Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Plúirín sneachta

Plúirín sneachta| *Galanthus*  |
| --- |
|  Galanthus nivalis  |
| Planda |
| Cineál an toraidh | capsúl  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Asparagales* |
| Fine | *Amaryllidaceae* |
| Fofhine | *Amaryllidoideae* |
| Géineas | Galanthus  L., 1753 |
|  |
| Cineál tacsanomaíoch | Galanthus nivalis  |
|  |
| Léarscáil de raon an tacsóin |
|   |

Bleib a thagann faoi bhláth go minic go déanach sa gheimhreadh, dúchasach don Eoraip is iarthar na hÁise. Na duilleoga stropa-chruthach an-chaol scothghorm/glas. Na bláthanna ar ghais fhada, aonarach crochta bán. 3 theascán seachtrach iombhlátha ag leathadh amach; 3 cinn inmheánacha freisin, níos lú ná na cinn sheachtracha, le spota glas ag bun an eang buaice.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Lus an chromchinn

Lus an chromchinn| *Narcissus*  |
| --- |
|   |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | smell of narcissus flowers (en)   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Asparagales* |
| Fine | *Amaryllidaceae* |
| Fofhine | *Amaryllidoideae* |
| Géineas | Narcissus  L., 1753 |
|  |
| Cineál tacsanomaíoch | Narcissus poeticus  |
|  |

Is planda bláthanna san fhine amaryllidaceae é **lus an chromchinn** (nó **lus an aisig**).

Planda bleibeach atá ann, a bhláthaíonn san earrach, agus dúchasach don Eoráise. I gcuid de na gnéithe, bíonn bláthanna buí ar chruth trumpa, 2.5 cm ar leithead, 6 theascán iombhlátha mórthimpeall air, agus iad níos éadroime ná an trumpa.

Is hibridí iad na bláthanna a fhástar i ngairdíní in Éirinn den chuid is mó.

* Bláth cumhra bán le fleasc dhearg atá ag lus cromchinn an fhile.
* Bláth buí cumhra atá ag an aoinil.
* Níl an lile naofa Shíneach ná an lus cromchinn bán páipéir crua a ndóthain le maireachtáil in áiteanna fuara.lusanna an chromchinn, An Ómaigh  i gContae Thír Eoghain le linn mhí an Mhárta

Reáchtálfar Lá Lus an Chromchinn le linn mhí an Mhárta in Éirinn gach bliain. Is é an ócáid bhailithe airgid is mó a bhíonn ag  Cumann Ailse na hÉireann. Is iondúil go mbíonn oibrithe deonacha an Chumainn amuigh ar shráideanna na hÉireann ó cheann ceann na tíre  agus iad ag bailiú airgid.

## Féach freisin

* Tiúilip

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Amairillid

Amairillid| *Hippeastrum*  |
| --- |
|   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Ord | *Asparagales* |
| Fine | *Amaryllidaceae* |
| Géineas | Hippeastrum  Herb., 1821 |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ainm comhchiallach an tacsóin | *Carlotea*  |

Bleib mhór atá dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Suas le 75 speiceas ann. Na bláthanna trumpa-chruthach spréite, suas le 15 cm ar fhad, i gcuid mhaith dathanna, 1-10 bláth (2-4 cinn de ghnáth) ar ghas cuasach amháin, ag teacht amach san earrach roimh na duilleoga beiltchruthacha. Is hibridí coimpléascacha an chuid is mó de na plandaí gairdín, agus iolraítear iad trí dheighilt na bleibe. Ní hionann an planda seo agus lus mór na coille.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Wikidata

Wikidata|  |
|  |
| URL |   |
| Eapainm | vicí agus sonraí  |
| Giorrúchán | WD, ВД agus ВЗ  |
| Cineál | Wikimedia content project (en) , knowledge graph (en) , bunachar eolais agus bunachar sonraí ar líne  |
| Príomhábhar | linked open data (en)   |
| Sluaghairm | the free knowledge base that anyone can edit, la base de conocimiento libre que todo el mundo puede editar agus מאגר הידע החינמי שכל אחד יכול לערוך  |
| Teanga | ilteangacha  |
| Ceadúnas | Ceadúnas Creative Commons CC0, CC BY-SA 3.0 agus Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (en)   |
| Inneall bogearra | Wikibase agus MediaWiki  |
| Cuid de | An Gréasán Séimeantach, Linked Open Data cloud diagram (en) , Network of Terms (en)  agus Wikibase Ecosystem (en)   |
| Úinéir | Wikimedia Foundation  |
| Cruthaitheoir | Wikidata editors (en)  agus Wikimedia Deutschland  |
| Forbróir gréasáin | Wikimedia Deutschland agus Wikimedia Foundation  |
| Cur i seirbhís | 29 Deireadh Fómhair 2012  |
| Gradam a fuarthas | * (2019)  Open Publishing Awards (en)
* (4 Samhain 2014)  Open Data Award (en)
 |
| Rangú Alexa | 7,136 (23 Bealtaine 2021) 12,325 (28 Samhain 2017) 12,382 (16 Meitheamh 2018) 9,525 (8 Nollaig 2018) 14,946 (9 Meán Fómhair 2017) 7,755 (8 Nollaig 2019) 8,206 (23 Meitheamh 2019) 7,248 (27 Feabhra 2021)  |
|

---

  |

Is graf eolais ilteangach arna chur in eagar go comhoibríoch é **Wikidata** arna óstáil ag an Fondúireacht Wikimedia. Is foinse coiteann sonraí saoire é ar féidir le tionscadail Wikimedia ar nós Vicipéid, agus aon duine eile, a úsáid faoin gceadúnas fearainn poiblí CC0. Is vicí é Wikidata atá faoi thiomáint ag na bogearraí MediaWiki, agus tá sé faoi thiomáint freisin ag an tacar de shíntí graf eolais MediaWiki ar a dtugtar Wikibase.

## Tagairtí
# Treibh (bitheolaíocht)

Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is **treibh** ann ná an aicme tacsanomaíoch os cionn speiceas, ach faoi fhine, agus fhofhine. In amanna, foroinntear é i bhfothreibheanna. Tagann an focal ''tribus " ón Laidin: ''tribus "; ciallaíonn sé *an treibh, an tuath, an náisiúin.*

* **Fine**
	+ **Forthreibh**
		- **Treibh **Fothreibh**
				+ **Géineas**

## Tagairtí
# Ainmníocht dhéthéarmach

An córas nua-aoiseach tacsanomaíoch chun orgánaigh a ainmniú is a rangú a bhunaigh an nádúraí Sualannach Carl Linnaeus (1707-1778) i lár an 18ú céad. Tá ainm uathúil eolaíoch Laidineach ag gach speiceas ina bhfuil dhá fhocal (déthéarma): ainm gnéitheach le ceannlitir, agus ainm speiceasach. Mar shampla, dhá speiceas de ghné na cruithneachta is ea *Triticum aestivum* (gnáthchruithneacht aráin) agus *Triticum durum* (cruithneacht dúraim).

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Na hAsóir

| Na hAsóir |
| --- |
| Açores (pt)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Phortaingéil  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Ponta Delgada, Angra do Heroísmo agus Horta  |
| Daonra |
| Iomlán | 236,440 (2021)  |
| • Dlús | 101.83 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | an Mhacarainéis  |
| Achar dromchla | 2,322 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Aigéan an Atlantaigh Thuaidh  |
| Airde | 2,351 m  |
| Pointe is airde | Mount Pico (en)  (2,351 m)  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1976 |
| Éarlamh | An Spiorad Naomh  |
| Eacnamaíocht |
| Airgeadra | Euro  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−01:00 UTC±00:00  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | PT-20  |
| Cód NUTS | PT200  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | azores.gov.pt  |

Na hAsóir
Is oileánrach bainte leis an bPortaingéil iad **na hAsóir**. Na hOileáin Asóracha ar fad atá i gceist san oileánrach seo, i lár an Atlantaigh.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Portaingéile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Maidéara

| Maidéara |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Hino da Região Autónoma da Madeira*  |
|

---

 |
| Mana | «Das Ilhas as Mais Belas e Livres»  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | an Phortaingéil  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Funchal  |
| Daonra |
| Iomlán | 250,769 (2021)  |
| • Dlús | 313.07 hab./km² |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Portuguese Islands (en)   |
| Achar dromchla | 801 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an tAigéan Atlantach  |
| Pointe is airde | Pico Ruivo (en)  (1,862 m)  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Adjacent Islands of Madeira and Porto Santo (en)   |
| Cruthú | 1976 |
| Saoire phoiblí | Madeira Day (en)  (1 Iúil)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Comhthionól Reachtaíochta Mháidéara  |
| • President of the Regional Government of Madeira (en)   | Miguel Albuquerque (2015–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil in aghaidh an duine | 5,905,000,000 € (2007)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Western European Time (en)   |
| Glaochód | 351 291  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | PT-30  |
| Cód NUTS | PT300  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | madeira.gov.pt  |

Funchal, Maidéara
Is oileánra Portaingéalach é **Maidéara**, suite san Aigéan Atlantach Thuaidh. Tá sé siar ó dheas ón bPortaingéil. Tá 267.785 duine ina gcónaí ar Maidéara (meastachán, 2011). Is é Funchal príomhchathair Mhaidéara ar an gcósta theas.

Is é Maidéara an dara ceantar is saibhre sa Phortaingéil, tar éis Liospóin, de réir OTI.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na Portaingéile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Bleib

Bleib amairillise
Buinneán planda, mionathraithe go mór le horgán stórála faoin talamh a dhéanamh. Comhdhéanta as duilleoga nó bunanna duilleog forluite a charnann cúlchistí bia a bheathaíonn luathfhás. De ghnáth, maireann na bleibeanna ó bhliain go bliain mar go n-athlíontar na cúlchistí bia roimh chríonadh siar an phlanda.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bláthra

Bláthra
Leagan amach bláthanna is struchtúr gaolmhar, cosúil le brachtanna, ar ghas amháin. Spreagann athruithe i bhfad an tsolais nó sa teocht a fhás, agus is dócha go mbíonn hormóin á rialú. Go minic stadann fás plandúil an phlanda le táirgeadh an bhláthra, ach uaireanta leanann ina dhiaidh sin. Bíonn sé seo suntasach i gcás barrphlandaí nuair a bhíonn an toradh, an t-aibiú, is an bhaint le pleanáil. Tagann an saghas bláthra san áireamh go mór mar shainchomhartha i sainmhíniú clanna plandaí. Aithnítear na bunsaghsanna ó na patrúin craobhaithe agus ionaid na mbláthanna is nuaí is na mbláthanna is sine. I gcrobh-bhláthra, leanann an gas ag fás agus tagann na bláthanna amach faoin mbarr. I gcímeabhláthra bíonn bláth ar bharr an phríomhghais is ar bharr gach géige, agus aon fhás nua, is trí ghéaga cliathánacha é.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Duilleog

Duilleoga
Físeán
seat gar-amhairc
Is orgán de chuid an planda shoithíoch í an duilleog, príomhorgán plandaí fásmhara.

Is gnách go mbíonn duilleoga réidh tanaí, go bhfásann siad os cionn talún agus go mbíonn feidhm ar leith acu i bpróiseas na fótaisintéise ach ní i gcónaí – ní bhíonn duilleoga na mbuaircíneach réidh; ní fhásann duillí gainne na bleibe os cionn talún; agus ní hé fótaisintéis príomhfheidhm cataifillí, spíonta nó cotailéadón.

## Tréithe

Dath glas, de bharr clóraifill a bheith ann, agus is gá an chlóraifill i gcomhair na fótaisintéise a ghineann na carbaihiodráití (siúcra is stáirse) uile. Mar sin, tá duilleoga bunúsach do bheatha na n-ainmhithe.

Sa bhfómhar athraíonn dath na nduilleog, de bhrí go milleann an fhuacht an chlóraifill is go dtagann líocha eile chun cinn. Nuair is ildathach an duilleog, is amhlaidh atá raon de na líocha seo ann. Nuair is bán an duilleog, easnamh líocha is bun leis. Bíonn an duilleog roinnte i lann is gas.

De ghnáth bíonn an lann leathan tanaí chun an uasmhéid den dromchla a léiriú do sholas na Gréine agus an t-idirleathadh gás is galuisce isteach is amach as an duilleog a éascú. Tá cuid mhaith ciseal difriúil sa duilleog.

Tá an eipideirm ar an taobh amuigh ag cosaint na bhfíochán istigh: an ciseal pailise ina dtarlaíonn fótaisintéis den chuid is mó, agus an mhéisifill spúinsiúil ina bhfuil spásanna móra aeir mar a dtarlaíonn an malartú aeir den chuid is mó.

Tá líonra féitheacha inti a iompraíonn uisce is súlach isteach is amach.

Tálann an eipideirm cneas céiriúil uiscedhíonach gásdíonach ar dhromchla uachtarach na duilleoige, ionas go dtéann uisce is gáis isteach is amach aisti trí na póireanna atá tiubhaithe ar an dromchla íochtarach.

Is é an príomhbhealach i bplanda chun uisce a chailliúint ná trasghalú ó na duilleoga mar seo. Laghdaíonn an cneas céiriúil ar an taobh uachtarach é seo, agus cabhraíonn oscailt is dúnadh na bpóireanna le méadú is laghdú na taise san aer an t-uisce a choinneáil sa phlanda freisin.

Bíonn airíonna eile ag plandaí atá oiriúnaithe d'aeráid the thirim nó réigiúin thuara, cosúil le laghdú i méid na nduilleog, imill a fhilltear isteach chun na póireanna a cho saint, agus caitheamh an duilliúir i séasúir neamhfhabhracha.

Cuireann plandaí áirithe gais théagartha ghlasa fhótaisintéiseacha in ionad na nduilleog go hiomlán.

Bíonn duilleoga ó chúpla milliméadar go dtí 20 rn i bhfad, a gcruthanna ilghnéitheach, agus iad iomlán, fiaclach, maothánach, nó fiú roinnte i nduilleoigíní. Is sainiúil na hairíonna seo agus leagan amach na nduilleog ar an ngas d'an-chuid saghsanna plandaí.

Bíonn feidhmeanna ar leith ag duilleoga freisin: stóráil uisce i bplandaí súmhara, gaistí i bplandaí ascaideacha feoiliteacha, agus teannóga i bplandaí dreapaire.

## Féach freisin

* Planda soithíoch, Crann

## Tagairtí
# Sphingidae

Sphingidae |  Callambulyx tatarinovii  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| For-ríocht | Holozoa |
| Ríocht | Animalia |
| Fíleam | Arthropoda |
| Aicme | Insecta |
| Ord | Lepidoptera |
| Forfhine | Bombycoidea |
| Fine | **Sphingidae**  Latreille, 1802 |
|  |
| Cineál tacsanomaíoch | Sphinx ligustri  |
|  |

Leamhan meánach nó mór, de ghnáth le sciatháin thriantánacha fhada is colainn fhadaithe is ea **an conach**. Eitlíonn sé go tapa, agus é ábalta dul ar foluain. An próboscas fada go minic, agus úsáideann sé é le neachtar a shú. An-fhlúirseach sna trópaicí. Tugtar *an seabhacleamhan* air freisin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Peirianta

Is éard is **peirianta** (uaireanta **iombhláth** nó **imbhláth**) ann ná an dá fháinne sheachtracha de na codanna bláfara, tógtha le chéile (na seipil is na peitil). Nuair nach féidir na hiombhláthanna a idirdhealú óna chéile, tugtar *teascáin iombhlátha* ar na codanna difriúla. Nuair a bhíonn an t-iombhláth iomlán peitealóideach, mar a bhíonn i gcuid mhaith bláthanna monacotacha, tugtar *teipil* ar na teascáin aonaracha.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Alcóil

Alcóil|   |
| Substaint cheimiceach | aicme struchtúrtha ian |
| Ról | dúlagrán |
| Struchtúr ceimiceach |
|  |
| Airí |
| Fiuchphointe | 97.2 °C (a 1 atm)  |

Comhdhúile orgánacha ina bhfuil feidhmghrúpa hiodrocsaile (-OH) nasctha le carbón nach bhfuil nasctha ach le carbón eile nó le hidrigin. Nuair nach carbón aon cheann de na hadaimh seo, is alcól príomhúil é. Nuair a bhíonn dhá nó 3 mhalartaí carbóin ann, is alcól tánaisteach nó alcól treasach é faoi seach. Is feanóil iad na comhdhúile ina mbíonn an grúpa hiodrocsaile nasctha go díreach le fáinne aramatach, agus ní rangaítear mar alcóil iad. Is iad imoibrithe sainiúla alcól go ndíhiodráitíonn siad ina n-éitir, agus go n-oibríonn siad le haigéid chun eistir a tháirgeadh. Sa ghnáthshaol ciallaíonn an focal eatanól nó alcól eitile, CH3CH2OH.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Neachtar

Sreabhán siúcraithe a tháltar ag faireoga ar leith, faireoga meala, agus a fhaightear i mbláthanna de ghnáth, uaireanta ag orgáin eile. Feidhmíonn sé chun feithidí pailneora a mhealladh isteach agus pailniú a dhéanamh.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Berkeley, California

| Berkeley, California |
| --- |
| Berkeley (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | George Berkeley  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | California |
| Charter county of California (en)  | Contae Alameda  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 124,321 (2020)  |
| • Dlús | 2,713.15 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 45,884 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Limistéar Chuan San Francisco  |
| Achar dromchla | 45.821691 km²  |
| • Uisce | 40.834 %  |
| Airde | 52 m  |
| Ar theorainn le | Albany Piedmont  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1866 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Berkeley, California  | Adena Ishii (2024–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 94701, 94702, 94703, 94704, 94705, 94707, 94708, 94709, 94710, 94712 agus 94720  |
| Lonnaithe i gcrios ama | LeathnaighAmchrios an Aigéin Chiúin UTC−08:00 UTC−07:00  |
| Glaochód | 510  |
|  |

Cathair in iarthar-lár California is ea **Berkeley**. Tá sé suite ar bhruach thoir Bhá San Francisco i dtuaisceart Chontae Alameda. Tá sé ainmnithe i ndiaidh George Berkeley, easpag agus fealsamh Éireannach ón 18ú haois. Tá sé ag críochantaíocht le Oakland agus Emeryville ó dheas agus le Albany agus le Kensington ó thuaidh. Ar an taobh thoir, tá Berkeley ag críochantaíocht le Contae Contra Costa, teorainn a leanann barr dhroim Chnoic Berkeley a bheagán nó a mhórán. Sa bhliain 2010 fuarthas 112,580 duine ina gcónaí in Berkeley.

Tá an campas is sine i gcóras Ollscoil California (.i. Ollscoil California, Berkeley, suite in Berkeley, agus tá Saotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley sa chathair freisin. Tá an Graduate Theological Union, atá ar cheann de na hinsitiúidí léinn reiligiúnda is mó ar domhan, in Berkeley chomh maith. Tá an clú ar an gcathair go bhfuil an liobrálachas sóisialta in ardréim inti.

## Stair

Sa bhliain 2015 thit balcón den áraslann seo i mBerkeley. Fuair seisear Gael bás.
Bhí an banda Chochenyo/Huchiun den phobal Ohlone ina gcónaí ar shuíomh na cathrach nuair a tháinig na chéad Eorpaigh. Tá poill i leaca le feiceáil fós ina meilidís dearcán. Tá cuid de charn sliogán a d'fhág na bundúchasaigh ar an gcósta chomh maith. Bhain Sluaíocht De Anza, faoi bhratach na Spáinne an áit amach sa bhliain 1776 (cé gur daoine de shliocht measctha ab ea formhór na ndaoine sa ghrúpa úd). Rainse mór Spáinneach, ar le Luis Peralta agus a chuid mac, a bhí ann gur tháinig slua mór Meiriceánach agus eachtrannach eile sa bhliain 1848 (Ruaig an Óir California) agus sna blianta ina diaidh sin. Ionchorpraíodh Berkeley mar chathair sa bhliain 1878 agus tugadh cairt don chathair sa bhliain 1895.

Rinneadh an dúil sin beircéiliam den chéad uair ag baint úsáide as cioglatrón 60-orlach in UC Berkeley. Ainmníodh é sa bhliain 1949 mar aitheantas ar an ollscoil.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil na cathrach, arna rochtain ar 4 Meitheamh 2018 Curtha i gcartlann 2018-05-12 ar an Wayback Machine