Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ciorróis

Ciorróis|  |
|   |
| Cineál | galar ae, ciorróis agus galar  |
| Speisialtacht leighis | gaistreintreolaíocht agus heipiteolaíocht  |
| Cóireáil chliniciúil |
| Scrúduithe | bithóipse ae, tástáil fola, scanadh ultrafhuaime agus tomagrafaíocht ríomhairithe X-ghathach  |
| Cóireáil | liver transplantation (en)   |
|  **Cógais**bumetanide (en) , furosemide (en) , ethacrynic acid (en) , torasemide (en) , ethacrynate sodium (en) , rifaximin (en) , ledipasvir/sofosbuvir (en) , obeticholic acid (en) , sofosbuvir (en) , peginterferon alfa-2b (en) , boceprevir (en) , tolvaptan (en) , daclatasvir (en) , ribavirin (en) , adefovir (en) , peginterferon alfa-2a (en) , simeprevir (en)  agus entecavir hydrate (en)   |
| Pataigineas |
| Suíomh | ae  |
| Cúis ghéiniteach | TSBP1 agus BTNL2  |
| Buaileann sé | duine  |
| Cúis | alcólachas, heipitíteas, Indian childhood cirrhosis (en) , autoimmune hepatitis (en) , primary sclerosing cholangitis (en) , Haemacrómatóis cineál 1 agus Wilson disease (en)   |
| Éifeacht | ailse an ae agus cliseadh ae  |
| Aicmiú |
| ICD-11 | DB93.1  |
| ICD-10 | K74.60  |
| ICD-9 | 571  |
| Acmhainní seachtracha |
| DiseasesDB | 2729  |
| MedlinePlus | 000255  |
| eMedicine | 185856 agus 366426  |
| Patient UK | cirrhosis-pro  |
| MeSH | D008103  |
| UMLS CUI | C0023890 agus C0239946  |
| DOID | DOID:5082  |

Is éard is **ciorróis** ann, ar a dtugtar **ciorróis ae**, **ciorróis heipiteach**, agus **galar ainsealach ae deireadhchéime**, ná neamhord ainsealach meathlúcháin san ae, ina milltear cealla an ae, agus a dtagann fíocháin cholmnacha (fiobróis) ina ndiaidh. Má leanann an aicíd ar aghaidh, teipeann an t-ae le buíochán, rith fola, bailiú sreabháin i gcuas an pheireatóinéim sa bholg, agus i ndeireadh báire cóma is bás.

## Comharthaí agus siomptóim

Is é an chúis is coitinne leis ól fada leanúnach iomarcach alcóil. Ach is féidir go dtarlóidh sí mar thoradh ar neamhord uath-imdhíonachta, príomhchiorróis dhomlasach, bac sa chomhchonair dhomlasach (le calcalais domlais, mar shampla), nó ionfhabhtú víreasach (le heipitíteas B nó C, mar shampla).

Is féidir le haemacrómatóis oidhreachtúil bheith mar chúis le fadhbanna tromchúiseacha sláinte, ciorróis mar shampla.

Taispeánann taighde go bhfuil cealla faoi leith – gaschealla ina bhfuil neart teiliméaráise – san ae agus má chailltear iad nach mbeidh an t-ae in ann é féin a athnuachan ná feidhmiú i gceart.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin galar é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Rúsc

Rúsc
Sa ghnáthchiall, is éard is **rúsc** (nó **coirt**) ann ná an t-ábhar righin a chumhdaíonn an taobh amuigh de chrann, clúdach seachtrach cosanta garbh a bhíonn ar na crainn, agus ar phlandaí adhmadacha eile.

Le bheith beacht, cuimsíonn sí fíocháin eile inmheánacha, an corc is an fhlóéim.

De réir mar a fhásann an crann síneann an choirt, scoilteann sí, déanann calóga, scamhann i bpatrúin dhifriúla ar leith, agus fásann coirt nua ina hionad ó na cisil inmheánacha caimbiam.

*Rùsg* a deirtear i nGaeilge na hAlban.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Fisiceoir

Fisiceoir|  |
| Cineál fostaíochta | physical scientist (en)  agus eolaí |
| Réimse oibre | fisic |

Fisiceoir
Is é is **fisiceoir** ann ná eolaí a dhéanann staidéar ar an bhfisic. Déannann fisiceoir staidéar ar réimse mór ag baint le dalaí fisiciúla le réise thar gach saghas scála: ó cáithnín fo-adamhach as a dhéantar gach saghas damhna, go dtí iompair an cruinne mar an t-iomlán.

## Fisiceoirí cáiliúla

* André-Marie Ampère
* Airciméidéas
* Henri Becquerel
* Niels Bohr
* Robert Boyle
* Pierre Curie
* Marie Curie
* Christian Doppler
* Albert Einstein
* Daniel Gabriel Fahrenheit
* Benjamin Franklin
* Galileo Galilei
* Stephen Hawking
* Ernst Mach
* Guglielmo Marconi
* Albert Abraham Michelson
* Robert Millikan
* Isaac Newton
* Georg Ohm
* Blaise Pascal
* Max Planck
* Erwin Schrödinger
* James Watt

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
# Leathré

Leathré|   |

Is é is **leathré** ann ná an t-am a thógann sé meath radaighníomhach a theacht ar adamh as gach beirt de núiclíd áirithe.

Tagann an meath ar an núiclíd go heaspónantúil. Taispeánann an tábla ar dheis an dóigh a dtéann an núiclíd i laghad i dtéarmaí leathré.

| Uimhir na leathréanna caite | codán fágtha | I bhfoirm chumhacht an dó  |
| --- | --- | --- |
| 0 | 1/1 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| 1 | 1/2 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| 2 | 1/4 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| 3 | 1/8 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |
| 4 | 1/16 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |
| 5 | 1/32 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  |
| 6 | 1/64 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  |
| 7 | 1/128 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  |
| ... | ... |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_18  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_20  |

Nuair atá meath easpónantúil i gceist, is féidir a thaispeáint go bhfuil an leathré WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 ag cloí leis an gcoibhneas seo:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
ina gciallaíonn

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 logartam nádúrtha an 2, agus
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 meath-thairiseach, tairiseach deimhneach a úsáidtear le cur síos a thabhairt ar an meath easpónantúil.

De réir an choibhnis seo leanas, tá baint ag an leathré leis an meán-saolré τ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_30

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin bhfisic é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Tréimhse fhithiseach

Is éard atá i gceist leis an **tréimhse fhithiseach** ná an meánam a thógann sé ar phláinéad filleadh ar an ionad céanna i leith an Domhain ina fhithis. Maidir leis an nGealach, 29.53 lá, an t-eatramh ama idir dá ghealach úra leanúnacha.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |