Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Grianstad

Grianstad|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Cineál | Ócáid bhliantúil, imeacht neamhaí agus maxima and minima (en)   |
| Lá | June solstice (en)  December solstice (en)   |
|  |

Dáta agus am UTC de chuid na
 grianstadanna agus cónochta in aice láimhe
Aird: Ní mór an teimpléad a nuashonrú!| bliain | Cónochta na Márta | Grianstadanna an Mheithimh | Cónochta na Meán Fómhar | Grianstadanna na Nollag |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| lá | am | lá | am | lá | am | lá | am |
| 2010 | 20 | 17:32 | 21 | 11:28 | 23 | 03:09 | 21 | 23:38 |
| 2011 | 20 | 23:21 | 21 | 17:16 | 23 | 09:04 | 22 | 05:30 |
| 2012 | 20 | 05:14 | 20 | 23:09 | 22 | 14:49 | 21 | 11:11 |
| 2013 | 20 | 11:02 | 21 | 05:04 | 22 | 20:44 | 21 | 17:11 |
| 2014 | 20 | 16:57 | 21 | 10:51 | 23 | 02:29 | 21 | 23:03 |
| 2015 | 20 | 22:45 | 21 | 16:38 | 23 | 08:20 | 22 | 04:48 |
| 2016 | 20 | 04:30 | 20 | 22:34 | 22 | 14:21 | 21 | 10:44 |
| 2017 | 20 | 10:28 | 21 | 04:24 | 22 | 20:02 | 21 | 16:28 |
| 2018 | 20 | 16:15 | 21 | 10:07 | 23 | 01:54 | 21 | 22:23 |
| 2019 | 20 | 21:58 | 21 | 15:54 | 23 | 07:50 | 22 | 04:19 |
| 2020 | 20 | 03:50 | 20 | 21:44 | 22 | 13:31 | 21 | 10:02 |
| 2021 | 20 | 09:37 | 21 | 03:32 | 22 | 19:21 | 21 | 15:59 |
| 2022 | 20 | 15:33 | 21 | 09:14 | 23 | 01:04 | 21 | 21:48 |
| 2023 | 20 | 21:24 | 21 | 14:58 | 23 | 06:50 | 22 | 03:27 |
| 2024 | 20 | 03:06 | 20 | 20:51 | 22 | 12:44 | 21 | 09:21 |
| 2025 | 20 | 09:01 | 21 | 02:42 | 22 | 18:19 | 21 | 15:03 |
| 2026 | 20 | 14:46 | 21 | 08:24 | 23 | 00:06 | 21 | 20:50 |

An uair den bhliain is faide an lá is ea **grianstad an tsamhraidh**, nó is faide an oíche (**grianstad an gheimhridh**).

An dá lá den bhliain a soilsíonn an ghrian

* níos faide (grianstad samhraidh sa leathsféar thuaidh, timpeall 21 Meitheamh) nó
* níos giorra (grianstad geimhridh sa leathsféar thuaidh, timpeall 22 Nollaig),

ná aon lá eile i rith na bliana.

Grianstad samhraidh
Ar an dá lá, bíonn an ghrian ag foircinn thuaidh is theas a haistir dhealraithigh sa spéir. De bhrí go bhfuil ais an domhain claonta le plána a fhithise timpeall na gréine a tharlaíonn na grianstadanna.

Sa leathsféar theas, is ar 21 Meitheamh a bhíonn an grianstad samhraidh agus an grianstad geimhridh ar 22 Nollaig.

Ag grianstad an tsamhraidh, bíonn an ghrian díreach os cionn na trópaice thuaidh, ag dul isteach faoi chomhartha stoidiacach an Phortáin (mar an gcéanna, maidir leis an trópaic theas, ag grianstad an tsamhraidh ó dheas, agus an gheimhridh ó thuaidh).

## Féach freisin

* Grianstadanna

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin bhfisic é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Gealacha Iúpatair

Íomhá de ghealacha Galileo: is iad Io, Europa, Ganymede, agus Callisto.
Glactar leis go bhfuil, ar a laghad, trí cinn agus trí scór de **ghealacha ag Iúpatar**. Ba é Galileo Galilei a tháinig ar an gceithre cinn is mó acu, mar atá, Io, Europa, Ganymede, agus Callisto, nó Gealacha Galileo. Ó shin i leith, áfach, fuair na réalteolaithe amach faoina lán eile. Is gnách iad a aicmiú ina ngrúpaí mar seo:

* grúpa Amalthea, is é sin, na cinn a bhíonn ag timpeallú Iúpatair taobh istigh d'fhithisí Ghealacha Galileo. Is iad Amailtia, Adrastea, Thebe agus Metis na gealacha sa ghrúpa seo.

* gealacha Galileo, is é sin, na gealacha móra téagartha, Io, Europa, Ganymede, agus Callisto.

* na satailítí mírialta, is é sin, na satailítí beaga a thimpeallaíonn Iúpatar ar fhithisí fadaithe taobh amuigh de ghealacha Galileo. Is iad seo an grúpa is mó acu.

## Liosta

Tá 69 ngealach ag Iúpatar (52 cheann a bhfuil ainmneacha orthu).

1. Metis
2. Adrastea
3. Amailtia
4. Thebe
5. Io
6. Europa
7. Ganymede
8. Callisto
9. Themisto
10. Leda
11. Himalia
12. Lysithea
13. Elara
14. Dia
15. Carpo
16. S/2003 J 12
17. Euporie
18. S/2003 J 3
19. S/2003 J 18
20. S/2011 J 1
21. S/2010 J 2
22. Thelxinoe
23. Euanthe
24. Helike
25. Orthosie
26. S/2016 J 1
27. Iocaste
28. S/2003 J 16
29. Praxidike
30. Harpalyke
31. Mneme
32. Hermippe
33. Thyone
34. Ananke
35. Herse
36. Aitne
37. Kale
38. Taygete
39. S/2003 J 19
40. Chaldene
41. S/2003 J 15
42. S/2003 J 10
43. S/2003 J 23
44. Erinome
45. Aoede
46. Kallichore
47. Kalyke
48. Carme
49. Callirrhoe
50. Eurydome
51. S/2011 J 2
52. Pasithee
53. S/2010 J 1
54. Kore
55. Cyllene
56. Eukelade
57. S/2017 J 1
58. S/2003 J 4
59. Pasiphae
60. Hegemone
61. Arche
62. Isonoe
63. S/2003 J 9
64. S/2003 J 5
65. Sinope
66. Sponde
67. Autonoe
68. Megaclite
69. S/2003 J 2

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol réalteolaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ceann Stáit

2009, Cuimhneachán D-Day, Caen
Is éard is **ceann stáit** ná an duine poiblí a léiríonn aontacht agus ina dhlisteanacht an stáit go hoifigiúil. Ag brath ar fhoirm rialtais na tíre agus scaradh cumhachtaí, féadfaidh an ceann stáit a bheith ina cheann searmanais nó i gcomhthráth in cheann rialtais agus níos mó.

## Tagairtí
# Plasma (fisic)

Sa bhfisic, an 4ú staid damhna ar sreabhán ian is leictreon saor é, cumtha mar shampla trí ghás a théamh go dtí teocht an-ard. Bíonn fórsaí láidre leictreacha idir na cáithníní ann. Bíonn plasma taobh istigh de lampa feadáin fhluairisigh, agus i gcroíleacán na Gréine is na réaltaí eile. Baineann an phlasma-fhisic le staidéar na bplasmaí. Scéim ollmhór taighde is forbartha atá ar siúl sna Stáit Aontaithe, an Eoraip is dtíortha eile ar phlasmaí is ea an iarracht chun fuinneamh leictreach a ghiniúint trí chomhleá núicleach. In iarracht amháin, sáinnítear plasma áirithe i réimse maighnéadach i bhfoirm taoschnó, agus is é átá i gceist an plasma sin a théamh ar mhodh leictreach chun teochtaí arda ag a dtarlóidh an comhleá faoi stiúir.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |