Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eolaíocht nádúrtha

Rogha iomhá ón réimse eolaíocht nádúrtha
Is é atá i gceist le h**eolaíocht nádúrtha** ná staidéar ar na nithe neamhdhaonna nó fisiciúil den domhan is den chruinne go léir.

## Catagóirí:

* Bitheolaíocht
	+ Bitheolaíocht dhaonna
* Ceimic
* Eolaíocht an domhain
* Fisic
* Géineolaíocht
* Réalteolaíocht
* Síceolaíocht

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann le heolaíocht é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Domhanleithead

Domhanleithead|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Cuid de | geographic coordinate (en)   |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
|  |

Téann línte **domhanleithid** timpeall an domhain.

Is é an meánchiorcal an líne dhomhanleithid is faide dá bhfuil ann. Timpeall lár an domhain a théann an meánchiorcal agus deirtear gurb é 0° an domhanleithead a bhaineann leis.

* Áiteanna atá taobh ó thuaidh den mheánchiorcal, léirítear a ndomhanleithead le °T (céimeanna domhanleithid ó thuaidh).
* Áiteanna atá taobh ó dheas den mheánchiorcal, léirítear a ndomhanleithead le °D (céimeanna domhanleithid ó dheas).

Tá an Pol Thuaidh ag 90°T. Tá an Pol Theas ag 90°D

## Féach freisin

* Córas comhordanáide geografaí
* Domhanfhad
* Meánchiorcal, An Ciorcal Antartach, An Ciorcal Artach

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Scoil Chicago

Stocmhalartán Chicago: Tógadh é in 1893–94; leagadh é i 1931.
San ailtireacht, grúpa ailtirí a dhear foirgnimh oifige i Chicago go déanach sa 19ú céad a bhí mar cheannródaithe d'ilstóraigh an 20ú céad.
Bhain siad feidhm as creatlach cruach, cumhdaithe le máisiúnachas is fairsinge mhór fuinneog, go minic go dtí airde mhór.
Sampla suntasach is ea an Stocmhalartán a dhear Sullivan is Adler.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Dialathas

An tImpire Rómhánach Ágastas mar Iúpatar, agus cruinne agus ríshlat ina sheilbh (leath tosaigh an 1ú haois AD)
Is cineál uathlathais nó olagarcachta é **dialathas,** ina n-aithnítear dia amháin nó níos mó mar údaráis rialaithe uachtaracha, ag tabhairt treorach diaga d'idirghabhálaithe daonna, a bhfuil cumhacht feidhmiúcháin, reachtach agus/nó bhreithiúnach acu, a bhainistíonn gnóthaí laethúla an rialtais.

## Sanasaíocht

Tagann an focal dialathas (Laidin:Theocratia) ón tSean-Ghréigis:θεοκρατία (*theocratia*) a chiallaíonn "riail Dé. Tagann sé seo, ar a sheal, ó θεός (*theos'*), a chiallaíonn "dia", agus κρατέω ( *krateo* ), a chiallaíonn "rialú". Dá bhrí sin, ba é brí an fhocail sa Ghréigis ná riail dé nó na ndéithe, nó ionchollú daonna dé nó déithe.

## Tagairtí
# Mac imrisc

Mac imrisc|  |
| Sonraí |
| Laidin | *oculus* |
| Cuid de | súil |
| Aitheantóirí |
| MeSH | D011680 |
| TA | A15.2.03.028 |
| FMA | 58252 : il-aiseach – ordlathach |
| Acmhainní seachtracha |
| EB Online | science/pupil-eye |
| Téarmaíocht anatamaíoch |

Anatamaíocht na súile
1. Cúlchuasán
2. Cuaisín tosaigh
3. Coirne
4. Mac imrisc
5. Uvea
6. Inteachán
7. Corp fabhránach
8. Córóideach
9. Scléara
10. Ballnasc crochta an lionsa
11. Lionsa
12. Lionn gloiní
13. Ducht hiailideach
14. Reitine
15. Macula lutea
16. Foibhé
17. Diosca optach
18. Néaróg optach
19. Fuileadáin na reitine

Is éard is **mac imrisc** ann ná an poll dubh i lár an inteacháin, agus buaileann an solas a thaistealaíonn tríd an mac imrisc ar an reitine.

Dealraíonn sé go bhfuil dath dubh air, toisc go mbíonn na gathanna solais a théann isteach ann ionsúite sna fíocháin taobh istigh den tsúil go díreach, nó i ndiaidh frithchaithimh idirleata taobh istigh den tsúil nach spreagann an mac imrisc caol.

Bíonn an mac imrisc cruinn sa dhuine, ach i speicis eile, ar nós roinnt cait, bíonn sé ina scoiltín ceartingearach, sna gabhair bíonn sé treoshuite go cothrománach, agus bíonn cineálacha fáinneach ag roinnt cat mara. I dtéarmaí optúla, is éard is mac imrisc anatamaíoch ann ná 'cró na súile' agus is éard is an t-inteachán ann ná 'stopchóras an lionsa'. Tugtar an 'mac imrisc iontrála' ar íomhá na súile atá le feiceáil ó lasmuigh den tsúil, nach bhfreagraíonn go díreach le suíomh agus méid an mhac imrisc fhisicigh toisc go bhfuil sé méadaithe ag an choirne. Ar an imeall istigh luíonn struchtúr feiceálach, an coiléirín, ag marcáil cumar an shuthscannáin mhac imrisc a chlúdaíonn an mac imrisc suthach.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol anatamaíochta é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Almería

| Almería |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Spáinn |
| Comhphobal féinrialaitheach de chuid na Spáinne | An Andalúis |
| Cúige de chuid na Spáinne | Almería Province (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Almería Province (en)   |
|

---

 |
| Príomhchathair | Cathair Almería  |
| Daonra |
| Iomlán | 205,468 (2025)  |
| • Dlús | 693.64 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Notarial District of Almería (en)  Metropolitan Comarca of Almería (en)   |
| Achar dromchla | 296,216,940 m²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an Mheánmhuir  |
| Airde | 20 m  |
| Ar theorainn le | Benahadux Pechina Tabernas Turrillas Níjar Gádor Huércal de Almería Enix Viator  |
| Sonraí stairiúla |
| Bunaitheoir(í) | Abd-ar-Rahman III  |
| Eachtra thábhachtach | Léigear Almería Léigear Almería  |
| Éarlamh | Indaletius (en)  agus Virgin of the Sea (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Almería  | María del Mar Vázquez Agüero (2022–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 04001–04009  |
| Glaochód | 950  |
|  |
| INE code (en)  | 04013  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | almeriaciudad.es  |
|

---

 |

Is cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na hAndalúise in oirdheisceart An Spáinn é **Almeria**. Tá sé suite ar chósta na Meánmhura agus é mar phríomhchathair chúige leis an ainm céanna. Bhí 195,389 duine ina gcónaí in Almeria sa bhliain 2017. Bhunaigh Abd-ar-Rahman III an Alcazaba (Dúnfort), a thug ainm don chathair: Al-Mari'yah (المريّة, sé sin Túr faire). Sa 10 agus 11 haoiseanna bhí sé mar chuid de Cailifeacht Córdoba, agus d'fhás sé thar am go háirithe de bharr an tionscail teicstíl go háirithe sioda. Sa bhliain 1489 thóg fórsaí na Críostaithe an chathair. Sa bhliain 1522, scroiseadh an chathair de bharr crith talún, agus níor éirigh leis athfhorbairt a dhéanamh mar chathair go dtí an 19ú haois. I rith Cogadh Cathartha na Spáinne d'ionsaigh cabhlach na Gearmáine é le sliogáin agus thóg Franco é sa bhliain 1939. Ó shin tá ag éirí go maith leis an gcathair. Tá táirgeadh glasraí an tábhachtach don ghéileagar le 100,000 acra do tithe gloine, ag soláthair bia do chuid mhaith den Eoraip.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Spáinne é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |