Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bia

Bia a fhaightear ó phlandaí
Joachim Beuckelaer, 1560-1565
Is **bia** damhna ar bith, comhdhéanta de carbaihiodráití, saill, próitéiní agus uisce, ar féidir ainmhí nó duine a ithe nó a ól, chun iad féin a chothú nó mar is mian leo é. Is ó phlandaí, ainmhithe nó ó fungais a fhaightear nó a dhéantar bia. Mura itheann ainmhithe nó daoine bia, gheobhaidh siad bás leis an ocras.

Ceiliúrtar **Lá Domhanda an Bhia** gach bliain ar an 16 Deireadh Fómhair.
# Meiriceá Laidineach

Meiriceá Laidineach.
Tugtar **Meiriceá Laidineach** (Portaingéilis: *América Latina*; Spáinnis: *Latinoamérica* nó *América Latina*; Fraincis: *Amérique latine*) ar an réigiún sna Críocha Mheiriceá ina bhfuil na teangacha Rómánsúla á labhairt mar phríomhtheangacha.

## Na tíortha

| Tíortha neamhspleácha agus Pórtó Ríce |
| --- |
| * an Airgintín
* an Bholaiv
* an Bhrasaíl
* an tSile
* an Cholóim
* Cósta Ríce
* Cúba
* an Phoblacht Dhoiminiceach
* Eacuadór
* an tSalvadóir
 | * Guatamala
* Háití
* Hondúras
* Meicsiceo
* Nicearagua
* Panama
* Paragua
* Peiriú
* Pórtó Ríce
* Uragua
* Veiniséala
 |

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Houston, Texas

| Houston, Texas |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Leasainm | Space City  |
| Ainmnithe in ómós | Sam Houston  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Texas |
| County of Texas (en)  | Contae Harris  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Contae Harris  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,304,580 (2020)  |
| • Dlús | 1,336.34 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 874,827 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Greater Houston (en)   |
| Cuid de | North Barrier Coast (en)   |
| Achar dromchla | 1,724.544507 km²  |
| • Uisce | 4.4473 %  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Galveston Bay  |
| Airde | 13 m  |
| Ar theorainn le | Bellaire Humble Pasadena  |
| Sonraí stairiúla |
| Bunaitheoir(í) | Augustus Chapman Allen agus John Kirby Allen  |
| Cruthú | Lúnasa 1836 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Comhairle Cathrach Houston  |
| • Méara Houston  | John Whitmire (2024–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 77001, 77002, 77003, 77004, 77005, 77006, 77007, 77008, 77009, 77010, 77011, 77012, 77013, 77014, 77015, 77016, 77017, 77018, 77019, 77020, 77021, 77022, 77023, 77024, 77025, 77026, 77027, 77028, 77029, 77030, 77031, 77032, 77033, 77034, 77035, 77036, 77037, 77038, 77039, 77040, 77041, 77042, 77043, 77044, 77045, 77046, 77047, 77048, 77049, 77050, 77051, 77052, 77053, 77054, 77055, 77056, 77057, 77058, 77059, 77060, 77061, 77062, 77063, 77064, 77065, 77066, 77067, 77068, 77069, 77070, 77071, 77072, 77073, 77074, 77075, 77076, 77077, 77078, 77079, 77080, 77081, 77082, 77083, 77084, 77085, 77086, 77087, 77088, 77089, 77090, 77091, 77092, 77093, 77094, 77095, 77096, 77098, 77099, 77201, 77202, 77203, 77204, 77205, 77206, 77207, 77208, 77210, 77212, 77213, 77215, 77216, 77217, 77218, 77219, 77220, 77221, 77222, 77223, 77224, 77225, 77226, 77227, 77228, 77229, 77230, 77231, 77233, 77234, 77235, 77236, 77237, 77238, 77240, 77241, 77242, 77243, 77244, 77245, 77248, 77249, 77251, 77252, 77253, 77254, 77255, 77256, 77257, 77258, 77259, 77261, 77262, 77263, 77265, 77266, 77267, 77268, 77269, 77270, 77271, 77272, 77273, 77274, 77275, 77277, 77279, 77280, 77282, 77284, 77287, 77288, 77289, 77290, 77291, 77292, 77293, 77297 agus 77299  |
| Glaochód | 281, 832 agus 713  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | houstontx.gov  |
|

---

 |

Is í **Houston** an chathair is mó i stát Texas, Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus an 4ú chathair is mó sa tír. Tá an chathair suite i gContae Harris, agus meastar go raibh dhá mhilliún daoine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2004. Is port mór í freisin, an ceann is mó sa tír agus an 6ú ceann is mó ar domhain. Tugtar an leasainm "Space City" ar Houston go minic, mar tá an Lyndon B. Johnson Space Center, ar le NASA é, suite sa chathair.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Springfield, Illinois

| Springfield, Illinois |
| --- |
| Springfield (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | Bratach |

 |
|  |
|  Illinois State Capitol (en)   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Spring Creek (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | Illinois |
| County of Illinois (en)  | Contae Sangamon  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Illinois Contae Sangamon  |
| Daonra |
| Iomlán | 114,394 (2020)  |
| • Dlús | 665.43 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 51,064 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Springfield metropolitan area (en)   |
| Achar dromchla | 171.909634 km²  |
| • Uisce | 9.5549 %  |
| Airde | 182 m  |
| Sonraí stairiúla |
|  **10 Aibreán 1821**:  settlement  **3 Feabhra 1840**:  city |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| • Méara Springfield, Illinois  | Misty Buscher (2023–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 62701, 62702, 62703, 62704, 62705, 62706, 62707, 62708, 62711, 62712, 62715, 62716, 62719, 62722, 62723, 62726, 62736, 62739, 62756, 62757, 62761, 62762, 62763, 62764, 62765, 62766, 62767, 62769, 62776, 62777, 62781, 62786, 62791, 62794 agus 62796  |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Lárnach  |
| Glaochód | 217 agus 447  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | springfield.il.us  |

Is cathair i Stáit Aontaithe Mheiriceá í **Springfield**. Príomhchathair Illinois is ea Springfield. Bhí daonra 116,482 ag an gcathair sa bhliain 2006.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An Phoblacht Dhoiminiceach

| An Phoblacht Dhoiminiceach |
| --- |
| República Dominicana (es)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|

---

 |
| Aintiún | *Himno nacional de la República Dominicana*  |
|

---

 |
| Mana | «Dios, Patria, Libertad» «God, Homeland, Freedom» «Бог, Родина, свобода» «Dio, Patria e libertà» «Dominican Republic has it all» «Duw, Gwlad, Rhyddid»  |
| Ainmnithe in ómós | Santo Domingo  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Santo Domingo  |
| Daonra |
| Iomlán | 10,760,028 (2022)  |
| • Dlús | 221.08 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Spáinnis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Meiriceá Laidineach  |
| Achar dromchla | 48,670.82 km²  |
| Pointe is airde | Pico Duarte (en)  (3,101 m)  |
| Pointe is ísle | Lake Enriquillo (en)  (−45 m)  |
| Ar theorainn le | Háítí Stáit Aontaithe Mheiriceá Veiniséala Oileáin na dTurcach agus Caicos  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1844 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Comhdháil na Poblachta Doiminicí  |
| • Uachtarán na Poblachta Doiminicí  | Luis Abinader (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 94,243,426,487 $ (2021)  |
| Airgeadra | peso na Poblachta Doiminicí  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC−04:00 America/Santo Domingo (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .do  |
| Glaochód | +1809, +1829 agus +1849  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 911  |
|  |
| Cód tíre | DO  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | dominicanrepublic.com  |

Is poblacht atá suite san oileán Chairib, an Easpáinneoil í an **Phoblacht Dhoiminiceach** (Spáinnis: *República Dominicana*) . Is í Santo Domingo an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Daonra

Daonra an Domhain
Is é atá i gceist le **daonra** ná an líon iomlán d'orgánaigh den speiceas céanna a mhaireann san áit chéanna.

Daonra an domhain, pirimid aoise is ghnéis`, 1950 go 2100
Ó thaobh na socheolaíochta de, tagraíonn daonra do ghrúpa daoine a chónaíonn in aon áit amháin. Úsáidtear an téarma chun saoránaigh an stáit a shainiú nó chun tagairt do ghrúpa le comhthréithe: mar shampla, an daonra bundúchasach, an daonra fostaithe, daonra na cathrach, agus eile.

fás leanúnach an daonra: stair agus tuartha
## Daonra an domhain

Chonaic muid fás leanúnach an daonra le linn na 20ú / 21ú haoiseanna.

Dar leis an "US Census Bureau" ba é 7,348,478,000 daonra an domhain ar an 2 Meán Fómhair 2016. Ar 13 Samhain 2023, bhí 8,009,768,850 ann.

