# An Rúis

| An Rúis |
| --- |
| Россия (ru) Российская Федерация (ru)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Amhrán náisiúnta Chónaidhm na Rúise* (27 Nollaig 2000)  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Reveal your own Russia» «Datgelwch eich Rwsia eich hun» «Revela la teva pròpia Rússia»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Moscó  |
| Daonra |
| Iomlán | 146,119,928 (2025)  |
| • Dlús | 8.56 hab./km² |
| Déamainm | Rúiseach  |
| Teanga oifigiúil | an Rúisis  |
| Reiligiún | neamh-shainchreidmheach  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | stáit iar-Shóivéadacha dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh (2023–)  |
| Achar dromchla | 17,075,400 km²  |
| • Uisce | 13 %  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Muir Bhailt, an tAigéan Ciúin, an tAigéan Artach, an Mhuir Dhubh, Muir Chaisp, Muir Mheoid, Muir na Sibéire Thoir, Muir Barents, Chukchi Sea (en) , Shantar Sea (en) , Muir Chara, Pechora Sea (en) , Muir na Seapáine, Muir Bheiring, an Mhuir Bhán, Muir Ocatsc, Muir Laptaiv agus Queen Victoria Sea (en)   |
| Pointe is airde | Mount Elbrus (en)  (5,642 m)  |
| Pointe is ísle | Muir Chaisp (−28 m)  |
| Ar theorainn le | an Asarbaiseáin an tSeapáin an Iorua Cóiré Thuaidh Stáit Aontaithe Mheiriceá an Mhongóil an Úcráin an Pholainn an tAontas Eorpach an Liotuáin an Chasacstáin Daon-Phoblacht na Síne An Bhealarúis an Laitvia an Eastóin an tSeoirsia an Fhionlainn an tSualainn  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Russian Soviet Federative Socialist Republic (en)  agus an tAontas Sóivéadach  |
| Cruthú |  c.* 880**:  Kievan Rus'  **1125**:  Grand Principality of Vladimir (en)   **1263**:  Ard-Diúcacht Mhoscó  **25 Nollaig 1991**:  cúis leis seo Dissolution of the Soviet Union (en)  |
| Eachtra thábhachtach | ionghabháil na Crimé in 2014 (18 Márta 2014) Monetary reform in Russia, 1998 (en)  (1 Eanáir 1998) Monetary reform in Russia, 1993 (en)  1998 Russian financial crisis (en)  (1998) Céad Chogadh na Seisnia default (en)  (17 Lúnasa 1998) ionradh na Rúise ar an Úcráin economic sanctions against the Russian Federation (en)   |
| Saoire phoiblí | Russia Day (en)  (12 Meitheamh) Lá Chosantóir na hAthartha (23 Feabhra) Lá Idirnáisiúnta na mBan (8 Márta) Lá Idirnáisiúnta na nOibrithe (1 Bealtaine) Victory Day (en)  (9 Bealtaine) Unity Day (en)  (4 Samhain) Lá Caille (1 Eanáir)  |
| Éarlamh | Naomh Aindrias  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | super-presidential republic (en)   |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na Rúise  |
| Comhlacht reachtach | Tionól Feidearálach Chónaidhm na Rúise  |
| • Uachtarán na Rúise  | Boris Yeltsin (1991–1999)  |
| • Príomh-Aire na Rúise  | Mikhail Mishustin (2020–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Bhunreachtúil na Rúise  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 1,836,892,075,548 $ (2021)  |
| Onnmhairí iomlána | 337,800,000,000 $ (2015)  |
| Airgeadra | rúbal na Rúise  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+02:00  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .ru, .рф, .рус agus .su  |
| Glaochód | +7  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112, 01, 02, 03, 101, 102 agus 103  |
|  |
| Cód tíre | RU  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.ru  |
|

---

 |

Is tír ollmhór a shíneann thar theorainn na hEorpa agus na hÁise í an **Rúis** (ainm oifigiúil: **Cónaidhm na Rúise**). Is í an tír is mó ar domhan, le hachar 17,075,400 km², beagnach dhá oiread níos mó ná an chéad tír eile, is é sin, Ceanada. Is í an t-ochtú tír is mó maidir le daonra. Is í Moscó an phríomhchathair. Is í an Rúisis an teanga oifigiúil, siúd is go bhfuil an dúrud teangacha eile á labhairt ag na mionlaigh ar fud na tíre.

Bhí sí ar an tír cheannasach in Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha (APSS), agus is iomaí duine sa Rúis a airíonn uaidh cumhacht na Rúise sna laethanta a bhí. Is é Vladimir Putin uachtarán den tír.

## Déimeagrafaic

### Teangacha

Labhraítear 100 teanga éagsúla sa Rúis, ach is í Rúisis an t-aon teanga oifigiúil, cé go bhfuil 27 teanga mhionlach atá aitheanta. De réir an daonáirimh den bhliain 2002, bhí 142.6 milliún duine ábalta Rúisis a labhairt de na 143.8 milliún duine ar fad sa Rúis (99.1%). Is í an Tatairis an dara teanga is mó le 5.5 milliún cainteoirí. Is í an Úcráinis an tríú teanga is mó agus 1.8 milliún cainteoirí aici. Tá an Rúisis ar cheann de sé theanga oifigiúla na Náisiún Aontaithe.

### Oideachas

Tá córas oideachais saor i gcóir gach duine mar chuid den bhunreacht. Ó 1990, tá córas 11 bhliain i réim. Sa bhliain 2004, chaith rialtas na Rúise 3.6% de GDP na tíre ar an oideachas.

### Reiligiún

An eaglais Stroganov in Nizhny Novgorod
Níl aon daonáireamh oifigiúil i gcóir reiligiúin, ach tá na figiúirí seo bunaithe ar suirbhéanna. I Lúnasa, ceap ARENA gur Críostaithe iad (Ceartchreidmhaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh araon) iad 46% den daonáireamh. Ceapann Levada go bhfuil 76% den daonra sa Rúis ina gCríostaithe. De réir POF tá 65% ina Chríostaithe agus de réir PRC 73.6%.

Baineann timpeall 95% de pharóistí Ceartcreidmheacha sá Rúis leis an Eaglais Cheartchreidmheach Rúiseach.

Is iad an Chríostaíocht Cheartchreidmheach, Ioslam, Giúdachas agus Búdachas na reiligiúin traidisiúnta sa tír.

Is é Ioslam an dara reiligiún is mó sa Rúis. In iomlán tá 9,400,000 Moslamach sa Rúis (6.5%) i 2012 (níl an figiúr seo ró-chruinn mar ní chlúdaínn sé na Stáit Mhoslamacha traidisiúnta, .i. Chechnya agus Ingushetia. Seo hiad na stáit (a bhí clúdaithe sa suirbhé) le níos mó ná 10% Moslamach: Kabardino-Balkaria (49%),  Bashkortostan (38%), KarachayCherkessia (34%), Tatarstan (31%), Yamalia (13%), Orenburg Oblast (11%), Adygea (11%) agus Cúige na hAstracáine (11%). Tá daonra Moslamach idir 1-2% sa chuid is mó de na stáit sa tSibéir.

## Stair

*Príomhalt: Stair na Rúise*
## Eacnamaíocht

## Cultúr

### Litríocht

*Príomhalt: Litríocht na Rúise*
Is í litríocht na Rúise litríocht na Rúise féin agus a cuid deoraithe, agus litríocht Rúisise na dtíortha a bhain leis an Rúis nó leis an Aontas Sóivéadach.

### Spórt

Reáchtáladh Corn an Domhain Sacair 2018 insan Rúis.

## Caidreamh iasachta

Sa bhliain 2009 bhí caidreamh ag an Rúis le 191 tíortha agus bhí ambasáidí i 144 tíortha.

## Gailearaí

* Páirc Chaitrín, Cathair Pheadair
* Yekaterinburg
* Cruithneacht ag fás i gCúige Tomsk. Tairgeoir mór cruithneachta is ea an Rúis.
* Sléibhte na hÚraile, Tyuluk
* Pálás na Creimile i Moscó, áras oifigiúil Uachtarán na Rúise
* Loch Baikal, an loch is doimhne ar domhan, sa gheimhreadh
* An Pálás Geimhridh i gCathair Pheadair
* Tolbukhino, Cúige Yaroslavl
* Longcheárta Yaroslavl
* Staid "Ozon Arena", Krasnodar
* Crainn fhómhair in Críoch Krasnodar
* Halla na Cathrach, Rostov
* Beloretsky, Bashkortostan
* Stáisiún traenach Smolensk

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha