Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Innéacs na n-ábhar a bhaineann leis California

Seo a leanas liosta na n-ábhar a bhaineann leis California.

## A

* Aeráid
* Aibhneacha
* Áiteanna

## C

* Ceol
* Coireacht
* Cuisine
* Cultúr
	+ Ceol • Cuisine • Scannánaíocht • Spóirt

## D

* Daoine
* Déimeagrafaic

## E

* Éiceolaíocht
* Eitleoireacht

## F

* Fána
* Flóra
* Fuinneamh

## G

* Geilleagar
* Geolaíocht
* Gobharnóirí

## I

* Íomhánna
* Iompar

## L

* Lochanna

## N

* na Meáin

## O

* Oideachas

## P

* Páirceanna
* Polaitíocht

## R

* Rialtas
	+ Gobharnóirí • Toghcháin • Toscaireachtaí

## S

* Sainchomhartha stairiúla
* Scannánaíocht
* Siombailí
* Spóirt

## T

* Tíreolaíocht
	+ Aeráid • Éiceolaíocht • Flóra • Fána • Déimeagrafaic • Uisce • Lochanna
* Toghcháin
* Toscaireachtaí

## U

* Uisce
# Contae Riverside, California

| Contae Riverside, California |
| --- |
| Riverside County (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Riverside  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | California  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Riverside  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,418,185 (2020)  |
| • Dlús | 127.84 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 848,549 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Southern California (en)   |
| Achar dromchla | 18,915 km²  |
| • Uisce | 1.33 %  |
| Ar theorainn le | Contae San Bernardino Contae Imperial Contae San Diego Contae La Paz Contae Orange  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1893 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Cód INSEE | 06065  |
| ID GNIS | 277297  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | rivco.gov  |

Is contae i California é **Riverside**. Is é Riverside príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 2,189,641 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

Contae Riverside
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Breallach

Breallach|   |
|  |
|  |
|  |
|  |

Breallach (*Spisula solidissima*) ar an trá in Sandy Hook, Nua-Gheirsí
Ainm coiteann ar raon moileasc débhlaoscach is ea **breallach**. Cuimsíonn sé an t-ollbhreallach, an breallach bogbhlaoscach, agus an breallach maighdeogach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Aerárthach

An Airbus A380, an t-aerlínéar paisinéara is mó ar Domhain
Aon fheithicil a dearadh chun eitilte taobh istigh d'atmaisféar an Domhain, tacaithe ag fórsa ardaithe a ghineann na sciatháin nó na liáin, nó córas éigin eile sa bhfeithicil.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# BBC Cymru Wales

BBC Cymru Wales|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
| Sonraí |
| Cineál | craoltóir poiblí  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1964 |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Broadcasting House, Wales
 |
|  |
| Codanna | BBC One Wales (en)  BBC Radio Cymru BBC Radio Cymru 2 (en)  BBC Radio Wales BBC Two Wales (en)  BBC 2W BBC Radio Cymru Mwy (en)   |
| Cuid de | BBC  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | bbc.co.uk…  |
|

---

 |

Is é **BBC Cymru Wales** an craoltóir náisiúnta don mBreatain Bheag. Tá sé suite i gCaerdydd.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*
# William Morris

William Morris|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 24 Márta 1834 Walthamstow, England  |
| Bás | 3 Deireadh Fómhair 1896 62 bliana d'aois Hammersmith, England  |
| Áit adhlactha | St. George's Churchyard (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Coláiste Exeter, Oxford  (1853–) Coláiste Marlborough   |
| Teanga dhúchais | Béarla |
| Gníomhaíocht |
| Suíomh oibre  | Oxford  Londain  Deisceart Shasana   |
| Gairm | ailtire, handicrafter (en) , ealaíontóir, scríbhneoir próis, leasaitheoir sóisialta, decorative artist (en) , callagrafaí, teoiricí ealaíne, maisitheoir, scríbhneoir ficsean eolaíochta, file, polaiteoir, dearthóir, péintéir, dearthóir grafaicí, scríbhneoir  |
| Tréimhse oibre | 1869 –  1896 |
| Ball de pháirtí polaitíochta | Social Democratic Federation (en)   An Conradh Sóisialach   |
| Seánra | Ealaíona maisithe |
| Gluaiseacht | Gluaiseacht na nEalaíon agus na Ceardaíochta agus siombalachas |
| Teangacha | Béarla |
| Ealaíontóirí gaolmhara | Edward Burne-Jones: Morris & Co. (en)  Ford Madox Brown: Morris & Co. (en)  Peter Paul Marshall (en) : Morris & Co. (en)  Philip Webb: Morris & Co. (en)  Dante Rossetti: Morris & Co. (en)  Charles Joseph Faulkner (en) : Morris & Co. (en)   |
| Saothar |
| **Saothar suntasach (1859) Red House
* (1883) Strawberry Thief (en)
* (1887) Willow Boughs (en)
* (1888) A Dream of John Ball
 |
| Suíomh a chartlainne | * Beinecke Rare Book and Manuscript Library [ GEN MSS 45]
* Leabharlanna Ollscoil Maryland [ 0092-LIT]
* Ionad Harry Ransom [ MS-2934]
 |
| Teaghlach |
| Céile | Jane Morris (1859–)  |
| Páiste | May Morris  |
| Siblín | Isabella Gilmore |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | williammorrissociety.org  |
|

---

    |

  Ceardaí is file a rugadh gar do Londain ab ea **William Morris** (24 Márta 1834 - 3 Deireadh Fómhair 1896). Baint aige leis an mBráithreachas Réamh-Rafaeilíteach, ach dhírigh sé ar athbheochan na lámhcheirdeanna, maisiúchán tithe agus dearadh is déanamh troscáin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Pall Mall, Londain

Pall Mall, Londain| Pall Mall  |
|   |
| Cineál | sráid  |
| Lonnaithe |
|  |
| **Limistéar riaracháin** | Cathair Westminster, England  |
|  |
| Leathnaigh
Liosta
* Waterloo Place (en)  Haymarket (en)  St James's Street (en)  Cockspur Street Pall Mall East (en)  Royal Opera Arcade (en)  St James's Square (en)  Marlborough Road (en)  Carlton Gardens (en)  Cleveland Row (en)  Crown Passage (en)  Angel Court (en)

---
 |
| Cód Poist | SW1  |
| Toisí |
| Fad | 0.4 mi  |
|

|  |
| --- |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |

Is sráid suite i gCathair Westminster í **Pall Mall**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Southwark

| Southwark |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana |
| Réigiún Shasana | Londain |
| Contae searmanais Shasana | Londain Mhór |
| Buirg Londan | Buirg Londan Southwark  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Buirg Londan Southwark  |
| Tíreolaíocht |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An Tamais  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | SE1  |
|  |

Is baile é **Southwark** atá suite sa bhuirg London Borough of Southwark, Londain Theas.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Chelsea

| Chelsea |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana |
| Réigiún Shasana | Londain |
| Contae searmanais Shasana | Londain Mhór |
| Buirg Londan | Buirg Ríoga Kensington agus Chelsea  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 41,440  |
| Tíreolaíocht |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An Tamais  |
| Ar theorainn le | South Kensington Pimlico  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | SW1, SW3 agus SW10  |
|  |

Is baile é **Chelsea** atá suite sa bhuirg Kensington and Chelsea, Londain Láir.

## Cultúr

* Stamford Bridge
* Chelsea Football Club

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# The Edwardians (Úrscéal)

*The Edwardians*|   |
| Cineál | saothar liteartha  |
| Cárta innéacs |
| Údar | Vita Sackville-West  |
| Teanga | Béarla  |
| Foilseachán | 1930  |
| Tréith |
| Seánra | úrscéal  |
| Suíomh scéalaíochta | Sasana  |
|  |

Is úrscéal de chuid Vita Sackville-West é The Edwardians (1930) ina cáintear an tsochaí agus béas na linne sin. Déanann sí cuir síos ar bheirt ag teacht in inmhe. Deirtear go bhfuil sé bunaithe ar a hóige féin.

## An Scéal

Is iad Sebastian, Diúc Chevron agus a dheirfiúr Viola, príomhcharachtair na scéile seo. Tá an eastáit faoi stiúr Lucy, máthair na beirte, fad is atá Sebastian faoi aois. Is mac léinn é in Ollscoil Oxford, go dtí gur caitheadh amach é. Bíonn féastaí, airneáil agus ragairne ar siúl go mion minic i dTeach Chevron, eagraithe ag a mháthar agus é féin. Castar fear eachtraíochta orthu, Leonard Anquetil ag cóisir, oíche amháin sa teach agus bíonn tionchar nach beag ag an bhfear seo ar an mbeirt. Bíonn caidreamh rómánsúil ag Sebastian roimh a chinne cailín, a cheaptaí a bheith oiriúnach, a phósadh. Faoi dheireadh éalaíonn sé le Anquetil ar eachtra thar lear.

## Teachtaireacht

Cáineadh géar ar saol na n-uaisle, ar a mhí-ionrachais, fhimíneacht agus iarsmaí an saol feodach fós le braith in Sasana ag an tráth.
# Mortlake

| Mortlake |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana |
| Réigiún Shasana | Londain |
| Contae searmanais Shasana | Londain Mhór |
| Buirg Londan | Buirg Londan Richmond ar Tamais  |
|  |
|  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 4.5 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An Tamais  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | SW14  |
|  |

Is baile é **Mortlake** atá suite sa bhuirg London Borough of Richmond upon Thames, Londain Theas.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Richmond Park

| Richmond Park |
| --- |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Richmond  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Ríocht Aontaithe |
| Comhthír na Ríochta Aontaithe | Sasana |
| Réigiún Shasana | Londain |
| Contae searmanais Shasana | Londain Mhór |
| Buirg Londan | Buirg Londan Richmond ar Tamais  |
|  |
|  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Páirc Ríoga Londan  |
| Achar dromchla | 9.5 km²  |
| Ar theorainn le | East Sheen Norbiton Coombe Kingston Vale Richmond Petersham Ham Roehampton  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1625 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | royalparks.org.uk…  |

Fianna in bPáirc Richmond. Cuireadh an pháirc ar bun mar thearmann i gcomhair fianna.
Is Páirc Ríoga i Londain í **Richmond Park**. Tá sé suite in London Borough of Richmond upon Thames. Bhunaigh Séarlas I an pháirc mar pháirc fianna sa 17ú haois. Is í an Pháirc Ríoga is mó i Londain í, trí huaire níos mó ná an Pháirc Lárnach i Manhattan, Cathair Nua-Eabhrac. Tá sí oscailte don phobal mór le haghaidh spóirt, ach tá tábhacht léi freisin mar thearmann dúlra agus ionad caomhnaithe.

Nuair a diúltaíodh cead do John Lewis (1713–1792), grúdaire, dul isteach sa pháirc chuaigh sé chun cúirte agus bhí leis. Osclaíodh an pháirc do chách sa bhliain 1758.
Radharc ar an Lóiste Bán i bPáirc Richmond
360
## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil Pháirc Richmond, arna rochtain ar 7 Aibreán 2018 Curtha i gcartlann 2018-04-12 ar an Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Hampton Court Palace

Hampton Court Palace
Is pálás ríoga suite san London Borough of Richmond upon Thames é **Hampton Court Palace**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Shasana é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Barrachód

Barrachód UPC-A
Is éard atá sa **bharrachód** ná patrún línte is barraí comhthreomhara. Sainíonn líon na línte, a dtiús is tiús na spásanna eatarthu an t-eolas atá sa chód. Is modh é chun earraí i siopaí a lipéadú ionas gur féidir a n-ainmneacha is a bpraghsanna a léamh go huathoibríoch ag an gcuntar amach.

Bíonn dhá líne thanaí ag an dá thaobh den phatrún chun na himill a chur in iúl. Bíonn dís eile mar sin i lár baill, ag déanamh idirdhealú idir ainm an earra is a phraghas. Léitear an patrún le scanóir. Scanann léas tanaí léasarsholais trasna an phatrúin, agus glacann cill fhótaileictreach an solas a fhrithchaitear ón bpatrún.

Bíonn an comhartha a ghlactar cosúil le cód Morse, agus déanann ríomhaire an patrún a aithint go han-tapa. Leis an eolas seo suimíonn an ríomhaire ainm is praghas an earra le bille an chustaiméara, dealaíonn an t-earra ó fhardal an tsiopa, agus má tá an fardal sin ag dul i léig tugann sé rabhadh don bhainisteoir gur gá a thuilleadh de a sholáthar do na seilfeanna.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Neamhfhicsean

Is éard atá i **neamhfhicsean** na téacs ar bith a chuireann an t-údar i láthair mar insint fhírinneach, .i. bunaithe ar fhíricí seachas ar a s(h)amhlaíocht.

## Formáidí éagsúla

Beathaisnéis, dírbheathaisnéis, litríocht thaistil, aistí, leabhair staire agus leabhair oideachasúla cuid de na réimsí is coitianta sa neamhfhicsean.

## Féach freisin

* Ficsean

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Dúchan prátaí

Dúchan prátaí| *Phytophthora infestans*  |
| --- |
|   |
| Sonraí |
| Galar | late blight of potato (en)   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | *Peronosporea* |
| Ord | *Peronosporales* |
| Fine | *Peronosporaceae* |
| Géineas | *Phytophthora* |
| Speiceas | Phytophthora infestans  de Bary, 1876 |
|  |
|  |

Is galar é **dúchan prátaí** nó **dúchan na bprátaí**. An miocrorgánach *Phytophthora infestans* atá freagrach as an ngalar seo.

## Talmhaíocht

Tá dhá chineál den bhunfhungas ann, "A1" (HERB-1) agus "A2". Méadaíonn an dá chineál ar leith ar mhodh neamhghnéasach, cosúil le méadú sómatach. Ach nuair a thagann siad le chéile méadaíonn siad ar mhodh gnéasach, trí leath den ábhar géiniteach a theacht ó fhireannaigh de chineál amháin is an leath eile ó bhaineannaigh den chineál eile.

## Lotnaidicídí agus galarchosc

Le blianta, tá fungasnimh a dtugtar *meitealacsail* uirthi ar fáil, atá an-éifeachtach ina choinne ach é a spraeáil ar an mbarr in am cuí.

Tá na saghsanna a thagann as an méadú gnéasach seo an-tógálach, agus níl éifeacht ar bith ag meitealacsail orthu.

Ó thús na 1980idí, tá A2, agus saghsanna atá frithsheasmhach, i gcoinne na bhfungasnimheanna, ag scaipeadh ar fud an domhain is ag déanamh ar ár mbarra prátaí.

Tá an trádáil is an taisteal idirnáisiúnta ag cur leis an scaipeadh seo. Tá tionscadal idirnáisiúnta ar siúl chun teacht ar réiteach, prátaí atá frithbheartach i gcoinne an fhungais á saothrú agus, maidir leis na barra féin, córais bhainistíochta a fhorbairt chun na prátaí a chosaint níos fearr, gan an iomarca nimheanna a úsáid. Ach tá deacrachtaí móra ann fós.

Phytophtora infestans
## Stair

As Meicsiceo (gleann Toluca) a d'eascair dúchan na bprátaí sa chéad dul síos. Galar nua a bhí i gceist le galar dubh na bprátaí, galar a tháinig chun solais ar chósta thoir na Stát Aontaithe sa bhliain 1843. Rinne an galar a bhealach go géar gasta i dtreo Lár Iarthair na Stát Aontaithe.

I rith am samhraidh 1845, bhuail an galar Flóndras, deisceart na Fraince, oirthear na Gearmáine agus deisceart Chríoch Lochlann. Ba é ba chúis leis an tolgadh sciobtha seo ná go raibh tráchtáil na bprátaí ag dul chun domhandais san am seo féin.

duilleoga
Cionsiocair Ghorta Mhór na hÉireann sna 1840idí ba ea dúchan na bprátaí. Níor tháinig ach A1 go hÉirinn in 1845 áfach. Bhí dúchan na bprátaí luaite ag an *Dublin Evening Post* don chéad uair ar an 9 Meán Fómhair 1845. Tá a fhios ag madraí an bhaile cén chríoch a bhí ar an scéal sin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Mangróbh

Mangroves ar oileán Moucha
Cuid mhaith crann trópaiceach is fothrópaiceach, neamhghaolta, a bhfuil a struchtúir is a mbitheolaíocht cosúil le chéile, a fhásann ar bhláir láibe ar an gcósta nó in inbhear abhann. Fréamhacha aerga (neomatafóir) acu uile, a chabhraíonn le haerú na bhfréamhacha ar thalamh báite. Ginidíonn na síolta is iad fós ar an máthairchrann, rud a ligeann dóibh bunú go tapa nuair a sceitear iad sa timpeallacht athraitheach taoide. Go minic clúdaíonn mangróibh fairsingí ollmhóra, ag foirmiú cineál oirirc fásra.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Carolina Theas

| Carolina Theas |
| --- |
| South Carolina (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|  Arthur Ravenel Jr. Bridge (en)   |
|

---

 |
| Aintiún | *Carolina*  |
|

---

 |
| Mana | «Dum spiro spero»  |
| Siombail oifigiúil | Carolina tartan (en)   |
| Leasainm | The Palmetto State  |
| Ainmnithe in ómós | Cúige Carolina  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Columbia  |
| Daonra |
| Iomlán | 5,118,425 (2020)  |
| • Dlús | 61.72 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 1,961,481 (2020)  |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | na Stáit Aontaithe comhtheagmhálacha South Atlantic states (en)  The Carolinas (en)   |
| Achar dromchla | 82,931 km²  |
| • Uisce | 6.12 %  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an tAigéan Atlantach  |
| Airde | 105 m  |
| Pointe is airde | Sassafras Mountain (en)  (1,085 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Atlantach (0 m)  |
| Ar theorainn le | Carolina Thuaidh Georgia  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Province of South Carolina (en)   |
| Cruthú | 23 Bealtaine 1788 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas Carolina Theas  |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Ginearálta Carolina Theas  |
| • Gobharnóir Carolina Theas  | Henry McMaster (2017–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Uachtarach Carolina Theas  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Oirthearach America/New\_York (en)   |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | US-SC  |
| ID GNIS | 1779799  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | sc.gov  |

Is stát í **Carolina Theas** (Béarla: *South Carolina*) atá suite in oirdheisceart S.A.M.

## Tíreolaíocht

#### Contaetha in Carolina Theas

|  |  |
| --- | --- |
| Stáit Aontaithe Mheiriceá |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Stáit:** | Alabama | Alasca | Arizona | Arkansas | California | Carolina Theas | Carolina Thuaidh | Colorado | Connecticut | Dakota Theas | Dakota Thuaidh | Delaware | Florida | Georgia | Haváí | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | Nua-Gheirsí | Nua-Mheicsiceo | Nua-Eabhrac | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Oileán Rhode | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Virginia | Virginia Thiar | Washington | Wisconsin | Wyoming |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Baill bheatha

Baill bheatha|  |
| Cuid de | orgánach agus córas orgán |
| Aitheantóirí |
| FMA | 67498 : il-aiseach – ordlathach |
| Acmhainní seachtracha |
| EB Online | science/organ-biology |
| Téarmaíocht anatamaíoch |

Is iad na **baill bheatha** orgáin na colainne.
# Síceolaíocht chognaíoch

Is éard atá i gceist le **síceolaíocht chognaíoch** ná brainse síceolaíochta ina ndéantar staidéar ar na próisis mheabhracha arda (cuimhne, aire, teanga, réasúnú is eile). Bítear ag saothrú meicníochtaí cosúil le stóir chuimhne is lascthaí aire, agus baintear feidhm go minic as meafar an ríomhaire.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |