# Cíocáid

Cíocáid| *Cycadales*  |
| --- |
|  Cycas circinalis  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Aicme | *Cycadopsida* |
| Ord | Cycadales  Bercht. agus J.Presl, 1820 |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ex taxon author (en)  | Pers.  |
| Léarscáil de raon an tacsóin |
|   |

Is Gimnispeirm thrópaiceach nó fhothrópaiceach í **Cíocáid**, cosúil le pailm. De ghnáth, bíonn stoc gan ghéaga air, armúrtha le seanbhunanna duilleog nó hiarmhair cosúil le coilm, le coróin duilleog crua cleiteach air. Iompraítear na bláthanna ar chóin scoite fhireanna is bhaineanna, agus bíonn na cóin bhaineanna an-mhór. Tuigtear gurb iad na gimnispeirmeacha na plandaí síl beo is ársa atá ann, a tháinig chun cinn go déanach sa ré Phailéasóch. Meastar go bhfuil gaol acu le raithneach síl, grúpa plandaí iontaisithe a bhí ceannasach sa tréimhse Thriasach. Fásann na stoic go mall, agus bíonn smúsach mór stáirseach ina gcroíleacáin a tháirgeann ság i gcuid de na speicis.

## Cur síos

Comhdhuille de *Zamia manicata* le damáiste ó mianadóir duille.
### Saintréith fásúil

Is toir nó crainn iad na cíocáidí, agus iad idir 0.25–20 m ar airde. Is éipifít é speiceas amháin. Bíonn duilleoga móra, righin, cleiteach ag na cíocáidí i róiséad. Bíonn fréamhacha crapthacha acu.

### Saintréith giniúnach

Spóraifill baineann de *Dioon edule*
Na spóraifille fireanna an *Encephalartos villosus*
Is plandaí dé-éiciach iad na cíocáidí. Is buaircíní iad na struchtúr atáirgthe.

## Tacsanomaíocht

Rinne Friedrich von Berchtold agus Jan Svatopluk Presl cur síos ar an ord Cycadales sa bhliain 1820, bunaithe ar obair a rinne Christiaan Hendrik Persoon roimhe sin. Is é *Cycas* L. an cineál tacsanomaíoch. Tá thart ar 300–350 speiceas de cíocáid i dhá fhine san ord Cycadales:

Tá géineas amháin san fhine Cycadaceae Pers.:

* *Cycas* L.

Tá 9 ghéineas sa fine Zamiaceae Horan.:

* *Bowenia* Hook.f.
* *Ceratozamia* Brongn.
* *Dioon* Lindl.
* *Encephalartos* Lehm.
* *Lepidozamia* Regel
* *Macrozamia* Miq.
* *Microcycas* (Miq.) A.DC.
* *Stangeria* T.Moore
* *Zamia* L.

Uaireanta cuirtear na géinis *Stangeria* agus *Bowenia* san fhine Stangeriaceae. Níl an fhine seo monaifíléiteach agus tá sí iniata san fhine Zamiaceae. Is comhchiallach í le Zamiaceae.

### Fíligineacht

Léiríonn an crann fíliginiteach seo an gaol idir géinis de cíocáidí, bunaithe ar ADN an núicléis agus an clóraplast.

|  |  |
| --- | --- |
| Ginkgoales | *Ginkgo*  |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cycadales |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Cycadaceae | *Cycas*  |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Zamiaceae |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dioon*  |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bowenia*  |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Stangeria*  |
|  |
|  | *Ceratozamia*  |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Microcycas*  |
|  |
|  | *Zamia*  |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Macrozamia*  |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Lepidozamia*  |
|  |
|  | *Encephalartos*  |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Dáileadh agus gnáthóg

Fásann cíocáidí sna trópaicí agus sna fo-thrópaicí. Fásann cíocáidí i bhforaoisí fliucha báistí, i mbreacfhásaigh, i bhfásaigh, féarmhara, nó i bhforaoisí a bhíonn tirim go séasúrach. Fásann speiceas amháin i mbogacha.

## Éiceolaíocht

Leaganann féileacán *Eumaeus atala* uibheacha ar dhuilleog cíocáid.
Is iad na ciaróga a dhéanann pailniú ar na cíocáidí. Mealltar na ciaróga chuig na buaircíní teirmigineach. Déantar pailniú ar roinnt speiceas ag tripis nó ag leamhain. Scaiptear síolta na cíocáidí ag an uisce agus ag ainmhithe. I Meiriceá, is plandaí óstacha iad na cíocáidí do féileacáin de ghéineas *Eumaeus*. Itheann an mianadóir duille *Liriomyza schmidti* duilleoga na cíocáidí. Bíonn siombóis ag fréamhacha na cíocáidí le cianabaictéir den ghéineas *Nostoc*.

## Caomhantas

Is plandaí faoi bhagairt iad na cíocáidí. Tá roinnt speiceas imithe in éag sa nádúr. Tá go leor speiceas i mbaol criticiúil. Tá na cíocáidí cosanta faoin Coinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Fána agus Flóra Fiáine i mBaol (CITES).

## Pailéaluibheolaíocht

Duilleog cíocáid iontaiseach i Músaem Melbourne i Victoria, an Astráil
Fuarthas iontaisí cíocáidí ar gach mór-roinn, an Antartaice san áireamh.

## Saothrú

Úsáidtear cíocáidí mar phlandaí ornáideacha i gceantair theomheasartha, fho-thrópaiceacha agus thrópaiceacha. Is féidir na plandaí a iomadú fásúil.

## Tocsaineacht

Is plandaí tocsaineacha iad na cíocáidí. Tá substaint néarathocsaineach sna cíocáidí a d'fhéadfadh cur le forbairt galar néareolaíoch.

## Úsáid

Úsáidtear síolta agus gais na gcíocáidí mar bhia. Úsáidtear cíocáidí freisin mar phlandaí ornáideacha.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol planda é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |