Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Santa Cruz de Tenerife

| Santa Cruz de Tenerife |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Spáinn |
| Comhphobal féinrialaitheach de chuid na Spáinne | na hOileáin Chanáracha |
| Cúige de chuid na Spáinne | Santa Cruz de Tenerife Province (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Santa Cruz de Tenerife Province (en)  na hOileáin Chanáracha  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Santa Cruz de Tenerife  |
| Daonra |
| Iomlán | 211,957 (2025)  |
| • Dlús | 1,407.79 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 150.56 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an tAigéan Atlantach  |
| Airde | 4 m  |
| Pointe is airde | Cruz de Taborno (en)   |
| Ar theorainn le | San Cristóbal de La Laguna El Rosario, Tenerife  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1833 |
| Saoire phoiblí | Carnival of Santa Cruz de Tenerife (en)   |
| Éarlamh | Naomh Séamus, mac Zeibidé  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Santa Cruz de Tenerife  | Patricia Hernández Gutiérrez  |
| Eacnamaíocht |
| Buiséad | 234,815,229 €  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 38001–38010  |
| Glaochód | 922  |
|  |
| INE code (en)  | 38038  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | santacruzdetenerife.es  |

Is príomhchathair oileán agus cúige Tenerife agus í **Santa Cruz** (nó *Santa Cruz de Tenerife*) agus í mar comh-phríomhchathair (le Las Palmas de Gran Canaria) chomhphobail fhéinrialaithe na nOileáin Chanáracha sa Spáinn. Tá 206,593 daoine ina gcónaí ann, ach leis mórcheantar uirbeach san áireamh tá 507,306 daoine ann. Is í an dara chathair is mó ar na hoileáin agus tá beagnach leath den oileáin ina gcónaí ann nó mórthimpeall air.

Tá Santa Cruz lonnaithe in oirthuaisceart Tenerife, 210 ciliméadar ó chósta na hAfraice. Tá sé 1,300 ciliméadar ón bpóinte is cóngaraí sa Spáinn. Idir an bhliain 1833 agus 1927 bhí Santa Cruz de Tenerife an t-aon príomhchathair ach sa bhliain 1927 ordaíodh go roinnfear na hoileáin idir an dá príomhchathair mar atá sé fós inniu. Is port tábhachtach é chomh maith mar mol lárnach cumarsáide idir an Eoraip, An Afraic agus Críocha Mheiriceá agus neart long chrúsála ag stopadh ansin le turasóirí ó thíortha éagsúla.

Tá clú agus cáil ar an bhféile sráide atá sa chathair gach Feabhra.

Sa bhliain 2012, chuir an nuachtáin *The Guardian* Santa Cruz de Tenerife ar liosta na cúig áiteanna is fearr ar domhain le bheith ina gcónaí iontu. Tá 82% de bhardas Santa Cruz mar limistéar nádúrtha de bharr Páirc Tuaithe Anaga, sé sin an tríú bardas sa SPáínn de réir achar nádúrtha i ndiaidh Cuenca (87%) agus Cáceres (83%).

## Áiteanna spéisiúla

* Auditorio de Tenerife
* Plaza de España (*Plaza na Spáinne*)
* Parque García Sanabria

## Naisc sheachtracha

* Santa Cruz de Tenerife, Suíomh Oifigiúil

## Tagairtí
# Łódź

| Łódź |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Mana | «Ex navicula navis» «Z łódeczki łódź»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Pholainn |
| Voivodeship of Poland (en)  | Łódź Voivodeship (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | LeathnaighŁódź Voivodeship (en)  Łódź Voivodeship (en)  Łódź Voivodeship (en)  Lodz Uezd (en)  Rialtas Ginearálta na Polainne Contae Łódź East Łódzkie Voivodeship (en)   |
| Daonra |
| Iomlán | 648,711 (2024)  |
| • Dlús | 2,212.14 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 293.25 km²  |
| Airde | 219 m  |
| Ar theorainn le | LeathnaighContae Zgierz Contae Łódź East Contae Pabianice  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 29 Iúil 1423 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Hanna Zdanowska (2010–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 90-001–94-413  |
| Glaochód | 42  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | uml.lodz.pl  |
|

---

 |

Is í **Łódź** (fuaimniú: ‹bhúits›) an tríú cathair is mó sa Pholainn. Lonnaithe sa chuid lárnach den tír, tá daonra de 698,688 (2016) aici. Is í príomhchathair an réigiúin (Województwo) Łódź í, agus tá sí thart ar 135 ciliméadar siar ó dheas ó Vársá.  Sampla d'armas labhartha (Béarla: Canting arms) is ea armas na cathrach: a thaispeánann bád. Tagraíonn sé d'ainm na cathrach a aistríonn go litriúil mar "bád."

Bhí Łódź uair amháin ina lonnaíocht bheag, a chéad tháinig i láthair sna taifid scríofa thart ar 1332. Go luath sa 15ú haois deonaíodh stádas cathrach uirthi, ach d'fhan sí sách beag agus ina bhaile neamhshubstaintiúil. Ba réadmhaoin de chuid easpaigh agus cléir Chuiavia í, go dtí deireadh an 18ú haois, nuair a d'ionghabh an Phrúis Łódź, mar thoradh ar dhara críochdheighilt na Polainne. Tar éis cliseadh  Diúcacht neamhspleách Vársá, d'éirigh an chathair ina chuid de Chomhdháil an Pholainn, cliant-stát de chuid Impireacht na Rúise. B'é ansin gur bhain Łódź borradh mór amach, ar an tionscal éadaigh agus ar an daonra mar gheall ar insreabhadh na n-imirceach, ach go háirithe Gearmánaigh agus Giúdaigh. Ó shin i leith, bhí an chathair ag streachailt le go leor deacrachtaí, a leithéid agus ilnáisiúnachas agus neamhionannas sóisialta, a bhí doiciméadaithe go gléineach san úrscéal An Tír Tairngire*,* scríofa ag an Pólannach. an t-údar Władysław Reymont, a bhain Duais Nobel amach. Bíonn an codarsnacht mór seo le feiceáil ar ailtireacht na cathrach, áit ina mbíonn árais sócúlacha agus monarchana deargbhríceach agus seantithe tionóntáin taobh le chéile.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin Pholainn é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Rige ola

Rige ola amach ó chósta na Brasaíle
Is ardán é **rige ola** a shuitear os cionn foinse ola amuigh sa bhfarraige chun an deiric, na fearais druileála, is an fhoireann a iompar.

rige ola sa Mhuir Thuaidh
Tugtar *seaicéad* ar an túr ard a thógtar ar an talamh thirim is a tharraingítear amach ar théad, ina luí ar a thaobh, don ionad cuí roimh é a chur ina sheasamh.

In uisce tanaí seasann an seaicéad ar bháirse a tharraingítear don ionad agus a chuirtear go tóin poill ansin le bun daingean a chur faoin túr. In uisce domhain cuirtear cosa fosaithe ar an ngrinneall, agus greamaitear go docht ansin é le pionnaí cruaiche.

Tá rigí géilliúla ann freisin a bhíonn in ann luascadh rud beag ach greamaithe leis an ngrinneall le teanntáin. Béalmhír fhíorchrua diamaint nó tungstain a úsáidtear chun druileáil trí na carraigeacha don ola faoina mbun. Bíonn an bhéalmhír ar dheireadh píobáin fhada a dtugtar *an sreangán druileála* air.

Ina fhochodanna a bhíonn sé seo, gach ceann 9 m ar fhad. Caidéalaítear láib ar leith de cheimiceáin is uisce síos an sreangán, agus súnn an sreangán an smiotadh carraige suas amach as an bpoll síos don ola.

Coinníonn an láib an bhéalmhír fuaraithe freisin. Ach an bhéalmhír a stiúradh, is féidir le rige suas le 40 tobar a dhruileáil ag uillinneacha éagsúla chun teacht ar a thuilleadh ola.

## Féach freisin

* Piper Alpha (1988)

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 31 Eanáir

Is é an **31 Eanáir** an 31ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 334 lá fágtha sa bhliain nó 335 i mbliain bhisigh.

## Féilte

* La Fhéile Naomh John Bosco
* Nárú: Lá na Saoirse

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1797 — Franz Schubert, cumadóir ceoil (b.1828)
* 1881 — Irving Langmuir, ceimicí Meiriceánach (b. 1957)
* 1886 — Fionán Mac Cártha, file Éireannach (b. 1953)
* 1891 — Michael Coleman, ceoltóir Éireannach (b. 1945)
* 1892 — Eddie Cantor, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach (b. 1964)
* 1898 — Mary Ryan, polaiteoir Éireannach (b. 1981)
* 1900 — Martin Ryan, polaiteoir Éireannach (b. 1943)
* 1902 — Tallulah Bankhead, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1968)
* 1910 — Giorgio Perlasca, fear gnó ón Iodáil (b.1992)
* 1914 — Jersey Joe Walcott, dornálaí Meiriceánach (b. 1994)
* 1915 — Thomas Merton, manach agus scríbhneoir (b.1968)
* 1923 — Norman Mailer, scríbhneoir Meiriceánach (b. 2007)
* 1929 — Jean Simmons, ban-aisteoir Briotanach-Meiriceánach (b. 2010)
* 1935 — Kenzaburo Ōe, údar Seapánach (b. 2023)
* 1938 — Beatrix na hÍsiltíre
* 1941 — Eugène Terre'Blanche, náisiúnaí Afracánach agus forchiníoch geal (b. 2010)
* 1941 — Jessica Walter,ban-aisteoir Meiriceánach (b. 2021)
* 1956 — Johnny Rotten, ceoltóir Sasanach
* 1959 — Anthony LaPaglia, aisteoir Astrálach
* 1968 — Chris Gascoyne, aisteoir Sasanach
* 1971 — Gábor Kósa, staraí Ungárach ar chúrsaí creidimh
* 1971 — Mark Geary, amhránaí Éireannach
* 1971 — Patrick Kielty, fuirseoir Éireannach
* 1973 — Portia de Rossi, ban-aisteoir Astrálach
* 1979 — Felix Sturm, dornálaí Gearmánach
* 1980 — Gary Doherty, imreoir sacair
* 1980 — James Adomian, fuirseoir Meiriceánach
* 1981 — Justin Timberlake, amhránaí
* 1984 — Killian Brennan, peileadóir Éireannach
* 1985 — Séamas Mac Giolla Phádraig, iománaí Éireannach
* 1986 — Pauline Parmentier, imreoir leadóige Francach
* 1987 — Victor Ortiz, dornálaí Meiriceánach
* 1992 — Giulia Dotta, damhsóir agus cóiréagrafaí Iodálach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 632 — Naomh Aodhán (r. timpeall 558)
* 1606 — Guy Fawkes, Míleatach Caitliceach Sasanach (r. 1570)
* 1788 — Séarlas Éadbhard Stiúbhart, "Séarlas III" de réir na Seacaibíteach (r.1720)
* 1888 — Naomh John Bosco (r. 1815)
* 1933 — John Galsworthy, 65, úrscéalaí (r.1867)
* 1936 — David Patrick Moran, iriseoir agus gníomhaí Éireannach (r. 1869)
* 2006 — Ruairí Brugha, polaiteoir Éireannach (r.1917)
* 2012 — Peadar Maher, polaiteoir Éireannach (r. 1924)
* 2016 — Terry Wogan, chraoltóir agus láithreoir teilifíse Éireannach (r. 1938)

## Tarluithe eile

* 1913 - Bunaíodh an UVF.
* 1928 - Díbríodh Leon Trotscaí go hAlma-Ata
* 1990 - Osclaíodh an chéad McDonald's i Moscó sa Rúis.
* 2001 - San Ísiltír, chiontaigh cúirt Albanach Abdelbaset al-Megrahi mar a pháirt sa bhuamáil d'Eitilt Pan Am 103. Éigiontaíodh Libiach eile.
* 2020 - Breatimeacht: d'fhág An Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach
# An Namaib

| An Namaib |
| --- |
| Republic of Namibia (en) Republiek van Namibië (af) Republik Namibia (de)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Namibia, Land of the Brave*  |
|

---

 |
| Mana | «Unity, Liberty, Justice» «Endless horizons» «Undod, Rhyddid, Cyfiawnder»  |
| Ainmnithe in ómós | Fásach Namib  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Windhoek  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,533,794 (2017)  |
| • Dlús | 3.07 hab./km² |
| Déamainm | Namabach  |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Deisceart na hAfraice dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh (–2018)  |
| Achar dromchla | 825,615 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an tAigéan Atlantach  |
| Pointe is airde | Brandberg (en)  (2,573 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Atlantach (0 m)  |
| Ar theorainn le | Angóla an Bhotsuáin an tSaimbia an Afraic Theas  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | an Afraic Thiar Theas  |
| Cruthú | 1990 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na Namaibe  |
| Comhlacht reachtach | Parlaimint na Namaibe  |
| • Uachtarán Phoblacht na Namaibe  | Sam Nujoma (1990–2005)  |
| • Príomh-Aire na Namaibe  | Elijah Ngurare (2025–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 12,446,290,855 $ (2021)  |
| Airgeadra | dollar na Namaibe  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+02:00 Africa/Windhoek (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .na  |
| Glaochód | +264  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112 agus 10111  |
|  |
| Cód tíre | NA  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.na  |

Is tír san Afraic í **an Namaib**. Is í Windhoek an phríomhchathair.

## Stair

Ba coilíneacht de chuid na Gearmáine í an Afraic Thiar Theas sa 19ú haois.

Ar 18 Eanáir 1904 thosaigh Éirí Amach na Herero i gcoinne na nGearmánach san Afraic Thiar Theas. Cuireadh faoi chois é go cruálach, gan trócaire. Dúradh gurb é seo an chéad uileloscadh den fichiú haois agus go raibh tionchar ag an eachtra seo ar na Naitsithe.

tirim agus te
Bhain An Namaib a neamhspleáchas amach ón Afraic Theas sa bhliain 1990, agus is ceann de na tíortha is óige ar domhan í.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bourgeoisie

An tIasachtóir airgid agus a bhean chéile
Aicme shóisialta atá sainmhínithe go socheolaíochta é **an bourgeoisie**, atá comhionann leis an mheánaicme nó leis an mheánaicme uachtarach. Déantar idirdhealú idir iad agus an phrólatáireacht (nó an chosmhuintir) de bharr a saibhreas coibhneasta, agus a gcaipiteal cultúrtha agus airgeadais. Roinntear é uaireanta ina mion (*petite*), meán (*moyenne*), mór (*grande*), uachtair (*haute*), agus ársa (*ancienne*) bourgeoisie, (i dteannta a chéile tugtar “an bourgeoisie” orthu).

Bíonn an bourgeoisie, sa chiall bhunaidh, bainteach go dlúth le cathracha a bheith ann, agus aithnítear é mar sin de réir a chairteacha uirbeacha (m.sh. cairteacha bardasach, pribhléidí baile, dlí baile na Gearmáine), agus mar sin ní raibh aon bourgeoisie eile ann seachas saoránaigh na gcathracha. Tháinig tuathánaigh faoi chóras dlí eile.

San fhealsúnacht Mharxach, is é an bourgeoisie an aicme sóisialta a tháinig chun bheith ina n-úinéirí ar na modhanna táirgthe le linn an tionsclaithe chomhaimseartha chun a bhforlámhas eacnamaíoch a chinntiú sa tsochaí.

Thug Joseph Schumpeter faoi deara ghnéithe nua a ionchorprú san bhourgeoisie, sé sin fiontraithe a ghlac rioscaí chun nuálaíocht a thabhairt do thionscail agus don gheilleagar trí phróisis ar a dtugtar 'díothú cruthaitheach', mar fhórsa tiomána an innill chaipitlíoch.

## Sanasaíocht

Tháinig an focal Fraincise Nua-Aimseartha *bourgeois* ón tSean-Fhraincis *burgeis* (cathair faoi bhallaí), a dhíorthaigh ó *bourg* (baile margaidh), ó sheanteanga na bhFranc *burg* (baile).

## Tagairtí