### Malthus agus athrú aeráide

Tuaisceart Éireann 1971-2050
Bhí dearcadh duairc ag Malthus sna 1800idí ar chúrsaí. In a *Essay on the Principle of Population* (Aiste ar Phrionsabail an Daonra, 1798) d'áitigh sé go raibh claonadh nádúrtha go méadódh an daonra níos tapúla ná na meáin maireachtála. Bhí sé den bharúil go mbeadh dul chun cinn i dtreo útóipe i mbaol, luath nó mall, ag an bhfás daonra a bheadh mar thoradh ar an dul chun cinn céanna (na "srianta Malthus").

Inniu tá fás rábach an daonra ag cur brú ollmhór ar ár n-aeráid, agus i bhfad níos mó.

## Féach Freisin

* Liosta tíortha de réir daonra
* Liosta stáit SAM de réir dhaonra
* Liosta stát SAM de réir dhlúis an daonra
* Athrú aeráide

## Tagairtí:
# Spórt

Cispheil cathaoireacha rothaí, spórt ina dtéann luthchleasaithe i gcathaoireacha rothaí in iomaíocht
Is éard is **spórt** ann ná cluiche nó gníomhaíocht fisiciúil, a bhíonn iomaíocht i gceist leis go minic, a dhéantar ar mhaithe le scileanna fisiciúla a fhorbairt, aclaíocht nó féin-fhorbairt. Is minic go mbíonn siamsaíocht i gceist freisin, go háirithe nuair bhreathnaíonn lucht féachana nó lucht tacaíochta ar spórt.

Tá iliomad cineálacha agus formáidí spóirt ann. Mar shampla, tá spórt aonair agus spórt foirne ann, agus bíonn comórtas áirithe oscailte (ina mbíonn cead ag duine ar bith páirt a ghlacadh) nó dúnta (ina gcuirtear srian ar luthchleasaí páirt a ghlacadh mura gcomhlíonann siad coinníollacha áirithe).

Go ginearálta, bíonn gníomhaíocht fhisiciúil i gceist le spórt ar bith, in éineacht le hiomaíocht agus córas scórála.

Is iad na spóirt is bunúsaí ná na comórtaisí nirt, luais, léimnigh, agus lúthchleasaíochta. Chomh maith le sin, tá tóir ar rásaí con agus capall, seóléimrigh capall, rásaí snámha, seoltóireacht, rámhaíocht, cadhcáil, na healaíona míleata, marcaíocht mhaidhme, rásaíocht mótair agus rothar ar fud an domhain.

Tá nasc láidir ann idir an spórt agus an eolaíocht. Bíonn faid, airdí, agus amanna le tomhas. Bíonn matáin, croí agus scamhóga láidre ag lúthchleasaithe.

## Stair an spóirt

Léiriú Spóirt ó na Mionóch thart ar 1000 bliain RCh
Ní fios cén uair a imríodh spórt den chéad uair, ach tá fianaise ann go raibh cluichí de sórt éigin ag muintir na Síne thart ar an mbliain 4000 RCh. Tuigtear freisin go raibh móréileamh ar ghleacaíocht san Éigipt. Is léir ó shéadchomharthaí go raibh córas rialacha i gceist do na cluichí sin.

Inniu, tá Cluichí Oilimpeacha na Gréige agus Rásaí Tailteann na hÉireann i measc na gcruinnithe móra spóirt is eol dúinn ón stair. Bhí comórtais lúthchleasaíochta ann sna Cluichí Oilimpeacha sa bhliain 776 R.C. le beagnach 3000 bliain anuas, tá iomaíocht ar siúl ag daoine i gcomórtais reatha, léime, caithimh agus siúil.

Ceiliúrtar ar 6 Aibreán gach bliain an "Lá Idirnáisiúnta Spóirt ar son na Forbartha agus na Síochána".

## Cluichí foirne

Tá tábhacht inniu go fóill le comórtaisí luais, léimní agus nirt, ach tá níos mó béime ar chluichí foirne. Tá cluichí eile a imrítear ina mbíonn duine in aghaidh duine, nó i bhfoirne, a bhfuil scil nó deiseacht láimhe i gceist, mar atá dairteanna, leadóg, lámhach piléar agus saighead, caitheamh puc agus caitheamh casúir, scátáil, tumadh agus liathróid láimhe. Tá foirm ar leith de lúthchleasaíocht ann ina mbíonn an lúthchleasaí ag déanamh cleasa agus é ag casadh ar mhaide.

## Spóirt gheimhridh

Tá an-ráchairt ar an spórt geimhridh ar fud an domhain, ar nós sciáil ailpíneach, sciáil Nordach, scátáil, scátáil figiúir, lúg, agus gluaiseacht chláir-sneachta.

## Féach freisin

* Cúrsaí spóirt in Éirinn

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# 1860

1860| Sampla de | bliain féilire, bliain bhisigh agus bliain bhisigh ag tosú ar an Domhnach agus ag críochnú ar an Luan |
| Féilirí eile |
| féilire Ghréagóra | 1860 (mdccclx) |
| Ioslamach | 1277 – 1278 |
|  Síneach | 4556 – 4557 |
| Eabhrach | 5620 – 5621 |
| Hiondúch | 1915 – 1916 (*Vikram Samvat*) 1782 – 1783 (*Shaka Samvat*) 4961 – 4962 (*Kali Yuga*) |
| Peirseach | 1238 – 1239 |
| Airméanach | 1309 |
| Rúnach | 2110 |
| *Ab urbe condita* | 2613 |
| Catagóirí |
| **BreitheannaBásanna** |
| Aois |
| 18ú haois - **19ú haois** - 20ú haois |
| Deich mbliana |
| 1830í 1840í 1850í - **1860í** - 1870í 1880í 1890í |
| Bliain |
| 1857 1858 1859 - **1860**  - 1861 1862 1863

---

 |
|   |

## Tarluithe

Túr Dhia na Litríochta, Pálás an tSamhraidh, Pepin, an tSín, i mí Dheireadh Fómhair na bliana 1860
## Breitheanna

* 1 Eanáir — Máirtín Mac Donnchadha, polaiteoir Éireannach
* 15 Eanáir — Eibhlín Ní Choill, scríbhneoir agus scoláire na Sean-Ghaeilge
* 17 Eanáir — Dubhghlas de hÍde, céad Uachtarán na hÉireann (b. 1949)
* 29 Eanáir — Anton Chekhov, scríbhneoir Rúiseach (b. 1904)
* 29 Feabhra — Herman Hollerith, fear gnó, staitisteoir, agus innealtóir Meiriceánach de phór na Gearmáine
* 2 Márta — Susanna M. Salter, polaiteoir agus gníomhaí Meiriceánach
* 12 Márta — Micheál Ó hIcí, sagart Éireannach agus Ollamh le Gaeilge i Maigh Nuad
* 9 Bealtaine — J. M. Barrie, scríbhneoir Albanach
* 20 Bealtaine — Eduard Buchner, Ceimiceoir Gearmánach
* 21 Bealtaine — Willem Einthoven, fiseolaí Ísiltíreach
* 18 Meitheamh — George James Frampton, dealbhóir Briotanach
* 16 Lúnasa — Jules Laforgue, file Francach (b. 1887)
* 7 Nollaig — Joseph Cook, polaiteoir Astrálach agus 6ú Príomh-Aire na hAstráile
* 25 Nollaig — Pádraig Ua Duinnín, foclóirí Éireannach
* 31 Nollaig — John Taliaferro Thompson, saighdiúir is ceapadóir Meiriceánach

## Básanna

* Mí Feabhra — Peadar Ó Gealacáin, scríobhaí agus múinteoir Éireannach (r. 1792)
* 1 Iúil — Charles Goodyear, ceapadóir Meiriceánach
* 11 Lúnasa — James Wilson, eagraí gnó Albanach (r. 1805)
* 21 Meán Fómhair — Arthur Schopenhauer, fealsamh Gearmánach
* 14 Nollaig — George Hamilton-Gordon, polaiteoir Briotanach
# An Róimh

| An Róimh |
| --- |
| Roma (it)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Leasainm | la città eterna, Вечный город, Wieczne Miasto, Věčné město, Ciudad Eterna, večno mesto, The Eternal City agus The City of Seven Hills  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Tír | an Iodáil |
| Réigiún san Iodáil | Lazio |
| Metropolitan city of Italy (en)  | Ceannchathair na Róimhe  |
|  |
|  |
| Príomhchathair de | Ceannchathair na Róimhe an Iodáil Lazio  |
| Daonra |
| Iomlán | 2,748,109 (2023)  |
| • Dlús | 2,134.69 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Iodáilis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 1,287.36 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | An Tibir, Aniene agus Muir Thoirian  |
| Airde | 21 m  |
| Ar theorainn le | Anguillara Sabazia Campagnano di Roma Castel San Pietro Romano Albano Laziale Trevignano Romano Zagarolo Sacrofano Frascati Marino Tivoli Gallicano nel Lazio Riano Palestrina Guidonia Montecelio Pomezia Monterotondo Colonna Fiumicino Ciampino Ardea Castel Gandolfo Poli Fonte Nuova Grottaferrata Monte Compatri Formello Monte Porzio Catone Mentana San Gregorio da Sassola  |
| Sonraí stairiúla |
| Bunaitheoir(í) | Romalas agus Réamas  |
| Cruthú | 21 Aibreán 814 "RCh" ↔ 21 Aibreán 747 "RCh" |
| Eachtra thábhachtach | 410 sack of Rome (en)  (410) Sack of Rome (en)  (455) Léigear na Róimhe (472) (472) Léigear na Róimhe (537-538) (530í) Sack of Rome (en)  (546) Sack of Rome (en)  (846) Sack of Rome, 1527 (en)  (1527) Léigear na Róimhe (1849) (1849) Léigear na Róimhe (390 AD) (390 "RCh") Léigear na Róimhe (549) (509 "RCh") founding of Rome (en)   |
| Saoire phoiblí | féile éarlamhach (29 Meitheamh)  |
| Éarlamh | Naomh Peadar agus Naomh Pól  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Rome City Council (en)   |
| • Méara na Róimhe  | Roberto Gualtieri (2021–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 00118–00199  |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+01:00 UTC+02:00  |
| Glaochód | 06  |
|  |
| Aitheantas ISTAT | 058091  |
| Cód cadastair na hIodáile | H501  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | comune.roma.it  |
|

---

 |

Is í an Róimh príomhchathair na hIodáile. Tá sí suite ar chiumhais na Meánmhara ag béal na Tibire. Taobh istigh den Róimh atá Cathair na Vatacáine, áit a bhfuil cónaí ar an bPápa.

## Daonra

Is í an Róimh an chathair is mó san Iodáil. Bhí 2,765,230 duine ina gcónaí sa Róimh i bhFeabhra 2011.

## Stair

Ar an 5 Meitheamh 1944, le linn an Dara Cogadh Domhanda, tharla saoradh na Róimhe agus cuireadh fáilte roimh arm na gcomhghuaillithe.

## Féach freisin

* An Paintéón
* Catagóir:Stair na hIodáile
* Impireacht na Róimhe
* Catagóir:Impireacht na Róimhe

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hIodáile é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Contae Monterey, California

| Contae Monterey, California |
| --- |
| Monterey County (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Monterey Bay (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | California  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Salinas  |
| Daonra |
| Iomlán | 439,035 (2020)  |
| • Dlús | 44.95 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 128,003 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Salinas metropolitan area (en)  Central Coast (en)   |
| Achar dromchla | 9,767 km²  |
| • Uisce | 13.01 %  |
| Ar theorainn le | Contae Fresno Contae Kings Contae San Luis Obispo Contae San Benito Contae Santa Cruz  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 18 Feabhra 1850 |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |
| Cód INSEE | 06053  |
| ID GNIS | 277291  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | countyofmonterey.gov  |

Is contae i California é **Monterey**. Is é Salinas príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Bhí 415,057 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Long Beach, California

| Long Beach, California |
| --- |
| Long Beach (en)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  |   |

 |
|  |
|  Rainbow Harbor (en)   |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Stáit Aontaithe Mheiriceá |
| Stát sna Stáit Aontaithe | California |
| Charter county of California (en)  | Contae Los Angeles  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 466,742 (2020)  |
| • Dlús | 3,500.84 hab./km² |
| Líon na dteaghlach | 166,236 (2020)  |
| Tíreolaíocht |
| Suite san aonán críochach staitistiúil | Los Angeles–Long Beach–Glendale metropolitan division (en)   |
| Achar dromchla | 133.322917 km²  |
| • Uisce | 2.2246 %  |
| Airde | 30 ft  |
| Ar theorainn le | Bellflower Los Angeles Signal Hill Hawaiian Gardens  |
| Sonraí stairiúla |
| Cruthú | 1888 |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Comhairle Cathrach Long Beach  |
| • Méara Long Beach, California  | Rex Richardson (2022–)  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | 90801, 90802, 90803, 90804, 90805, 90806, 90807, 90808, 90809, 90810, 90813, 90814, 90815, 90822, 90831, 90832, 90833, 90840, 90842, 90844, 90846, 90847, 90848 agus 90853  |
| Lonnaithe i gcrios ama | Amchrios an Aigéin Chiúin  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | longbeach.gov  |

Cathair i ndeisceart California is ea **Long Beach**. Sa bhliain 2010 fuarthas 462,257 duine ina gcónaí in Long Beach.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Dialóg

Sna healaíona (scannánaíocht, litríocht srl) is éard atá i gceist le **dialóg** ná caint nó comhrá na gcarachtar.

Is í an dialóg an rud is tábhachtaí sa drámaíocht, agus sa scannánaíocht agus sa litríocht go minic. Mura bhfuil comhrá bríomhar idir na carachtair, is dócha go mbeidh an dráma, leabhar nó scannán féin leadránach agus leamh.

An dráma de chuid Brendan Beham, An Giall (SNG Drama i Ljubljana) agus dialóg iontach ann
### Dialóg ‘nádúrtha’

Is minic a deir daoine gur maith leo dialóg ‘nádúrtha’ – dialóg nach bhfuil rud ar bith ‘aisteach’ nó ‘ciotach’ inti. Ach le fírinne, tá difear mór idir chomhrá nádúrtha agus an dialóg i ndráma nó i scannán. Is annamh a labhraíonn daoine in abairtí iomlána. Déanann siad botúin ghramadaí. Athraíonn siad an chomhréir i lár abairte. Agus is cinnte nach mbaineann siad úsáid as lúibíní ina gcuid cainte, gan trácht ar leathstadanna. Lena chois sin ní bhíonn daoine gonta ná ábhartha; ní éiríonn leo scéal a insint gan céad scéal eile a tharraingt isteach agus gan míle tagairt a dhéanamh don aimsir. Anuas air sin ar fad bíonn blas réigiúnda le sonrú ar chaint daoine go minic, nó stíl chainte a léireodh cén aoisghrúpa nó cén aicme shóisialta lena mbaineann siad, nó saintréithe pearsanta eile.

Smaoinigh, mar shampla, ar na frásaí a úsáidimid nuair nach féidir linn cuimhneamh ar rud éigin, nó nuair a bhíonn níos mó ama ag teastáil uainn. Bíonn ‘um’ agus ‘á’ ann go minic, chomh maith le frásaí mar seo:

• mar a déarfá • tá a fhios agat • an dtuigeann tú • saghas/cineál de

Ní bhíonn na frásaí sin le cloisteáil go minic i ndrámaí nó i scannáin. Nuair a bhíonn daoine ag caint go nádúrtha, ní labhraíonn siad in abairtí iomlána. B’fhéidir go mbeidís leath bealaigh trí abairt amháin nuair a thosóidís ar abairt eile.

Chomh maith leis sin, bíonn daoine eile ag briseadh isteach ar a gcuid cainte an t-am ar fad. Bheadh sé thar a bheith leadránach a bheith ag éisteacht le ‘comhrá nádúrtha’ ar an stáitse. Bheadh sé an-deacair an dráma a thuiscint fiú.

### Conas dialóg mhaith a scríobh

Is léir go mbíonn a lán oibre i gceist le dialóg a scríobh. Seo roinnt prionsabal a úsáideann drámadóirí agus scríbhneoirí scripte ina gcuid oibre:

* Caithfidh a stíl chainte féin a bheith ag gach carachtar. Má labhraíonn na carachtair ar an mbealach céanna, beidh an dráma (1) leadránach agus (2) ní bheidh an lucht féachana ábalta na carachtair éagsúla a aithint.
* Caithfidh easaontas a bheith ann. Ní gá go mbeadh na carachtair ag marú a chéile ó thús deireadh an dráma, ach caithfidh teannas a bheith ann. Cuimhnigh: ní dráma go coimhlint.
* Caithfidh na línte a bheith gairid, gonta. Ba cheart seal cainte gach carachtair a bheith gairid – timpeall 2 nó 3 líne. Tá eisceachtaí ann, áfach. Corruair, ligtear do charachtar píosa fada cainte a dhéanamh ag pointe tábhachtach sa dráma. Monalóg a thugtar air sin.
* Ceann de na peacaí marfacha sa scríbhneoireacht ficsin ná ligean do charachtar rudaí a mhíniú atá ar eolas cheana féin ag an té a mbíonn an carachtar sin ag caint leo.

## Féach freisin

* Scannánaíocht, Drámaíocht, Litríocht

## Tagairtí