# An Ollainnis

An Ollainnis| Nederlands, Hollands agus Vlaams |
| --- |
| Eapainm | theodisk (en)  agus Na Tíortha faoi Thoinn |
| Cineál | modern natural language (en)  |
| Úsáid |
| Cainteoirí dúchais | 23,100,000 (2019) |
| Dúchasach do | Cúige Antuairp, Brabant Fhlóndras, Flóndras, Réigiún Fhlóndras, Limburg, Flóndras Thoir, an Ísiltír, An Bhruiséil, Flóndras na Fraince, Kleve, Brabant Vallúnach agus Hainaut |
| Stáit | an Ísiltír, an Bheilg, Suranam, an Fhrainc, an Ghearmáin, Arúba, Oileáin Ísiltíreacha Mhuir Chairib, Curaçao, Ríocht na hÍsiltíre agus Sint Maarten |
|  |
|  |
| Comhordanáidí | ﻿ / ﻿ |
| Aicmiú teangeolaíoch |
| teanga dhaonna teangacha Ind-Eorpacha teangacha Gearmáinice Gearmáinic an Iarthair Weser-Rhine Germanic (en)  teangacha Francóiniacha teangacha Francóiniacha Íochtaracha |
| Tréithe |
| Córas scríbhneoireachta | Dutch alphabet (en) , Braille Ollannach agus Dutch eight-dot Braille (en)  |
| Institiúid caighdeánaithe | Nederlandse Taalunie |
| Staidéar ag | Dutch studies (en)  |
| Stair | leathnú na hOllainnise |
| Cóid |
| ISO 639-1 | nl |
| ISO 639-2 | nld |
| ISO 639-3 | nld |
| Glottolog | dutc1256 |
| Linguasphere | 52-ACB-a |
| Ethnologue | nld  |
| ASCL | 1401  |
| Linguist List | nld  |
| IETF | nl  |

Ceantar na hOllainise san Eoraip Thiar. (Ceantar oifigiúil i ndúghorm)
Teanga Gearmáinice Iartharach is ea an **Ollainnis**, nó an **Ísiltíris** (*Nederlands*), agus í á labhairt ag 24 mhilliún duine, a bheag nó a mhór, san Ísiltír, Suranam agus sa Bheilg don chuid is mó. Pléimeannais a thugtar ar chanúint Fhlóndras sa Bheilg. Is deacair a rá, cé acu teanga ar leith nó canúint Ollainnise atá sa Phléimeannais. Is é an caighdeán céanna a úsáidtear sa dá thír, cé go bhfuil an teanga labhartha an-difriúil sa Bheilg. Labhraítear an Afracáinis san Afraic Theas agus sa Namaib. Teanga í a d'fhorbair as an Ollainnis faoi bhrú theangacha eile an réigiúin - canúint a shaothraítear mar theanga ar leith inniu.

Mar oidhreacht choilíneach, tá stádas oifigiúil ag an Ollainnis in Aintillí na hÍsiltíre, in Arúba, agus i Suranam. Is mar theanga iasachta is mó a shaothraítear an Ollainnis sna tíortha seo.

Tá gaol réasúnta dlúth ag an Ollainnis leis an nGearmáinis, go háirithe leis an Íseal-Ghearmáinis, is é sin, canúint thraidisiúnta Thuaisceart na Gearmáine. Tá gramadach na hOllainnise níos simplí ná gramadach na Gearmáinise, áfach, nó tá an difríocht idir an bhaininscneach agus an fhirinscneach beagnach imithe san Ollainnis.

*Dutch* a thugtar ar an Ollainnis as Béarla, ainm atá an-chosúil le hainm na Gearmáinise sa Ghearmáinis féin - *Deutsch*. (Is é is bunbhrí leis an bhfocal ná "teanga na cosmhuintire", is é sin, caint na ndaoine - le hí a scaradh ón Laidin, teanga na naomh is na n-ollamh.) Bhí na hOllannaigh ag tabhairt an ainm chéanna - *diets* nó *duutsch* - ar a dteanga féin sna Meánaoiseanna, agus le fírinne, níor aithin siad ach de réir a chéile gur dhá theanga éagsúla a bhí i gceist leis an nGearmáinis agus leis an Ollainnis.

Tugtar Sean-Ollainnis ar an gcineál Ollainnise a bhí á labhairt taobh istigh de chríocha na hOllainne agus na Beilge i dtús na Meánaoiseanna. Níl ach iarsmaí scaipthe fágtha den leagan seo den teanga. Ón 12ú go dtí an 16ú haois, bhí leaganacha éagsúla den teanga á scríobh i gcúigí éagsúla, agus iad faoi thionchar na gcanúintí réigiúnda. Thosaigh caighdeánú na teanga sa chúigiú haois déag, agus sa bhliain 1618 a tháinig an chéad Bhíobla amach sa teanga.

## An Ollainnis taobh amuigh den Ísiltír

Seachas na 16.7 milliún cainteoirí dúchasacha san Ísiltír, tá an Ollainnis labhartha sna tíortha seo a leanas:

### An Astráil

Sa bhliain 2001 bhí Ollainnis mar phríomhtheanga ag 40,188 duine san Astráil.

### An Bheilg

Is teanga oifigiúil í an Ollainnis sa Bheilg. Is í an mháthairtheanga do thart ar 55% de dhaonra na Beilge. Cónaíonn an chuid is mó de na cainteoirí Ollainnise i bhFlóndras (an réigiúin ina bhfuil Ollainnis mar mháthairtheanga ag formhór an daonra).

### Ceanada

I 2011 ba í an Ollainnis an mháthairtheanga do 110,490 duine i gCeanada, síos ó 128,900 duine sa bhliain 2006.

### An Nua-Shéalainn

I 2013 bhí Ollainnis mar phríomhtheanga do 24,006 duine sa Nua-Shéalainn.

### S.A.M.

I 2010 bhí Ollainnis mar phríomhtheanga do 136,000 duine i S.A.M..

### Suranam

Is í an Ollainnis an t-aon teanga oifigiúil i Suranam. Is í an mháthairtheanga do thart ar 60% agus tá sí mar dara teanga ag an chuid eile den daonra. Is í an t-aon tír a labhraíonn Ollainnis i Meiriceá Theas.

## An Foghareolaíocht

### Consain

Is neamhchosúil le teangacha Gearmánacha eile í an Ollanais mar níl análú na gconsain aice. Chomh an formhór na teangacha Gearmáineachas, níor ghlac Ollainnis páirt i rith an Dara Iompú Consan Gearmánach. Úsáideann an Ollainnis na faiceasaigh coghóisiagh na nGearmáinic Ársa, ach caillte nó modhnaithe in a lán teangacha Gearmánacha eile. Chomh an Rúisis, an Ghearmáinis nó an Bhriotáinis, tá deiridheamhghlóracha ag Ollainnis. Sna focail na hOllainis, is neamhghlórach é an deiriadhfuaim. Tugann an ghné seo a lán téarma comhfhuaimneach don Ollainnis, Mar Shampla "*hard" (*crua) agus *"hart" (*croí*),* agus "*Golf"* (tonn) agus *"Golven"* (tonnta).

|  | Débhéalach | Béaildeadach | Ailbheolach | Iarailbheolach | Coghóisiach/
Sine Siain | Glotasach |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Srónach | m |  | n |  | ŋ |  |
| Pléascach | p b |  | t d |  | k (ɡ) |  |
| Cuimilteach  |  | f v | s z | ( ʃ) (ʒ) | x ɣ | ɦ |
| Crá |  |  | r |  |
| Faiceasach | ʋ | l |  | j |  |

Úsáidtear ( ʃ) (ʒ) agus (g) i bhfocail iasachta amháin.

### Gutaí

Gutaí Gearr|  | Tosaigh
Neamhchuimsitheach | Tosaigh
Cuimsitheach | Lár | Cúil |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Neas | ɪ | ʏ |  |  |
| Lár | ɛ |  | ə | ɔ |
| Oscailte |  | ɑ |

Gutaí Fada|  | Tosaigh
Neamhchuimsitheach | Tosaigh
Cuimsitheach | Cúil |
| --- | --- | --- | --- |
| Neas | i ~ iː | y ~ yː | u ~ uː |
| Láirneas | eː | øː | oː |
| Lároscailte | (ɛː) | (œː) | (ɔː) |
| Oscailtr | aː |  |

Úsáidtear (/ɛː œː ɔː/) i bhfocail Fraincis iasachta den chuid is mó.

### Foghairtheaicticí

Is (C)(C)(C)G(C)(C)(C)(C) é an siollastruchtúr na hOllainis. An focal le an uimhir consain atá brúite le chéile is mó is é "*sle**chtstschr**ijvend* " /ˈslɛ**xtstˌsxr**ɛi̯vənt/ (ag scríobh is measa)

## An Ghramadach

Roinneann an Ollainnis a lán cosúlachtaí le an ghramadach na nGearmáinis, agus méid níos lú le an ghramadach na mBéarla.

### Tuiseail agus Inscní

Tá na tuiseal gramadach díofa in Ollainnis den chuid is mó agus tá siad in úsáid le hainmneacha, forainmneacha agus i bhfrásaí de ghnáth.

Tá dhá inscní ag Ollainnis inniu, an neodar agus an comhchoite. (I mBeilg, úsáidtear neodar, baininscne agus an fhirinscne/ comhchoite.)

Úsáideann Ollainnis dhá altaí cinnte, "*de*" agus "*het*", tá sin neamhchosúil le na "*an*" agus "*na*" i nGaeilge. Ní léiríonn na haltaí uimhir, léiríonn siad inscne

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Tuiseal | Uatha firinscne | Uatha baininscne | Uatha neodar | **Iolra (aon inscne)** |
| Ainmneach | de | de | het | de |
| Ginideach | van de / [des] | van de / [der] | van het / [des] | van de / [der] |
| Tabharthach | (aan / voor) de | (aan / voor) de | (aan / voor) het | (aan / voor) de |
| Cuspóireach | de | de | het | de |

[Seanfhoirm]

### Ord na bhFocal

Is teanga ainmní - cuspóir - briathar (ACB) é an Ollainnis. Tá riail bhreise ag ord na bhfocal san Ollainnis. Gluaistear an briathar finideach don dara focal san abairt.

Sna habairtí le briathar amháin úsáideann Ollainnis an tord ABC nó BAC.

*Jan hielp zijn moeder*

Ian chuidigh a máthair

"Chuidigh Ian lena mháthair."

Gisteren hielp Jan zijn moeder

Inné chuidigh Ian a máthair

"Chuidigh Ian lena mháthair inné."

## Foclóir

Is Gearmáinic den chuid is mó é an foclóir na hOllainis (timpeall 80%), agus tá 20% focail iasachta ag an stór focail na hOllainis. Is as an Fhraincis iad timpeall 6,8%, os cionn trian don iomlán na bhfocail iasachta. Is as an Laidin iad 6,1%, focail eolaíocht agus reiligiúin de ghnáth. Is as an Ghearmáinis iad 2,7%, ach tá a lán astu i litriú na hOllainis anois. Mar Shampla; Gearmáinis *Fremdling* → Ollainnis *vreemdeling*. Is as an Bhéarla iad 1,5%, ach tá ag meadú an uimhir seo.

## Litriú

Scríobhtar an Ollainnis le an chló Rómhánach.

### Aibítir

Aibítir na hOllainis (1560)
Úsáideann an aibítir na hOllainis na 26 litrí don bunaibítir Rómhánach, uaireanta is litir an déghreaf "**IJ, ij"**. Mar scríobhtar é mar cheannlitir, Mar Shampla *IJsland* "an Íoslann", agus tá sé eochair deighilte ar an méarchlár na hOllainis.

### Idirdhealaitheagh

Úsáideann Ollainnis an fada a léiríonn béim *voor/vóór* "roimh" agus an idirphonc idirdhealú a dhéanamh idir gutaí scríofa *reëel* "réalaíoch" . Úsáidtear Idirdhealaitheagh eile uaireanta i bhfocail iasachta, Mar Shampla; *garçon* "gasúr", *bèta* "béite", *enquête* "suirbhé".

### Uaschamóg

Léiríonn an uaschamóg litrí scriosta.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 'k | (ik) | mé |
| m'n | (mijn) | mo |
| z'n | (zijn) | a |
| 's avonds | (des avonds) | san oíche |
| 's winters | (des winters) | sa gheimhreadh |
| 's-Gravenhage | (des Gravenhage) | an Háig |
| A'dam | (Amsterdam) | Amstardam |