Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Réamhstair

Réamhstair|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Cineál | am tréimhse stairiúil tréimhsiú historiographical concept (en)   |
| an Chianaois  → |
| Meán cumarsáide |
|  |
|  |

Sainíonn an téarma **réamhstair** an tréimhse ama ag tosú le teacht i láthair an chéad duine daonna agus dar críoch le haireagán na scríbhneoireachta. Toisc nach ann do dhoiciméid scríofa gur féidir linn a úsáid chun staidéar a dhéanamh ar a mhodhanna maireachtála, úsáidtear iarsmaí nó taisí daoine. Samplaí: corp an duine féin, uirlisí fiaigh, pictiúir, deilbh, srl.
B'é an seandálaí Paul Tournal a chum an téarma *Ante-historique* i dtosach báire, agus é ag déanamh cur síos ar na pluaiseanna a d'aimsigh sé i ndeisceart na Fraince.

Deirtear gur thosaigh an stair leis an chéad scríbhinn a bhfuil eolas againn air, as an Mheaspatáim, beagáinín roimh 3000 RC.

Tá an tréimhse seo an-leathan agus roinntear é go traidisiúnta i dtrí aimsir neamhchothrom:

* An Chlochaois
	+ An tSean-Chlochaois (Pailéiliteach)
	+ An Meán-Chlochaois (Méisiliteach)
	+ An Nua-Chlochaois (Neoiliteach)
* An Chré-umhaois
* An Iarannaois - roinntear é ina dhá thréimhse ainmnithe as dhá láthair de chuid na gCeilteach
	+ Cultúr Hallstat
	+ Cultúr La Tène

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **An Réamhstair** |  |  |
|
An Chlochaois |
An Chré-umhaois |
An Iarannaois |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol na staire é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Naomh Tomás

Naomh Tomás|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 1 haois An Ghailíl  |
| Bás | 3 Iúil 72 Mylapore  |
| Siocair bháis | Pionós an bháis |
| Áit adhlactha | San Thome Basilica (en)    |
|  |
|  |
| An Dá Aspal Déag |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | An Chríostaíocht |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | misinéir, An Dá Aspal Déag  |
| Mac/iníon léinn de chuid | Íosa Críost |
| Teangacha | An tSean-Ghréigis |
| Ardú |
| * naomh
* naomh Caitliceach
 |
| Lá féile | 3 Iúil an Eaglais Chaitliceach Rómhánach 6 Deireadh Fómhair Ceartchreidmheachas  |
| Croineolaíocht |
|  |
|  | Tomás an amhrais  |
|  |

Duine den Dáréag Aspal Íosa ba ea **Naomh Tomás**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi chreideamh é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Seitheadóireacht

Seitheadóireacht
Is an ealaín craicne ainmhithe a ullmhú, stuáil, agus gléasadh le haghaidh cuma beo a chur orthu í **seitheadóireacht**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Tollánú candamach

Airí ar leith córais chandamaigh, ina mbíonn dóchúlacht áirithe go bhfuil cáithníní dá chuid taobh amuigh dá theorainneacha. Is é sin, is féidir leo treá trí bhaic a mbeifeá ag súil leis go dteorannódh siad iad dá mba bhaic chlasaiceacha iad. Tagann an t-airí seo ó nádúr tonnach is tonnfheidhmeanna na gcóras candamach. Léiríonn alfa-mheath, an leictreonmhicreascóp tollánach, agus comhchumar Josephson tollánú candamach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Córas héilealárnach na gréine

Córas héilealárnach na Gréine
An fíoras go dtimpeallaíonn an domhan (is na pláinéid eile) an ghrian, ní hionann is an seanchreideamh go raibh an domhan fosaithe i lár na cruinne. Nicolaus Copernicus a chuir i gcás den chéad uair gurb amhlaidh a bhí, sa 16ú céad, agus ba é Galileo Galilei a chruthaigh é le ceann de na chéad teileascóip dá ndearnadh. Rinne Johannes Kepler grinnithe Galileo a fheabhsú, ag cruthú gur fithis éilipseach atá ag an domhan thart ar an ngrian.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |