Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Beatrix Potter

Beatrix Potter|  (1913)  |
| Beathaisnéis |
| Breith | (en) Helen Beatrix Potter  28 Iúil 1866 Brompton Thiar, England  |
| Bás | 22 Nollaig 1943 77 bliana d'aois Near Sawrey, England  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Niúmóine) |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | rialachas  (1905–1913)  |
| Áit chónaithe | Sasana |
| Teanga dhúchais | Béarla |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | caomhantóir (1902–1943), maisitheoir eolaíochta, luibheolaí, úrscéalaí, scríbhneoir, míceolaí, péintéir, scríbhneoir litríocht pháistí, maisitheoir, ealaíontóir  |
| Tréimhse oibre | 1886 –  1942 |
| Seánra | Síscéal |
| Faoi thionchar | Randolph Caldecott  |
| Teangacha | Béarla |
| Saothar |
| **Saothar suntasach Peter Rabbit (en) ../... 27+
 |
| Suíomh a chartlainne | * Free Library of Philadelphia (en)  [ RBD/BP]
* Músaem Victoria agus Albert [ BP]
 |
| Teaghlach |
| Céile | William Heelis (1913–)  |
| Páirtí | Norman Warne   |
| Athair | Rupert William Potter  agus Helen Leech |
| Siblín | (Walter) Bertram Potter |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | peterrabbit.com  |
|

---

    |

Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Brompton Thiar, Londain ab ea **Helen Beatrix Potter** (28 Iúil 1866 – 22 Nollaig 1943).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi dhuine Sasanach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ealaíontóir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi scríbhneoir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Cluas

Cluas|  |
| Cuid de | ceann |
| Aitheantóirí |
| MeSH | D004423 |
| TA | A01.1.00.005 A15.3.00.001 |
| FMA | 52780 : il-aiseach – ordlathach |
| Acmhainní seachtracha |
| Gray | p.1029 |
| Téarmaíocht anatamaíoch |

Orgán a bhaineann leis an éisteacht, agus i mamaigh, leis an gcothrom is ea **an chluas**. I mamaigh, de ghnáth déantar cur síos ar an gcluas mar thrí chuid - an chluas sheachtrach, an chluas láir, agus an chluas inmheánach. Is éard atá sa chluas seachtrach ná an cluaisín agus an chanáil éisteachta. Ós rud é gurb í an chluas seachtrach an t-aon chuid den chluas atá le feiceáil i bhformhór na n-ainmhithe, is minic a thagraíonn an focal "cluas" don chuid sheachtrach amháin. Cuimsíonn an chluas lár an cuas tiompánach agus na trí cnámhóg cluaise. Suíonn an chluas istigh sa lúbra cnámhach, agus tá struchtúir ann atá lárnach do roinnt céadfaí: na canálacha leathchiorclach, a chuireann cothrom agus súil rianaithe ar chumas le linn gluaiseachta; an t-uitrím agus an sacaín, a chumasaíonn an cothrom le linn stad; agus an cochla, a chuireann ar chumas an duine éisteacht. Cuirtear cluasa na veirteabrach go siméadrach ar gach taobh den cheann, socrú a chuidíonn le logánú fuaime.

## An chluas sheachtrach

Tagann na fuaimthonnta tríd an duillín agus tríd an gcanáil sheachtrach chloisteála. Buaileann siad tiompán na cluaise, agus critheann sé i bpas le brú na fuaime.

## An chluas láir

Tá trí chnámhóg sa chluas láir agus iad ceangailte lena chéile: an casúirín a ghluaiseann i dtiúin le tiompán na cluaise; an inneoin agus an stíoróipín. Tiomáineann sí seo scannán beag sa chochla, an fhuinneog ubhchruthach.

## An chluas inmheánach

Bíonn an chochla sa chluas inmheánach lán le leacht agus brat de ribechealla feadh a fhaid, agus má ghluaiseann an fhuinneog ubhchruthach tarchuirtear tonnta tríd an leacht. Spreagann na tonnta seo néarchinn na néaróige cloisteála.

## Íogaireacht na cluaise daonna

Ní hionann íogaireacht na cluaise daonna chun gach uile mhinicíocht. Úsáidtear an chloismhéadracht chun íogaireacht na cluaise a thomhas. Is ionann tairseach na cloisteála agus an fhuaim is lú déine a chloiseann an chluas. Ní hionann an tairseach seo i gcás gach uile mhinicíocht. Ní féidir fuaim ar bith faoi bhun na tairsí a chloisteáil. Ní chloistear rud ar bith faoi 20 Hz ná os cionn 20 kHz.

Is minic a dhéanann dáileoga iomarcacha d'fhuaimchumhacht damáiste do néarchinn na ribecheall.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol anatamaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Kansai

| Kansai |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | sekisho (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an tSeapáin  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 22,757,897 (2010)  |
| • Dlús | 832.55 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 27,335.11 km²  |
| Ar theorainn le | LeathnaighChūbu San'yō region (en)  San'in region (en)  Setouchi region (en)  Shikoku Region (en)  Tōkai region (en)  Hokuriku region (en)  Chūgoku Chūgoku–Shikoku region (en)   |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+09:00  |
|  |

Réigiún de chuid na Seapáine is ea **Kansai** (関西地方). Tá sí suite i lár na tíre ar oileán Honshu. Tá 22,757,897 duine ina gcónaí i Kansai (daonáireamh 2010). Tá seacht Maoracht san Réigiún seo, is iad: Mie, Nara, Wakayama, Kyoto, Osaka, Hyōgo, agus Shiga.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
# An Anatóil

| An Anatóil |
| --- |
| Anadolu (tr)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 756,000 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an Mheánmhuir, Muir Mharmara, an Mhuir Dhubh agus An Mhuir Aeigéach  |
| Pointe is airde | Mount Ararat (en)  (5,137 m)  |
| Ar theorainn le | an Leiveaint an Mheaspatáim  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

Leithinis mhór idir an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Aeigéach is ea **an Anatóil** nó **Áise Bheag**. Is é atá ann formhór Phoblacht na Tuirce sa lá atá inniu ann. Tá an réigiún teorantach le Caolas na Tuirce san iarthuaisceart, an Mhuir Dhubh ó thuaidh, Ardchríocha na hAirméine san oirthear, an Mheánmhuir ó dheas, agus an Mhuir Aeigéach siar.

Cruthaíonn Muir Marmara nasc idir na farraigí Dubh agus Aeigéach trí an Bhosparais agus an Dardainéil agus scarann ​​sé Anatolia ón Tráicia ar leithinis na mBalcáin. Measadh go raibh teorainn thoir Anatolia mar líne idir Murascaill Alexandretta agus an Mhuir Dhubh, atá teorantach le Ardchríocha na hAirméine soir agus an Mheaspatáim san oirdheisceart.

Tuamaí Liciach i Kaunos (Dalyan), iarthar na hAnatóil
Labhair na pobail ársa Anatolianacha teangacha atá dearmadta, I measc na dteangacha móra Anatóileacha, labhraíodh an Hitis, agus an Ghalátais, teanga Cheilteach, sa Galáta, i lár na hAnatóile.

Bíonn mionlaigh in Anatóil ag labhairt teangacha éagsúla neamh-Thurcacha inniu, lena n-áirítear Coirdis, Nua-Aramais, Airméinis, Araibis, Laz, Seoirsis agus Gréigis.

## Miotaseolaíocht

Is féidir finscéal Dhaidí na Nollag a rianú siar go San Nioclás, easpag Críostaí de bhunadh na Gréige a rugadh sa bhliain 270 agus a mhair san Anatóil (san áit a bhfuil an Tuirc anois).

## Féach freisin

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Tuirce é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# An Ghaill

| An Ghaill |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Déamainm | Gallach  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

An Ghaill go díreach roimhe Cogadh na Gaille. Roinneann eitneagrafaíocht na Róimhe an Ghaill ina cúig chuid, Gallia Cisalpina, Gallia Narbonensis, Gallia Aquitania, Gallia Celtica (a fhreagraíonn do chúige Gallia Lugdunensis den chuid is mó) agus Gallia Belgica.
Is é “**An Ghaill**” an t-ainm stairiúil a úsáidtear i gcomhthéacs na Sean-Róimhe i dtagairtí do réigiún in Iarthar na hEorpa arb ionann iad agus an Fhrainc, Lucsamburg agus an Bheilg, an chuid is mó den Eilvéis, an chuid thiar de Thuaisceart na hIodáile, chomh maith le codanna áirithe den Ísiltír agus den Ghearmáin.

## Féach freisin

* Gallaigh
* Gallia Lugdunensis
* Gallia Aquitania
* Gallia Narbonensis
* Vercingetorix

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol na staire é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 1890idí

## Imeachtaí agus treochtaí

* D'aimsigh William Ramsay: Argón (1894), Héiliam (1895), Neon (1898), Criptón (1898), agus Xeanón (1898)

## Ceannairí stáit

* Impireacht na Gearmáine - Uilliam II
* Pápa - Leo XIII
* An Rúis - Nioclás II
* Ríocht Aontaithe - Victoria

## Tagairtí
# William Tecumseh Sherman

William Tecumseh Sherman|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 8 Feabhra 1820 áit bhreithe John Sherman, Ohio  |
| Bás | 14 Feabhra 1891 71 bliana d'aois Nua-Eabhrac, New York  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Niúmóine) |
| Áit adhlactha | Reilig Chalvaire  ﻿ / ﻿  |
|  |
|  |
|  2 Comhalta boird Smithsonian Institution |
|  |
|  |
|  25 Márta 1878 – 25 Márta 1885  |
|  1 Comhalta boird Smithsonian Institution |
|  2 Feabhra 1871 – 1874  |
|  Rúnaí Cogaidh na Stát Aontaithe |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | An Eaglais Chaitliceach Rómhánach |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Acadamh Míleata na Stát Aontaithe   |
| Teanga dhúchais | Béarla |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | oifigeach míleata, scríbhneoir, baincéir, dlíodóir, saighdiúir  |
| Tréimhse oibre | 1840 – |
| Fostóir | Ollscoil Stáit Louisiana   |
| Ball de pháirtí polaitíochta | Páirtí Poblachtach   |
| Teangacha | Béarla |
| Gairm mhíleata |
| Géillsine | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Brainse míleata | Arm na hAontachta |
| Céim mhíleata | maorghinearál  oifigeach coitianta   |
| Coinbhleacht | Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe |
| Saothar |
| Suíomh a chartlainne | * Smithsonian Institution Archives
 |
| Teaghlach |
| Céile | Eleanor Boyle Ewing Sherman   |
| Páiste | Eleanor Sherman Thackara, Thomas Ewing Sherman, William Tecumseh Sherman  |
| Athair | Charles Robert Sherman  agus Mary Hoyt |
| Siblín | Charles Taylor Sherman, Hoyt Sherman agus John Sherman |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

    |

William Tecumseh Sherman
Ba ginearál Meiriceánach é **William Tecumseh Sherman** a rugadh ar an 8 Feabhra, 1820 i Lancaster, Ohio agus a fuair bás ar an 14 Feabhra, 1891.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi scríbhneoir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Olltáirgeacht intíre

Is tomhas ar ghníomhaíocht eacnamaíochta í **olltáirgeacht intíre** (OTI). Léiríonn OTI luach na n-éarraí agus na seirbhísí ar fad a tháirgeann eacnamaíocht thar thréimhse sonraithe.

