Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Steiermark

| Steiermark |
| --- |
| Štajerska (sl)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   | Armas  |

 |
|  |
|  Graz  |
|

---

 |
| Aintiún | *Dachsteinlied* (1929)  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ostair  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Graz  |
| Daonra |
| Iomlán | 1,271,716 (2025)  |
| • Dlús | 77.55 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Styria (en)   |
| Achar dromchla | 16,399.4 km²  |
| Airde | 200 m-2,995 m  |
| Ar theorainn le | Carinthia Burgenland Pomurska (en)  Podravska (en)  An Ostair Íochtarach Salzburg An Ostair Uachtarach Koroška (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Landtag Styria  |
| • Ceannaire an rialtais | Christopher Drexler (2022–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 UTC+02:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | AT-6  |
| Cód NUTS | AT22  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | verwaltung.steiermark.at  |
|

---

 |

Steiermark
Is stát nó *Bundesland* de chuid na hOstaire é **Steiermark** nó Stíría atá suite in oirdheisceart na tíre. Ó thaobh achair de tá sé ar an dara stát is mó san Ostair le 16,400 km2 (6,332 mi2). Tá teorainn aige leis An tSlóivéin chomh maith leis na Stáit seo a leanas: Ostair Íochtarach, Ostair Uachtarach, Salzburg, Burgenland, agus Carinthia. Is í Graz príomhchathair an Stáit le thart ar 331,000 daoine ina gcónaí inti.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  | Stáit na hOstaire |  |
| --- | --- | --- |

 |
|  Burgenland  ·  Kärnten  ·  An Ostair Íochtarach  ·  An Ostair Uachtarach  ·  Salzburg  Steiermark  ·  An Tioróil  ·  Vín  ·  Vorarlberg |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hOstaire é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Nelly Sachs

Nelly Sachs|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (de) Leonie Sachs  10 Nollaig 1891 Schöneberg, An Ghearmáin  |
| Bás | 12 Bealtaine 1970 78 bliana d'aois paróiste Högalid, An tSualainn  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Intestinal cancer (en) ) |
| Áit adhlactha | Mosaic Cemetery, Northern Cemetery (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Reiligiún | An Giúdachas |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Filíocht |
| Gairm | file, scríbhneoir, aistritheoir, drámadóir, leabhrógaí  |
| Ball de | Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung  Acadamh Mínealaíon na Baváire   |
| Teangacha | An Ghearmáinis |
| Saothar |
| Suíomh a chartlainne | * Dortmund City Archive (en)
 |
| Teaghlach |
| Céile | luach ar iarraidh   |
| Croineolaíocht |
|  |
| Márta 1933-Deireadh Fómhair 1933 | Nazi book burnings (en)   |
|  |
| **Gradam a fuarthas (1966)  Duais Nobel na Litríochta
* (17 Deireadh Fómhair 1965)  Peace Prize of the German Publishers' and Booksellers' Association (en)
* (1961)  Duais Nelly Sachs
* (1960)  Droste-Preis (en)
* (1958)  Sveriges Radio's Poetry Prize (en)
* saoránach oinigh de Bheirlín
 |
| LeathnaighAinmnithe do* (1965) Duais Nobel na Litríochta
* (1964) Duais Nobel na Litríochta
* (1963) Duais Nobel na Litríochta
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

   |

Nelly Sachs (10 Nollaig 1891 - 12 Meitheamh 1970), sa bhliain 1966.
Scríbhneoir, drámadóir agus file Gearmánach-Sualannach ab ea **Nelly Sachs** (1891 - 1970), nó **Leonie Sachs** de réir a hainm breithe. Do rugadh í ar an 10ú lá de mhí na Nollag i mBeirlín na Gearmáine agus do fuair sí bás ar an 12ú lá de Bhealtaine i Stócólm na Sualainne.

Do bhí an-tionchar ag an Dara Cogadh Domhanda ar shaothair Sachs. Giúdach ab ea í agus do chaith sí dul ar deoraíocht lena máthair sa bhliain 1940 mar gheall ar san. Is é *Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels* (1950) an dráma is iomráití dá cuid. Do moladh Duais Nobel na Litríochta di, agus don scríbhneoir Eabhrach Shmuel Yosef Agnon (Eabhrais: ‏שמואל יוסף עגנון), sa bhliain 1966.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Teangacha an Aontais Eorpaigh

Comhartha ilteangach i bParlaimint na hEorpa

Oifigiúil: Bulgáiris
| Cróitis
| Seicis
| Danmhairgis
| Ollainnis
| Béarla
| Eastóinis
| Fionlainnis
| Fraincis
| Gearmáinis
| Gréigis
| Ungáiris
| Gaeilge
| Iodáilis
| Laitvis
| Liotuáinis
| Máltais
| Polainnis
| Portaingéilis
| Rómáinis
| Slóvaicis
| Slóivéinis
| Spáinnis
| Sualainnis

Réigiúnach: Rúisis, Lombairdis, Lucsambuirgis, Tuircis, Teangacha Sámacha, Bascais, Catalóinis, Gailísis, Briotáinis, Romainis, Albáinis, Seirbis, Úcráinis, Ocsatáinis, Arpitainis, Corsaicis, Sairdínis

Inimirceach: Araibis, Airméinis, Sínise, Teangacha na mBeirbeireach, Coirdis, Eabhrais

Leagan amach méarchláir: QWERTY, QWERTZ, AZERTY, Bulgáiris, Gréigis

Fine teangacha chomharthaíochta: na Fraince, na Gearmáine, na Sualainne, Mhálta

Tá ceithre theanga oifigiúla is fiche ag an an tAontas Eorpach (AE). Is iad Gearmáinis, Fraincis agus Iodáilis na cinn a labhraítear is mó. Níl aon teanga ghnásúil ag an gCoimisiún Eorpach, ach glacann Parlaimint na hEorpa gach teanga oifigiúil mar {{h|theanga oibre]]. San lá atá inniu ann, úsáidtear Béarla, Fraincis agus Gearmáinis ó lá go lá i bhforais an AE. Tá Béarla ina theannta is coitianta.

Tá aidhm i leith éagsúlacht teangacha ag an AE asserts, cumhdaithe i gCearta Bunúsacha (art. 22) agus sa Chonradh ar an Aontas Eorpach (art. 3(3)). Ar bhonn coimhdeachta, is iad na ballstáit atá freagrach as beartas teanga. Spreagann an tAE gach saoránach le bheith Ilteangachas, agus cuireann sé sealbhú teanga agus éagsúlacht teangacha chun cinn trí chistiú tionscnamh éagsúil.

Tá Fraincis ina teanga oifigiúil i ngach trí chathair ina fhaightear ionaid pholaitiúla an AE: an Bhruiséil, Strasbourg agus Lucsamburg. I ndiaidh the tarraingt siar na Ríochta Aontaithe as an AE sa bhliain 2020, tá Fraincis mar theanga oibre curtha chun cinn ag rialtas na Fraince.

Tá dhá theanga ann atá ina dteangacha ol oifigiúla ina dtíortha féin ach nach bhfuil amhlaidh san AE: Lucsambuirgis agus Tuircis (sa Chipir). Sa bhliain 2023, d'iarr rialtas na Spáinne go nglacfaí Catalóinis, Bascais agus Gailísis mar theangacha an AE.

## Naisc sheachtracha

* Europa: Teangacha
* Staitisticí maidir le foghlaim teangacha iasachta
* Coimisiún Eorpach: Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin
* Coimisiún Eorpach: Ard-Stiúrthóireacht na hAteangaireachta
* Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh
* An treoir stíle
* Acmhainní aistriúcháin agus dréachtaithe

## Tagairtí
# Dlí Jante

Is éard is **Dlí Jante** (Ioruais agus Danmhairgis: *janteloven*, Sualainnis: *jantelagen*) ann ná "dlí neamhscríofa" na bpobal beag cúngaigeanta mar a chuir an scríbhneoir Danmhargach-Ioruach Aksel Sandemose i bhfocail é ina úrscéal *En flyktning krysser sitt spor*. Is gnách "Dlí Jante" a thuiscint mar chuid de chultúr Chríoch Lochlann, ach is féidir an chiall a bhaint as gur cuid de nádúr an duine ar fud an domhain é cloí le Dlí Jante.

Is é "Jante" an t-ainm a bhaist Sandemose ar a chathair dhúchais féin, Nykøbing-Mors, san úrscéal. Inniu, úsáidtear an téarma sin "dlí Jante" mar théarma socheolaíochta idirnáisiúnta.

## Dlí Jante

Dlí Jante:

1) Ná síl gur duine as an ngnáth thú.
2) Ná síl go bhfuil tú ar aon leibhéal linne.
3) Ná síl go bhfuil tú níos cliste ná sinne.
4) Ná bí ag áitiú ort féin go bhfuil tú níos fearr ná sinne.
5) Ná síl go bhfuil tú níos eolaí ná sinne.
6) Ná síl go bhfuil tú níos tábhachtaí ná sinne.
7) Ná síl go bhfuil tú ábalta ar a dhath.
8) Ná bí ag gáire fúinne.
9) Ná síl gur cás ar aon duine eile do chás-sa.
10) Ná síl gur féidir leat a dhath a mhúineadh dúinne.
An duine nach gcloíonn leis na rialacha seo, gearrfar pionós dó de réir an aonú mír déag, is é sin:

11) Ná síl nach eol dúinn a lán fútsa.
# Osló

| Osló |
| --- |
| Oslo (no)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Iorua |
| Bardasacht san Iorua | Oslo  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | an Iorua Aker Akershus (en)  Oslo Reichskommissariat Norwegen (en)  (1940–1945) Quisling regime (en)  (1942–1945)  |
| Daonra |
| Iomlán | 717,710 (2024)  |
| • Dlús | 1,580.44 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 454.12 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Alnaelva, Oslofjord (en)  agus Akerselva  |
| Airde | 23 m  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Christiania  |
| Cruthú | 1048 (Féilire Ghréagóra) |
| Á leanúint ag | Christiania  |
| Eachtra thábhachtach | Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 1952 (1952)  |
| Éarlamh | Hallvard Vebjørnsson  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Eirik Lae Solberg (2023–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 0001–1299  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 Am Lár na hEorpa UTC+02:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | NO-03  |
| Cód NUTS | NO011  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | oslo.kommune.no  |
|

---

 |

Is é **Osló** (An Ioruais: *Oslo*) príomhchathair na hIorua agus é ar an gcathair is mó sa tír freisin. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre, ag an gceann is faide ó thuaidh in fiord Osló. Creidtear go raibh an chathair bunaithe ag an rí Lochlannach Harald Hardråde sa bhliain 1048.

## Comhchathracha:

* Gothenburg,an tSualainn
* Mbombela, an Afraic Theas
* Saint Petersburg, an Rúis
* Schleswig-Holstein, an Ghearmáin
* Shanghai, an tSín
* Vilnias, an Liotuáin
* Vársá, an Pholainn

### Crainn Nollag

Tá traidisiún ag Osló crainn Nollag a thabhairt gach bliain do na cathracha seo a leanas: Washington D.C., Nua-Eabhrac, Londain, Dún Éideann, Rotterdam, Antuairp agus Réicivíc. Tá crann sprúis 20-25m tugtha don Ríocht Aontaithe ó 1947 i leith mar bhuíochas don chabhair a fuair siad sa Dara Cogadh Domhanda.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIorua é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Benelux

Benelux| (nl) Benelux Unie (fr) Union Benelux  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   | Bratach Benelux   |

 |
|  |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | an Bheilg, an Ísiltír agus Lucsamburg  |
| Sonraí |
| Cineál | political economic union (en)  eagraíocht réigiúnach triad  |
| Teanga oifigiúil | an Ollainnis agus an Fhraincis  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 5 Meán Fómhair 1944, Londain  |
| Bunaitheoir(í) | an Ísiltír, an Bheilg agus Lucsamburg  |
| Gníomhaíocht |
| Achar dromchla | 74,964 km²  |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Regentschapsstraat 39
* Cathair na Bruiséile, An Bheilg
 |
|  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | benelux.int  |
|  |

Is comhaontas polaitiúil agus eacnamaíochta é **Aontas Benelux** (Ísiltíris: *Benelux Unie*; Fraincis: *Union Benelux*; Gearmáinis: *Benelux-Union*; Lucsambuirgis: *Benelux-Unioun*) nó ach amháin **Benelux**, agus ann trí stát in aice a chéile i nIarthar na hEorpa: an Bheilg, an Ísiltír agus Lucsamburg.

Is portmanta é an t-ainm déanta leis na chéad litreacha d'ainmneacha gach tír. Chonacthas é don chéad chéad uair sa bhliain 1944 mar ainm an aontas custaim. (Dar le *The Economist*, ámh, cumadh é i mí Lúnasa 1946 ag comhfhreagraí an nuachtáin sa Bheilg.) Úsáidtear anois é chun trácht a dhéanamh ar an ngrúpa geografach, eacnamaíochta agus cultúrtha desna trí tíortha.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin Aontas Eorpach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Randstad

Réigiún an-uirbíthe san Ísiltír is ea **Randstad** nó **Cathracha Teorann**,[*fíoras?*] agus iad ina bhfáinne na gcathracha timpeall ceantar tuaithe: An Crói Glas. Tá na Cathracha Teorann mar gheall a 7 milliún cónaítheoirí an réigiún is dlúithe daonra san Ísiltír. Tá na ceathair chathair is mó den Ísiltír faoi na Cathracha Teorann: Amstardam, Rotterdam, An Háig agus Utrecht.

## Féach freisin

* Amstardam
# Europa (tairseach gréasáin)

Europa| URL |   |
| Cineál | government portal (en)   |
| Príomhábhar | an tAontas Eorpach  |
| Teanga | an Bhulgáiris, an tSeicis, an Danmhairgis, an Ghearmáinis, an Eastóinis, an Ghréigis, Béarla, an Spáinnis, an Fhraincis, an Ghaeilge, an Chróitis, an Iodáilis, an Liotuáinis, an Laitvis, an Ungáiris, an Mháltais, an Ollainnis, an Pholainnis, an Phortaingéilis, an Rómáinis, an tSlóvaicis, an tSlóivéinis, an Fhionlainnis agus an tSualainnis  |
| Úinéir | an tAontas Eorpach  |
| Faoi stiúir | an Coimisiún Eorpach  |
| Cur i seirbhís | 25 Feabhra 1995  |

Is tairseach gréasáin oifigiúil Aontais Eorpaigh (AE) é **Europa,** a thugann eolas ar oibrithe an AE, le nuacht, imeachtaí, foilsiúcháin agus nascanna le forais, gníomhaireachtaí agus comhlachtaí eile.

Foilsíodh Europa don chéad uair i mí Feabhra 1995 le linn cruinniú aire an G7 sa Bhruiséil maidir leis an sochaí faisnéise. Deartha i dtosach sin chruinniú úd, d'fhás an tairseach go tapaidh agus rinne an Coimisiún Eorpach cinneadh é a fhorbairt ina acmhainn ginearálta eolais ar obair agus comhlachtaí an AE.

Foilsítear dlíthe agus doiciméid ar mhaithe go mór le leas an phobail as gach ceithre theanga is fiche an AE. De ghnáth, foilsítear doiciméid nach bhfuil ina gceangal de réir dlí as *teangacha oibre* an AE: Béarla, Fraincis agus Gearmáinis.

## Seirbhísí

Tá seirbhísí eile le fáil ar Europa amhail is:

* dlí an AE (EUR-Lex)
* seirbhís eolais teilifíse
* eolas teagmhála ar oifigigh an AE i bpostanna bainistíochta (EU Whoiswho)
* taighde agus forbairt (CORDIS)
* tógáil i seilbh phoiblí (TED)

## Féach freisin

* Forais an Aontais Eorpaigh
* Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
* Oifig Foilsiúcháin an Aontais Eorpaigh
* EUR-Lex
* Tairseach Sonraí Oscailte
* *European NAvigator*
* *EuroVoc*

## Naisc sheachtracha

* Official website

## Tagairtí
# Teangacha Iodáilice

Teangacha Iodáilice| Cineál | fine teangacha |
| Úsáid |
|  |
|  |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Ind-Eorpacha |
| Cóid |
| ISO 639-5 | itc |
| Glottolog | ital1284 |
| Ethnologue | 258  |
| Linguist List | ital  |
| IETF | itc  |

Is brainse de na teangacha Ind-Eorpacha iad na **Teangacha Iodáilice** a bhí á labhairt ag na daoine Iodáilice. Cludaíonn sé an Laidin (agus mar sin de, na Teangacha Rómánsacha) agus roinnt teangacha díofa leithinis na hIodáile. Anois tá sé á labhairt ag breis is 800 milliún duine, an chuid is mó díobh i Meiriceá Theas agus i ndeisceart na hEorpa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi theangacha é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Airméanaigh

Airméanaigh|  |
|  |
|   |
| Cineál | grúpa eitneach, pobal agus daonra |
| Teanga | Western Armenian (en)  agus Eastern Armenian (en)  |
| Creideamh | Eaglais Aspalda na hAirméine, Armenian Catholic Church (en) , Armenian Evangelical Church (en)  agus Hetanism (en)  |
| Ball de | pobal Ind-Eorpach |
| Tíreolaíocht |
| Stáit | an Airméin |

Is grúpa eitneach Áiseach iad na **Airméanaigh**. Is í an Airméinis a bpríomhtheanga.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin eitneacht nó grúpa eitneach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Cónghearradh

Cónghearradh| Cineál | algebraic curve (en) , plane curve (en) , lócas, teascán agus quadratic curve (en)   |
| Tuilleadh eolais |
| MathWorld | ConicSection  |

Cónghearrthaí
Figiúir a ghearrann plána trí dhronchón ciorclach dúbailte. Má théann an plána trí stuaic V an chóin, is féidir go ngearrfaidh sé an cón ag pointe amháin V. Nó trí dhá líne dhíreacha trí V arb iad gineadóirí an chóin iad. Má bhíonn an plána ag dronuillinn le hais an chóin, gan é ag dul trí V, gearrann sé an cón i gciorcal. Má bhíonn sé gearrtha comhthreomhar le gineadóir an chóin, gearrtar parabóil. Má ghearrann an plána an cón ag uillinn ar bith eile, gearrann sé éilips nó hipearbóil.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an matamaitic é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Starlink

Starlink|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | The Fault in Our Stars  |
| Sonraí |
| Cineál | satellite internet constellation (en)  ongoing project (en)   |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | Eanáir 2015 |
| Gníomhaíocht |
| Limistéar oibriúcháin | an Bhrasaíl, An Fhrainc mheitreapholaiteach, an Pholainn, Ruanda, an Araib Shádach, an Airméin agus an Iaráin  |
| Rialachas corparáideach |
| Oibreoir | Starlink (en)   |
| Cuid de | list of companies involved in the Gaza war (en)  agóidí san Iaráin 2026  |
|  |

Is réaltbhuíon satailíte agus comhlacht seirbhísí satailíte é **Starlink** atá á thógáil ag SpaceX chun rochtain satailíte Idirlín a sholáthar, comhlacht de chuid Elon Musk. .

I bhfad sula raibh mairnéalaigh in ann glao WhatsApp a chur ar a muintir ó lár na teiscinne móire, a bhuí le Starlink, bhí na mairnéalaigh agus taisccealaithe i muinín na réaltaí chun eolas na slí a dhéanamh.

In Éirinn baintear úsáid as Starlink mar réiteach chun rochtain idirlín a sholáthar le haghaidh imeachtaí éigeandála ag suíomhanna iargúlta nach mbeadh aon rochtain líonra. Le linn Stoirm Éowyn moladh go mbreathnófaí isteach i gcórais chumarsáide dála Starlink nach gclisfeadh de bharr stoirme.

Starlink sa spéir i Carson National Forest, New Mexico
### Conspóidí

In 2025, bhí Donald Trump ag bagairt ar an Úcráin go múchfaí Starlink orthu muna síneodh siad conradh mianraí.

Sa Bhrasaíl sa bhliain *2024,* reoigh an breitheamh Alexandre de Moraes sócmhainní Starlink. Níor íocadh fíneálacha ar X – luach nach mór €3 milliún. Mheas Cúirt Fheidearálach Uachtarach na Brasaíle nach raibh dóthain airgid ag X féin sa Bhrasaíl chun na fíneálacha a gearradh orthu a íoc.

San Iaráin in 2025, rinneadh an rialtas iarracht bac a chur ar chumarsáid na ngníomhairí frithrialtais ar Starlink.

## Féach freisin

* Rochtain satailíte idirlín
* SpaceX

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Luna-25

Luna-25|

---

 |
|  |
| Cineál misean | tuirlingeoir gealaí agus iar-aonán |
| Oibritheoir |    Gníomhaireacht Spáis na Rúise    Russian Space Research Institute (en)   |
| NSSDCA ID | LUNA-25 |
| Uimh. SATCAT | 57600 |
|  |
|  |
| Airíonna árthaigh |
| Monaróir | NPO Lavochkin (en)   |
| Mais | 1,750 kg 800 kg  |
|  |
|  |
| Tús an mhisin |
|

| Lainseáil roicéid |
| --- |
| Dáta | 10 Lúnasa 2023 |
| Áit | Vostochny Cosmodrome Site 1S (en) , Vostochny Cosmodrome (en)   |

 |
| Feithicil lainseáil | Soyuz-2.1b  |
|  |
|

---

Luna-Glob (en)
← Luna 24 (en)  |
|  |

Ar 19 Lúnasa 2023, theip ar an Rúis an spásárthach Luna-25 a thabhairt i dtír ar phol theas na gealaí. Mar gheall ar thír-raon garbh an phoil theas, bhí sé deacair teacht i dtír.

### Cúlra

Is suíomh straitéiseach é mol theas na gealaí. Tá suim ar leith ag eolaithe san oighear uisce, toisc go bhféadfaí é a úsáid fá choinne breosla, ocsaigine agus uisce óil. Measann eolaithe go mb’fhéidir go bhfuil uisce reoite sna cráitéir ar thaobh dorcha na gealaí, cráitéir a bhíonn faoi scáth i gcónaí. Creidtear go mb'fhéidir go bhféadfaí an-leas a bhaint san am atá le teacht as an leac oighir ag an mol theas. Cuir i gcás, d'fhéadfaí uisce óil nó ocsaigin le haghaidh spásairí idirnáisiúnta a dhéanamh as an leac oighir, é sin nó breosla a dhéanamh as.

### Taisteal

Bhí Luna-25 seolta ar bord roicéid ó spásphort Vostochny Cosmodrome ar 10 Lúnasa 2023. Chuaigh Luna-25 i dteagmháil le dromchla na gealaí naoi lá níos déanaí ar 19 Lúnasa. D’imigh an spásárthach sin ó smacht agus bhuail sí in éadan na gealaí. Tá dromchla mhol theas na gealaí fíorgharbh agus aimhréidh.

Ach ar 23 Lúnasa 2023, thuirling Chandrayaan-3, spásárthach ón India, gan tuisliú gar do mhol theas na gealaí, Cleite mór i sciathán spáseolaithe na hIndia a bhí ann, agus bhí Vladimir Putin, uachtarán na Rúise, agus Clár Spáis na Rúise náirithe.

## Féach freisin

* Clár Apollo
* Chandrayaan-3

## Tagairtí
# Imlíne

Is é imlíne cuair iata ná an imeall, nó fad an imill. Is é WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 imlíne ciorcail de gha WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 . Ní féidir imlíne éilips a scríobh ach i bhfoirm suimeálaí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Déacht toinne is cáithnín

An prionsabal go bhfuil airíonna tonnacha ag cáithníní fo-adamhacha, agus airíonna cáithnín ag tonnta leictreamaighnéadacha. Léiríonn an trasnaíocht i ndíraonadh leictreon is neodrón an chéad ghné thuas, agus léiríonn iarmhairt Compton is iarmhairt fhótaileictreach Einstein an dara ceann.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |