Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# San Uinseann agus na Greanáidíní

| San Uinseann agus na Greanáidíní |
| --- |
| Saint Vincent and the Grenadines (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Saint Vincent Land so Beautiful*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Pax et Justitia» «Peace and Justice» «Мир и правосъдие» «Discover SVG» «Heddwch a Chyfiawnder»  |
| Ainmnithe in ómós | Vincent Saragossa agus pomagránait  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Kingstown  |
| Daonra |
| Iomlán | 109,897 (2017)  |
| • Dlús | 282.51 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | na Mion-Aintillí  |
| Achar dromchla | 389 km²  |
| Pointe is airde | La Soufrière (en)  (1,220 m)  |
| Pointe is ísle | Muir Chairib (0 m)  |
| Ar theorainn le | Veiniséala  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Saint Vincent (en)  agus West Indies Federation (en)   |
| Cruthú | 1979 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht bhunreachtúil  |
| Comhlacht reachtach | House of Assembly of Saint Vincent and the Grenadines (en)   |
| • Monarc Shan Uinseann agus na Greanáidíní  | Séarlas III (2022–)  |
| • Príomh-Aire San Uinseann agus na Greanáidíní  | Godwin Friday  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 872,226,064 $ (2021)  |
| Airgeadra | dollar na Cairibe Thoir  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−04:00 America/St\_Vincent (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .vc  |
| Glaochód | +1784  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911 agus 999  |
|  |
| Cód tíre | VC  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.vc  |

Tír is ea iad **San Uinseann agus na Greanáidíní** atá suite i Muir Chairib. Is é Kingstown an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.

## Féach freisin

* Na Mion-Aintillí

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Clónáil

Atáirgeann go leor orgánach, lena n-áirítear crainn chreathacha trí chlónáil.
Is éard is **clónáil** ann ná an próiseas le haghaidh aonán géinchomhionann a tháirgeadh d'orgánach, a d'fhéadfadh a bheith déanta go nádúrtha nó go saorga. Sa nádúr, táirgeann go leor orgánach clóin trí atáirgeadh éighnéasach. Sa bhiteicneolaíocht tagraíonn clónáil do phróiseas le haghaidh chlóin d'orgánaigh nó chóipeanna de chealla nó bhloghanna d'ADN a chruthú (clónáil mhóilíneach). Chomh maith le bitheolaíocht, tagraíonn an téarma d'ilchóipeanna de shaothair sna meáin dhigiteacha nó bogearraí a tháirgeadh.

B'é J. B. S. Haldane, a chéad cheap an téarma 'clone' sa Bhéarla. Tá sé díorthaithe ón fhochal Gréigise, κλών *klōn*, "craobhóg", a thagraíonn don phróiseas trína gcruthaítear planda nua as chraobhóg. Sa luibheolaíocht, d'úsáidtí an téarma **lusus** go traidisiúnta.

## Nótaí

## Tagairtí
# Fuilphlasma

Tá an t-antaithéachtach 'aigéad eitiléindé-aimínteatraicéiteach' nó AEAT san dá fheadán seo, ar chlé bhí am ag na cealla dearga socrú síos agus titim go bun an fheadáin ach ní raibh am ag na cealla dearga ar dheis socrú síos agus dá bhrí sin tá siad fós ar crochadh.
Is leacht buí san fhuil é **plasma fola** (nó **fuilphlasma**) ina mbíonn na cealla fola ar fad ar fuaidreamh de ghnáth. Cuimsíonn an plasma thart ar 55% de thoirt iomlán na fola.

Is éard is **fuilphlasma** ann ná sreabhán ionshoithíoch agus tá sé ina chuid den leacht eachtarcheallach (sreabháin uilig an choirp taobh amuigh de na cealla). Tá sé comhdhéanta d'uisce den chuid is mó uisce (93% de réir toirte) cé go mbíonn próitéiní tuaslagtha, glúcós, fachtóirí téachta fola, iainmhianraí, hormóin agus dé-ocsaíd charbóin (is é an plasma an mheán is mó le haghaidh táirgí eisfheartha a iompair.). Ullmhaítear plasma fola trí fheadán de lánfhuil úr antaithéachta a lártheifneoiriú go dtí dtiteann na cealla fola go bun an fheadáin. Doirtear an fhuilphlasma amach as ansin. Tá dlús de thart ar 1025 kg/m3, nó 1.025 kg / l ag plasma fola.
[[simple:Blood#Plasma
# Al-Ándalus

| Al-Ándalus |
| --- |
| الأندلس (ar)  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Wilaya of al-Andalus (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Teanga oifigiúil | an Araibis  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Hispania  |
| Díscaoileadh | 2 Eanáir 1492 |
| Eachtra thábhachtach | Ionradh na Moslamach Expulsion of Jews from Al-Andalus (en)  An Athghabháil Granada War (en)  Cath Granada  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

**Al Andalus** (Araibis: الأندلس) - San 8ú haois bhí chuid mhaith de Leithinis na hIbéire (711-718) cloíte ag na Múraigh ón Afraic Thuaidh. Bhí na gabháil seo mar chuid den forleathnú Impireacht Moslamach Umayyad. Bhí cheantair ó thuaidh a d'fhan neamhspleách, go ginearálta bhí siad sa réigiún Asturias, Navarra agus An Aragóin.

D'aithin riail Ioslai, Chríostaí agus Giúdaigh mar "daoine an leabhar", agus bhí cead acu a chleachtadh, ach bhí pionóis áirithe de bharr stádas. Bhí méid na daoine a thiontaigh reiligiún ag dul i méid.

Bhí easaontú i gcomhphobail na Moslamaigh sa tír. Ba muintir na Berber ón Aifric Thuaidh formhór an airm Moslamach agus bhí coimhlint idir iad féin agus na Arabaigh sa Meán Oirthir. Tar éis tamaill bhí daonra Múrach suite i cheantair áirithe, mar shampla Ghleann abhainn, cósta Valencia, agus réigiún sléibhtiúil Granada.

Bhí Córdoba, mar phríomhchathair an cailifeacht, agus ba í an chathair is mó, is saibhris, agus is sofaisticiúil in iarthair Eorpach Meánaoiseach. Bhí caidreamh iontach idir scoláire muslamach agus Giúdach leis an Eoraip de bharr an ghabháil seo, ach faoi am an 11ú haois scair an cailifeacht i ríocht beaga, agus bhí na stáit Críostaíodh in ann talamh a ghabháil dó féin agus a gcui chumhacht a daingnigh. Tháinig Moslamaigh eile, na Almoravigh agus na Almohadaigh, a rinne athaontú ar an ríocht Moslamach ach ní raibh siad in ann stop a chur le cumhacht agus láidreacht na stáit chríostaíodh.

## Féach freisin

* Ionradh na Moslamach

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Roger Bacon

Roger Bacon|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | *c.* 1220 Ilchester, England  |
| Bás | *c.* 1292 71/72 bliana d'aois Oxford, England, is cosúil  |
| Áit adhlactha | Church of Ss Edmund and Frideswide (Greyfriars Church) (en)   ﻿ / ﻿ St Ebbe's Church (en)   ﻿ / ﻿  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | Caitliceachas |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Ollscoil Oxford   |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Diagacht agus fealsúnacht nádúrtha |
| Gairm | fealsamh, aistritheoir, ailceimiceoir, cumadóir, matamaiticeoir, scríbhneoir, astralaí, ceoleolaí, teoiricí ceoil, fisiceoir, diagaire, manach  |
| Fostóir | Ollscoil Oxford  Ollscoil Pháras   |
| Gluaiseacht | Scolaíochas |
| Faoi thionchar | William Sherwood  |
| Ainm cleite | Doctor Mirabilis   |
| Teangacha | Laidin na meánaoise agus Meán-Bhéarla |
| Ord crábhaidh | Ord na mBráthar Mionúr |
| Saothar |
| **Saothar suntasach Summa Grammatica (en)
* Opus Minus
* Opus Tertium (en)
* (1267) Opus Majus
* (13 haois) De speculis comburentibus (en)
* (13 haois) De multiplicatione specierum (en)
* (13 haois) De influentiis agentium (en)
* (13 haois) Compendium studii theologiae (en)
* (13 haois) Compendium studii philosophiae (en)
* (13 haois) Greek grammar (en)
* (13 haois) Secretum secretorum (en)
 |
|

---

 |
|

---

    |

Fealsamh scolaíoch Sasanach Proinsiasach ar a dtugtar *an Dochtúir Iontach* ab ea **Roger Bacon** (c. 1214 – 1294). Spéis aige san eolaíocht nádúrtha, turgnaimh, breathnú díreach, agus an ailceimic. Chreid sé go bhfuil an eolaíocht comhlántach le creideamh. Scríobh sé *Opus Majus* (Príomhshaothar), *Opus Minor* (Mionsaothar) agus *Opus Tertium* (Tríú Saothar). Sa bhliain 1277 cháin an eaglais a chuid scríbhinní, agus cuireadh i bpríosún é go lá a bháis, beagnach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Cuinín

Cuinín|  |
| Spriocghalar | Baibéasóis, crampa agus Plasmodium falciparum malaria (en)  |
| Sonraí cliniciúla |
| Riosca le linn toirchis | Australian pregnancy category D (en)  agus US pregnancy category C (en)  |
| Grúpa cógaseolaíochta | Cinchonan-9-ol, 6'-methoxy-, (8alpha,9R)- (en) , quinidine (en)  agus epiquinine (en)  |
| Cód ATC | P01BC01 |
| Meán-dáileog marfach | 1.8 |
| Sonraí ceimiceacha agus fisiceacha |
| Foirmle | C20H24N2O2 |
| Mais mhóilíneach | 324.184 Da |
| Leáphointe | 177 °C |
| Aitheantóirí |
| Uimhir CAS | 130-95-0 |
| PubChem (SID) | 3034034 |
| IUPHAR/BPS | 2510 |
| DrugBank | DB00468 |
| ChemSpider | 84989 |
| UNII | A7V27PHC7A |
| KEGG | D08460 |
| ChEBI | 15854 |
| ChEMBL | CHEMBL170 |
| PDB liogann ID | QI9 |
| ECHA | 100.004.550 |

Druga a úsáidtear chun an mhaláire a sheachaint, agus uaireanta mar chóireáil uirthi. I láthair i gcoirt crann áirithe atá dúchasach do na hAindéis is a shaothraítear i Srí Lanca, an India is Iáva. Aonraíodh cuinín íon ón gcoirt seo den chéad uair i 1820, agus ba é an t-aon druga frithmhaláire go dtí na 1920idí. Ós rud é gur fhás frithsheasmhacht na mbaictéar i gcoinne na ndrugaí nua saorga, tá cuinín coitianta fós.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |