# Crua-earraí ríomhaire

| Crua-earraí ríomhaire |
| --- |
|   |

Is é an fearas fisiceach as a ndéantar córas ríomhaireachta **crua-earraí ríomhaire**.

I gcodarsnacht leis sin, is é bogearraí an tacar treoracha is féidir le crua-earraí a stóráil agus a rith. Tugtar crua-earraí mar sin toisc go bhfuil sé “crua” nó docht maidir le hathruithe, ach tá bogearraí “bog” toisc go bhfuil sé furasta iad a athrú.

De ghnáth, treoraíonn na bogearraí crua-earraí chun aon ordú nó treoir a chur i bhfeidhm. Is éard atá i meascán de chrua-earraí agus bogearraí ná córas ríomhaireachta inúsáidte, cé go bhfuil córais eile ann nach bhfuil ach crua-earraí iontu.

Déanann crua-earraí ríomhaire ceann de thrí thasc Curtha i gcartlann 2021-11-25 ar an Wayback Machine; próiseáil, ionchur, agus aschur.

## Innealra an ríomhaire pearsanta

Is é atá ann i ríomhaire pearsanta tipiciúil ná cás nó fráma i gcruth deisce nó túir agus na páirteanna seo a leanas:

Máthairchlár tipiciúil le fáil i ríomhaire
* Máthairchlár nó clár córais le sliotáin do chártaí forlíontacha agus páirteanna coinneála ina measc:
	+ Láraonad próiseála (LAP nó CPU an giorrúchán as Béarla)
	+ Cuimhne randamrochtana (RAM) - le haghaidh rith ríomhchlár agus stóráil sonraí gearrthréimhseach, chun rochtain ar an diosca crua, a bhíonn níos moille, a sheachaint. Is féidir le níos mó RAM an ríomhaire pearsanta a dhéanamh níos tapúla. Bíonn an RAM inbhainte i gcoitinne ó shliotáin ar an máthairchlár.
	+ Bunchóras ionchurtha/aschurtha (BIOS) nó Comhéadan Dochtearraí Inbhreisithe (EFI) i gcórais níos nua-aimseartha
	+ Busanna :
		- Idirnasc Comhpháirteanna Forimeallach nó PCI
		- PCI Express nó PCI-E
		- Bus Uilíoch Srathach nó USB
		- HyperTransport
		- Comheadán Coitianta Córas nó CSI (á tuar i 2008)
		- Port Grafaice Luathaithe nó AGP (á tharraingt siar de réir a chéile)
		- Ailtireacht Thionscalchaighdeánach nó ISA (as dáta)
		- Ailtireacht Bhreisithe Thionscalchaighdeánach nó EISA (as dáta)
* Soláthar cumhachta - cás ina bhfuil claochladán, rialú voltais, agus (de ghnáth) gaothrán fuaraithe
* Rialaitheoirí stórais IDE, SATA, SCSI nó saghas éigin eile, a rialaíonn diosca crua, diosca bog, CD-ROM agus tiomántáin eile; suíonn na rialaitheoirí go díreach ar an máthairchlár nó ar chárta forlíontach
* Cárta grafaice a thairgíonn aschur don aonad fístaispeána
* Rialaitheoirí bus ríomhaire (port comhuaineach, port srathach, USB, FireWire) chun an ríomhaire a cheangail le gléasanna seachtracha forimeallacha ar nós printéirí nó scanóirí.
* Saghas éigin stóras inbhainte do ríomhaire nó scríbhneoir meáin:
	+ Dlúthdhiosca - an saghas meáin inbhainte is coitianta, saor ach sobhriste.
		- Tiomántán CD-ROM
		- Scríbhneoir CDanna
	+ DVD
		- Tiomántán DVD
		- Scríbhneoir DVDanna
		- Tiomántán DVD-RAM
	+ Tiomántán diosca bhoig
	+ Tiomántán Zip
	+ Tiomántán USB Flash
	+ Téipthiomáint - go príomha do chúltaca agus stóras fad-tréimseach.
* Stóras Inmheánach - coinníonn sonraí istigh sa ríomhaire le húsáid níos déanaí.
	+ Diosca crua - le haghaidh stóráil sonraí meán-tréimhseach.
	+ Rialaitheoir eagar diosca
* cárta fuaime - aistríonn comharthaí ón chlár córais go leibhéil voltais analógacha, agus ag a bhfuil teirminéil le plugáil isteach i gcallairí.
* Líonrú - ceanglaíonn an ríomhaire leis an Idirlíon agus/nó ríomhairí eile.
	+ Móideam - le haghaidh nasc diailithe
	+ Cárta líonra - le haghaidh nasc idirlín DSL/Cábla, agus/nó ceangail le ríomhairí eile.
* Aonaid fhorimeallacha eile

Chomh maith le seo, is féidir comhpháirteanna seachtracha an chórais ríomhaireachta a liostáil faoi chrua-earraí. Tá na samplaí seo a leanas caighdeánach nó an-choiteann.

Luch rotha
* Gléasanna ionchur nó aschur
	+ Gléasanna le haghaidh ionchur téacs
		- Méarchlár
	+ Gléasanna pointeála
		- Luch
		- Rianliathróid
	+ Gléasanna le haghaidh cluichí ríomhaire
		- Luamhán stiúrtha
		- Pillín cluiche
		- Rialaitheoir cluiche
	+ Gléasanna le haghaidh ionchur íomhá nó físe
		- Scanóir íomhánna
		- Ceamara gréasáin
	+ Gléasanna le haghaidh ionchur fuaime
		- Micreafón
* Gléasanna ionchur nó aschur
	+ Gléasanna aschur íomhánna nó físe
		- Printéir - gléas forimeallach a thairgíonn cruachóip. (scairdphrintéir nó printéir léasair)
		- Monatóir a fhaigheann comharthaí agus a thaispeánann iad. (feadán ga-chatóideach - CRT - nó taispeáint leachtchriostail - LCD)
	+ Gléasanna le haghaidh aschur fuaime
		- Callairí - gléas a aistríonn comharthaí fuaime analógacha go creathanna aeir le haghaidh fuaim a chruthú.
		- Cluasáin - gléas atá cosúil le gnáth-luamhán gutháin ach a chuirtear ar an gceann chun na lámha a shaorú.

## Tagairtí