Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bunachar sonraí

Bunachar sonraí|

---

 |
| Cuid de | óstach |
|  |
| Tuilleadh eolais |
| Stack Exchange | Nasc  |
| CA. Subreddit | Database  |
|

---

 |
|  |

WackoWiki r6.0
Is éard atá i gceist le **bunachar sonraí** ná cnuasach comhtháite de shonraí oibríochtúla atá ordaithe i slí ar leith agus iad stóráilte lena n-úsáid i bhfeidhmchlár ag fiontar gnó nó eile, bailiúchán leictreonach de shonraí atá gaolmhar go loighciúil lena chéile de ghnáth. San áireamh leis seo, bíonn sainmhíniú de leagan amach na sonraí. Bíonn an sainmhíniú seo deartha le riachtanais eolais na heagraíochta a shásamh.

## Tréithe Bunachar Sonraí

* Leictreonach:– Bíonn na sonraí i dtaisce go fisiceach ar ghléas stórála leictreonach éigin
* Coibhneasta:– Tá na sonraí atá ann gaolta lena chéile ar bhealach éigin
* Sainmhíniú Iniata:– Tá cur síos agus formáid chinnte ag baint leis na sonraí
* Riachtanais Eolais:– Tá na sonraí atá i dtaisce ann tábhachtach don eagraíocht

## Córas Bainistíochta Bunachar Sonraí

Bheadh sé casta bunachar sonraí a chruthú ón mbonn aníos. Is feidhmchlár é an córas bainistíochta bunachar sonraí (*CBBS* nó *DBMS* i mBéarla) a ligeann d’úsáideoir bunachar sonraí a chruthú agus a úsáid.

## Samhlacha Bunachar Sonraí

Tá samhlacha éagsúla in úsáid le sonraí a eagrú. I measc na samhlacha éagsúla atá ann, tá:

* An tSamhail Choibhneasta
* An tSamhail Líonra
* An tSamhail Chliarlathais
* An tSamhail Bunaithe ar Oibiachtaí

Is í an tsamhail choibhneasta an ceann is coitianta atá in úsáid sa lá atá inniu ann. I gcás na samhla seo, is féidir na sonraí a shamhlú a bheith coinnithe i bhfoirm táblaí.

## CBBSanna Coitianta ar an Margadh

* IBM DB2
* Microsoft SQL Server
* Microsoft Access
* MySQL
* Oracle
* PostgreSQL
* Sybase

## Úsáidí Bunachar Sonraí

Tá bunachair shonraí in úsáid go forleathan sa saol sa lá atá inniu ann. Bíonn bunachair shonraí ag plé le gníomharthara ar nós:

* Earraí a cheannach san ollmhargadh
* Cárta creidmheasa a úsáid
* Leabhar a thógáil ar iasacht ó leabharlann
* Ticéid ceolchoirme nó pictiúrlainne a cheannach

## Féach freisin

* Córas bainistíochta bunachar sonraí

## Tagairtí
# Incertae sedis

Incertae sedis — “ar ionad (suíochán) neamhchinnte” — Téarma in úsáid le haghaidh grúpa tacsanomaíoch a sainmhíniú nuair nach bhfuil a ghaolmhaireacht leathan ar eolas.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Tacsanomaíocht (ginearálta)

Bosca Tacsa : Sampla
Is éard is **tacsanomaíocht** (ón nGréigis Ársa:τάξις *taxis* "socrú" agus νομία *nomia* "modh") ann ná an eolaíocht a bhaineann le haithint agus le hainmniú speiceas, agus le hiad a shocrú in aicmiú faoi leith.

Baineann réimse na tacsanomaíochta, uaireanta dá ngairtear "tacsanomaíocht na bitheolaíochta", le cur síos agus úsáid na n-aonad tacsanomaíoch, ar a dtugtar 'tacsóin' (uatha:*tacsón*). Bíonn tacsanomaíocht ar leith mar thoradh ar an phróiseas ("an tacsanomaíocht de ..."), eagraithe i struchtúr ordlathach nó scéim rangúcháin.

*Histoire naturelle des animaux sans vertèbres* of Jean-Baptiste Lamarck (1815)
## Próiseas

Cuirtear síos ar orgánaigh bheo, a n-ainmnítear is a rangaítear iad, de réir a gcosúlachtaí is a n-éagsúlachtaí, a gcarachtar deilbheolaíoch is a ngaolta éabhlóideacha.

* Tosaítear le 5 phríomhroinn nó ríocht de gach orgánach beo: **monera** (baictéir is a leithéidí), **pratista** (orgánaigh aoncheallacha le núicléis, mar aiméibí), **fungi** (beacáin is coincleacha), **plantae** (plandaí ilcheallacha), agus **animalia** (ainmhithe ilcheallacha).
* Roinntear gach príomhroinn ina ranganna (mar shampla, rang i measc na n-**animalia** is ea an mamach).
* Ansin roinntear gach rang ina oird (sampla de seo is ea na feoilitigh i measc na mamach).
* An chéad chéim thacsanomaíoch eile is ea roinnt na n-ord ina gclanna (na hainmhithe conda i measc na bhfeoiliteoirí seo, mar shampla).
* Roinntear gach clann ansin ina haicmí (cuir i gcás, an madra i measc na n-ainmhithe conda).
* Ina dhiaidh sin roinntear gach aicme ina gnéithe ar féidir leo idirphórú go rathúil (sampla den rangú seo i measc na madraí is ea an madra baile). Ar deireadh roinntear gach gné ina speiceas (na brocairí i measc na madraí baile, abair).

## Eagraíocht

Is sampla de rangú nua-aimseartha an ceann a foilsíodh sa bhliain 2009 ag an nGrúpa Fhíligineacht Angaispeirmeach do gach beo-theaghlach de phlandaí bláthanna (an córas APG III).

## Féach freisin

* Carl von Linné

## Tagairtí
# International Standard Serial Number

International Standard Serial Number|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
| Sonraí |
| Giorrúchán | ISSN  |
| Cineál | aitheantóir foilseacháin meán cumarsáide caighdeán teicniúil  |
| Codanna | Linking ISSN (en) , Aitheantóir foilseacháin  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | issn.org  |
|  |

Is cód aitheantais idirnáisiúnta é an **ISSN** (Gaeilge: *Sraithuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta*) le haghaidh irisí, nuachtáin, etc. Chuir ISO (Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán) chun cinn é i 1971 faoi chuimsiú Chlár UNISIST (Córas Faisnéise na Náisiún Aontaithe san Eolaíocht agus sa Teicneolaíocht) de chuid UNESCO chun sraith-fhoilseacháin a aithint i gceart. Tá sé caighdeánaithe ag an téacs ISO 3297, a cruthaíodh i 1975. Is aitheantóir comhchosúil é an ISBN a úsáidtear chun leabhair nó foilseacháin aon imleabhar a aithint.

I 1978, cruthaíodh Lárionad Spáinnise ISSN. Tá sé comhtháite faoi láthair laistigh den Roinn Rialaithe Leabharliosta de chuid Leabharlann Náisiúnta na Spáinne, a shainíonn an ISSN le haghaidh sraithfhoilseachán a fhoilsítear sa Spáinn, ach amháin sa Chatalóin áit a bhfuil sé á bhainistiú ag an Biblioteca de Catalunya.

Cuimsíonn an ISSN an cód aibítre "ISSN" agus dhá ghrúpa de 4 dhigit scartha le dash ina dhiaidh sin. Léiríonn na chéad dhigiteacha an cineál foilseacháin, is iad na cinn lárnacha cód sonrach na hirise nó an nuachtáin sin agus críochnaíonn sé le digit rialaithe a ghintear de réir algartam a chuireann san áireamh digití an chóid lárnach.

## Tagairtí
# Ollscoil Uppsala

Ollscoil Uppsala| (sv) Uppsala universitet  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Mana | Gratiae veritas naturae  |
| Sonraí |
| Cineál | ollscoil gníomhaireacht de chuid Rialtas na Sualainne  |
| Foirm dlí | state entity (en)   |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1477 |
| Bunaitheoir(í) | Sten Sture Mór agus Jakob Ulvsson  |
| Gníomhaíocht |
| Ball de | Matariki Network of Universities (en)  Health Data Sweden (en)  Testbed Sweden Precision Health Cancer (en)  European Open Science Cloud Association Association of Swedish Higher Education Institutions (en)  ELIXIR Germany (en)  Science for Life Laboratory arXiv The Guild of European Research-Intensive Universities Grúpa Coimbra Cumann Eorpach na nOllscoileanna Enlight Alliance (en)   |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * «University Hall»
* Uppsala, An tSualainn
 |
|  |
| Máthaireagraíocht | Ministry of Education and Research (en)   |
| Fochomhlacht | Center for Clinical Research Dalarna (en)   |
| Úinéir de | LeathnaighRéadlann Uppsala Kvistaberg Observatory (en)   |
| Codanna | Uppsala University Library (en)  University Hall (en)  Carolina Rediviva (en)  Gustavianum (en)  Uppsala Botanical Garden (en)   |
| Eile |
| Uimhir teileafón | +46-18-471-00-00  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | uu.se  |
|

---

 |
| Leathnaigh

| University Hall (en)  |
| --- |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
| Sonraí |
| Cineál | Foirgneamh agus bailiúchán  |
| Úsáid | ospidéal boställe (en)  scoil  |
|  |
| **Foirgneamh** | 3 |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Governmental listed building complex (en)  |
| Am | 25 Eanáir 1935 |
|  |
|  |
|      |

 |

Is Ollscoil Phoibli í **Ollscoil Uppsala** (Sualainnis *Uppsala universitet*) agus í suite in Upsalla na Sualainne. Is í an Ollscoil is sinne sna tíortha Lochlannacha í.
Bhunaigh an bheirt, Ard Easpag Uppsala Jakob Ulfsson agus Leasrí na Sualainne Sten Sture í, le bulla de chuid an Phápa Sixtus IV sa bhliain 1477.

## Alumni

* Hannes Alfvén
* Johan August Arfwedson
* Ásgeir Ásgeirsson
* Jöns Jacob Berzelius
* Hans Blix
* Hjalmar Branting
* Anders Celsius
* Per Teodor Cleve
* Johan Gadolin
* Johan Gottlieb Gahn
* Allvar Gullstrand
* Dag Hammarskjöld
* Hjalmar Hammarskjöld
* Erik Axel Karlfeldt
* Pär Fabian Lagerkvist
* Carl Linnaeus
* Axel Munthe
* Veturliði Óskarsson
* Carl Theodor Setterberg
* Kai Siegbahn
* Manne Siegbahn
* Guðmundur Steingrímsson
* Theodor Svedberg
* Arne Wilhelm Kaurin Tiselius
* Anders Jonas Ångström

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin tSualainn é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Encyclopædia Britannica

*Encyclopædia Britannica*|   |
| Cineál | saothar scríofa  |
| Cárta innéacs |
| Údar | Andrew Bell  |
| Teanga | Béarla na Breataine  |
| Maisitheoir | Andrew Bell  |
| Foilseachán | an Ríocht Aontaithe agus Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Dáta a bunaíodh | 1768 |
| Foilsitheoir | Encyclopædia Britannica Inc. |
| Tréith |
| Seánra | ciclipéid  |
| 22 iml.  |
| Eile |
| Uimhir OCLC | 71783328 agus 156863675  |
| Suíomh gréasáin | britannica.com  |
|

---

   |

An 15ú heagrán den *Encyclopædia Britannica*
Ciclipéid ghinearálta i mBéarla is ea an Encyclopædia Britannica (Laidin: *Ciclipéid Bhriotanach*), arna foilsiú ag Encyclopædia Britannica, Inc. Oibríonn timpeall ar 100 eagarthóir uirthi go lánaimseartha agus cuireann breis is 4,000 duine léi. Orthu seo tá 110 duaiseoirí Nobel agus cúig huachtarán na Stát Aontaithe. Ba é an leagan den 15ú eagrán a cuireadh amach sa bhliain 2010 an leagan deireanach i bpár: chuimsigh sé 32 imleabhar agus 32,640 leathanach de théacs. Foilsítear ian chiclipéid i gcónaí i bhfoirm dhigiteach.

Is í Encyclopædia Britannica an chiclipéid ghinearálta is sine i mBéarla agus an ceann is mó aitheantais air. Cé gur cuideachta Meiriceánach atá ann anois, b'as Soilsiú na hAlban a chéad tháinig an EB ar an saol i nDún Éideann sa 18ú haois, sna blianta 1768–1771.

## Naisc sheachtracha

* Suíomh an *EB*. Arna rochtain ar 22 Iúil 2016

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi leabhar nó litríocht é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Agranamaíocht

Agranamaíocht
Teoiric is cleachtadh tháirgeadh barra páirce agus bhainistíocht na hithreach. Cuimsíonn sé disciplíní éagsúla: pórú plandaí, fiseolaíocht is paiteolaíocht plandaí, caomhnú ithreach, agus eile.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Antraipeolaíocht

Is éard atá san **antraipeolaíocht** staidéar a dhéanamh ar dhaoine, ar a mbunús, ar a gcuid foras, ar a dtréithe fisiciúla, ar a nósanna reiligiúnda agus sóisialta agus mar sin de. Is fada nós ag antraipeolaithe ón Iarthar taighde a dhéanamh ar phobail iargúlta san Afraic, san Astráil, san Aigéan Ciúin agus in áiteanna nach iad, ach tuigtear anois gur féidir a leithéid de staidéar a dhéanamh ar an gcine daonna in áit ar bith. Ón nGréigis a thagann an bunfhocal *anthropos,* focal a chiallaíonn *fear*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Eisibhitheolaíocht

Cuardach is staidéar ar bheatha eachtardhomhanda. I measc na dteicníochtaí a úsáidtear, tá monatóiriú ar thonnta raidió ó chórais réaltaí taobh amuigh den Ghrianchóras, agus úsáid taiscéalaithe spáis chun beatha, nó móilíní a bheadh riachtanach don bheatha, a bhrath.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Baictéareolaíocht

Staidéar bitheolaíoch na mbaictéar is na ngalar a leanann iad. Baineann sí le haithint is rangú na mbaictéar, agus iad a fhás i meáin shaorga chun na cúinsí a thaobhaíonn leo a dhéanamh amach. Tagann monatóiriú na ngalar eile a gcuireann siad tús leo i ndaoine is ainmhithe i gceist freisin, agus bailiú is staidéar ar na samplaí chun leighis is vacsaíní a shaothrú.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bithinnealtóireacht

Dearadh is táirgeadh feistí meicniúla is leictreonacha leighis a chuireann na forbairtí teicneolaíochta is déanaí i bhfeidhm chun fadhbanna míochaine a réiteach. Mar shampla, na meaisíní a chabhraíonn le diagnóisiú, cosúil le modhanna nua íomháithe, ionstraimí a chabhraíonn le cleachtadh leighis, máinliacht ríomhchuidithe, modhanna feabhsaithe chun drugaí a sheachadadh d'ionaid is orgáin ghalraithe, agus a lán eile.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bithfhisic

Feidhmiú na fisice don staidéar ar orgánaigh is ar chórais bheo. Cuimsíonn sí staidéar ar airíonna meicniúla, leictreacha, teirmeacha is optúla na bhfíochán bitheolaíoch, úsáid modhanna, ionstraimí is radaíochtaí fisiciúla chun staidéar a dhéanamh ar fhíocháin is córais na colainne agus iad sláintiúil nó galraithe, agus dearadh, tógáil is cur i ngníomh ionchlannán don cholainn.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bith-theicneolaíocht

Criostail insline
Feidhmiú na bitheolaíochta nó na bithcheimice le haghaidh táirgthe ar ollscála is ea **bith-theicneolaíocht**.

Tá seansamplaí ann leis na céadta bliain (mar shampla, an ghrúdaireacht i ndéanamh beorach, an coipeadh i ndéanamh aráin is iógairt), ach ba é táirgeadh peinicilline ar scála mór sna 1940idí an chéad sampla nua-aoiseach. Tháinig cuid mhaith feidhmeanna cógaseolaíochta ar an bhfód sna blianta ina dhiaidh sin.

Ó na 1990idí nó mar sin cuirtear innealtóireacht ghéiniteach i bhfeidhm chun hormóin is einsímí a tháirgeadh trí DNA athchuingreach, agus tá tábhacht chliniciúil ar leith leis seo. Mar shampla eile, déantar an t-ábhar géiniteach i gcealla daonna a ionramháil chun cur in ionad ceall fabhtach i bhfíocháin ghalraithe.

## Féach freisin

* Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Eipidéimeolaíocht

Staidéar ar chúiseanna is dáileadh galar i ndaonraí. Sa 19ú céad, ionfhabhtuithe a bhí mar phríomhchúis bháis. Mar thoradh ar staidéar ar tharlú na ráigeanna i gcomhthéacs na gcúinsí sóisialta ag an am, d'éirigh leis na húdaráis bearta éifeachtacha a dhéanamh chun srian a chur leo. Mar shampla, fuarthas gur thosaigh ráigeanna calair ó uisce truaillithe, agus ráigeanna fiabhras seoil ó lámha truaillithe na lianna is na mbanaltraí. Sa 20ú céad tosaíodh staidéar ar dhíormaí chun na ceangail idir galair agus fachtóirí comhshaoil is stíl beatha a léiriú. Cruthaíodh ceangal idir ailse na scamhóg is caitheamh toitíní, agus fuarthas an-chuid eolais ar tharlú galar corónach croí i dtíortha éagsúla agus tarlú na saghsanna éagsúla ailse. Is maith an seans go gcabhróidh na léargais seo, agus tuilleadh díobh ar ghalair eile, lena seachaint nó a laghdú.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol a bhaineann le sláinte é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Eipigéineolaíocht

Meicníochtaí eipiginiteacha
Sa bhítheolaíocht, is éard is **eipigéineolaíocht** ann ná an staidéar ar athruithe ar léiriú na géine atá le fáil le hoidhreacht go miotóiseach agus nach dtarlaíonn athrú sa tseicheamh ADN air dá mbarr. Tugann an réimír Sean-Ghréigis: *epi-* (ἐπι- "thar, lasmuigh de, timpeall") sa téarma *eipigéineolaíocht* le tuiscint go bhfuil gnéithe “ar bharr” nó “sa bhreis" ar an bhonn géiniteach traidisiúnta le haghaidh oidhreachta.

## Tagairtí
# Géanómaíocht

Staidéar ar ghéanóim orgánach is ea **an ghéanómaíocht**. Áirítear iarrachtaí le seicheamh iomlán ADN orgánach a oibriú amach chomh maith le mapáil ghéiniteach ar an mionscála mar chuid de.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Histeolaíocht

Histeolaíocht (1950)
Is éard is **histeolaíocht** ann ná staidéar micreascópach ar fhíocháin an orgánaigh bheo. Tá bealaí ruaimnithe tábhachtach chun saghsanna éagsúla ceall agus codanna éagsúla na gceall a aithint.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Bitheolaíocht dhaonna

Is éard atá i gceist le **bitheolaíocht dhaonna** ná staidéar an bitheolaíocht, antraipeolaíocht agus leigheas a dhéileálann le sláinte agus saol daoine.

## Féach freisin

* Corp an duine

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Cothú

Cothú
Staidéar ar gach gné de gach rud a itheann orgánaigh, daoine go príomha. Baineann sé le hanailísiú ar bhianna, cén fáth go ndéanann siad amhlaidh, cad a tharlaíonn don bhia sa cholainn, agus conas a chuireann sé isteach ar shláinte an duine (nó an orgánaigh eile).

Tá an t-ábhar ceangailte le bithcheimic is fiseolaíocht, ach tagann ceimic, síceolaíocht, socheolaíocht, staitistic, eacnamaíocht, talmhaíocht is míochaine isteach sa scéal freisin.

## Féach freisin

* Veigeatóireachas

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin bhia é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Oisté-eolaíocht

Staidéar na gcnámh ar leibhéal a struchtúr micreascópach is macrascópach. Tagann sí i bhfeidhm san antraipeolaíocht chun speicis a aithint, agus i ndátú carbóin. Tagann sí isteach sa mhíochaine chliniciúil chun forbairt is staid cothaithe an duine a mheasúnú, agus sa dlí-eolaíocht in atógáil is aithint íobartach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Éaneolaíocht

Willughby's Ornithology (Pepys)
Staidéar ar éin, éabhlóid na ngnéithe, a ndáileadh, a n-imirce, a gcaomhnú, a n-éiceolaíocht, a bhfiseolaíocht, a mbithcheimic, a n-anatamaíocht, a ngéineolaíocht, a ngalair, agus a gceangail le hainmhithe eile.

## Féach freisin

* Éan

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |