Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cogadh na Cosaive

Cogadh na Cosaive| na Cogaí Iúgslavacha |
| --- |
|   |
| Cineál | cogadh |
| Dáta | Feabhra 1998 |
| Áit | An Chosaiv |
| Rannpháirtithe | Kosovo Liberation Army (en) , an Bheilg, Ceanada, an Danmhairg, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Íoslainn, an Iodáil, Lucsamburg, an Ísiltír, an Iorua, an Phortaingéil, an Spáinn, an Tuirc, an Ríocht Aontaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá, Poblacht Chónaidhme na hIúgslaive agus an Albáin |

Coinbhleacht armtha san Chosaiv a thosaigh i bhFeabhra 1999 agus chríochnaĎigh 11 Meitheamh 1999 ab ea **Cogadh na Cosaive**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Austin, Texas

| Austin, Texas |
| --- |
| Austin (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Leasainm | City of the Violet Crown  |
| Ainmnithe in ómós | Stephen F. Austin  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Texas |
| County of Texas (en)  | Contae Travis  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Texas Contae Travis  |
| Daonra |
| Iomlán | 961,855 (2020)  |
| • Dlús | 1,162.34 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 395,280 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Greater Austin (en)   |
| Achar dromchla | 827.51276 km²  |
| • Uisce | 2.3491 %  |
| Airde | 149 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1835 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Austin  | Kirk Watson (2023–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 73301, 73344, 78701, 78702, 78703, 78704, 78705, 78708, 78709, 78710, 78711, 78712, 78713, 78714, 78715, 78716, 78717, 78718, 78719, 78720, 78721, 78722, 78723, 78724, 78725, 78726, 78727, 78728, 78729, 78730, 78731, 78732, 78733, 78734, 78735, 78736, 78737, 78738, 78739, 78741, 78742, 78744, 78745, 78746, 78747, 78748, 78749, 78750, 78751, 78752, 78753, 78754, 78755, 78756, 78757, 78758, 78759, 78760, 78761, 78762, 78763, 78764, 78765, 78766, 78767, 78768, 78772, 78773, 78774, 78778, 78779, 78783 agus 78799  |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Lárnach  |
| Glaochód | 512  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | austintexas.gov  |
|

---

 |

Is í **Austin** príomhchathair an stát Texas, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Austin suite don cuid is mó i gContae Travis le cuid ag gobadh amach i gcontaetha Hays agus Williamson chomh maith. Tá sí suite ar bhruach na habhainn Colorado. Is í Austin an 11ú chathair is mó sa tír de réir daonra. Tugtar an t-ainm *Austinite* ar mhuintir na cathrach as Béarla, agus deirtear gurb í "Príomh-chathair Cheoil Beo an Domhain" í.

## Iompar

Brathann muintir Austin ar an gcarr le haghaidh taistil; bhí and brú tráchta is measa sa stát in Austin sa bhliain 2018.

Soláthraíonn *Capital Metro* córas iompair phoiblí sa chathair. Déanann busanna suas an córas iompair phoiblí don chuid is mó chomh maith leis an iarnród, Capital MetroRail. Freastalaíonn Capital MetroRail ar mhórcheantar Austin i Texas, agus tá sé faoi úinéireacht ag Capital Metro. Tá líne amháin sa chóras, an Líne Dhearg, a ghabhann idir lár Austin agus Leander i mbruachbhailte thuaidh an mhórcheantair. Tá faid 51km ag an líne, chomh maith le naoi stáisiún. Sa bhliain 2021, d'úsáid 333,300 phaisinéar an líne, nó thart ar 1,400 in aghaidh an lae i rith na seachtaine.

 Traein de chuid na Líne Dheirge ag druidim le stáisiún Lakeline
## Naisc sheachtracha

* Cathair Austin

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Gmail

Gmail|  |
| URL |   agus   |
| Cineál | mailbox provider (en) , córas ríomhphoist, seirbhís ar líne agus ríomhphost gréasáin  |
| Teanga | ilteangacha  |
| Teanga ríomhchlárúcháin | JavaScript  |
| Cuid de | Google Workspace agus Google  |
| Úinéir | Google  |
| Cruthaitheoir | Paul Buchheit  |
| Forbróir gréasáin | Google  |
| Cur i seirbhís | 1 Aibreán 2004  |
| Ceanncheathrú | Pittsburgh, Glenwood Springs agus Houston  |
| Tír | Stáit Aontaithe Mheiriceá  |
| Blag oifigiúil |   |
|

---

 |

Is éard is **Gmail** ann ná seirbhís ríomhphoist saor in aisce, curtha ar fáil ag Google, arna tacú ag fhógraíocht. Is féidir le húsáideoirí teacht ar Gmail mar ríomhphost slán, chomh maith trí phrótacail POP3 nó IMAP4.

## Stair

Seoladh Gmail mar scaoileadh beta ar 1 Aibreán 2004, trí 'cuireadh-amháin'.

Cuireadh Gmail ar fáil don phobal don chéad uair ar 7 Feabhra 2007, cé nach raibh ach 'stádas béite' fós aige ag an am sin.

Rinneadh uasghrádú ar an tseirbhís ón stádas béite ar 7 Iúil 2009, chomh maith leis an gcuid eile de Sraith-aipeanna Google (Sheets, Docs, srl).

### Gaelmail

Sa bhliain 2014, seoladh leagan Gaeilge de Gmail den chéad uair. Sheol Hector Ó hEochagáin ‘Gaelmail’ – Gmail as Gaeilge – i gceannáras Google i mBaile Átha Cliath ar an 11 Nollaig 2014.

## Tagairtí
# Innealtóireacht ghéiniteach

Luch géin ar lár
Is éard is **Innealtóireacht ghéiniteach** nó **géinteicneolaíocht** ann, ar a dtugtar freisin **modhnú géiniteach** nó **ionramháil ghéiniteach**, ná modhnú agus ionramháil géinte orgánaigh, ag baint úsáide as teicneolaíocht. Is sraith teicneolaíochta í a úsáidtear chun chomhdhéanaimh ghéinitigh na gceall a athrú, lena n-áirítear aistriú géinte laistigh de theorainneacha speiceas agus trasna teorainneacha speiceas chun orgánaigh fheabhsaithe nó núíosacha a tháirgeadh. Faightear ADN nua tríd an ábhar géiniteach inspéise a aonrú agus a chóipeáil ag úsáid teicneolaíocht ADN athchuingrigh nó tríd an ADN a shintéisiú go saorga. Cruthaítear agus úsáidtear veicteoir (nó tógán) de ghnáth chun an ADN seo a chur isteach san óstorgánach. Rinne Paul Berg an chéad mhóilín athchuingreach ADN i 1972 trí an ADN ón víreas moncaí SV40 a chomhcheangal leis an víreas lambda. Chomh maith le géinte a ionsá, is féidir an próiseas a úsáid chun géinte a bhaint, nó a scriosadh. Is féidir an ADN nua a chur isteach go randamach, nó a dhíriú ar chuid ar leith den ghéanóm.

Is ceist bhunúsach eitice is fealsúnachta í an cumas nua seo ag daoine cur isteach ar na próisis dhúchasacha agus struchtúr géiniteach ár ngné féin, fiú, a athrú. Tá an-chuid taighde ar siúl i ngéinteiripe, ina gcuirtear géinte leis an eolas ceart isteach i gcealla ina bhfuil géinte máchaileacha, mar shampla le géinghunna, nó a gcuirtear isteach géinte nua a threoraíonn déanamh ábhar frithghalrach. Tá an obair seo ag a tús fós. Mar thoradh ar innealtóireacht ghéiniteach, tá feabhas curtha ar bharra is stoc, déantar córacha leighis i miocrorgánaigh, agus is féidir daoine a thástáil féachaint an bhfuil galair dhúchasacha acu.

## Naisc sheachtracha

* GÉINTEICNEOLAÍOCHT
* Gene Expression Analysis and DNA Microarray Assays

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Miotal

Miotal te.
Is éard is **miotal** ann ná dúil cheimiceach a bhfuil de chlaonadh inti a cuid fiúsleictreon a thabhairt uaithi, ionas go n-iompóidh an t-adamh ina ian deimhneach. I gcriostal an mhiotail féin, bíonn na fiúsleictreoin ag dul timpeall idir na hiain seo. D'fhéadfá a rá go bhfuil na hiain mhiotail ar snámh i bhfarraige na bhfiúsleictreon. Deirtear go bhfuil an criostal miotail á choinneáil le chéile ag nasc miotalach. Cuireann an nasc miotalach ar chumas na bhfiúsleictreon gluaiseacht go sciobtha ó cheann ceann an chriostail. Mar sin, bíonn na miotail ina seoltóirí maithe leictreachais agus teasa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Pompeii

| Pompeii |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an Iodáil |
| Réigiún san Iodáil | Campania |
| Metropolitan city of Italy (en)  | Ceannchathair Napoli |
| Común san Iodáil | Pompei  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 0  |
| • Dlús | 0 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 98.05 ha  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 6 haois "RCh" |
| Eachtra thábhachtach | léigear (89 "RCh") círéib (59) 62 Pompeii earthquake (en)  (62) eruption of Mount Vesuvius in 79 (en)  (79) scrios (79)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 UTC+02:00  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | pompeiisites.org  |

Sráid - Pompeii
Is cathair Rómhánach atá adhlactha i bpáirt í  **Pompeii** (Iodáilis:Pompei). Tá sí suite in aice le Napoli sa réigiún Iodálach Campania, i gcomhphobal Pompei.
Sa Laidin, is ainmfhocal san uimhir iolra agus sa dara díochlaonadh é "Pompeii" ón fhocal *Pompeii, -orum*. Dar le Theodor Kraus,
"Is cosúil go dtagann fréamh an fhocail 'Pompeii' ón Oscanais don uimhir 'cúig', *pompe*, a thugann le fios go raibh cúig ghráig nó b'fhéidir go raibh grúpa teaghlach lonnaithe ann (gens Pompeia)." Chomh maith le Herculaneum, a chomhchathair, scriosadh Pompeii agus adhlacadh é ina hiomlán i mbrúchta thubaisteach bholcán Shliabh Veasúiv a lean ar aghaidh ar feadh dhá lá sa bhliain AD 79. Chlúdaigh an brúchtadh Pompeii faoi 4 go 6 méadar luaithrigh agus slíogairt, gur cailleadh é le breis is 1.500 bliain sula ar athfhionnadh í tré thaisme sa bhliain 1599. Ó shin amach, sholáthraigh na tochailtí neamhghnácha mionléargas dúinn ar shaol na cathrach agus na hImpireachta Rómhánaí agus í i mbarr a réim. Inniu, tá an láithreán ina Shuíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO agus ar cheann de nithe is díol spéise do thurasóirí na hIodáile, le thart ar 2,500,000 cuairteoirí gach bliain.

## Luathstair

Shín an tochailt seandálaíochta ag an suíomh go dtí leibhéal na sráide mar a bhí nuair a tharla an teagmhas bolcánach sa bhliain 79 AD ; tugann tochailt níos doimhne i gcodanna níos sine sa chathair agus cuardaigh trí tholladh in aice láimhe, ina bhfuarthas sraitheanna dhríodar measctha, le fios gur fhulaing an chathair ó bholcáin agus teagmhais seismeacha eile roimhe sin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIodáile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Tuaslagán

Pas aonfhoirmeach, leachtach de ghnáth, ina bhfuil níos mó ná comhábhar amháin. Nuair a bhíonn barraíocht de chomhábhar amháin i láthair, tugtar *an tuaslagóir* air sin. Tugtar *tuaslagáití* ar na mionchomhábhair. Is tuaslagáin sholadacha cuid mhaith cóimhiotal ina mbíonn adaimh miotal éagsúil scaipthe go randamach ar fud struchtúr an bhunmhiotail.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ealaín ríomhaire

Stíl ealaíne a thosaigh i ndiaidh an dara cogadh domhanda le húsáid ríomhairí analógacha chun líníocht theibí a chruthú, mar a rinne an t-ealaíontóir Sasanach Desmond Paul Henry (1921-2004) don taispeántas *Cybernetic Serendipity* (Seirindipíocht Chibirniteach) i 1968. Ó na 1960idí tá ríomhairí digiteacha nua-aoiseacha in úsáid ag ealaíontóirí, cosúil le Charles Csuri is Robert Mallory, chun líníocht, péintéireacht, is fiú dealbhóireacht a tháirgeadh. Dearann an t-ealaíontóir le CAD ar leith, agus déanann an ríomhaire an toradh a phriontáil nó an déanamh a threorú le CAM ar leith.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# John Barth

John Barth|   |
| Ainm sa teanga dhúchais | (en) John Simmons Barth  |
| Beathaisnéis |
| Breith | 27 Bealtaine 1930 Cambridge (Stáit Aontaithe Mheiriceá) |
| Bás | 2 Aibreán 2024 93 bliana d'aois Bonita Springs (Stáit Aontaithe Mheiriceá) |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Scoil Juilliard   Ollscoil Johns Hopkins - Máistir Ealaíon  |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Litríocht agus litríocht iar-nua-aoiseach |
| Gairm | scríbhneoir, úrscéalaí, múinteoir ollscoile  |
| Tréimhse oibre | 1956 –  2024 |
| Fostóir | Ollscoil Johns Hopkins  Ollscoil Bhostúin  Ollscoil Buffalo  Ollscoil Stáit Pennsylvania   |
| Ball de | Acadamh Ealaíon agus Litríochta Mheiriceá  Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá   |
| Teangacha | Béarla |
| **Gradam a fuarthas (1998)  Gradam PEN/Malamud
* (1973)  National Book Award for Fiction (en)
* Comhalta d'Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá
 |
|

---

 |
|
  |

Scríbhneoir iar-nua-aoiseach Meiriceánach ba ea **John Simmons Barth**, a rugadh ar 27 Bealtaine 1930 in Cambridge, Maryland. Bhí sé aitheanta mar dhuine de na príomhphearsana ag scríobh meitificsin sna Stáit Aontaithe.

Rinne John Barth staidéar ar feadh tamall sa Scoil Juilliard, scoil cheoil, i gCathair Nua-Eabhrac agus ansin in Ollscoil Johns Hopkins in Baltimore, Maryland. Bhronn an scoil seo céim baitsiléara air sa bhliain 1950 agus céim máistreachta sa bhliain 1951.

Bronnadh an National Book Award air sa bhliain 1973 as an úrscéal sin leis, *Chimera*. Chaith sé blianta ina ollamh le Béarla, in Pennsylvania State University ó 1953 go 1965, in State University of New York in Buffalo ó 1965 go 1973 agus in Johns Hopkins ó 1973 go 1995. D'éirigh sé as an múinteoireacht sa bhliain 1995, agus fuair sé bás ar an 2 Aibreán 2024.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Dánlann

Dánlann
Is seomra nó foirgneamh i gcomhair taispeántas nó díol saothar ealaíne í **dánlann**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ealaín é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Arthur Schopenhauer

Arthur Schopenhauer|  (1859)  |
| Beathaisnéis |
| Breith | 22 Feabhra 1788 Gdańsk (Comhlathas na Polainne - na Liotuáine) |
| Bás | 21 Meán Fómhair 1860 72 bliana d'aois Frankfurt (Cónaidhm na Gearmáine) |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Cliseadh riospráide) |
| Áit adhlactha | Reilig Frankfurt am Main, A 24  ﻿ / ﻿  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | Aindiachas |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Ollscoil Humboldt Bheirlín  (1811–) Ollscoil Göttingen  (1809–) Ernestinum Gotha   |
| Céim acadúil | céim dochtúireachta |
| Áit chónaithe | Gdańsk Hamburg Frankfurt |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Meitifisic, eitic, aeistéitic, síceolaíocht agus stair na fealsúnachta |
| Gairm | múinteoir ollscoile, ceoleolaí, scríbhneoir, fealsamh, aistritheoir  |
| Tréimhse ama | Fealsúnacht an 19ú haois |
| Fostóir | Ollscoil Bheirlín  Ollscoil Humboldt Bheirlín   |
| Gluaiseacht | Irrationalism (en)  |
| Faoi thionchar | Platón, John Locke, Benedictus de Spinoza, David Hume, Immanuel Kant agus Johann Wolfgang von Goethe  |
| Teangacha | An Ghearmáinis agus an Fhraincis |
| Uirlis | Fliúit |
| Saothar |
| **Saothar suntasach (1819) Die Welt als Wille und Vorstellung
* (1851) Parerga und Paralipomena
 |
| Suíomh a chartlainne | * Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg
* Staatsbibliothek zu Berlin
 |
| Teaghlach |
| Céile | luach ar iarraidh   |
| Athair | Heinrich Floris Schopenhauer  agus Johanna Schopenhauer |
| Siblín | Adele Schopenhauer |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

     |

Fealsamh Gearmánach ab ea **Arthur Schopenhauer** (Danzig 22 Feabhra 1788 - Frankfurt am Main 21 Meán Fómhair 1860).

### Saothar

Bhí sé ar dhuine de na fealsúna sa naoú haois déag ba thúisce a chuir an tuairim i bhfocail go raibh an domhan bunaithe ar phrionsabail mhíréasúnta. Bhí tionchar láidir ag idéalachas tarchéimnitheach Kant ar Arthur Schopenhauer.

Cosúil le George Berkeley, bhí Schopenhauer barúlach nach mbeadh ollchruinne ar bith ann ach gurbh é go raibh an duine ann agus é ag tabhairt na hollchruinne faoi deara. Bhí dearcadh dorcha éadóchasach aige ar an saol, nach raibh ann, go bunúsach, ach gleann na ndeor.

Maidir leis an moráltacht, bhunaigh sé í ar an trua agus ar an gcomhbhrón, a cheadódh don duine bua a fháil ar a fhéinspéis.

## Féach freisin

* George Berkeley
* Friedrich Nietzsche
* Emmanuel Kant

## Tagairtí
# Geelong

| Geelong |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Astráil |
| Stát de chuid na hAstráile | Victoria |
| Local government area of Victoria (en)  | City of Greater Geelong (en)   |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 180,239 (2021)  |
| • Dlús | 145.35 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 1,240 km²  |
| Airde | 14 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1838 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+10:00  |
| Glaochód | 52  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | geelongaustralia.com.au  |
|

---

 |

Is cathair í **Geelong**  (fuaimniú: /dʒəˈlɒŋ/) atá suite ar Bhá Corio agus an Abhainn Barwon, i stát Victoria, an Astráil. Is í an dara cathair is mó sa stát í.

## Stair

Bhí an tréibh Bundúchasach Wathaurong ina gcónaí i Geelong agus an Leithinis Bellarine ar dtús. Ba é Lt. John Murray, ceannaire an bháid *Lady Nelson*, an chéad Eorpach a shroich an ceantar, rud a tharla sa bhliain 1802. Bunaíodh coilíneacht ar chósta Bá Sullivan, ar an taobh eile de Bá Port Phillip sa bhliain 1803, (theip air sa bhliain dár gcionn). D’éalaigh William Buckley ón phríosún, agus d’fhan sé le na Wathaurong ar Leithinis Bellarine ar feadh 32 bhliain ina dhiaidh sin.

Bunaíodh an baile sa bhliain 1838. Fuarthas ór i mBallarat in aice láimhe, sa bhliain 1851, agus mhéadaigh an baile dá bharr sin; bhí 23,000 daoine ina gcónaí i Geelong sa bhliain 1855.

## Aeráid

| **Geelong – Aeráid** |
| --- |
| Mí | Eanáir | Feabhra | Márta | Aibreán | Bealtaine | Meitheamh | Iúil | Lúnasa | Meán Fómhair | Deireadh Fómhair | Samhain | Nollaig | Bliain |
| Teocht is airde (°C) | 45.3 | 47.4 | 41.5 | 34.8 | 27.6 | 23.4 | 20.5 | 25.8 | 29.6 | 37.1 | 37.3 | 43.1 | 47.4 |
| Meán-uasteocht an lae (°C) | 24.4 | 24.9 | 23.1 | 20.2 | 17.1 | 14.4 | 13.9 | 15.0 | 16.5 | 18.6 | 20.7 | 22.7 | 19.3 |
| Meán-íosteocht na h-oíche(°C) | 12.8 | 13.6 | 12.0 | 9.5 | 7.8 | 6.1 | 5.4 | 5.8 | 6.6 | 7.6 | 9.5 | 10.9 | 9.0 |
| Teocht is ísle (°C) | 4.5 | 5.8 | 3.4 | 1.4 | 0.0 | -3.7 | -4.3 | -2.1 | 0.6 | 0.6 | 2.6 | 3.3 | −4.3 |
| Meán-bháisteach (mm) | 33.0 | 29.8 | 31.9 | 45.5 | 46.5 | 42.2 | 49.2 | 49.1 | 49.7 | 51.3 | 52.8 | 40.1 | 522.6 |
| *Foinse: Bureau of Meteorology Eanáir 2011* |

## Méain

An nuachtán is sine sa tír is ea *The Geelong Advertiser*, a bunaíodh sa bhliain 1840. Cuirtear an *Geelong Independent* (saor in aisce), agus an *Geelong News* i gcló chomh maith. Tá seirbhís theilifís saor in aisce ar fail i gceantar Geelong, a chraoltar ó Melbourne.

## Oideachas

Méanscoileanna: Coláiste Naomh Seosamh (‘St. Joseph’s College’ i mBéarla), Coláiste Clonard, Coláiste an Croí Naofa (‘Sacred Heart College’), An Coláiste Geelong, Scoil Ghramadach Geelong.

## Spórt

Peil Astrálach – Geelong Cats.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAstráile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# An Astráil Theas

| An Astráil Theas |
| --- |
| State of South Australia (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | deisceart agus an Astráil  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Astráil  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Adelaide  |
| Daonra |
| Iomlán | 1,891,700 (2024)  |
| • Dlús | 1.92 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 984,321 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an tAigéan Indiach  |
| Airde | 162 m  |
| Pointe is airde | Mount Woodroffe (en)  (1,435 m)  |
| Ar theorainn le | New South Wales Iarthar na hAstráile Críoch an Tuaiscirt Tír na Banríona Victoria  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | New South Wales, New South Wales agus New South Wales  |
| Cruthú | 28 Nollaig 1836 |
| Saoire phoiblí | Proclamation Day (en)  (26 Nollaig) Lá Caille (1 Eanáir) Lá na hAstráile (26 Eanáir) Aoine an Chéasta (2 lá roimh an Cháisc) Satharn Cásca (an lá roimh an Cháisc) Luan Cásca (Easter monday) Lá ANZAC (25 Aibreán) King's Official Birthday (en)  (second Monday in June (en) ) Labour Day (en)  (first Monday in October (en) ) An Nollaig (25 Nollaig)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht pharlaiminteach, monarcacht bhunreachtúil, representative democracy (en)  agus córas parlaiminteach  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na hAstráile Theas  |
| Comhlacht reachtach | Parlaimint South Australia  |
| • Monarc na hAstráile  | Hieu Van Le (2014–)  |
| • Premier of South Australia (en)   | Peter Malinauskas (2022–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Uachtarach South Australia  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil in aghaidh an duine | 65,676 $ (2007)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+09:30 UTC+10:30 Australia/Adelaide  |
| Glaochód | 08  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | AU-SA  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | sa.gov.au  |

Stát de chuid na hAstráile ó 1836 is ea **An Astráil Theas** (Béarla: *South Australia,* cód poist: **SA**). Is réigiún mór tirim é, agus is e Adelaide an phríomhchathair. Tá an-cháil ar an Astráil Theas maidir le fíon, beagnach 45% den táirgeadh náisiúnta go háirithe sa mBarossa Valley in aice le hAdelaide. Tháinig Liútaraigh as Gearmáine timpeall 1840 is chuireadar fúthu sa mBarossa Valley (60 ciliméadar ó Adelaide). Fuaireadar ithir shaibhir, dóthain báistí is dalladh gréine rompu agus thosaigh siad ar tháirgeadh fíona ann.

## Cathracha san Astráil Theas

Tá mórchuid dhaonra an stáit ina chónaí taobh istigh de réigiún cathrach Adelaide, cathair a raibh daonra 1,262,940 aice sa bhliain 2011 (77.1% daonra an stáit). Is iad seo na láithreacha tábhachtacha daonra eile sa stáit: Mount Gambier (28,313), Whyalla (22,489), Murray Bridge (17,152), Port Lincoln (15,682), Port Pirie (14,281), Port Augusta (14,196), agus Victor Harbor (13,671).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAstráile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |