Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dathanna príomhúla

Maidir le solas, sa bhfisic is sa bhfiseolaíocht tá 3 dhath — gorm, glas is dearg — a roghnaítear mar **dhathanna príomhúla**, bunaithe ar airíonna aireachtála na néarcheann sa reitine. Is féidir aon dath eile, dath tánaisteach, a chruthú le meascadh éigin díobh.

Tugtar *an sáithiú* ar an gcodán de sholas de gach dath príomhúil atá san iomláine. Maidir le hábhair datha sa phéintéireacht, glactar mar dhathanna príomhúla cian, maigeanta is buí. Go teoiriciúil is féidir ábhar d'aon dath eile a chumadh trí mheascadh na ndathanna seo, ach uaireanta braitheann sé ar cheimic na n-ábhar seo (má imoibríonn siad, is féidir go mbeidh dath eile ar fad ar an táirge).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Aistear Cassini-Huygens

Aistear Cassini-Huygens|

---

 |
|  |
| Cineál misean | misean spáis |
|  |
|  |
| Airíonna árthaigh |
| Mais | 5,712 kg  |
|  |
|  |
| Tús an mhisin |
|

| Lainseáil roicéid |
| --- |
| Dáta | 15 Deireadh Fómhair 1997 |
| Áit | Cape Canaveral Space Launch Complex 40 (en) , Cape Canaveral Space Force Station (en)   |

 |
| Feithicil lainseáil | Titan IV (en)   |
|  |
|

---

Flagship Program (en)
← Galileo (en)
Mars Science Laboratory (en)  → |
|  |

Aistear Cassini-Huygens
Aistear spásárthach comhoibríoch idir NASA, ESA agus eagraíochtaí acadúla is tionsclaíocha Eorpacha eile le dul go Satarn is Tíotán. Dhá chomhpháirt a bhí i gceist: spásárthach a dhéanfadh fithisiú thart ar Shatarn (Cassini, a sholáthair NASA, fuinnmhithe le córas RTG, gineadóir teirmileictreach radaiseatóip), agus an taiscéalaí (Huygens, a sholáthair ESA) a threáfadh atmaisféar Tíotáin is a rachadh i dtír air. Lainseáladh i 1997 é, agus bhain sé feidhm as cabhair imtharraingteach an Domhain, Véineas is Iúpatair chun díriú ar Shatarn. I 2004 tharchuir Cassiní na chéad phictiúir den ghealach Phoebe, agus cúpla mí ina dhiaidh sin bhí sé i bhfithis timpeall Satairn. D'aimsigh sé dhá ghealach nua nár braitheadh riamh roimhe. Scaoil Cassini-Huygens i dtreo Tíotáin, agus i 2005 tháinig i dtír ar Thíotán, an tuirlingt is faide amach ón Domhan riamh ag árthach de dhéanamh daonna. Fuarthas na chéad phictiúir den dromchla ar ais go luath ina dhiaidh sin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an spáis nó spáseitilt é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 308 RC

|  |
| --- |
| **Blianta RC:** 311 RC 310 RC 309 RC - **308 RC** - 307 RC 306 RC 305 RC |
| **deichniúra:** 330idí RC 320idí RC 310idí RC - **300idí RC** - 290idí RC 280idí RC 270idí RC |
| **Aois:** 5ú haois RC - **4ú haois RC** - 3ú haois RC

---

 |

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí
# 11 Aibreán

Is é an **11 Aibreán** an 101ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 102ú lá i mbliain bhisigh. Tá 264 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* Cósta Ríce - *Lá Juan Santamaria*

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1578 — William Harvey, dochtúir Sasanach (b. 1657)
* 1825 — Ferdinand Lassalle, dlí-eolaí agus sóisialaí Gearmánach (b. 1864)
* 1866 — Bernard O'Dowd, file agus gníomhaí Astrálach (b. 1953)
* 1869 — Gustav Vigeland, dealbhóir (b.1943)
* 1878 — Kathleen Clarke, polaiteoir Éireannach (b. 1972)
* 1900 — Myles Dillon, staraí, focleolaí, agus Ceiltíoch Éireannach (b. 1972)
* 1914 — Dorothy Lewis Bernstein, matamaiticeoir (b. 1988)
* 1943 — Thomas Bellew, polaiteoir Éireannach (b. 1995)
* 1953 — Andrew John Wiles, matamaiticeoir Sasanach
* 1956 — Peter Charleton, breitheamh Éireannach
* 1960 — Jeremy Clarkson, iriseoir agus láithreoir teilifíse
* 1968 — Clare Daly, polaiteoir Éireannach
* 1970 — Anne Rabbitte, polaiteoir Éireannach
* 1994 — Rian Mac Aodh, imreoir peil Ghaelach
* 2003 — Mel Maryns, amhránaí agus cumadóir Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1285 — Pápa Máirtín IV, Pápa ó 1281 go 1285 (r. 1220)
* 1292 — Pápa Nioclás IV, Pápa ó 1288 go 1292 (r. 1227)
* 1918 — Otto Wagner, ailtire Ostarach (r. 1841)
* 1946 — Jack Thompson, dornálaí Meiriceánach (r. 1904)
* 1975 — Seán Collins, polaiteoir Éireannach (r. 1918)
* 1977 — Jacques Prévert, file agus scríbhneoir scáileáin Francach (r. 1900)
* 1983 — Dolores del Río, ban-aisteoir Meicsiceach (r. 1904)
* 1987 — Primo Levi, ceimiceoir agus scríbhneoir Iodálach (r. 1919)
* 1993 — Nessa Ní Shéaghdha, scoláire Éireannach (r. 1916)
* 2001 — Godfrey Timmins, polaiteoir Éireannach (r. 1927)
* 2001 — Harry Secombe, fuirseoir agus aisteoir (r.1921)
* 2011 — Lewis Roberts Binford, seandálaí Meiriceánach (r. 1931)
* 2013 — Jonathan Winters, fuirseoir, aisteoir, agus ealaíontóir Meiriceánach (r. 1925)

## Tarluithe eile

* 672 - Rinneadh Adeodatus II ina phápa
* 1689 - Chorónaigh Liam III agus Máire II ina gcomh-rí na Breataine
* 1909 - Bunaíodh Tel Aviv
* 1951 - Fuarthas Clach na Cinneamhain i mainistir Obar Bhrothaig in Albain
* 1955 - Bhunaigh Choi Hong-hi an ealaín chomhraic Taecuando
* 1961 - Cuireadh tús le triail Choireanna Cogadh in Iosrael i gcoinne Adolf Eichmann, Naitsíoch a raibh páirt thábhachtach aige san Uileloscadh.
* 1970 - Clár Apollo: Lainseáladh Apollo 13
* 1979 - Cuireadh an deachtóir Ugandach, Idi Amin, as oifig
* 1981 - Tharla círéib ollmhór i mBrixton, Londain Theas
* 1983 - Bhuaigh an scannán *Gandhi* ocht Oscar ag Gradaim an Acadaimh.
* 1996 - Rinne Iosrael ionsaithe ar Bhéiriút.
* 2002 - Tharla *Coup d'état* gan rath i Veiniséala
* 2006 - D'fhógair Uachtarán na hIaráine, Mahmoud Ahmadinejad, go ndearna an Iaráin úráiniam saibhrithe.