## Tagairtí

* *An Banc Ceannais Eorpach, Córas an Euro, An Córas Eorpach Bainc Cheannais*, BCE, Aibreann 2009

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Sydney

| Sydney |
| --- |
| Sydney (en) 悉尼 (zh)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Thomas Townshend, Céad Bhíocunta Sydney  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Astráil |
| Stát de chuid na hAstráile | New South Wales  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | New South Wales (1788–) Cathair Sydney (1842–)  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,450,496 (2023)  |
| • Dlús | 448.8 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla na hAstráile  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 12,144.6 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Abhainn Parramatta  |
| Airde | 6 m-58 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 26 Eanáir 1788 |
| Eachtra thábhachtach | Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2000 (2000)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Clover Moore (2004–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 2000  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+10:00 UTC+11:00  |
| Glaochód | 0272, 0273, 0274, 0276, 0277, 0279, 0280, 0282, 0283, 0285, 0288, 0290, 0291, 0292, 0293, 0294, 0295, 0296, 0297, 0298 agus 0299  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | cityofsydney.nsw.gov.au  |
|

---

 |

An chathair is mó san Astráil agus príomhchathair New South Wales is ea **Sydney**. Tá níos mó ná 4 milliún duine ina gcónaí sa chathair. Tá Sydney suite ar chósta thoir na hAstráile.

## Geilleagar

* Príomhchathair airgeadais na hAstráile is ea Sydney.
* Is ionad turasóireachta idirnáisiúnta agus intíre é.
* Thit na Cluichí Oilimpeacha amach i Sydney sa bhliain 2000.

## Stair

Comharthaí dátheangacha i Sydney.
Tá cónaí ar mhuintir dhúchasach na hAstráile ann, ar a laghad 30,000 bliain anuas. Bhí idir 4,000 agus 8,000 duine dúchasacha ina gcónaí sa cheantar Sydney nuair a tháinig Arthur Phillip agus an chéad loingeas i 1788. Bunaíodh an chathair sa bhliain sin.

Osclaíodh Droichead Chuan Sydney sa Bhá Botany ar an 19 Márta 1932.

## Féach freisin

* Bá Botany
* Droichead Chuan Sydney
* Bundúchasaigh na hAstráile

## Aeráid

| **Sydney – Aeráid** |
| --- |
| Mí | Eanáir | Feabhra | Márta | Aibreán | Bealtaine | Meitheamh | Iúil | Lúnasa | Meán Fómhair | Deireadh Fómhair | Samhain | Nollaig | Bliain |
| Teocht is airde (°C) | 45.3 | 42.1 | 39.8 | 33.9 | 30.0 | 26.9 | 25.9 | 31.3 | 34.6 | 38.2 | 41.8 | 42.2 | 45.3 |
| Meán-uasteocht an lae (°C) | 25.9 | 25.8 | 24.7 | 22.4 | 19.4 | 16.9 | 16.3 | 17.8 | 20.0 | 22.1 | 23.6 | 25.2 | 21.7 |
| Meán-íosteocht na h-oíche(°C) | 18.7 | 18.8 | 17.5 | 14.7 | 11.5 | 9.3 | 8.0 | 8.9 | 11.1 | 13.6 | 15.6 | 17.5 | 13.8 |
| Teocht is ísle (°C) | 10.6 | 9.6 | 9.3 | 7.0 | 4.4 | 2.1 | 2.2 | 2.7 | 4.9 | 5.7 | 7.7 | 9.1 | 2.1 |
| Meán-bháisteach (mm) | 101.5 | 118.7 | 128.9 | 125.8 | 121.1 | 130.7 | 97.4 | 80.8 | 68.9 | 77.6 | 83.4 | 77.9 | 1,211.9 |
| *Foinse: Bureau of Meteorology Eanáir 2011* |

Droichead Cuain Sydney san oíche
## Tagairtí