Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cóiméad Halley

| Cóiméad Halley  |
| --- |
|  |
| Ainmniú sealadach | 1P/1982 U1, 1982i, 1P/1909 R1, 1909c, 1P/1835 P1, 1835 III, 1P/1758 Y1, 1759 I, 1P/1682 Q1, 1682, 1P/1607 S1, 1607, 1P/1531 P1, 1531, 1P/1456 K1, 1456, 1P/1378 S1, 1378, 1P/1301 R1, 1301, 1P/1222 R1, 1222, 1P/1145 G1, 1145, 1P/1066 G1, 1066, 1P/989 N1, 989, 1P/912 J1, 912, 1P/837 F1, 837, 1P/760 K1, 760, 1P/684 R1, 684, 1P/607 H1, 607, 1P/530 Q1, 530, 1P/451 L1, 451, 1P/374 E1, 374, 1P/295 J1, 295, 1P/218 H1, 218, 1P/141 F1, 141, 1P/66 B1, 66, 1P/-11 Q1, -11, 1P/-86 Q1, -86, 1P/-163 U1, -163, 1P/-239 K1, -239, 1986 III, 1910 II  |
| Cineál | Halley-type comet (en) , cóiméad tréimhsiúil agus réad neas-Domhanda |
| Dáta fionnachtana | 466 "RCh", 240 "RCh", 164 "RCh" agus 25 Nollaig 1758, an tSean-Ghréig |
| Eapainm | Edmond Halley |
| Réad tuismitheora | an Ghrian |
| Réad linbh | Eta Aquariids (en)   |
| Aois | 20 Eanáir 1968  |
| Sonraí fithiseacha |
|  Féach ar an staid reatha |
| Apaipsis | 35.28241 AU  |
| Pearaipsis | 0.57486 AU (arg (ω): 112.24143)  |
| Ais mhór *a* | 17.928635048569 AU |
| Éalárnacht *e* | 0.96793599569532 |
| Tréimhse fhithiseach *P* | 27,728.046087904 d |
| Meán-Aimhrialtacht *M* | 274.38234 °  |
| Claonadh *i* | 162.19053004391 ° |
| Fad an nóid éirithigh *Ω* | 59.098947206124 ° |
| Saintréithe fisiceacha agus réaltmhéadracha |
| Trastomhas | 11 km  |
| Dearbhmhéid | 5.5  |
| Mais | 220 Tg  |
| Meándlús | 850 kg/m³  |
| Ailbéideacht | 0.04 (ailbéideacht gheoiméadrach)  |
| Catalóga réalteolaíochta |
| Aitheantóir JPL | 1000036  |

Cóiméad clúiteach a thagann gar don Domhan gach 77 bliain nó mar sin, an uair dheireanach i 1985-1986.

Teilgeadh 5 spásárthach, dhá cheann ón Rúis, dhá cheann ón tSeapáin is ceann amháin ón ESA, chun é a iniúchadh go géar is cáithníní uaidh a thástáil.

Fuarthas gur hidrigin, carbón, nítrigin is ocsaigin na príomhdhúile ann, cosúil le neacha orgánacha ar domhan.

Tá sé curtha i gcás ag eolaithe áirithe go mb'fhéidir gur chuir imbhuailtí idir cóiméid mar seo agus an domhan go luath ina shaol tús leis an mbeatha ar domhan trí na dúile seo a thabhairt anseo.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an spáis nó spáseitilt é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Sagittarius A*

Sagittarius A\*|  Sgr A\* (lár) agus dhá sholasmhacallaí ó phléascadh a tharla le déanaí (ciorcal curtha thart air) |
| Sonraí breathnadóireachta  Aga J2000      Cónocht J2000 |
| Réaltbhuíon | Sagittarius |
| Dronairde | 17h 45m 40.0409s |
| Diallas | -29° 0' 28.118" |
| Sonraí |
|  **Mais** | (4.31 ± 0.38) × 106M☉ (4.1 ± 0.6) × 106M☉ (4.02 ± 0.16) × 106 M☉ |
| Réaltmhéadracht |
| **Achar** | 7,860±140±40 pc |
| Bunachar sonraí tagairtí |
| **SIMBAD** | sonraí |

Is éard is **Sagittarius A\ ann (fuaimnithe "Sagittarius A-réalt", giorrúchán caighdeánach **Sgr A\) ná foinse gheal an-dlúth raidió réalteolaíoch, ag lár Bhealach na Bó Finne, in aice le teorainn na réaltbhuíonta Sagittarius agus Scorpius. Cuid de ghné réalteolaíoch is ea é, ar a dtugtar 'Sagittarius A'. Creidtear gur suíomh dúphoill sár-ollmhóir é, cosúil leo siúd a nglactar go ginearálta anois a bheith ag lár an chuid is mó de na réaltraí bíseacha agus éilipseacha. D'úsáidtí grinnithe réaltacha ar an réalta S2, i bhfithis timpeall ar Saighdeoir A\*, chun láithreachta de, agus sonraí a tháirgeadh faoin dhúpholl sár-ollmhór atá i lár Bhealach na Bó Finne, agus threoraítí ar an tuairim gur suíomh an dúphoill sár-ollmhóir é Sagittarius A\* .

## Nótaí
# Northern line

Northern line
Is líne ar an London Underground í **Northern line**. Tá dath dubh uirthi ar an léarscáil Tiúb.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Luzern

| Luzern |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|   |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an Eilvéis |
| Cantún san Eilvéis | cantún Lucerne |
| Constituency of the canton of Lucerne (en)  | City of Lucerne Constituency (en)   |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | cantún Lucerne  |
| Daonra |
| Iomlán | 86,234 (2024)  |
| • Dlús | 2,962.35 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Ghearmáinis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 29.11 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Reuss, Loch Lucerne agus Kleine Emme (en)   |
| Airde | 436 m  |
| Ar theorainn le | LeathnaighAdligenswil Emmen LU Horw Meggen Ennetbürgen Neuenkirch Kriens Malters Ebikon Stansstad  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Littau  |
| Éarlamh | Leodegar (en)  agus Saint Maurice (en)   |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Ceannaire an rialtais | Beat Züsli (2016–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 6000, 6014, 6002, 6003, 6004, 6005, 6006, 6007, 6009 agus 6015  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 UTC+02:00  |
| Glaochód | 041  |
|  |
| Swiss municipality code (en)  | 1061  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | stadtluzern.ch  |
|

---

 |

Is í **Luzern** (Gearmáinis: *Luzern*, Fraincis: *Lucerne*, Iodáilis: *Lucerna*, Rómainis: *Lucerna*) an séú cathair is mó san Eilvéis.

Tá an chathair suite cois abhainn Reuss in aice le Vierwaldstättersee (*Loch na gCeithre Chantúin*) i lár na tíre. Tá breis is 77,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, ach tá tuairim is 200,000 duine ina gcónaí ann, má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. I 2010 labhair formhór don daonra Gearmáinis (87%).

Is í Luzern príomhchathair chantúin Luzern agus chomh maith le sin is í an áit chultúrtha is tábhachtaí i gceartlár na hEilvéise. Mar sin, bíonn go leor féilte ceoil agus cultúr ann gach bliain, m.sh. *Luzerner Fasnacht*, *Lucerne Blues Festival*, *Lucerne Festival* (ceol clasaiceach), nó comórtas Eorpach *Rose d’Or* (clár teilefíse).

## Tagairtí

 Luzern - Radharc na cathrach leis an droichead *Kapellbrücke* agus an túr uisce.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hEilvéise é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 471143 Dziewanna

| 471143 Dziewanna  |
| --- |
|  |
| Ainmniú sealadach | 2010 EK139  |
| Cineál | réad tras-Neiptiúnach athshondach |
| Grúpa mionphláinéid | 2:7-resonant trans-Neptunian object (en)  |
| Fionnachtaí | Andrzej Udalski Scott S. Sheppard Marcin Kubiak Chad Trujillo  |
| Dáta fionnachtana | 13 Márta 2010, Réadlann Las Campanas |
| Eapainm | Devana (en)  |
| Réad tuismitheora | an Ghrian |
| Aois | 17 Deireadh Fómhair 2024  |
| Sonraí fithiseacha |
|  Féach ar an staid reatha |
| Apaipsis | 104.87245 AU  |
| Pearaipsis | 32.48073 AU (arg (ω): 284.91893)  |
| Ais mhór *a* | 68.676592164761 AU |
| Éalárnacht *e* | 0.52704796505965 |
| Tréimhse fhithiseach *P* | 207,879.43697179 d |
| Meán-Aimhrialtacht *M* | 351.00373 °  |
| Claonadh *i* | 29.471322747952 ° |
| Fad an nóid éirithigh *Ω* | 346.22395102777 ° |
| Saintréithe fisiceacha agus réaltmhéadracha |
| Trastomhas | 470 km 504 km 697 km  |
| Dearbhmhéid | 4.05  |
| Méid dhealraitheach (V) | 19.6 (banda R)  |
| Tréimhse rothlaithe | 7.07 h  |
| Ailbéideacht | 0.25 (ailbéideacht gheoiméadrach)  |
| Catalóga réalteolaíochta |
| Aitheantóir JPL | 20471143  |

Is pláinéadóideach mór inár ngrianchóras é **471143 Dziewanna**. Tá trastomhas níos lú ná 512 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall de Chrios Kuiper. Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an Grianchóras é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Creasa Van Allen

Creasa Van Allen
Dhá fháinne cáithníní luchtaithe mórthimpeall ar an Domhan. Meastar gur tháinig siad ón nGrian agus go gcoimeádann an domhantarraingt ann iad. Sa chrios inmheánach, timpeall 300 km os cionn dromchla an Domhain, tá na cáithníní níos fuinniúla ná sa chrios seachtrach timpeall 16,000 km in airde. Tagann siad san áireamh i dteileachumarsáid agus stiúradh satailítí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Criostalagrafaíocht

Criostalghrafaíocht
Is éard is **criostalagrafaíocht** ann ná staidéar ar chriostail, a bhfoirmeacha seachtracha is a struchtúir inmheánacha, le micreascóip optúla is eile. Léiríonn criostail siméadrachtaí iontacha, rud a thairg teoiric adamhach do Nicolaus Steno (1638-1686). Tugann an staidéar ar dhíraonadh X-ghathanna ag criostail, a fheidhmíonn mar ghríleanna díraonta, an-chuid eolais ar eagrú is nascadh na n-adamh i gcriostail, agus timpeallachtaí eile chomh maith.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# William Wordsworth

William Wordsworth|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 7 Aibreán 1770 Cockermouth, England  |
| Bás | 23 Aibreán 1850 80 bliana d'aois Rydal Mount, England (en)   |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Niúmóine) |
| Áit adhlactha | St Oswald's Church, Grasmere (en)    |
|  |
|  |
| File Cúirte na Ríochta Aontaithe |
|  |
|  |
|  6 Aibreán 1843 – 23 Aibreán 1850 Ceaptha ag: Victoria na Ríochta Aontaithe  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Grúpa eitneach | Sasanaigh |
| Reiligiún | Anglacánachas |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Coláiste Naomh Eoin, Cambridge   Hawkshead Grammar School (en)    |
| Áit chónaithe | Wordsworth House and Garden (en)  |
| Teanga dhúchais | Béarla |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | file, liriceoir, scríbhneoir  |
| Teangacha | Béarla |
| Saothar |
| **Saothar suntasach The Prelude (en)
 |
| Suíomh a chartlainne | * Beinecke Rare Book and Manuscript Library [ GEN MSS 1262]
* University of Wisconsin–Madison Libraries (en)
* Ionad Harry Ransom [ MS-4594]
 |
| Teaghlach |
| Teaghlach | Wordsworth (en)   |
| Céile | Annette Vallon  Mary Hutchinson (1802, 1802–)  |
| Páirtí | Annette Vallon   |
| Páiste | Anne-Caroline Wordsworth  ( Annette Vallon) Catherine Wordsworth  ( Mary Hutchinson) John Wordsworth  ( Mary Hutchinson) Dora Wordsworth  ( Mary Hutchinson) William Wordsworth  ( Mary Hutchinson) Thomas Wordsworth  ( Mary Hutchinson)  |
| Athair | John Wordsworth  agus Ann Cookson |
| Siblín | Dorothy Wordsworth, Richard Wordsworth, John Wordsworth agus Christopher Wordsworth |
| Duine muinteartha | John Hymers (en)  (col cúigir)  |
|

---

 |
|

---

   |

File Sasanach a rugadh i gCockermouth in Cumbria ab ea **William Wordsworth** (7 Aibreán 1770 – 23 Aibreán 1850).

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Galileo (taiscéalaí spáis)

Galileo|  |
|

---

 |
|  |
| Cineál misean | misean spáis |
| Oibritheoir |    Jet Propulsion Laboratory    Ames Research Center (en)   |
|  |
|  |

Taiscéalaí spáis ab ea **Galileo.** Lainseáladh an spásárthach sa bhliain 1989 ón tointeálaí spáis ag NASA. Shroich sé Iúpatar i 1995.

Ar 11 Nollaig 1990, thóg grianghrafanna den domhan
Rinne Galileo tomhais ar mhaighnéadaisféar Ganymede sa bhliain 1996

Rinne sé atmaisféar Iúpatair a thástáil go díreach, gealacha Galileo a iniúchadh go mion, agus pictiúir de na príomhghealacha sin a tharchur a bhí suas le 100 oiread níos géire ná na pictiúir a ghlac Voyager 2 sa bhliain 1979.

Rinne Galileo tomhais ar atmaisféar is maighnéadaisféar an phláinéid. Don chéad uair, bhí teagmháil aige le hastaróideach (ar tugadh Gaspra air), agus thóg grianghrafanna de ghealach astaróidigh, arís don chéad uair. Bhí sé in ann pictiúir a thógaint d'imbhualadh 20 giota de chóiméad Shoemaker-Levy le taobh na hoíche d'atmaisféar an phláinéid i 1994.

D'fheidhmigh Galileo cúig bliana ar a laghad níos faide ná a bhí beartaithe, agus dódh é in atmaisféar Iúpatair sa bhliain 2003.

## Féach freisin

* Voyager 2
* Galileo Galilei

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann leis an spáis nó spáseitilt é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Rad

Rad| Cineál | aonad díorthaithe UCUM, unit of absorbed dose (en)  agus unit of kerma (en)   |
| Aonad de | absorbed dose (en) , kerma (en)  agus specific energy imparted (en)   |
| Tiontuithe aonad |
| In aonaid SI | 0.01 Gy  |

Seanaonad (is siombail) don dáileog ionsúite radaighníomhaíochta. Is ionann é agus 0.01 J kg-1 nó 0.01 Gy (grae, aonad an SI).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin bhfisic é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Radaíocht infridhearg

Madra - íomhá infridhearg theirmeach. Féach an scála le fáil amach conas a fhreagraíonn na dathanna éagsúla don teocht.
Tugtar **radaíocht infridhearg** ar radaíocht leictreamaighnéadach a bhfuil a tonnfhad níos mó ná tonnfhad an tsolais infheicthe agus níos lú ná tonnfhad na micreathonnta. Sroicheann tonnfhad na radaíochta infridheirge ó 780 nm go 1 mm (is é sin, 1,000,000 nm, nó 1,000 μm).

Aithnítear trí chineál radaíochta infridheirge, is é sin,

* an radaíocht neas-infridhearg (Béarla: *near infrared* nó *NIR*), a bhfuil a tonnfhad idir 780 nm agus 3000 nm;
* an radaíocht lár-infridhearg (Béarla: *mid infrared* nó *MIR*), idir 3000 nm (= 3 μm) agus 50 μm; agus
* an radaíocht chian-infridhearg (Béarla: *far infrared*, *FIR*), idir 50 μm agus 1 mm.

Tá an radaíocht neas-infridhearg ábhairín níos faide tonn ná an solas dearg, agus maidir leis an radaíocht chian-infridhearg, tá sí ag críochantacht leis an radaíocht teiriheirts.

Go ginearálta, síleann na daoine gurb ionann an radaíocht theirmeach (an radaíocht teasa) agus an radaíocht infridhearg, toisc go n-aithníonn corp an duine an radaíocht infridhearg mar theas. Le fírinne, níl ann ach cuid den radaíocht theirmeach. Tá na héin in ann an radaíocht infridhearg a fheiceáil mar a bheadh gnáthsholas ann.

Ba é an fisiceoir clúiteach Sasanach Isaac Newton an chéad duine a thuig go raibh a leithéid de rud ann agus an radaíocht infridhearg.

Baintear úsáid fhorleathan as an infridhearg i gceamaraí oíche, spéaclaí oíche, i ndéshúiligh oíche agus in íomháú infridhearg. Tugann an cineál seo gléasra "súile dorchadais" don duine, nó claochlaíonn an gléas an radaíocht infridhearg go solas infheicthe, ionas go n-aithneoidh an duine ábalta an teas atá ag teacht as na neachanna beo agus as rudaí teo eile.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Dreigítí a tháinig ó Mhars

An dreigít Allan Hills 84001, nó ALH84001, a fuarthas in Antartaice sa bhliain 2011. D'fhógair NASA gurb as Mars í dar leo féin.
Tá dornán dreigítí faighte ar an Domhan a bhfuil an chuma orthu gurb as Mars a tháinig siad ar an chéad ásc. Tá aithne baictéirí seanársa ar dhá cheann acu, mar a fheictear do chuid de na saineolaithe. Ar an 6ú lá de Mhí Lúnasa, 1996, d'fhógair údarás spáis na Stát Aontaithe go raibh ion-taisí i ndiaidh orgánaigh aonchillíneacha aitheanta ar an dreigít úd ALH84001. Ábhar conspóide is ea é i gcónaí an ion-taisí a bhí ann dháiríre, agus an leor iad mar chruthúnas go raibh beatha, fiú aonchillíneach, ar dhroim Mharsa riamh.

Ar an gceathrú lá déag de Mhí Aibreáin, 2004, d'fhógair NASA gurbh ionann an chloch úd *Bounce*, a ndearna an gluaisteán cianstiúrtha úd *Opportunity* taighde uirthi, - gurbh ionann an chloch seo ó thaobh a comhdhéanta de agus an dreigít úd EETA79001-B ar thángthas uirthi san Antartach thiar sa bhliain 1979. Is dócha gur tháinig siad as an gcráitéar céanna ó thús, nuair a cruthaíodh an cráitéar sin, nó ó dhá chráitéar a bhí suite réasúnta gar dá chéile, ar a laghad.
# 1764

1764| Sampla de | bliain féilire, bliain bhisigh agus bliain bhisigh ag tosú ar an Domhnach agus ag críochnú ar an Luan |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1764 (mdcclxiv) |
| Ioslamach | 1178 – 1179 |
|  Síneach | 4460 – 4461 |
| Eabhrach | 5524 – 5525 |
| Hiondúch | 1819 – 1820 (*Vikram Samvat*) 1686 – 1687 (*Shaka Samvat*) 4865 – 4866 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1142 – 1143 |
| Airméanach | 1213 |
| Rúnach | 2014 |
| *Ab urbe condita* | 2517 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 17ú haois - **18ú haois** - 19ú haois |
| Deich mbliana |
| 1730í 1740í 1750í - **1760í** - 1770í 1780í 1790í |
| Bliain |
| 1761 1762 1763 - **1764**  - 1765 1766 1767

---

 |
|   |

## Tarluithe

## Breitheanna

* 13 Márta — Charles Grey, 2nd Earl Grey, Príomh-Aire Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann
* 24 Aibreán — Thomas Addis Emmet, dlíodóir agus polaiteoir Gael-Mheiriceánach
* 1 Bealtaine — Benjamin Henry Latrobe, ailtire Briotanach-Mheiriceánach (b. 1820)
* 9 Iúil — Ann Radcliffe, scríbhneoir Sasanach (b. 1823)
* 17 Meán Fómhair — John Goodricke, réalteolaí Ísiltíreach
* 25 Meán Fómhair — Fletcher Christian, ceannairceach ar an HMS Bounty
* 8 Nollaig — Eli Whitney, ceapadóir Meiriceánach

## Básanna

* 2 Deireadh Fómhair — William Cavendish, Príomh-Aire na Breataine
# 21 Feabhra

Is é an **21 Feabhra** an 52ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 313 lá fágtha sa bhliain nó 314 i mbliain bhisigh.

## Féilte

* An Bhanglaidéis - *Bhasha Andolon Dibosh* (ভাষা আন্দোলন দিবস)

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1535 — Pápa Gréagóir XIV, Pápa ó 1590 go 1591 (b. 1591)
* 1728 — Peadar III, impire na Rúise (b.1762)
* 1836 — Clément Philibert Léo Delibes, cumadóir Francach (b. 1891)
* 1891 — Harry Colley, polaiteoir Éireannach (b. 1972)
* 1891 — Seán Heuston, réabhlóidí Éireannach (b.1916)
* 1895 — Henrik Dam, bithcheimicí Danmhargach (b. 1976)
* 1915 — Ann Sheridan, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1967)
* 1924 — Robert Mugabe, dara hUachtarán na Siombáibe (b. 2019)
* 1928 — Patrick Kerrigan, polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre (b. 1979)
* 1933 — Nina Simone, amhránaí Meiriceánach (b. 2003)
* 1934 — Rue McClanahan, ban-aisteoir (b. 2010)
* 1937 — Harald V na hIorua, Rí na hIorua.
* 1943 — Lyudmila Ulitskaya, scríbhneoir Rúiseach
* 1946 — Alan Rickman, aisteoir Sasanach (b. 2016)
* 1946 — Anthony Daniels, aisteoir Sasanach
* 1955 — Kelsey Grammer, aisteoir Meiriceánach
* 1974 — Ivan Campo, imreoir sacair
* 1975 — Sergio Martínez, dornálaí Airgintíneach
* 1978 — Damien English, polaiteoir Éireannach
* 1979 — Jennifer Love Hewitt, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1979 — Jordan Peele, aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach
* 1984 — Andreas Seppi, imreoir leadóige Iodálach
* 1986 — Charlotte Church, amhránaí Breatnach
* 1989 — Corbin Bleu, aisteoir Meiriceánach
* 1992 — Phil Jones, peileadóir Sasanach
* 1993 — Seán Ó Dualaing, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1437 — Séamas I, Rí na nAlbanach (r.1394)
* 1513 — Pápa Iúil II (r. 1443)
* 1730 — Pápa Beinidict XIII (r. 1649)
* 1741 — Jethro Tull, ceannródaí Sasanach sa talmhaíocht (r. 1674)
* 1846 — Ninko, impire na Seapáine (r.1800)
* 1901 — George Francis Fitzgerald, fisiceoir Éireannach (r. 1851)
* 1907 — Dáithí Coimín, gníomhaí ar son na Gaeilge sa 19ú haois (r. 1854)
* 1941 — Frederick Grant Banting, fiseolaí Ceanadach (r. 1891)
* 1947 — Patrick Clancy, polaiteoir Éireannach (r. 1877)
* 1958 — Duncan Edwards, imreoir sacair (r.1936)
* 1965 — Malcolm X, gníomhaí (r.1925)
* 1968 — Howard Walter Florey, paiteolaí Astrálach (r. 1898)
* 1977 — Seán Ó Ríordáin, file Éireannach (R. 1916)
* 2002 — John Thaw, aisteoir Sasanach (r.1942)
* 2018 — Billy Graham, ministéir Baisteach Meiriceánach (r. 1918)
* 2024 — Roger Charles Louis Guillemin, dochtúir Francach (r. 1924)

## Tarluithe eile

* 1848 - Foilsíodh *Forógra na gCumannach* le Karl Marx agus Friedrich Engels
* 1916 - Tús le Catha Verdun le linn an Chéad Chogadh Domhanda
* 1937 - Chuir Conradh na Náisiún cosc ar óglaigh eachtrannacha i gCogadh Cathartha na Spáinne
* 1947 - Léirigh Edwin Land an chéad cheamara láithreach darb ainm *Polaroid Land Camera*
* 1972 - Thug Uachtarán Mheiriceá Richard Nixon cuairt ar Dhaon-Phoblacht na Síne
* 2023 - D'fhógair Vladimir Putin go gcuirfidh an Rúis a rannpháirt i gConradh Núicléach New START ar fionraí