Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Shirley Booth

Shirley Booth|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (en) Thelma Marjorie Ford  30 Lúnasa 1898 Brooklyn, New York  |
| Bás | 16 Deireadh Fómhair 1992 94 bliana d'aois Chatham, Massachusetts  |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Galar) |
| Áit adhlactha | Mount Hebron Cemetery (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | aisteoir gutha, aisteoir teilifíse, pearsa raidió, aisteoir scannáin, aisteoir stáitse, aisteoir  |
| Tréimhse oibre | 1925 – |
| Teangacha | Béarla |
| Teaghlach |
| Céile | Ed Gardner (1929–1942)  |
| **Gradam a fuarthas (1954)  Hasty Pudding Woman of the Year (en)
* (19 Márta 1953)  Duais an Acadaimh don bhan-aisteoir is fearr, as a saothar *Come Back, Little Sheba (en)*
* (1953)  Gradam Tony le haghaidh an ban-aisteoir is fearr i dráma
* (1950)  Gradam Tony le haghaidh an ban-aisteoir is fearr i dráma
* (1949)  Tony Award for Best Featured Actress in a Play (en)
* Gradaim Donaldson
* réalta ar Hollywood Walk of Fame
* Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Comedy Series (en)
 |
|

---

 |
|

---

  |

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Shirley Booth** (30 Lúnasa 1898 – 16 Deireadh Fómhair 1992). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1953. Bhuaigh sí an ghradam Ban-aisteoir is Fearr i ndráma sna gradaim Golden Globe i 1953.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin aisteoir / banaisteoir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi dhuine Meiriceánach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Reiligiún

Is é is ciall le **reiligiún** nó **creideamh** ná an córas tuisceana agus creidiúint a bhíonn ag duine nó ag pobal maidir le bunús an domhain, an saol i ndiaidh an bháis, agus tionchair diaga nó iar-dhaonna ar chúrsaí an tsaoil.

Is iad príomhchreidimh an domhain an Chríostaíocht (idir Chaitliceachas, Phrotastúnachas, Ceartchreideamh Gréagach, Rúiseach srl), Ioslam, an Giúdachas, an Hiondúchas, Wicca, an Búdachas, Siontó, an Sóróaistreachas, an Síceachas, agus creidimh thraidisiúnta, go minic le hiliomad déithe.

Deirtear gurbh iad na sean-Eabhraigh ar dtús a thug aitheantas don aon-diagacht, cé go raibh córas le Dia mhaith amháin ar bun i bhfad roimhe, m.sh., ag muintir na Peirse, .i. an Sóróaistreachas. Nuair a thug Dia na nEabhrach (Iáivé) an dlí do Mhaois, .i. na Deich nAithne, leag sé síos nach raibh ann ach an aon Dia amháin, agus nár chóir ómós a thabhairt do Dhia ar bith eile. As creidimh na nEabhrach, ar a dtugtar an Giúdachas, a spreag an Chríostaíocht in aimsir Chríost, agus an Muslamachas nó Ioslamachas in aimsir Mhahamad.

Sa seansaol, bhí a ndéithe féin ag gach cultúr nó tír, fiú ag na hEabhraigh. Ach le teacht na gcreideamh nua, ba mhinic a thugtaí *págántacht* nó ainmneacha drochmheasúla ar an gcóras creidimh agus diagachta traidisiúnta i gcultúr. Leanann an córas diagachta go minic i bhfoirm miotaseolaíocht, agus go minic nuair a thagann, mar shampla, an Chríostaíocht go cultúr nua, bíonn creideamh sa dá chóras ar feadh i bhfad, agus déanann an seanchreideamh múnlú ar an gcreideamh, mar shampla i scéalta na naomh, agus i gceiliúradh féilte. Sampla de seo an vúdú i Háítí sa Chairib agus Candomblé sa Bhrasaíl, áit a bhfuil formhór na ndaoine ina gCríostaithe, ach a bhfuil creideamh agus cleachtadh fós ar nósanna agus déithe na hAfraice.

Bhí a gcóras diagachta féin ag na sean-Ghréagaigh, córas roinnte gaolta leis ag na sean-Rómhánaigh, agus ar ndóigh a gcóras féin ag na sean-Ghaeil.

## Féach freisin

* Creideamh in Éirinn

## Tagairtí
# Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)

Páirtí Poblachtach| (en) Republican Party  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|

---

 |
| Sonóg | Republican Elephant (en)   |
| Ainmnithe in ómós | Poblachtachas sna Stáit Aontaithe  |
| Sonraí |
| Giorrúchán | R agus GOP  |
| Leasainm | Black and Tans  |
| Cineál | páirtí polaitíochta  |
| Idé-eolaíocht pholaitíochta | coimeádachas communitarianism (en)  daonlathas Críostaí national liberalism (en)  coimeádachas liobraíoch ultraconservatism (en)  Christian right (en)  gluaiseacht frith-ghinmhillte frithfheimineachas frith-imirce Frith-Sheimíteachas isolationism (en)  pailéachoimeádachas conservatism in the United States (en)  liobrálachas eacnamaíoch coimeádachas sóisialta American exceptionalism (en)  federalism in the United States (en)  American nationalism (en)  coimeádachas náisiúnta nualiobrálachas nuachoimeádachas frithchumannachas anti-environmentalism (en)  Trumpism  |
| Ailíniú polaitíochta | eite dheis  |
| Stair |
| Téann in áit | Unconditional Union Party (en)   |
| Dáta a bunaíodh | 20 Márta 1854 |
| Bunaitheoir(í) | Páirtí Fuig agus Free Soil Party (en)   |
| Gníomhaíocht |
| Ball de | International Democracy Union (en)  (1983–) European Conservatives and Reformists Party (en)  (luach anaithnid–)  |
|  |
| Ballraíocht | 38,166,633 (2025)  |
|  |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Washington, D.C.
 |
|  |
| Uachtaránacht | Michael Whatley (en)  (2024–)  |
| Codanna | Independent Republican (en)  Republican In Name Only (en)   |
|  |
|  |
| Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe  | 220 / 435 |
| Seanad na Stát Aontaithe  | 53 / 100  |
|  |
|  |
| Eile |
| Dath |       |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gop.com  |
|

---

 |

Is ceann den dá phríomhpháirtí sna Stáit Aontaithe é an **Páirtí Poblachtach** (is é an Páirtí Daonlathach an ceann eile). Sa bhliain 1854 a bunaíodh é. Is minic a thugtar an **Grand Old Party** nó **GOP** air, cé go bhfuil an Páirtí Daonlathach níos sine.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# James Franck

James Franck|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | 26 Lúnasa 1882 Hamburg (Impireacht na Gearmáine) |
| Bás | 21 Bealtaine 1964 81 bliana d'aois Göttingen (an Ghearmáin Thiar) |
| Áit adhlactha | Reilig Ohlsdorf   Reilig Oak Woods   |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Ollscoil Heidelberg   Ollscoil Humboldt Bheirlín   Wilhelm-Gymnasium (en)    |
| Comhairleoir dochtúireachta | Emil Warburg agus Paul Drude |
| Teanga dhúchais | an Ghearmáinis |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Fisic |
| Gairm | fisiceoir, múinteoir ollscoile, ceimiceoir  |
| Fostóir | Ollscoil Johns Hopkins  Ollscoil Chicago  Ollscoil Göttingen  Ollscoil Humboldt Bheirlín   |
| Ball de | LeathnaighAn Cumann Ríoga (1964–) Cumann Meiriceánach na Fealsúnachta (1937–) Acadamh Rúiseach na nEolaíochtaí  Cumann Meiriceánach um Chur Chun Cinn na hEolaíochta  Acadamh Ríoga na Prúise um Eolaíocht  Cumann Fisice Mheiriceá  Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá  Acadamh na nEolaíochtaí, Göttingen  Acadamh Eolaíochtaí APSS  Acadamh Eolaíochtaí Phoblacht Dhaonlathach na Gearmáine  Acadamh Eolaíochtaí na Gearmáine, Leopoldina  Acadamh Náisiúnta na nEolaíochtaí   |
| Spéis aige/aici i | Fisic |
| Mac/iníon léinn | Fritz Houtermans |
| Teangacha | An Ghearmáinis agus Béarla |
| Gairm mhíleata |
| Brainse míleata | Arm Impiriúil na Gearmáine |
| Coinbhleacht | An Chéad Chogadh Domhanda |
| Ghlac sé/sí páirt i |
|  |
| 1939 | Tionscadal Manhattan  |
|  |
| Saothar |
| Mac léinn dochtúireachta | Fritz Houtermans, Hans Kopfermann, Wilhelm Hanle, Heinz Maier-Leibnitz, Hans Kopfermann, Robert Leroy Platzman, Wilhelm Hanle agus Warren L. Butler |
| Suíomh a chartlainne | * Leabharlann Regenstein
 |
| Teaghlach |
| Céile | Hertha Sponer (1946–)  |
| **Gradam a fuarthas (23 Aibreán 1964)  Ball Eachtrach den Chumann Ríoga
* (1961)  Duais Dannie Heineman
* (1955)  Duais Rumford
* (1951)  Bonn Max Planck
* (1925)  Duais Nobel na Fisice
* (1925)  membre d'honneur du Physikalischer Verein (fr)
* Hanseatic Cross (en)
* Cros Iarainn
 |
| LeathnaighAinmnithe do* (1926) Duais Nobel na Fisice
* (1925) Duais Nobel na Fisice
* (1924) Duais Nobel na Fisice
* (1923) Duais Nobel na Fisice
 |
|

---

 |
|

---

  |

Fisiceoir Meiriceánach ab ea **James Franck** (1882-1964). Bhuaigh sé Duais Nobel i 1926 le Hertz as na dlíthe a rialaíonn imbhualadh leictreon ar ábhair a shoiléiriú. Rinne sé taighde suntasach ar an bhfótaisintéis.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Réimsetheoiric chandamach

An chuid is forbartha den teoiric chandamach, ina sloinntear gach cáithnín damhna is gach cáithnín fórsa ina shuimeanna de thonnta sínis. Is gá an teoiric seo chun tuiscint a fháil ar na próisis ina gcruthaítear nó a milltear cáithníní (mar a tharlaíonn nuair a dhíothaíonn leictreoin is posatróin a chéile in imbhuailtí), agus úsáidtear í í bhfisic soladstaide is fisic na gcáithníní. Is réimsetheoiricí candamacha iad uile leictridinimic chandamach, crómaidinimic chandamach, agus teoiric Glashow-Weinberg-Salam.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Daoine gorma

Daoine gorma cáiliúla
Leanaí sa Namaib
Afracaigh
Is é **daoine gorma** (nó **cine gorm** nó fiú **cine dubh**) an téarma a úsáidtear chun cur síos a dhéanamh ar dhaoine de bhunadh fo-Shaháraigh.

## Féach freisin

* Eachtraí ciníocha
* Daoine geala
* Cine
* Na Gormacha

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |