuaisceart ó Sydney, príomhchathair an stáit, ar bhruach abhann Darling.
Tugtar an t-ainm Barwon ar réimse na habhann céanna taobh amuigh den bhaile. Tá daonra na háite timpeall 4000 agus tá leath acu ina mbundúchasaigh.

Shroich na chéad lonnaitheoirí Sasanacha sa bhliain 1820 agus tugadh Prattenville ar an mbaile ar dtús ach níos déanaí aistríodh chun an ainm láithreach é in hómós do Richard Bourke a bhí ina ghobharnóir ar NSW sna tríochaidí.
Tháinig líne traenach ann sa bhliain 1895 ach bhí an-díobháil déanta mar gheall ar na tuilte a thit amach agus dúnadh an líne dá bharr sin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAstráile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Ceol traidisiúnta

Ceol traidisiúnta|  |
| Ball de | ceol  |

ceol traidisiúnta san India
Go leathan, is seánra ceoil é **ceoltraidisiúnta** atá déanta ag an gnáthdhuine do gnáthdhaoine eile. Cé go bhfuil na fréamhacha le fáil san oidhreacht agus béaloideas na ndaoine, is saghas popcheol é freisin sa lá atá inniu ann.

## Féach freisin

* Ceol traidisiúnta na hÉireann
* Ceol tíre agus ceol tuaithe na hÉireann

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ceoil é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |