Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Embryophyta

Embryophyta| *Embryophytes*  |
| --- |
|   |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| For-roinn | Embryophytes  Engl., 1892 |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ainmnithe in ómós | suth  |

Is iad na h**Embryophyta** (Gaeilge:**suthfhítí** nó **plandaí talún**) an grúpa is aithnidiúla de na plandaí glasa atá ar eolas againn agus a chruthaíonn fásra ar domhan. Áirítear i measc na suthfhítí beo *Anthocerotophyta*, *Marchantiophyta* (*an t-aelus*), *Bryophyta* (*an caonach*), *Filicophyta* (*an raithneach*), *Lycopodiophyta*, *Gymnospermae* (*gimnispeirmeacha*), agus *Angiospermae* (*Plandaí bláthanna*), agus ag teacht chun cinn, laistigh de *Chlorophyta*, na halgaí glasa. Tugtar plandaí talún, go neamhfhoirmiúil, ar *Embryophyta* toisc go mbíonn siad ag maireachtáil go príomha i ngnáthóga talún, fad is a mbíonn na halgaí glasa gaolmhara go príomha uisceach. Is orgánaigh aimpléiseacha ilcheallacha iad na heocaróit uile le horgáin atáirgthe speisialaithe. Tagann an t-ainm ón a saintréithe nuálaíocha, ag cothú na spóraifíte óige le linn céimeanna tosaigh de chuid a fhorbairt ilchillteach laistigh d'fíocháin ghaiméitifíteacha an tuismitheora. Le beagán eisceachtaí, faigheann suthfhítí a gcuid fuinnimh trí fhótaisintéis, is é sin trí fhuinneamh sholas na gréine a úsáid chun a gcuid bia a shintéisiú ó dhé-ocsaíd charbóin agus uisce.

## Tagairtí
# Planda soithíoch

Planda soithíoch| *Tracheophytes*  |
| --- |
|  péine Albanach  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Foríocht | *Viridiplantae* |
| Roinn | Tracheophytes  Sinnott, 1935 |
|  |
|  |
| Ainmníocht |
| Ainm comhchiallach an tacsóin | *Pteridophyta* *Equisetophyta*  |

Planda feadánach
Aon phlanda go bhfuil xiléim is flóéim aige mar fhíocháin dhifriúla iompartha a chomhdhéanann an córas feadánach ann.

I measc na bplandaí seo tá na plandaí bláfara, na gimnispeirmeacha, na raithní, na garbhóga is na heireabaill capaill.

Difríochtaí breise idir a leithéid is na plandaí neamhfheadánacha is ea stómaí, agus an spóraifít mar ghlúin cheannasach.

Níor aimsíodh aon cheangal iontaise idir na plandaí feadánacha is na plandaí neamhfheadánacha cosúil le caonaigh is algaí, agus luaitear é seo mar fhianaise go ndearna an dá shaghas seo éabhlóidí scoite ar leith.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Spermatophyta

Spermatophyta| *Spermatophytes*  |
| --- |
|  Dicentra spectabilis  |
|  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Ríocht | *Plantae* |
| Foroinn | Spermatophytes   |
|  |
|  |

Is éard is **planda síl** nó **spermatophyte** (go litriúil;  'planda síl'; ón tSean-Ghréigis σπέρματος (*spérmatos*) 'síol', agus φυτόν (*phytón*) 'planda'), ar a dtugtar freisin **fanaragam** (tacsan **Phanerogamae**), ná aon phlanda soithíoch a tháirgeann síolta. Is catagóir d'Embryophyta (.i. planda talún) é a chuimsíonn an chuid is mó de na plandaí talún coitianta, lena n-áirítear na hAngiospermae (.i. plandaí bláthanna) agus na Gymnosperme (ga.gimnispeirm), ach ní na raithnigh, caonaigh nó algaí.

Is gimnóispeirm é an speiceas *Cycas circinalis*.
Is gimnóispeirm é an speiceas *Ginkgo biloba*.
An gímnospeirm annamh *Wollemia nobilis* ag fás i ngairdín lusanna.
Fásann an gimnóispeirm *Welwitschia mirabilis* i bhfásach Angóla agus Naimibí.
Díorthaítear an téarma fanaragam nó phanerogamae ón tSean-Ghréigis φανερός (*phanerós*), a chiallaíonn "infheicthe", i gcodarsnacht leis an téarma "cryptogam" nó "cryptogamae" ón tSean-Ghréigis κρυπτός (*kruptós*) 'i bhfolach'), mar aon leis an iarmhír γαμέω (*gaméō*)γω (gaméō), "pósadh". Déanann na téarmaí seo idirdhealú idir na plandaí sin a bhfuil orgáin ghnéis fholaithe acu (cryptogamae) uathu siúd a bhfuil cinn infheicthe acu (phanerogamae).

## Tuairisc

Comhdhéanann na spermatophyta atá ar marthain cúig rannán, agus aicmítear na chéad cheithre cinn díobh mar Gymnospermae, plandaí a bhfuil síolfholaithe nó “síolta nocht” acu:

* Cycadophyta - grúpa fothrópaiceach agus trópaiceach de phlandaí
* Ginkgophyta- níl ach speiceas amháin ar marthain, *Ginkgo biloba*
* Pinophyta - cuimsíonn cónaiféir, crainn a tháirgeann buaircíní (cóin)
* Gnetophyta - cuimsíonn plandaí den 96 speiceas, grúpáilte faoina trí finte *Ephedra* (fine Ephedraceae), *Gnetum* (fine Gnetaceae), agus *Welwitschia* (fine Welwitschiaceae)

Is é an cúigiú rannán atá ar marthain ná na hAngiospermae (nó Magnoliophyta.), ar a dtugtar freisin plandaí bláthanna, an grúpa is mó agus is éagsúla de na Spermatophytes:

* Angiospermae - na plandaí bláthanna, tá síolta folaithe i dtorthaí, murab ionann agus gymnosperms.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |