Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Riho Makise

Riho Makise| Ainm sa teanga dhúchais | (ja) 牧瀬里穂  |
| Beathaisnéis |
| Breith | 17 Nollaig 1971 54 bliana d'aois Hakata-ku, An tSeapáin  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Airde | 157 cm  |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | aisteoir, seiyū  |
| Tréimhse oibre | 1988 – |
| Teangacha | An tSeapáinis |
| Gníomhaire | JI-Promotion Inc. (en)  |
| Teaghlach |
| Céile | Nigo (2008–)  |
| **Gradam a fuarthas (1991)  Elan d'or Award for Newcomer of the Year (en)
* (1991)  Blue Ribbon Awards for Best Newcomer (en) , as a saothar *Tokyo Heaven (en)*
* (1990)  Nikkan Sports Film Award for Best Newcomer (en) , as a saothar *Tokyo Heaven (en) , Tugumi (en)*
 |
|

---

 |
|

---

 |

Is ban-aisteoir as an tSeapáin í **Riho Makise**. Rugadh í i Fukuoka ar 17 Nollaig, 1971; tá fuil de shaghas B aici agus tá sí 160cm ar airde.

## Cláir Teilifíse Tábhachtacha

* *Ichiban Taisetsu na Hito wa Dare Desu Ka?*
* *Kangaeru Hito*
* *Hokken Jikyuu*
* *Teikyuu Onsen*
* *Mazaa & Ravaa ("Mathair & Leannán")*
* *Kitano Tarento Meigara*
* *Waratte Ii to mo!*
* *Tsugumi*
* *IZO*
* *Kikujirou no Natsu*
* *Suika*
* *Hagure Keiji Gyakuseiha*

## Suimeanna

Bailé, Damhsa

## Naisc

* Riho Makise ag an Internet Movie Database
# Gorta

Gorta Mór na hÉireann
Tréimhse ghanntanas bia is ea **gorta**, ina dtarlaíonn míchothú forleathan, ocras dian, agus bás dá bharr.

## Cúiseanna

Ní bhíonn aon chúis amháin leis, ach cuireann cúiseanna nádúrtha leis, cosúil le teip an bhairr i ndiaidh báistí nó triomaigh, chomh maith le cúinsí polaitiúla nó eacnamaíochta, nó cogadh.

círéib i nDún Garbháin i gcontae Phort Láirge, The Pictorial Times, 10 Deireadh Fómhair 1846
Tarlaíonn sé fiú nuair nach mbíonn ganntanas bia ann ach nach mbíonn an bia ar fáil ag cuid den phobal. Mar seo a bhí an gorta i gcúige Welo san Aetóip i 1972-1974: bhí bia sna margaí, ach ar phraghas a bhí ró-ard do mhuintir an cheantair.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Achillea millefolium

*Achillea millefolium* |   |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | Millefolii flos (en)  agus yarrow oil (en)   |
| Planda |
| Cineál an toraidh | aicéin  |
|  |
| Stádas caomhnaithe |
|  |
|  |
| Speiceas is lú imní |
| AICD | 202909  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Asterales* |
| Fine | *Asteraceae* |
| Treibh | *Anthemideae* |
| Géineas | *Achillea* |
| Speiceas | Achillea millefolium  L., 1753 |
|  |
|  |

Is planda luibheach é Achillea millefolium nó **an athair thalún**, sa fhine Asteraceae. Tugtar **luibh na ndaitheacha** uirthi freisin. Tá sí dúchasach don leathsféar thuaidh timpeall an domhain agus tugadh isteach í san Astráil agus sa Nua-Shéalainn freisin mar chothú do na beithígh.

Mionradharc ar an athair thalún
## Cur síos

Is planda luibheach ilbhliantúil diasdíreach é an athair thalún choiteann agus tárgaíonn sé gais éagsúla (0.2 go 1m in airde) agus bíonn cruth fáis riosóimiúl aige. Bíonn duilleoga scaipthe go cothrom ar feadh an ghais aige, leis na duilleoga is mó i lár agus ag bun an ghais. Bíonn méideanna athraitheach fionnaitheachta nó caithreacha ag na duilleoga. Tá na duilleoga 5-20 cm ar fhad, déchleiteach nó tríchleiteach, beagnach clúmhach, agus socraithe go bíseach ar an ghas. Tá na duilleoga cálach agus go hiomlán nó go páirteach ag timpeallú an ghais.

## Tagairtí
# Béite

| Béite |
| --- |
|   |
| Carachtar | Β (litir cáis uachtair) **Unicode:** 0392 **chlib HTML:** &Beta; β (cás íochtair) **Unicode:** 03B2 **chlib HTML:** &beta;  |
| Cineál | litir Ghréagach agus siombail AIF  |
| Ball de | an aibítir Ghréagach agus an Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta  |
| Bunaithe ar | 𐤁  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **< alfa**  |   | **gáma  >** |

 |

|  |
| --- |
|  |
| An Aibítir Ghréagach |
| **Α α** Alfa | **Β β** Béite |
| **Γ γ** Gáma | **Δ δ** Deilte |
| **Ε ε** Eipsealón | **Ζ ζ** Zéite |
| **Η η** Éite | **Θ θ** Téite |
| **Ι ι** Ióta | **Κ κ** Capa |
| **Λ λ** Lambda | **Μ μ** Mú |
| **Ν ν** Nú | **Ξ ξ** Xí |
| **Ο ο** Oimiocrón | **Π π** Pí |
| **Ρ ρ** Ró | **Σ σ ς** Sigme |
| **Τ τ** Tó | **Υ υ** Upsalón |
| **Φ φ** Fí | **Χ χ** Chí |
| **Ψ ψ** Sí | **Ω ω** Óimige |
| An Ársa Litir Ghréagach |
| **Ϝ ϝ** Vó | **Ϛ ϛ** Stigme |
| **Ͱ ͱ** Héite | **Ϻ ϻ** Sain |
| **Ϟ ϟ** Copa | **Ϡ ϡ** Saimpí |
| **Ϸ ϸ** Seó |  |

Is é **béite** (Β ina cheannlitir, β ina litir bheag) an dara litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *beth* . Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar [b] é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 2 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar [v] é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach B agus ag na litreacha Chirileacha *Be* (Б, б) agus *Ve* (В, в) sa litir **béite**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# EBCDIC

EBCDIC|

---

 |
| Cineál | ionchódú carachtair  |
| Bunleagan |  1963  |
|  |
| Tuilleadh eolais |
| Stack Exchange | Nasc  |
|

---

 |
|  |
|

---

 |
| ← Coded Character Set Identifier (en)   |

Cód a d'fhorbair comhlacht IBM is ea **EBCDIC** (Cód Idirmhalartaithe Breisithe Deachúlach Códaithe go Dénártha). Sainmhínítear 256 carachtar le cód 8 ngiotán. Cuimsithe ann tá na siombailí alfa-uimhriúla, siombailí poncaíochta, carachtair rialaithe nach bpriontáiltear, agus roinnt mhaith carachtar ar leith.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ríomhaireacht é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Carachtar rialúcháin

Sa ríomhaireacht, carachtar nó cód nach gclóbhuailtear, ach a chuireann oibríocht ar leith i bhfeidhm nuair a tharchuirtear chuig trealamh forimeallach é. Is samplaí iad an t-aisfhilleadh carráiste is an fotha líne a chuireann oibríochtaí áirithe i bhfeidhm sa phrintéir.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Hunan

| Hunan |
| --- |
| 湖南省 (zh)  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Changsha  |
| Daonra |
| Iomlán | 65,683,722 (2010)  |
| • Dlús | 310.07 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 211,836 km²  |
| Pointe is airde | Ling Peak (en)  (2,115.2 m)  |
| Ar theorainn le | Chongqing Guangdong Guangxi Jiangxi Hubei Guizhou  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | 湖南省  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Hunan Provincial People's Congress (en)   |
| • Ceannaire an rialtais | Mao Weiming (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 4,178,150,000,000 ¥ (2020)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CN-HN agus CN-43  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | hunan.gov.cn  |

Cúige is ea **Hunan** (Sínis: 湖南省, Pinyin: *Húnán Shěng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite i ndeisceart na tíre.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Caindéile

Caindéile| Cineál | SI base unit (en) , bunaonad UCUM agus unit of luminous intensity (en)   |
| Aonad de | déine lonrúil, conventional retinal illuminance (en) , natural pupil luminance (en)  agus flosc lonrúil  |
| Carachtar Unicode | ㏅  |
| Eapainm | coinneal  |
| Tiontuithe aonad |
| In aonaid SI | 1 cd  |

Caindéile
Aonad SI na déine lonrúla, leis an tsiombail cd. Sainmhínítear í mar an déine lónrúil i dtreo ar leith ó fhoinse a astaíonn solas monacrómatach ar mhinicíocht 540 × 1012 Hz le déine radanta sa treo sin de 1/683 vata in aghaidh an stearaidian.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin bhfisic é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Imirce (daonra)

Póstaer rialtais na Seapáine ag cur Meiriceá Theas chun cinn mar sprioc imirce am éigin go luath san fhichiú haois
San antraipeolaíocht agus sa tsocheolaíocht, is éard atá i gceist le **imirce** ná gluaiseacht daonra taobh istigh de thír nó idir tíortha is ea **imirce**.

### Raison d'être

Gluaiseacht isteach i gcathracha is mó a bhíonn san imirce intíre, de thoradh fordhaonra is bochtanais faoin tuath agus deiseanna níos fearr a bheith ar fáil sna cathracha. Tarlaíonn imirce idirnáisiúnta de bharr na gcúiseanna céanna, bagairtí polaitiúla ar mhionlaigh, agus/nó cogaíochta.

Bíonn deacrachtaí ar leith nuair nach bhfaigheann inimircigh cead cur fúthu sa tír eile. I dtíortha forbartha, tarlaíonn iompú daonra, oiread inmheasta imirce daoine amach as cathracha isteach sa tuath máguaird.

### An difríocht idir eisimirce agus imirce

Baineann an eisimirce le himeacht ó áit; baineann an inimirce le teacht go háit. An eisimirce ó Éirinn, bhain sí a buaic amach aimsir an Ghorta; i rith an Tíogair Cheiltigh, bhí go leor inimirce chun na hÉireann ón bPolainn. Agus baineann an imirce le gluaiseacht ó thír nó ó ilchríoch amháin go tír nó go hilchríoch eile; ní féidir imirce a dhéanamh ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, mar shampla.

## Féach freisin

* Inimirce
* Eisimirce
* Géarchéim imirceach na hEorpa sna 2010idí

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Shang-hai

| Shang-hai |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Siombail oifigiúil | Magnolia denudata  |
| Leasainm | 魔都, La Perle de l'Orient, Paris of the East agus Pearl of the Orient  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Daon-Phoblacht na Síne  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Ceantar Huangpu  |
| Daonra |
| Iomlán | 24,870,895 (2020)  |
| • Dlús | 3,922.24 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | East China (en)  direct-administered municipality (en)   |
| Achar dromchla | 6,341 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Suzhou Creek (en) , An Iaing-tsí, Abhainn Huangpu, Muir na Síne Thoir agus Dianshan Lake (en)   |
| Airde | 4 m  |
| Pointe is airde | Mount Dajin (en)  (103 m)  |
| Ar theorainn le | Jiangsu Suzhou Zhejiang Jiaxing  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Shang-hai (en)   |
| Cruthú |  **751**:  Qinglongzhen Site (en)   **1292**:  Contae Shanghai  **7 Iúil 1927**:  Shang-hai (en)  |
| Eachtra thábhachtach | Expo 2010 Shanghai China (en)  (2010)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Shanghai Municipal People's Government (en)   |
| Comhlacht reachtach | Shanghai People's Congress (en)   |
| • Méara Shang-hai  | Gong Zheng (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 3,870,060,000,000 ¥ (2020)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 200000  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+08:00  |
| Glaochód | 21  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CN-SH agus CN-31  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | shanghai.gov.cn  |

Is é **Shang-hai** (as Sínis: 上海), **Shanghai** nó 沪 ('Hù) an chathair is mó i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá Shanghai ar mhór-chathracha an domhain.

Tá an chathair suite cois an Iaing-tsí ar chósta thoir na tíre. Is calafort tábhachtach é.

## Stair

Ar an 28 Eanáir 1932, thosaigh Cogadh Shanghai. D’ionsaigh gluaiseacht chogaíochta na Seapáine an chathair. Ghabh na Seapánaigh seilbh ar an limistéar. Ní raibh an tSín aontaithe a dóthain ag an am le cosaint a dhéanamh uirthi féin.

Séadchomhartha Marx agus Engels i Shanghai
## Féach freisin

* Lárionad Airgeadais Domhanda Shang-hai

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Síne (DPS) é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Leabharlann

LeabharlannÁit a gcoinnítear leabhair le léamh nó le tabhairt ar iasacht is ea **leabharlann**. Is féidir leabhair a thógáil ar iasacht. Is féidir ríomhleabhair a thógáil ar iasacht go minic, más ball den leabharlann áitiúil thú. Is seirbhís poiblí saor in aisce í go minic.

## Féach freisin

* Leabharlann taistil

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Dealbhóireacht rilífe

Dealbhóireacht rilífe
Saghas dealbhóireachta ina bhfuil na foirmeacha ardaithe os cionn an chúlionaid, gan a bheith múnlaithe go hiomlán. I rilíf íseal, mar a bhíonn ar bhonn airgid, is ar éigin atá an dearadh os cionn an dromchla, ach i rilíf ard féadfaidh na figiúir a bheith ina seasamh, nasctha leis an dromchla ar éigin, mar a fheictear ar sharcófagais Rómhánacha is peidiméidí in an-chuid foirgneamh clasaiceach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Disléicse

Disléicse|  |
|   |
| Cineál | reading disorder and écrites disorder (en) , neamhord teanga, míchumas foghlama agus galar  |
| Speisialtacht leighis | néaraishíceolaíocht agus péidiatraic  |
| Cliniciúil |
| Comharthaí | reading disorder and écrites disorder (en)   |
| Scrúduithe | íomháú athshondais mhaighnéadaigh feidhmeach  |
| Pataigineas |
| Cúis ghéiniteach | PCSK6  |
| Cúis | galar géiniteach  |
| Aicmiú |
| ICD-11 | 6A03.0  |
| ICD-10 | R48.0  |
| CIAP | P24  |
| Acmhainní seachtracha |
| Enciclopèdia Catalana | 0099436  |
| OMIM | 300509, 600202, 604254, 606616, 606896 agus 608995  |
| DiseasesDB | 4016  |
| MedlinePlus | 001406  |
| Patient UK | Dyslexia  |
| MeSH | D004410  |
| UMLS CUI | C0476254 agus C0920296  |
| DOID | DOID:4428  |

Is é rud is **disléicse** ann ná míchumas léite i ndaoine le cumais oiriúnacha intleachtachta is tuisceana agus dóthain deiseanna oideachais, de réir dealraimh. Tugtar *ailéicse* uirthi freisin.

## Tréithe

Luaitear

* *disléicse ó dhúchas* le duine a raibh deacracht aige léamh a fhoghlaim.
* *disléicse fhaighte* le duine a bhíodh in ann léamh ach a chaill an cumas de bharr damáiste dá inchinn.

Disléicse agus cló-aghaidhIs féidir le duine le disléicse dhomhain nó fhóineolaíoch fíorfhocail a léamh, ach bíonn deacracht mhór aige le focail neamhaithnidiúla nó raiméis.

Is féidir le duine le disléicse dhromchlach focail ina bhfuil gnáthchomhfhreagairt idir litriú is fuaimniú a léamh (*plough* sa Bhéarla, mar shampla), ach ní féidir nuair nach bhfuil an ghnáthchomhfhreagairt ann (*tough*, mar shampla).

## Cúiseanna

Ní thuigtear cad is bun le disléicse. Is eol go dtarlaíonn míchumais chosúla do bhaill éagsúla den chlann chéanna go coitianta.

Tá an disléicse go hannamh sa tSín agus sa tSeapáin.

## Oideachas

Tá cláir éagsúla oideachais ar fáil chun cabhrú le daoine an ceann is fearr a fháil uirthi.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Teanga koiné

Teanga koiné| Cineál | cineál teanga |
|  |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| aonán aonán teibí teangóid language variety (en)  |

 In ainneoin a gcanúintí difriúla, chuir caighdeánú na Sean-Ghréig ar chumas aonáin pholaitiúla éagsúla na Gréige caidreamh tráchtála agus taidhleoireachta a choinneáil.
Sa teangeolaíocht, is teanga nó canúint chaighdeánach nó choiteann í **koiné** (Sean-Ghréigis: κοινή /ˈkɔɪniː/, "[teanga] choiteann") a d'eascair le gradam nó ceannas mar thoradh ar an teagmháil, an meascadh, agus Is minic an simpliú a tharla de dhá cheann nó níos mó cineálacha den teanga céanna.

De réir mar a thuig cainteoirí a chéile cheana féin, roimh theacht an koiné, ní raibh an próiseas caighdeánaithe (Béarla: *koineization)* chomh dian le pidseánú agus criólú. Murab ionann agus pidseánú agus criólú, níl aon “sprioc” laistigh de fhoirmiú Koiné. Tá leanúnachas i gceist leis sa mhéid nach gá do chainteoirí a gcineálacha teanga féin a thréigean.

## Féach freisin

* Leibhéaladh canúintí
* Impiriúlachas teanga
* An Ghréigis choitianta (Ελληνιστική Κοινή)
* Gaeilge Chlasaiceach

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi teangeolaíocht é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Comhréir

Fógra don nuachtán Sualannach 'Afton-Tidningen', 29 Aibreán 1910. Nuair a scríobh August Strindberg an t-alt "Faraondyrkan" (Gaeilge: *Adhradh an Fharó*), cuireadh tús leis an "Strindbergsfejden" (Gaeilge: *Achrann Strindberg*.

Sa teangeolaíocht, is éard is **comhréir** ann ná na rialacha teanga faoina gcuirtear focail, frásaí agus clásail le chéile chun abairtí dea-chumtha a dhéanamh.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi teangeolaíocht é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Coilíneachas

Coilíneachas
**coilíneachas**.

## Féach freisin

* Impiriúlachas

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ciliméadar

Ciliméadar|   |
| Cineál | aonad faid, aonad díorthaithe SI, decimal multiple of a unit (en)  agus metric unit (en)   |
| Aonad de | fad  |
| Carachtar Unicode | ㎞  |
| Tiontuithe aonad |
| In aonaid SI | 1,000 m  |
| In aonaid caighdeánacha | 39,370 in 1,093.6 yd 0 pc 0 ly 10,000 dm 0.53961 nmi 4.971 fur 49.71 ch 39,370,000,000 µin 1,000,000,000 μm 3,280.84 ft 10,000,000,000,000 Å 100,000 cm 527.292 hvat (en)  39,370.08 in 198.84 rod (en)  0 AU 10 hm 0.62137119223733 mi  |

Aonad faid de chuid an chórais mhéadraigh is ea an **ciliméadar** (**km**). Is ionann míle méadar agus ciliméadar amháin.

Glactar leis mar an t-aonad faid oifigiúil i gcuid mhaith den domhain, cé is moite den Ríocht Aontaithe agus Stáit Aontaithe Mheiriceá.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin bhfisic é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# An Réabhlóid Thionsclaíoch

Coalbrookdale Shasana san oíche faoi sholas na bhfoirnéisí soinneáin. Péintéireacht le Philipp Jakob Loutherbourg Óg, 1801
Tréimhse fhorbartha tionsclaíche a thosaigh san ochtú haois déag agus inar tharla go leor athruithe sa tsochaí ab ea an **Réabhlóid Thionsclaíoch**, nó **Réabhlóid na Tionsclaíochta**.

## Dul chun Cinn

Chum James Watt an t-inneall gaile agus tosaíodh ar mhonarchana a thógáil. Bhí éileamh mór ann ar an ngual mar bhreosla leis na hinnill a chur ag feidhmiú. I measc na gcúinsí a chuir leis an Réabhlóid Thionsclaíoch bhí aistriú an daonra ón tuath go dtí na bailte mar gheall ar bhochtaineacht sa seachtú haois déag, an méadú faoin daonra féin agus cogaí an ochtú haois déag; Cogadh na Seacht mBliana (1756 - 1763), Cogadh Saoirse Mheiriceá (1775 - 1783) agus Cogaí Napóileain (1803 - 1815) i ndiaidh Réabhlóid na Fraince (1793-1802).

Thosaigh an Réabhlóid Thionsclaíoch i Sasana, ach scaip sí go dtí tíortha eile ar fud na hEorpa agus go dtí na Stáit Aontaithe sa naoú haois déag.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ré Phailéiliteach

Ré Phailéiliteach|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Cineál | ré seandálaíochta tréimhse stairiúil cultúr  |
| Cuid de | An Chlochaois  |
| Tréimhse | 4 milliún bliain RCh - 13 mílaois "RCh" |
| ← luach ar iarraidh

Méisiliteach  → |
| Codanna |
| **Lower Paleolithic (en)Middle Paleolithic (en)Upper Paleolithic (en)**   |
|  |

Is éard é **an tSean-Chlochaois** nó **an Ré Phailéiliteach** ná an tréimhse réamhstairiúil de stair an duine, sonraithe ag forbairt bun-uirlisí cloiche, atá aimsithe againn, agus a chlúdaíonn thart ar 99% de thréimhse réamhstair theicneolaíoch an duine. Síneann sí ón úsáid is luaithe d'uirlisí cloiche, is dócha ag homininí: mar shampla Australopithecine, 2.6 milliún bliain ó shin, go dtí deireadh na Pléisticéiní thart ar 10,000 RC.

Fo-roinneadh an chlochaois i ré Phailéiliteach (seanchlochaois, tréithrithe le clocha scealptha) is ré Neoiliteach (nua-chlochaois, tréithrithe ag uirlisí snasta cloiche) ag an seandálaí Sasanach John Lubbock ina leabhar *Prehistoric Times* (Aoiseanna Réamhstairiúla, 1865). Tugadh an ré Mhéisiliteach ar an 5 mhílaois díreach i ndiaidh an mhóroighrithe seo caite (timpeall 10,000 bliain ó shin) ag an am sin freisin.

Leanann an Mhéisiliteach an Ré Phailéiliteach. Féadfaidh dáta na teorann Páiléilití-Méisilití a bhéith éagsúil, chomh mór le cúpla míle bliain, in ionaid éagsúla. Sa Sean-Chlochaois a bhí Éire fós faoi bhrait oighir ach iad ag cúlú de réir a chéile. Níl aon fhianaise, áfach, i leith daoine a bheith ag maireachtáil in Éirinn ag an bpointe seo.

## Féach freisin

* Córas na dtrí aois
* Pluais Lascaux (15,000 RC), Pluais Karampuang (52,000 RC)

## Tagairtí