Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Carthanas

American Cancer Society
Is éard is **carathanas** ann ná eagraíocht a cruthaíodh chun cúnamh a thabhairt agus airgead a bhailiú le haghaidh daoine i gcruatan.

## Féach freisin

* Barnardo's
* GOAL
* Elizabeth Ann Seton
* Éamann Iognáid Rís

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An Chianaois

An Chianaois|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
|  |
|  |

* Colláis
* Íomhá
 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Cineál | tréimhse speisialtacht tréimhse stairiúil  |
| Cuid de | staidéar ar stair  |
| Tréimhse | 4 mílaois "RCh" - 5 haois |
| ← an réamhstair

an Mheánaois → Postclassical Era (en)   → |
| Codanna |
| **seandacht chlasaiceachan tSean-Éigiptan Sean-Neasoirthearan Chianaois Dhéanach**  |
|  |

Íomhá den Leac Rosetta, réad uathúil a thángthas air sa bhliain 1799. Chabhraigh an t-eolas a fuarthas amach as staidéar uirthi go mór le hiairiglifí na hÉigipte a léamh.
Is éard is an chianaois (nó an seansaol) ann ná an tréimhse stairiúil a tharla ó thús stair taifeadta an duine agus ag leathnú chomh fada leis an an Mheánaois Luath (nó an Ré iarchlasaiceach).

Go traidisiúnta, mheastaí aireagán na scríbhneoireachta mar phointe tosaigh na staire ársa. Leagann coincheap traidisiúnta na staire ársa béim ar aireagán na scríbhneoireachta, agus is díol suntais é 'scríobh na staire' a
mharcálann deireadh na tréimhse réamhstairiúla agus tús na tréimhse staire, mar gheall ar tús an chultúir shaolta, a dhéanann staidéar ar an tseandálaíocht ag baint úsáide a mhodheolaíocht chuí féin.

Freastalaíonn modhanna eile ar an gcóras sóisialta nó ar an leibhéal teicniúil. Mar fhocal scoir,is léir de réir a chéile go bhfuil buntáistí ag baint le úsáid as teicnící difriúla anailíse ADN agus staidéir na hantraipeolaíochta teanga, le haghaidh na n-imircí daonna a athchruthú.

## Tagairtí
# Coirneach

Coirneach| *Pandion haliaetus*  |
| --- |
|  Pandion haliaetus haliaetus  |
| Taifead |
|   |
| Sonraí |
| Mais | 1.4 kg  |
| Réise sciathán | 1.6 m  |
|  |
| Stádas caomhnaithe |
|  |
|  |
| Speiceas is lú imní |
| AICD | 22694938  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Aves |
| Ord | Accipitriformes |
| Fine | Pandionidae |
| Géineas | Pandion |
| Speiceas | **Pandion haliaetus**  (Linnaeus, 1758) |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| An chéad ainm Laidine a bhí air | *Falco haliaetus*  |
| Léarscáil de raon an tacsóin |
|   |

 *Pandion haliaetus*
Is é an **coirneach** (*Pandion haliaetus*) éin chreiche mheán-mhór atá mar ghnáth-itheoir éisc le dáileadh ar fud an domhain. Is baill d'fhine na Pandionidae iad. Bhí an speiceas seo ina phóraitheoir coitianta in Éirinn tráth ach rinneadh géarleanúint air go ndeachaigh sé as feidhm faoin 19ú haois. Feictear go rialta é agus é ar imirce.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Martinique

| Martinique |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | Bratach |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *La Marseillaise*  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Fhrainc  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Fort-de-France  |
| Daonra |
| Iomlán | 360,630 (2023)  |
| • Dlús | 319.71 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | na Mion-Aintillí Oileáin na Gaoithe  |
| Achar dromchla | 1,128 km²  |
| Pointe is airde | Mount Pelée (en)  (1,397 m)  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 21 Márta 1946 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Comhairle Réigiúnach Martinique  |
| • Ceannaire an rialtais | Serge Letchimy  |
| Eacnamaíocht |
| Airgeadra | Euro  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−04:00  |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .mq  |
| Glaochód | +596  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112  |
|  |
| Cód tíre | MQ  |
| Cód ISO 3166-2 | FR-972 agus FR-MQ  |
| Cód NUTS | FRA2  |
| Cód INSEE | 972  |
| Cód réigiúin INSEE | 02  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | martinique.pref.gouv.fr  |
|

---

 |

Is oileán de chuid na Fraince sa mhuir Chairib é **Martinique**. Tá an t-oileán 1,128 ciliméadar cearnaithe. Bhí cónaí ar 385,551 duine ar Martiniue i mí Eanáir 2013. Is í Fort-de-France príomhbhaile na cathrach. Is cuid don Aontas Eorpach í Martinique agus tá an euro á úsáid ann. Is í an Fhraincis teanga oifigiúil an oileáin agus tá criól Mhartinique á labhairt go forleathan ann chomh maith.

Tá vóta ag muintir Mhartinique i dtoghcháin uachtaránachta na Fraince. I dtoghcháin na bliana 2017, ar an 8ú Bealtaine, vótáil 77.6%
% ar son Emmanuel Macron agus vótáil 22.4% ar son Marine Le Pen. Vótáil 50.3% de mhuintir an oileáin sa toghchán is déanaí ach bhí 5.7% do na vótaí millte agus bhí 8.1% eile bán.

## Féach freisin

* Na hAintillí

## Tagairtí

* French Presidential Election: Second Round

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Fraince é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Fronta polach

An príomhlimistéar do na córais fhrontacha aimsire san Aigéan Ciúin thuaidh is an tAigéan Atlantach thuaidh. Foirmíonn sé an teorainn idir an mhais aeir Mholach (fuar) is an mhais aeir fhothrópaiceach (níos teo), agus cruthaítear lagbhrúnna nó cioclóin ar a fhad. Braitheann ionad an fhronta ar an scairdshruth Molach, ag athrú de réir an tséasúir. Sa gheimhreadh bíonn sé níos faide ó dheas (40-50° thuaidh), agus bíonn an ghníomhaíocht fhrontach freagrach as an aimsir fhuar fhliuch a fhaigheann tuaisceart na hEorpa. Sa samhradh bogann an fronta ó thuaidh, agus bíonn a ionad níos athraithí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Sliabh aigéanach

Sliabh faoin muir is ea **sliabh aigéanach**, 1 km ar a laghad os cionn an ghrinnill mórthimpeall, agus a bharr níos mó ná 200 m faoi dhromchla na mara. Tugtar *oitir mara* air má bhíonn sé níos éadoimhne. Tá a leithéid i ngach aigéan, ach an chuid is mó díobh san Aigéan Ciúin, níos mó ná 10,000. Meastar gur bolcáin ídithe cuid mhaith díobh. Tá sléibhte mara ann a bhfuil barr cothrománach acu, iarsmaí oileán báite nó oitreacha. Meastar go luíonn an chuid is mó de na hataill coiréil anuas ar shléibhte mara a thug fúthu ó dhromchla na mara trópaicí.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# San Héilin

| San Héilin |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | Bratach |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Helena Augusta  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Críocha Briotanacha Thar Lear | San Héilin, Oileán na Deascabhála agus Tristan da Cunha |
| First-level administrative division (en)  | Saint Helena (en)   |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 3,924 (2022)  |
| • Dlús | 32.43 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 121 km²  |
| Tomhas | 11 km  () × 15 km   () default |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An tAtlantach Theas  |
| Airde | 818 m  |
| Pointe is airde | Diana's Peak (en)  (818 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Atlantach (0 m)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Legislative Council of Saint Helena (en)   |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC±00:00 Atlantic/St\_Helena (en)   |
|  |

Críoch thar lear de chuid na Ríochta Aontaithe is ea **San Héilin**. Tá an chríoch suite i lár an Aigéin Atlantaigh. Is é Jamestown an phríomhchathair.

D’fhionn an taiscéalaí Gailíseach João da Nova an t-oileán ar 21 Bealtaine, 1502 ar a thuras farraige ón India.

Longwood, an teach ar oileán San Héiln inar chaith Napoléon Bonaparte 5 go leith bliana ar deoraíocht
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Calar

Calar|  |
|   |
| Cineál | intestinal infectious disease (en) , galar uisce-iompartha, primary bacterial infectious disease (en) , galar antrapanóiseach, vibrio infectious disease (en) , galar agus pandemic and epidemic-prone diseases (en)   |
| Speisialtacht leighis | galair thógálacha agus leigheas éigeandála  |
| Cóireáil chliniciúil |
| Comharthaí | buinneach, urlacan, díhiodráitiú, hypovolemia (en) , ríog, míchompord, fotheannas, oliguria (en) , cianóis, terminal dehydration (en) , thirst (en)  agus crampa  |
| Scrúduithe | scrúdú fisiciúil, cultúr mhicribhitheolaíochta, áireamh eiritricítí críochnúil, rapid diagnostic test (en)  agus imoibriú slabhrúil polaiméaráise  |
| Cóireáil | oral rehydration therapy (en) , sreabháin infhéitheacha, Antibiotics and Chemotherapy (en)  agus vacsaín  |
| Pataigineas |
| Tarchur pataigineach | food-borne transmission (en) , bealach faecach-béil agus scaipeadh uisce-iompartha  |
| Cúis | Vibrio cholerae  |
| Éifeacht | third cholera pandemic (en) , 1854 Broad Street cholera outbreak (en) , first cholera pandemic (en) , second cholera pandemic (en) , fifth cholera pandemic (en) , fourth cholera pandemic (en) , sixth cholera pandemic (en)  agus Seventh cholera pandemic (en)   |
| Aicmiú |
| ICD-11 | 1A00  |
| ICD-10 | A00, A00.0, A00.9 agus A00.1  |
| ICD-9 | 001  |
| Acmhainní seachtracha |
| OMIM | 166600  |
| DiseasesDB | 29089  |
| MedlinePlus | 000303  |
| eMedicine | 962643  |
| Patient UK | cholera-pro  |
| MeSH | D002771  |
| Orphanet | 173  |
| UMLS CUI | C0008354  |
| DOID | DOID:1498  |

Galar is ea **an calar** arb é an baictéar úd Vibrio cholerae is cúis leis. Ionfhabhtú géar don chonair ghastraistéigeach is ea an calar, agus tolgtar é trí uisce truaillithe a ól.

Cuireann na baictéir tús le buinneach fhlúirseach uisciúil a ídíonn an t-uisce is na leictrilítí sa cholainn an oiread sin, agus chomh tapa sin, go dtarlaíonn turraing do dhuine agus bás taobh istigh de lá nó dhó.

## Leigheas

Is iad príomh-airíonna an chalair ná a lán buinneach uisciúil agus urlacan. Féadann déine na buinní agus urlacain díhiodráitiú tapa agus éagothromaíocht leictrilít a thabhairt.

Nua-Eabhrac, 1849Is í an chóireáil phríomhúil ná ath-hiodráitiú béil agus más rud é nach bhfuil seo inghlactha, sreabhán infhéitheach a thabhairt.

Má chuirtear dóthain sreabhán colainne ar ais is féidir go dtiocfaidh duine chuige féin arís.

Bíonn antaibheathaigh tairbheach dóibh siúd a bhfuil galar trom orthu.

Is minic a ghoilleann an calar ar an stéig bheag.

Eipidéimeolaíocht
## Eipidéimeolaíocht

Tarchuirtear an calar go príomha trí uisce. Téann an calar i gcion ar 3-5,000,000 ar fud an domhain agus faigheann 100,000-130,000 duine bás in aghaidh na bliana ó 2010 i leith. Bhí an calar ar cheann de na hionfhabhtuithe is luaithe a ndearnadh staidéar orthu trí mhodhanna eipidéimeolaíocha.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin galar é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Balaenoptera physalus

*Balaenoptera physalus* |   |
| Sonraí |
| Tréimhse iompair | 11.5 míosa  |
|  |
| Stádas caomhnaithe |
|  |
|  |
| Leochaileach |
| AICD | 2478  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Artiodactyla |
| Fine | Balaenopteridae |
| Géineas | Balaenoptera |
| Speiceas | **Balaenoptera physalus**  (Linnaeus, 1758) |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| An chéad ainm Laidine a bhí air | *Balaena physalus*  |
| Léarscáil de raon an tacsóin |
|   |
| Méid |
|  |

Is speiceas míolta móra é Balaenoptera physalus. Tugtar **droimeiteach** nó **míol mór eiteach** air go coitianta, cé go n-úsáidtear an téarma seo ar speicis eile de chuid na fine Balaenopteridae freisin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Roinn Srath Chluaidh

| Roinn Srath Chluaidh |
| --- |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Albain  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Glaschú  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 16 Bealtaine 1975 |
| Díscaoileadh | 1996 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

Is iar-chomhairle réigiúnach in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban ab ea **Roinn Srath Chluaidh**.

Bunaíodh í sa bhliain 1975 faoin Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973, le 19 chomhairle réigiúnach agus cuireadh deireadh léi sa bhliain 1996 faoin Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973. Ba é Glaschú an príomhchathair, agus bhí Inbhir Àir, Lannraig, Hamilton, Dún Breatain, Pàislig, agus Earra-Ghàidheal (ach gan Áird nam Murchan, Ceann Loch Lìobhann, agus Baile a' Chaolais a bhí laistigh den réigiún seo.

Sa bhliain 1996, cuireadh 12 chomhairle nua ar bun: Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid, Comhairle Siorrachd Àir an Ear, Comhairle Siorrachd Àir a Tuath, Comhairle Siorrachd Àir a Deas
(Athsheolta ó Comhairle Shiorrachd Àir a Deas), Comhairle Siorrachd Àir a Tuath, Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas, Comhairle Inbhir Chluaidh, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù, Comhairle Siorrachd Rinn Friù an Ear, agus Comhairle Baile Ghlaschu de chuid Réigiún Srath Chluaidh.

Tagann an t-ainm as an sean Rìoghachd Srath Chluaidh ag an raibh Dùn Breatann ina phrìomh-bhaile.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAlban é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Rabhán

Rabhán| *Armeria maritima*  |
| --- |
|  Armeria maritima subsp. maritima  |
| Sonraí |
| Gnáthóg | cósta  |
| Planda |
| Cineál an toraidh | capsúl  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Caryophyllales* |
| Fine | *Plumbaginaceae* |
| Treibh | *Staticeae* |
| Géineas | *Armeria* |
| Speiceas | Armeria maritima  Willd., 1809 |
|  |
|  |

*Baineann an t-alt seo leis an speiceas Armeria maritima. Má tá spéis agat i bplandaí eile sa ghéineas céanna a dtugtar “rabhán” orthu freisin, féach Armeria.*

Planda ilbhliantúil, go tiubh tomach, adhmadach ag a bhun, dúchasach don Eoraip is ea **rabhán** (*Armeria maritima*). Tugtar **rabhán mara**, **caoróg mhara**, agus **an nóinín cladaigh** air freisin. Na duilleoga cosúil le féar scothghorm/glas, na bláthanna bándearg cumhra, i gcinn leathsféarúla ar ghais fhada. Faightear gar don chósta den chuid is mó é, uaireanta istigh faoin tír.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Lus gile

Lus gile| *Dianthus*  |
| --- |
|  Dianthus caryophyllus  |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | carnation smell (en)  agus carnation (en)   |
| Planda |
| Dath na mbláthanna | dearg  |
| Cineál an toraidh | capsúl  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Caryophyllales* |
| Fine | *Caryophyllaceae* |
| Fofhine | *Caryophylloideae* |
| Géineas | Dianthus  L., 1753 |
|  |
| Cineál tacsanomaíoch | Dianthus caryophyllus  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ainm comhchiallach an tacsóin | *Caryophyllus*  |

Luibh bhliantúil, dhébhliantúil nó ilbhliantúil le duilleoga cosúil le féar, i bpéirí, go minic scothghorm. Dúchasach don leathsféar thuaidh. Eipicailís fheadánach ghearr agus cailís fheadánach ar na bláthanna. 5 pheiteal leata, fiaclach nó rud beag rufach, bándearg, uaireanta dearg nó bán, go minic cumhra. Saothraítear cuid mhaith speiceas. Cuimsíonn sé an choróineach agus lus na gile a fhaightear sa ghairdín.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# BBC Radio 3

BBC Radio 3|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
| Sonraí |
| Cineál | stáisiún raidió  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1967 |
| Gníomhaíocht |
| Seánra | Ceol clasaiceach  |
| Rialachas corparáideach |
| Úinéir | BBC  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | bbc.co.uk…  |
|

---

 |

Is stáisiún raidió é **BBC Radio 3** atá mar chuid de BBC.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An Lár-Réigiún Thoir

| An Lár-Réigiún Thoir |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 4,533,222 (2011)  |
| • Dlús | 286.71 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 15,810.9398 km²  |
| Ar theorainn le | an Lár-Réigiún Thiar Iarthuaisceart Shasana Oirdheisceart Shasana Sasana Thoir Yorkshire agus an Humber  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC±00:00  |
|  |
| Cód NUTS | UKF  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | emra.gov.uk  |

Réigiún is ea **An Lár-Réigiún Thoir** i Sasana. Is iad Nottingham, Leicester, Lincoln, Derby, Northampton, Mansfield agus Chesterfield na bailte is mó ann.

## Féach freisin

* Lár na Tíre
* An Lár-Réigiún Thiar

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Geansaí (oileán)

| Geansaí |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *God Save the King*  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Saint Peter Port  |
| Daonra |
| Iomlán | 67,787 (2024)  |
| • Dlús | 869.06 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla an Fhraincis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Na hOileáin Bhriotanacha Oileáin Mhuir nIocht Tuaisceart na hEorpa  |
| Achar dromchla | 78 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Muir nIocht  |
| Pointe is airde | Le Moulin (114 m)  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1204 |
| Eachtra thábhachtach | léigear Gheansaí  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | States of Guernsey (en)   |
| • Monarc na Ríochta Aontaithe  | Séarlas III (2022–)  |
| • Chief Minister of Guernsey (en)   | Gavin St Pier (2016–)  |
| Eacnamaíocht |
| Airgeadra | punt steirling  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Meánam Greenwich Europe/Guernsey (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .gg  |
| Glaochód | +44  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 112 agus 999  |
|  |
| Cód tíre | GG  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.gg  |

Is spleáchríoch de chuid na Ríochta Aontaithe san Eoraip é **Báillcheantar Gheansaí** (*Bailiwick of Guernsey* i mBéarla agus *Bailliage de Guernesey* sa bhFraincis). Is oileán é Geansaí agus tá sé suite timpeall is 48 ciliméadar amach ón Fhrainc nó 121 ciliméadar ó Weymouth / Sasana.

Is é *Geansaí* an t-ainm ar an oileán is mó. Ach tá oileáin bheaga eile ann, agus daoine ina gcónaí ar roinnt acu freisin:

* Alderney
* An tSairc
* Herm
* Jethou
* Brecqhou
* Lihou

Oileáin gan daoine:

* Burhou
* Ortac
* Les Casquets
* Crevichon
* Les Houmets

Is é St Peter Port an príomhbhaile.

Tá clú ar Gheansaí mar gheall ar shaghas áirithe bó a thugtar *Guernsey Cattle* air.

In éineacht le Geirsí, tugtar *Oileáin Mhuir nIocht* orthu.

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil an rialtais
* VisitGuernsey/Turasóireacht
* BBC Guernsey
* This Is Guernsey Curtha i gcartlann 2018-02-05 ar an Wayback Machine
* The Guille-Allès Library - leabharlann phoiblí

## Tagairtí
# Rón manaigh

Rón manaigh| *Monachus*  |
| --- |
|   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Carnivora |
| Fine | Phocidae |
| Fofhine | Monachinae |
| Géineas | **Monachus**  Fleming bis, 1822 |
|  |
|  |

Is ainmhí é an **rón manaigh**. Mamach atá ann.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Na Monarcaí Caitliceacha

Déanann **na Monarcaí Caitliceacha** (Spáinnis: los Reyes Católicos) tagairt go stairiúil do Bhanríon Isabel I na Caistíle agus do Rí Ferdinand II na hAragóine. Bhí an bheirt acu den teaghlach chéanna, Teaghlach Trastámara, agus bhí col seiseir eatarthu; shíolraigh siad beirt ó Eoin I na Caistíle. Thug an Pápa Sixtus IV cead dóibh pósadh, agus pósadh iad ar an 19 Deireadh Fómhair, 1469, i Valladolid. Thug an Pápa Alastar VI an teideal "Rí agus Banríon Caitliceach" dóibh. D'aontaigh an pósadh an dá choróin faoin teaghlach chéanna.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi dhuine Spáinneach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |