Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tífeas

Tíofas|   |
| Cineál | primary bacterial infectious disease (en)  agus galar  |
| Speisialtacht leighis | galair thógálacha  |
| Pataigineas |
| Cúis | Rickettsiaceae  |
| Aicmiú |
| ICD-11 | 1C30  |
| ICD-10 | A75, A75.9, A75.0, A75.2, A75.1 agus A75.3  |
| ICD-9 | 081.0, 081.9 agus 080  |
| CIAP | A78  |
| Acmhainní seachtracha |
| DiseasesDB | 29240  |
| MedlinePlus | 001363  |
| eMedicine | 231374  |
| Patient UK | typhus-pro  |
| Orphanet | 102023  |
| UMLS CUI | C0041472, C0041473, C0041471, C0343758 agus C1054205  |
| DOID | DOID:11256  |

Raon galar a tharlaíonn mar thoradh ar an mionorgánach *Rikettsia*, a dtugtar *fiabhras ballach* air freisin. Tá tífeas amháin a iompraíonn míolta agus a tharlaíonn go minic le daonra plódaithe, a bhíonn dian le tinneas cinn, traochtadh is gríos cosúil le bruitíneach. Tá an dara saghas tífis a iompraíonn dreancaidí, nach mbíonn chomh dian leis an gcéad cheann. Tá tífeas eile a iompraíonn sceartáin agus a tharlaíonn sna Stáit Aontaithe is Meiriceá Theas, a bhíonn cosúil leis an ngalar a iompraíonn dreancaidí. Tá cinn eile fós san Afraic, an India, is an Astráil. Aithnítear is diagnóisítear gach tífeas le tástáil shéireolaíoch ar leith, imoibriú Weil-Felix. Is féidir iad a leigheas le frithbheathaigh.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin galar é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Tula

| Tula |
| --- |
| Тула (ru)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Tulitsa  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Rúis |
| Oblast of Russia (en)  | Cúige Thula |
| Urban okrug in Russia (en)  | Municipal Formation of the City of Tula (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Cúige Thula (1937–) Municipal Formation of the City of Tula (en)  (2014–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 456,813 (2025)  |
| • Dlús | 3,128.86 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 146 km²  |
| Airde | 170 m  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Olga Slyusareva (2019–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 300000–300999  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00  |
| Glaochód | 4872  |
|  |
| OKTMO ID (en)  | 70701000001  |
| OKATO ID (en)  | 70401000000  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | tula.ru  |
|

---

 |

Cathair de chuid na Rúise is ea **Tula** (Тула). Tá an chathair suite i ndeisceart na tíre i gCúige Thula. Tá 501,169 duine ina gcónaí i dTula (daonáireamh 2010).

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Peireastráice

Peireastráice|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Lipéad sa teanga dhúchais | (ru) перестро́йка  |
| Cineál | leasú  |
| Ainmnithe in ómós | atheagrú agus rebuilding (en)   |
| Tréimhse | 1985 - 1991 |
| Tréimhse ama | 1980idí agus 1990idí  |
| Tír | an tAontas Sóivéadach  |
| Rannpháirtí |  Míchail Gorbaitsov  |
| Is cúis le | dissolution of the Soviet Union (en)   |
|  |

San Aontas Sóivéadach sna 1980idí, chiallaigh peireastráice (Rúisis: *перестройка*, Béarla: *perestroika*) 'athstruchtúrú an gheilleagair Shóivéadaigh trí thabhairt isteach níos mó polasaithe ar an mhúnla iartharach.

### Cúlra

Bhí a fhios ag Míchail Gorbaitseov, ceannaire an Aontais Shóivéadaigh, sna 1980idí, go gcaithfeadh an APSS athrú ó bhun, idir chúrsaí polaitiúla agus chúrsaí eacnamaíocha, dá mb’áil leis fanacht beo. Spreag Gorbaitseov an pobal fosta, áfach, cáineadh cruthaitheach a dhéanamh ar an chóras chumannach .

B'é an focal peireastráice (agus "gleasnast") a tharraing Gorbachev chuige ag iarraidh a chuid leasuithe a shainmhíniú. Bhí na coincheapanna *seo* lárnach maidir le tuiscint a fháil ar an Rúis sna 1980idí. D'athraigh an saol san Aontas ag an am, agus baineadh srianta na cinsireachta de na meáin chumarsáide, ionas go bhfuair muintir an Aontais cead cainte.

## Féach freisin

* Gleasnast
* Míchail Gorbaitseov

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin Eastóin‎ é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin Laitvia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin Rúise é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an Úcráin é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol na staire é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# MI5

MI5| (en) Security Service MI5  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Mana | Regnum Defende  |
| Sonraí |
| Cineál | gníomhaireacht slándála  |
| Réimse oibre | frithfhaisnéis  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1909 |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú (1994–) | * Thames House, England
 |
|  |
| Uachtaránacht | Andrew Parker  |
| Máthaireagraíocht | An Roinn Gnóthai Baile Comh-Aireacht na Ríochta Aontaithe  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | mi5.gov.uk  |
|  |

Thames House, ceannáras M15 i Londain
Ceanncheathrú MI5 i dTuaisceart Éireann
Is é MI5 seirbhís slándála na Breataine.

## Stiúrthóirí-ginearálta

* 1909–1940: Vernon Kell (r. 1873–b. 1942)
* 1940–1941: Oswald Allen Harker (r. 1886–b. 1968)
* 1941–1946: David Petrie (r. 1879–b. 1961)
* 1946–1953: Percy Sillitoe (r. 1888–b. 1962)
* 1953–1956: Dick White (r. 1906–b. 1993)
* 1956–1965: Roger Hollis (r. 1905–b. 1973)
* 1965–1972: Martin Furnival Jones (r. 1912–b. 1997)
* 1972–1979: Michael Hanley (r. 1918–b. 2001)
* 1979–1981: Howard Smith (r. 1919–b. 1996)
* 1981–1985: John Jones (r. 1923–b. 1998)
* 1985–1988: Antony Duff (r. 1920–b. 2000)
* 1988–1992: Patrick Walker (r. 1932)
* 1992–1996: Stella Rimington (r. 1935)
* 1996–2002: Stephen Lander (r. 1947)
* 2002–2007: Eliza Manningham-Buller (r. 1948)
* 2007–2013: Jonathan Evans (r. 1958)
* 2013–: Andrew Parker (r. 1962)

## Féach freisin

* MI6

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Meáchanlár

Maidir le grúpa réad, cosúil leis an nGrianchóras nó braisle réaltaí, an pointe inar féidir an mhais iomlán a shamhlú comhchruinnithe (an *maislár* nó an *baralár*) chun a iarmhairt imtharraingthe ar réada eile a ríomh. Léiríonn gluaiseacht an mheáchanláir gluaiseacht an ghrúpa réad ina iomláine. Is ionann iolrú luas an phointe seo is na maise iomláine le suim mhóimintim chodanna uile an réada, nó an ghrúpa read. Mar shampla, is é maislár blúirí buama phléasctha ionad an bhuama roimh an bpléasc. Nuair a fheidhmíonn fórsa ar an gcóras (ar an réad nó an grúpa réad), luasghéaraítear an mhaislár, díreach mar a tharlódh dá mbeadh an mhais iomlán comhchruinnithe ann.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Mauser Model 1871

Mauser Model 1871|  |
| Cineál | single-shot rifle (en)   |
| Tír bhunaidh | Impireacht na Gearmáine  |
| Stair seirbhíse |
| I seirbhís | 1872  – 1888  |
| Coinbhleacht | Seinan Sensō  |
| Stair táirgthe |
| Dearthóir | Mauser  |
| Déantóir | Mauser  |
| Sonraíochtaí |
| Armlón | 11×60mm Mauser (en)   |

Ba é Peter Paul Mauser a dhear an raidhfil a ainmníodh as. Ba é a chéad raidhfil cartúis é ag Arm na Prúise sa bhliain 1872. Dearadh réabhlóideach a bhí ann do na 1870idí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin airm nó gunna é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Muscaed

Muscaed|  |
| Cineál | single-shot firearm (en) , black powder gun (en) , smoothbore (en)  agus gunna béal-lódáilte  |

Arm tine trom, an t-arm cos-slua is tábhachtaí ó dheireadh an 17ú céad go dtí lár an 19ú céad, ceannasach i ré Napoléon. An cró mín béal-lódáilte, agus gá le cuid mhaith traenála len é a oibriú i gceart. Ní raibh sé cruinn, agus bhí gá le ranganna cruinnithe saighdiúirí lena scaoileadh i roiseanna ar ghearr-raon chun a bheith éifeachtach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Miodóg

🗡Miodóg|   |
| Sampla de | weapon type (en)  |
| Tréithe |
| Toisí | 25 () cm |

Miodóga Neoiliteacha Uachtair
Is éard is **miodóg** (nó **duirc**) ann ná scian le barr géar a bhí deartha nó gur féidir léi a bheith úsáidte mar uirlisí troda i gcomhair sáite. Téann dearadh na huirlise siar go dtí aimsir réamhstaire an duine, agus baineadh úsáid as miodóga ón tréimhse sin ar aghaidh go dtí an lá atá inniu ann i gcomhfhorrántais nó achrainn dlúth-chomhrac. D'úsáid go leor cultúr ársa miodóga maisithe chun críocha deasghnátha agus searmanais, treocht a lean go dtí na linne seo i bhfoirm sceana ealaíne. Caithfidh go ndeachaigh cruth sainiúil agus úsáid stairiúil na miodóige i gcion go mór ar shaol an duine ar an domhan.

Miodóg Mogólach ón India
## Féach freisin

* Claíomh
# Aberhonddu

| Aberhonddu |
| --- |
| Brecon (en) Aberhonddu (cy)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | an Bhreatain Bheag |
| Contaebhuirg na Breataine Bige | Powys |
| Comhphobal | Aberhonddu  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Lordship of Brecknock (en)  Brycheiniog  |
| Daonra |
| Iomlán | 8,250 (2011)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Afon Wysg agus Afon Honddu  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Glaochód | 01874  |
|  |

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Aberhonddu**, 53.8 km ó Caerdydd agus 230 ó Londain. Tá daonra 7,979 ann, agus tá 1,013 (12.7%) in ann Breatnais a labhairt.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |