Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ollscoil Harvard

Ollscoil Harvard| (en) Harvard University  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Mana | Veritas  |
| Ainmnithe in ómós | John Harvard  |
| Sonraí |
| Cineál | ollscoil phríobháideach Colonial Colleges (en)  ollscoil taighde institiúid oideachais phríobháideach sheachbhrabúsach  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 8 Meán Fómhair 1636 |
| Bunaitheoir(í) | Cúirt Ghinearálta Massachusetts  |
| Gníomhaíocht |
| Ball de | Ivy League (en)  National Humanities Alliance American Council on Education (en)  Association of American Colleges and Universities Coalition for Networked Information (en)  Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition (en)  Center for Research Libraries (en)  Massachusetts Nonprofit Network (en)  The Research Collections And Preservation Consortium (en)  arXiv Association of Research Libraries (en)  Digital Library Federation (en)  ORCID IIIF Consortium Council on Governmental Relations (en)  Coalition of Open Access Policy Institutions (en)  Consortium of Social Science Associations Association of American Universities (en)  (1900–) Higher Education Leadership Initiative for Open Scholarship (en)  (2022–) Northeast University Semiconductor Network (en)  (2023–)  |
| Líon scoláirí | 24,555 (2021)  |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Massachusetts Hall, Cambridge, MA, 02138
* Cambridge, Massachusetts
 |
|  |
| Uachtaránacht | Alan Garber (2024–)  |
| President of Harvard University (en)   | Alan Garber  |
| Máthaireagraíocht | President and Fellows of Harvard College (en)   |
| Fochomhlacht | 35 |
| Úinéir de | Dudley House (en)  Villa I Tatti Harvard Museum of the Ancient Near East (en)  Harvard Stadium (en)  Harvard Art Museums (en)  Malkin Athletic Center (en)  Joseph J. O'Donnell Field (en)  Ohiri Field (en)  Museum of Comparative Zoology (en)  Burden Hall (en)  Islamopedia Online (en)  Harvard Mark I (en)  Smith Campus Center (en)  Morgan Hall (en)  Loeb House (en)  Jordan Field (en)   |
| Codanna | Adams House (en)  Kirkland House, Harvard University (en)  Dunster House (en)  Cabot House (en)  Currier House (en)  Leverett House (en)  Quincy House (en)  Lowell House (en)  Winthrop House (en)  Pforzheimer House (en)   |
| Táscaire eacnamaíoch |
| Maoiniú airgeadais | 39,200 M$ (2018)  |
| Sócmhainní iomlána | 61,462 M$ (2020)  |
|  |
| ISIL | US-mbco, US-mhl agus US-2  |
|  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | harvard.edu  |
|

---

 |

Is ollscoil cháiliúil í **Ollscoil Harvard** atá suite i gCambridge, Massachusetts, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh í ar an 8 Meán Fómhair, 1636.  D'fhreastail 8 n-uachtarán na Stát Aontaithe ar Harvard agus chaith mórán ceannairí tíortha eile uirthi.

« Château » du Lampoon
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Láithreán Gréasáin Harvard.edu

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil

Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil| Sonraí |
| --- |
| Cineál | margadh trádála eagraíocht idirnáisiúnta conradh  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 30 Deireadh Fómhair 1947 |
|  |
|

| An Ghinéiv |
| --- |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
| Lipéad sa teanga dhúchais | (fr) Genève  |
| Sonraí |
| Cineál | Cantonal capital of Switzerland (en) , baile ollscoile, cathair san Eilvéis, cathair mhór agus Municipality of Switzerland (en)   |
| Tréith |
| Achar dromchla | 15.92 km² |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An Róin, Arve agus Loch na Ginéive |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Swiss townscape worthy of protection (en)  |
| Aitheantóir | ISOS 1840 |
|  |
|  |
| ID GeoNames | 7285902 |
| Suíomh gréasáin oifigiúil | geneve.ch |
|

---

 |

 |

Comhaontú iltaobhach trádála is ea an **Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil** (**CGTT**).

Leagan an CGTT rialacha iompraíochta don chaidreamh trádála idirnáisiúnta. Is fóram é chomh maith d'idirbheartaíocht iltaobhach maidir le réiteach a fháil ar fhadhbanna trádála agus deireadh a chur, de réir a chéile, le taraifí agus bacainní eile ar thrádáil.

Síníodh an CGTT ag Comhdháil na Ginéive 1947 agus chuaigh sé i bhfeidhm ar 1 Eanáir 1948. Tháinig roinnt mhaith conarthaí saorthrádála ar an bhfód dá thoradh. Le linn an bhabhta caibidlíochta ar a dtugtar Babhta Uragua, bunaíodh an Eagraíocht  Dhomhanda Trádála chun na díospóireachtaí trádála a réiteach idir na stáit.

## Féach freisin

* Domhandú
* Cogadh trádála Trump
* Eagraíocht  Dhomhanda Trádála

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Aire rialtais

Aire, Georgia
Is **airerialtais** é polaiteoir, de ghnáth, atá i mbun Ranna Stáit.

## In Éirinn

Déantar tagairt i mBunreacht na hÉireann do ról na n-airí agus leagtar amach na freagrachtaí mar chuid den Rialtas. Déantar tagairt in Airteagal 28.12 d'Airí mar “i mbun” Ranna Stáit:

> Is de réir dlí a rialófar na nithe seo a leanas .i. Ranna Stáit a chomheagrú agus gnó a roinnt orthu, comhaltaí den Rialtas a cheapadh chun bheith ina nAirí i mbun na Ranna sin, na feidhmeanna a bhaineas le hoifig chomhalta den Rialtas a chomhlíonadh le linn an comhalta sin a bheith tamall as láthair nó ar míthreoir, agus tuarastal comhaltaí an Rialtais.
>
>

Déantar foráil in Airteagal 28.4.2 gur go léir le chéile a bheidh an Rialtas freagrach as na Ranna Stáit a “riartar” ag comhaltaí an Rialtais.

> I gcomhúdarás a thiocfaidh an Rialtas le chéile agus a ghníomhóid, agus táid go léir le chéile freagrach sna Ranna Stáit a riartar ag comhaltaí an Rialtais.
>
>

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Teanga Gujarati

Teanga Gujarati| ગુજરાતી |
| --- |
|  |
| Cineál | teanga nádúrtha agus teanga bheo |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 56,400,000 (2019) |
| Dúchasach do | An Ghúisearáit, Daman agus Diu, Maharashtra agus Rajasthan |
| Stáit | an India |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Ind-Eorpacha teangacha Ind-Iaránacha teangacha Ind-Airianacha Central Indo-Aryan (en)  teangacha Gúisearátacha |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | script Ghúisearátach |
| Leibhéal leochaileachta | 1 sábháilte |
| Cóid |
| ISO 639-1 | gu |
| ISO 639-2 | guj |
| ISO 639-3 | guj |
| Glottolog | guja1252 |
| Linguasphere | 59-AAF-h |
| Ethnologue | guj  |
| ASCL | 5202  |
| IETF | gu  |

Is teanga Ind-Eorpach a labhraítear sa Gujarat, in iarthar na hIndia, í an **teanga Gujarati**. Labhraítear timpeall is 49 milliún duine í.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi theangacha é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Colláis

Teicníocht chun pictiúir a dhéanamh, a thug na ciúbaithe isteach timpeall 1912. Greamaítear píosaí páipéir, faibrice is ábhar eile le gliú do dhromchla an chanbháis. Bhain na hosréalaithe an-fheidhm aisti sna 1920idí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Leithghabháil chultúrtha

Is éard is **leithghabháil chultúrtha** ann ná gnéithe de chultúr áirithe a bheith á dtógáil agus á n-úsáid ag grúpa a bhaineann le cultúr eile. Déanann sé cur síos ar chomhshamhlú cultúr, ach is féidir leis tagairt do dhearcadh diúltach chultúr an mhóraimh i leith chultúr an mhionlaigh chomh maith.

## Naisc sheachtracha

* Alt i nGaeilge ar an gcoincheap ar Nos.ie
# Nikola Tesla

Nikola Tesla|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (sr) Никола Тесла  10 Iúil 1856 Smiljan  |
| Bás | 7 Eanáir 1943 86 bliana d'aois Nua-Eabhrac, New York  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Ionfharchtadh miócairdiach) |
| Áit adhlactha | Nikola Tesla Museum, Belgrade, Serbia (en)   ﻿ / ﻿  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Grúpa eitneach | Serbs of Croatia (en)  |
| Reiligiún | Eaglais Cheartchreidmheach na Seirbia |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Technische Universität Graz  (1875–1878) Karlovac Gymnasium (en)   (1870–1873) Ollscoil Shéarlais i bPrág   |
| Áit chónaithe | Smiljan Karlovac Graz Prág Búdaipeist Páras Nua-Eabhrac Colorado Springs |
| Teanga dhúchais | an tSeirbea-Chróitis |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Innealtóireacht leictreach, innealtóireacht mheicniúil, fisiceoir, meicnic agus cumadóir |
| Gairm | cumadóir, leictreoir, innealtóir meicniúil, fisiceoir, innealtóir leictreach, todhchaíoch  |
| Fostóir | Westinghouse Electric Corporation (en)  (1888–) Tesla Electric Light & Manufacturing (en)  (1886–)  |
| Ball de | Acadamh Eolaíochtaí agus Ealaíon na Seirbia (permanent member (en) ) (1937–1943) Acadamh Eolaíochtaí agus Ealaíon na Seirbia (corresponding member (en) ) (1894–1937) The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Incorporated   |
| Spéis aige/aici i | Innealtóireacht leictreach |
| Mac/iníon léinn de chuid | Martin Sekulić |
| Faoi thionchar | Ernst Mach  |
| Teangacha | Béarla, an Fhraincis, an Ghearmáinis, an tSeicis, an Ungáiris, an Laidin, an Iodáilis, an Chróitis agus an tSeirbis |
| Teaghlach |
| Céile | luach ar iarraidh   |
| Athair | Milutin Tesla  agus Đuka Madic |
| Siblín | Marica Kosanovi |
| **Gradam a fuarthas (1975)  National Inventors Hall of Fame (en)
* (1937)  doctor honoris causa from the University of Paris (en)
* (1936)  Grand cross of the Order of the White Lion (en)
* (1934)  Bonn John Scott
* (1916)  Bonn Edison
* (1894)  Bonn Elliott Cresson
* dochtúireacht oinigh ó Ollscoil Theicniúil Graz
* Order of Prince Danilo I (en)
* Order of the Crown (en)
* Fellow of the American Association for the Advancement of Science (en)
* dochtúireacht oinigh ó Ollscoil Shágrab
* Knight Grand Cross of the Order of the White Eagle (en)
* Knight Grand Cross of the Order of Saint Sava (en)
* IEEE Fellow (en)
* Ord an Leoin Bháin
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

    |

B'aireagóir, innealtóir leictreach, innealtóir meicniúil, fisiceoir, agus todhchóir Seirbeach é **Nikola Tesla** (10 Iúil, 1856 - 7 Eanáir, 1943). Bíonn clú air as a mhórdheonacháin i dtreo dearaidh an córas soláthair leictreachais bunaithe ar sruth ailtéarnach (SA).

## Gallery

* Telegram from Vladka Mačeka to Nikola Tesla
* Telegram from Nikola Teslea to Vlatku Mačeku
* Passport of Nikola Tesla, page 1, 1883

## Tagairtí
# Figiúr

Sa mhatamaitic, an tsiombail a úsáidtear d'uimhir. Is é an córas is coitinne inniu ná an córas Hiondúch-Arabach, a cheap na Hiondúigh is a thug na hArabaigh don Eoraip, meastar. Úsáideann an córas seo na siombailí 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 agus coincheap an ionadluacha le gach slánuimhir a scríobh. Sa chóras Gréagach d'úsáidtí litreacha na haibítre, mar seo: α (alfa) do 1, β (béite) do 2… ι (ióta) do 10… κ (capa) do 20… ρ (ró) do 100, agus carachtair eile taobh amuigh den aibítir Ghréagach. Sa chóras Rómhánach d'úsáidtí ceannlitreacha ar leith, mar seo: I (1), II (2)… V (5)… X (10)… L (50)… C (100)… L (1,000)….

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Séala (suaitheantas)

séalaː Risteard Leonchroí "*RICHARDUS DUX NORMANNORUM ET AQUITANORUM ET COMES ANDEGAVORUM*"
Dúnadh céarach nó luaidhe a chuirtear ar cháipéis is ea séala, mar chruthú gur fíorcháipéis í agus nach brionnaithe atá sí. Sa lá inniu atá ann, is éard atá i gceist ná rud ar bith ionas nach féidir é a oscailt gan an dúnadh a bhriseadh.

## Féach freisin

* Cáipéis

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Clóbhualadh

Clóbhualadh
Foirm priontála ina gcuirtear an íomhá atá le priontáil mar rilíf ar dhromchla miotail nó adhmaid agus a n-aistrítear í mar chló dúigh ar an mbun priontála, páipéar de ghnáth. Chun go mbeidh an cló inléite ó chlé go deas, ní mór go mbeidh an íomhá atá le priontáil iompaithe droim ar ais. Cruthaítear an íomhá seo as cló is bloic léirithe. Go luath sa 20ú céad saothraíodh na córais línechló is aonchló chun leagan amach an chló a uathoibriú, trí mhéarchláir a úsáid chun línte cló nó slugaí a theilgean (i línechló) nó carachtair aonaracha a eagrú i líne (in aonchló). I gcórais níos nua-aoisí, déantar plátaí plánacha nó cuaracha chun leathanach iomlán nó sraith leathanach a tháirgeadh. Faoi seo, áfach, tá liteagrafaíocht aischló curtha in ionad an chlóbhuailte beagnach go hiomlán.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bróidnéireacht

Bróidnéireacht
Maisiú éadaí le fuáil, ealaín chomh seanda sin go bhfeictear sa phéintéireacht ar bhallaí tuamaí Éigipteacha í. Dhéantaí an fhuáil de láimh ar an mbunfhabraic, agus saothraíodh leibhéal ard ealaíne ar bhaill shaibhre éadaigh is feistis tí sa Mheánoirthear, an India is an Cianoirthear. San Eoraip rinneadh samplaí suntasacha ar éadaí sagart is brait altóra. Sampla cáiliúil is ea Taipéis Bayeux ón 11ú céad. Scil ab ea í a bhíodh riachtanach don ghnáthbhean i ndéanamh éadaí is feisteas. Maireann lámhbhróidnéireacht fós mar cheird, ach inniu déantar bróidnéireacht le meaisíní ríomhrialaithe den chuid is mó, atá in ann patrúin fhíorchoimpléascacha a dhéanamh.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Aithint cainte

Is fo-réimse den teangeolaíocht ríomhaireachtúil í **aithint cainte** (**aithint cainte uathoibríoch** (**ACU**), **aithint urlabhra ríomhaireachta**, nó **teanga go téacs** (**TGT**) a bhaineann le modhanna agus teicneolaíochtaí a aistríonn teanga labhartha go téacs nó foirmeacha inléirithe eile a bhaineann le modhanna ag aithint cainte ríomhaire agus teicneolaíochtaí a aistríonn teanga labhartha go téacs nó go foirmeacha inléite eile.

I measc na bhfeidhmchlár aitheantais urlabhra tá comhéadain úsáideora gutha, áit a labhraíonn an t-úsáideoir le gléas, a "éisteann" leis agus a phróiseálann an fhuaim. I measc na ngnáthfheidhmchlár gutha, tá léirmhíniú orduithe le haghaidh le haghaidh glaonna, ródú glaonna, uathoibriú baile, agus rialú aerárthaí. Tugtar ionchur gutha díreach ar na feidhmchláir seo. I measc na bhfeidhmchlár a bhaineann le táirgiúlacht a fheabhsú is féidir cuardach a dhéanamh ar thaifeadtaí fuaime, trascríbhinní a chruthú agus deachtú.

## Naisc sheachtracha

* The end of typing? Why workers are suddenly ditching their keyboards

## Tagairtí
# Loighic

Staidéar foirmiúil sistéamach ar phrionsabail infeiris is réasúnaíochta cirte. Sa loighic dhéaduchtach, déantar staidéar ar infeiris atá bailí (nó neamhbhailí) de thairbhe a struchtúr, beag beann ar a dtoilleadh. Tá an ráiteas Má tá A fíor, ansin tá B fíor bailí. Tá A fíor, mar sin tá B fíor, pé luachanna atá ag A is B, agus is bailí aon infeireas leis an struchtúr sin. Tá dhá phríomhchuid sa loighic dhéaduchtach bhunúsach. Pléann loighic tairisceana le hinfeiris ina bhfuil abairtí simplí sa mhodh táscach ceangailte le focal ceangailteach cosúil le níl (séanadh), is (cónasc), nó (deighilt) agus má… ansin (coinníoll). Pléann loighic phreideacháideach (a dtugtar *teoiric chainníochtaithe* uirthi freisin) le habairtí sa mhodh táscach ina bhfuil téarmaí cainníochtaithe cosúil le roinnt, gach uile, gan aon. Mar sin, is bailí an t-infeireas seo sa loighic phreideacháideach: Is mamach gach uile chat — Ní péist aon mhamach — Mar sin, ní péist aon chat. Tá an staidéar ar infeireas déaduchtach sínte thar an dá réimse seo chun loighic mhódúil (a phléann coincheapanna an riachtanais is na féidearthachta), loighic eipistéimeach (loighic eolais is creidimh), loighic il-luachach (a ligeann teideal difriúil ar cheart nó mícheart le habairtí áirithe), loighic aimsire (a dhéanann anailísiú ar infeiris le coincheapanna aimsire, cosúil le aimsir chaite, láithreach, nó fháistineach), agus loighic dheontach (a phléann le rudaí tiarnúla, dualgas is oibleagáid). Ansin pléann loighic ionduchtach le hinfeiris nach bhfuil bailí go déaduchtach, ach gur mó an dóchúlacht gur fíor na conclúidí má bhíonn na réamhleaganacha fíor. Tugann sé seo aghaidh ar theoiric na dóchúlachta agus staitisticí. Scríobh Arastotail an chéad tráchtas sistéamach ar loighic, agus lean a thionchar siúd ar feadh 2,000 bliain gur shaothraigh Boole is daoine eile loighic dhian mhatamaiticiúil sa 19ú céad.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann le heolaíocht é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Alabhaítigh

Alabhaítigh| (ar) علويون  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
| Sonraí |
| Cineál | religious group (en)  seict  |
| Reiligiún | Alawism (en)   |
| Stair |
| Bunaitheoir(í) | Ibn Nusayr (en)  agus Al-Khaṣībī (en)   |
|  |

Mionlach is ea na hAlabhaítigh, nó an **pobal Alabhaí**, sa tSiria – tuairim is 10-15% den daonra. Is Siaigh iad, ach níl gach duine ar aon intinn leis an tuairim sin. Baineann an pobal Alabhaíteach le leagan ar leith den chreideamh Siach.

Ba iad na hAlabhaítigh an dream ba chumhachtaí le linn réimeas an deachtóra Bashir Assad i bPoblacht Arabach na Siria. Is é ceantar Latakia in iarthuaisceart na Siria a gceantar dúchais, an t-aon chuid den tír atá buailte leis an bhfarraige.

Is Sunnaígh iad an chuid is mó den daonra sa tSiria. Áirítear na hAlabhaítigh i measc na mionlach eile sa Siria : Coirdínigh, Críostaithe agus Palaistínigh.

Tá pobail Alawite luaite leis an iar-uachtarán Bashar al-Assad fós. Bhí cumhacht díréireach ag na hAlabhaítigh ar an tír go dtí gur cloíodh al-Assad sa bhliain 2024. Nuair a thit an réimeas Ba’atach, chaill an pobal Alabhaíteach tionchar agus cumhacht go huile is go hiomlán.

Is deargnaimhde iad na hAlabhaítigh ag na Sunnaígh antoisceacha, ach is deargnaimhde iad le stát Iosrael os rud é gurb na Ba’ataigh (agus dá bhrí sin na hAlabhaítigh) a thugann tacaíocht do Hezbollah sa Liobáin go stairiúil.

Ansin cuireadh an pobal Alabhaí faoi bhrú nuair a dhaingnigh na ceannaircigh a ngreim ar an tír.

## Féach freisin

* Coimhlint sa tSiria, Nollaig 2024-inniu
* Bashar al-Assad
* Cogadh Cathartha na Siria, 2011-2024

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin eitneacht nó grúpa eitneach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Candomblé

Candomblé|   |
| Sonraí |
| Cineál | creideamh deasghnáth Afro-Brazilian religion (en)   |
| Reiligiún | Ifá  |
| Rialachas corparáideach |
| Cuid de | Afro-Brazilian culture  |
|  |

Is creideamh Afra-Bhrasaíleach *é Candomblé*, a tháinig chun cinn sa 19ú haois sa Bhrasaíl. *M*hair an *Candomblé* d’ainneoin iarrachtaí na hEaglaise agus an Stáit Brasaíleach é a chur faoi chois.

Orixá Oba, dia de na déithe (Ile Ase Orossi, 2008)
### Creideamh

Tá an *Candomblé* fite fuaite leis an dúlra agus saol phobal bundúchasacha sa Bhrasaíl. Adhartar fórsaí an nádúir

Tá Iemanjá ar dhia de na déithe Afra-Bhrasaíleacha (*orixás*) is mó a bhfuil cion ag muintir na Brasaíle orthu; ceangal aici ní hamháin leis an bhfarraige agus na huiscí i gcoitinne ach leis an máithreachas: saghas ollmháthair í a thabharfadh barróg do dhuine ar bith a bheadh ina gátar, bíodh siad óg nó aosta.

### Nósanna

Is iad na *babalorixás* agus na *ialorixás* ‘sagairt’ agus ‘bansagairt’ an *candomblé.*

Gach bliain ar an 2 Feabhra, tugann lucht leanta an chreidimh Afra-Bhrasaíligh *candomblé* (na céadta míle duine !) i gcathair Salvador aghaidh ar thrá na n-iascairí i gceantar Rio Vermelho. Bíonn ofrálacha ag an slua do Iemanjá: rósanna, seoda agus buidéil bheaga le huisce cumhra labhandair.

### Stair

Is reiligiún sincréatach *é Candomblé*, a tháinig chun cinn sa 19ú haois sa Bhrasaíl. Ach tá cleachtadh na gcéadta bliain ag muintir an *candomblé* ag dul i ngleic le toirmisc na n-údarás. Go dtí an bhliain 1975, bhí cosc scun scan ar chreideamh shliocht na nAfracach a tugadh chun na Brasaíle ina sclábhaithe.

Tá fuath á chothú do na reiligiúin Afra-Bhrasaíleacha ag Eaglais Uilíoch Ríocht Dé le fada an lá ina cuid seirbhísí eaglasta, agus praeitseálaithe de chuid na heaglaise ag maíomh go rialta go bhfuil baint idir na reiligiúin Afra-Bhrasaíleacha agus ‘an t-olc’. Is mór idir é seo agus dearcadh an Candomblé (dúirt Sivanilton Encarnação da Mata, ceannaire Candomblé. ‘Tá faitíos orainn toisc go bhfuil ionsaithe fisiciúla á ndéanamh ag baill de chuid na heaglaise seo orainn ar feadh na mblianta." Tá géarleanúint ann fós*;* mar shampla, sa bhliain 2023, lámhachadh Maria Bernadete Pacífico (72), bansagart *Candomblé* agus gníomhaí pobail aitheanta, ina teach féin i mbaile beag Pitanga dos Palmares, 45 ciliméadar taobh ó thuaidh de chathair Salvador.

## Féach freisin

* Eaglais Uilíoch Ríocht Dé

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi chreideamh é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Aicme creidimh (reiligiún)

reiligiúin agus sainaicmí creidimh
Foghrúpa daoine den aon reiligiún amháin, leis na traidisiúin agus féiniúlacht chéanna, is ea **sainaicme creidimh,** nó **aicme creidimh**. Mar shampla, laistigh den Chríostaíocht, faightear Caitlicigh, Anglacánaigh, Preispitéirigh agus mar sin de.

## Féach freisin

* Creideamh

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |