Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rómánsachas

*Der Wanderer über dem Nebelmeer* (Gaeilge: 'An Luaineadóir, lastuas de mhuir na néalta'), Caspar David Friedrich a dhein é sa mbliain 1818. Tá an pictiúr seo ar cheann desna saothair ealaíne is cáiliúla dá mbaineann leis an Rómánsachas.
Is éard atá i gceist leis an Rómánsachas ná gluaiseacht chultúrtha a tháinig ar an bhfód ag deireadh an 18ú haois i Sasana agus sa nGearmáin, agus a chuaigh ar fud na hEorpa le linn an 19ú haois go dtí na 1850idí. Tugtar Rómánsaithe ar na daoine - idir ealaíontóirí, scríbhneoirí agus smaointeoirí - a bhí páirteach sa Rómánsachas, nó a bhfuil tionchar an Rómánsachais le feiscint i saothair dá gcuid.

Dhiúltaigh an Rómánsachas don Réasún agus ghlac sé leis an mothúchán go fonnmhar. Ag an am céanna, mhol sé *an Uasdiamhair'* (Béarla: *the sublime*), mar a thugtaí air - b'in é gach a raibh idir dhiamhracht agus an rud fantaiseach, idir bhrionglóid agus thromluí, idir uafás agus uaisleacht.

Tá tionchar an Rómánsachais le feiscint i réimse na n-ealaíon (.i. sa Litríocht, sa bPéintéireacht, sa nDealbhóireacht agus sa gCeol) agus i réimse na smaointe (.i. sa bPolaitíocht agus sa bhFealsúnacht) araon.

Is í saintréith an Rómánsachais ná an fonn a bhíodh ar an Rómánsaí gach a raibh istigh ina chroí agus a anam a chur in iúl. I réimse na n-ealaíon, rinne ealaíontóirí Rómánsacha iarracht cur le cumas na n-ealaíon sa tslí is go bhféadfaidís gach a mothaídís a nochtadh. I réimse na smaointe, murab ionann is smaointeoirí móra na hEagnaíochta, chuir smaointeoirí Rómánsacha béim ar laige an Réasúin.

## Féach freisin

* La Sylphide (bailé)
* Johann Wolfgang von Goethe
* E. T. A. Hoffmann
* Laurence Sterne
* Mary Shelley
* Thomas Moore

## Tagairtí
# 4 Samhain

Is é an **4 Samhain** an 308ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 309ú lá i mbliain bhisigh. Tá 57 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte

* Panama - *Lá na mBratach*

## Daoine a rugadh ar an lá seo

* 1790 — Carlos Antonio López, polaiteoir as Paragua (b.1862)
* 1832 — Iago ap Ieuan, ceoltóir agus cruitire Breatnach (b. 1902)
* 1872 — John O'Hanlon, polaiteoir Éireannach (b. 1956)
* 1918 — Art Carney, aisteoir Meiriceánach (b. 2003)
* 1932 — Tommy Makem, ceoltóir Éireannach (b.2007)
* 1951 — Traian Băsescu, polaiteoir Rómáineach
* 1955 — Matti Vanhanen, príomh-aire na Fionlainne
* 1957 — Dónall Ó Cualáin, garda Éireannach
* 1957 — Tony Abbott, polaiteoir Astrálach agus 28ú Príomh-Aire na hAstráile
* 1969 — Matthew McConaughey, aisteoir Meiriceánach
* 1969 — Sean John "Puff Daddy" Combs, léiritheoir agus ceoltóir rap
* 1972 — Luís Figo, imreoir sacair
* 1974 — Michael Bauer, saineolaí ar Ghaeilge na hAlban
* 1989 — Holly Cairns, polaiteoir Éireannach
* 1989 — Seán Cúipéir, imreoir peil Ghaelach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo

* 1847 — Felix Mendelssohn, 38, cumadóir ceoil (r.1809)
* 1856 — Hippolyte Paul Delaroche, péintéir Francach (r. 1797)
* 1984 — Fintan Coogan, Mór, polaiteoir Éireannach (r. 1910)
* 1985 — Cus D'Amato, traenálaí dornálaíochta Meiriceánach (r. 1908)
* 1995 — Gilles Deleuze, fealsamh Francach (r.1925)
* 1995 — Yitzhak Rabin, 73, saighdiúir agus polaiteoir (r.1922)
* 2019 — Gay Byrne, láithreoir teilifíse (r. 1934)

## Tarluithe eile

* 1980 - Toghadh Ronald Reagan ina hUachtarán na Stát Aontaithe
* 1995 - Feallmharaíodh Yitzhak Rabin.
* 2008 - Bhuaigh Barack Obama toghchán uachtaránachta Mheiriceá
* 2024 - Bhuaigh Zohran Mamdani toghchán an mhéara i gCathair Nua-Eabhrac
# Marvel Comics

Marvel Comics| (en) Marvel Worldwide, Inc.(Marvel comics) (en) Marvel Publishing, Inc. (en) Marvel Comics Group  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
| Sonraí |
| Cineál | comics publishing company (en)  foilsitheoir  |
| Stair |
| Téann in áit | Atlas Comics  |
| Dáta a bunaíodh | Meitheamh 1961 |
| Bunaitheoir(í) | Martin Goodman  |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Nua-Eabhrac, New York
 |
|  |
| Máthaireagraíocht | Marvel Entertainment  |
| Úinéir | The Walt Disney Company  |
| Fochomhlacht | Male Publishing Corporation (en)  Ultimate Marvel (en)  Marvel Comics 2 (en)  Ultimate Universe (en)  Amalgam Comics (en)  Marvel Music (en)  Epic Comics (en)  Max (en)  Marvel Press (en)  Marvel Knights (en)   |
| Úinéir de | Amazing Fantasy Strange Tales Super Conan Tales to Astonish Tales of Suspense Welsh Publishing (en)   |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | marvel.com  |
|

---

 |

Is foilsitheoir greannán Meiriceánach é **Marvel Comics**. Cheannaigh Disney Marvel sa bhliain 2009.

## Stair

### Timely Publications

Thosaigh Marvel mar 'Timely Comics' i 1939. Tháinig an chéad eagrán de *Marvel Mystery Comics* amach i mí Dheireadh Fómhair 1939.

### Atlas Comics

Sa bhliain 1947, d'athraigh an comhlacht go *Atlas Comics*.

### Marvel Comics

Athainmníodh an comhlacht arís sa bhliain 1961, go Marvel an uair seo.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Is síol faoi nuachtán nó irisleabhar é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |  |
# MTV

MTV| (en) MTV: Music Television  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
| Sonraí |
| Cineál | cable channel (en)  bealach teilifíse speisialtachta  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1 Lúnasa 1981 |
| Bunaitheoir(í) | Tom Freston, Judy McGrath, Robert Pittman, Fred Seibert agus John Sykes  |
| Gníomhaíocht |
| Seánra | Music television (en)   |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Broadway, 1515
* Nua-Eabhrac, New York
 |
|  |
| Máthaireagraíocht | Paramount Media Networks (en)   |
| Úinéir | Paramount Global  |
| Fochomhlacht | MTV Films  |
| Úinéir de | GameTrailers (en)   |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | mtv.com  |
|

---

 |

Stáisiún teilifíse is ea **MTV: Music Television** (*Teilifís Cheoil*) , atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Londain, Sasana. Is stáisiún don dream óg é den chuid is mó, agus é ar an gcéad bhealach riamh ina raibh físeáin cheoil ar siúl. Sa lá atá inniu ann, tá níos mó cláir ghinearálta don aos óg le feiceáil ann.

Thosaigh MTV ag craoladh ar 1 Lúnasa, 1981. An chéad fhíseán ceoil a taispeánadh ná *Video Killed the Radio Star* le The Buggles.

## Naisc sheachtracha

* MTV.com

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol teilifíse é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Ramones

Ramones|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Ainmnithe in ómós | Paul McCartney  |
| Sonraí |
| Cineál | banna ceoil  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 1974, Forest Hills  |
| Dáta díscaoilte, díothaithe nó scartáilte | 6 Lúnasa 1996  |
| Gníomhaíocht |
| Tréimhse oibre | 1974 – |
| Lipéad ceoil | Sire Radioactive Records Beggars Banquet Records Philips Records Chrysalis Records  |
| Seánra | Punc-rac agus pop-phunc  |
| Faoi thionchar | LeathnaighChuck Berry, Kiss, The Rolling Stones, T. Rex, The Crystals, The Rivieras, The Shangri-Las, The Troggs, Bay City Rollers, Quiet Riot, Slade, The Trashmen, Buddy Holly, Freddy Cannon, Jonathan Richman, Count Five, New York Dolls, The Beach Boys, Alice Cooper, The Beatles, The Remains, The Ronettes, The Stooges, The Velvet Underground, Bobby Fuller, MC5, The Standells, The Who, Chubby Checker, Joey Dee, The Sweet agus The Music Machine  |
| Codanna | Joey Ramone (1974–1996) Dee Dee Ramone (1974–1989) Tommy Ramone (1974–1978) Johnny Ramone (1974–1996) Marky Ramone (1978, 1987–1983, 1996) Richie Ramone (1983–1987) C. J. Ramone (1989–1996)  |
| Eile |
| **Gradam a fuarthas (2011)  Gradam Saoil Grammy
* (2002)  Rock and Roll Hall of Fame
 |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | ramones.com  |
|

---

  |

Ba bhanna rac-cheoil Meiriceánach é the **Ramones**, a bunaíodh sa bhliain 1974 i bhForest Hills, Queens. Meastar go raibh siad ar an gcéad grúpa den seánra punc-rac, agus bhí siad mar chnámh droma na gluaiseachta nua seo ag deireadh na seachtóidí agus tús na n-ochtóidí. Thóg baill an ghrúpa an sloinne Ramone mar ainm stáitse, agus chaitheadar na blianta idir 1974 agus 1996 ar fad ag seinm go beo agus ag taifead gan stad. Tar éis na féile Lollapalooza sa bhliain 1994, sheinn siad ceolchoirm amháin eile mar chlabhsúr, agus ansin scaradar. Taobh istigh d'ocht mbliana, bhí bunbhaill an ghrúpa (Dee Dee, Johnny agus Joey) marbh.

## Albaim

* *Ramones* (1976)
* *Leave Home* (1977)
* *Rocket to Russia* (1977)
* *Road to Ruin* (1978)
* *End of the Century* (1980)
* *Pleasant Dreams* (1981)
* *Subterranean Jungle* (1983)
* *Too Tough to Die* (1984)
* *Animal Boy* (1986)
* *Halfway to Sanity* (1987)
* *Brain Drain* (1989)
* *Mondo Bizarro* (1992)
* *Acid Eaters* (1993)
* *¡Adios Amigos!* (1995)

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Fox Broadcasting Company

Fox Broadcasting Company|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|

---

 |
| Mana | Don't Let Fox Weekend Pass You By  |
| Sonraí |
| Cineál | gréasán teilifíse comhlacht léiriúcháin teilifíse  |
| Foirm dlí | cuideachta theoranta  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 9 Deireadh Fómhair 1986, Stáit Aontaithe Mheiriceá  |
| Bunaitheoir(í) | Rupert Murdoch agus Barry Diller  |
| Gníomhaíocht |
| Limistéar oibriúcháin | Meiriceá Thuaidh  |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * 1211 Avenue of the Americas, New York
 |
|  |
| Máthaireagraíocht | Fox Corporation  |
| Úinéir de | Fox Sports Fox Life Fox Sports International (en)  Fox News Channel  |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | fox.com  |
|

---

 |

Is líonra teilifíse Meiriceánach é an **Fox Broadcasting Company**, giorraithe go minic mar **Fox** nó **FOX**. Is cuid de Fox Entertainment Group, roinn de 21st Century Fox, é. Bunaíodh Fox sa bhliain 1986.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin ghnó é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# 20th Century Studios

20th Century Studios|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|   |
| Sonraí |
| Cineál | stiúideo scannánaíochta comhlacht léiriúcháin teilifíse comhlacht scannánaíochta comhlacht léiriúcháin  |
| Foirm dlí | Delaware corporation (en)   |
| Stair |
| Téann in áit | Fox Film Corporation (1935) Twentieth Century Pictures (1935) Fox Atomic (en)  (2009)  |
| Dáta a bunaíodh | 31 Bealtaine 1935 1985, Century City  |
| Bunaitheoir(í) | Joseph M. Schenck, Darryl F. Zanuck agus William Fox  |
| Gníomhaíocht |
| Táirge | bogearra  |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú (–2025) | * Fox Plaza, California
 |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Walt Disney Studios, SAM
 |
|  |
| Príomhoifigeach feidhmiúcháin | Stacey Snider  |
| Líon fostaithe | 2,300 (2018)  |
| Máthaireagraíocht | Walt Disney Studios (en)   |
| Úinéir | The Walt Disney Company  |
| Fochomhlacht | Netherlands FOX Film Corporation (en)   |
| Úinéir de | Kingsman  |
| Eile |
| **Gradam a fuarthas Gradam Oinigh an Acadaimh
 |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | 20thcenturystudios.com  |
|

---

 |

Stiúideo scannánaíochta Meiriceánach is ea **20th Century Studios**. Tá sé suite i limistéar Century City in Los Angeles, Stáit Aontaithe Mheiriceá.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi Mheiriceá é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Oirthear na hEorpa

| Oirthear na hEorpa |
| --- |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Daonra |
| Iomlán | 281,001,328 (2023)  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | an Eoraip  |
| Ar theorainn le | Leathnaighan Áise Thuaidh Deisceart na hEorpa Tuaisceart na hEorpa Iarthar na hEorpa Iarthar na hÁise  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
|  |

Is réigiún san Eoraip é **Oirthear na hEorpa**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Maurice Chevalier

Maurice Chevalier|  (1959)  |
| Beathaisnéis |
| Breith | (fr) Maurice Auguste Chevalier  12 Meán Fómhair 1888 20ú arrondissement Pháras (an Fhrainc) |
| Bás | 1 Eanáir 1972 83 bliana d'aois 15ú arrondissement Pháras (an Fhrainc) |
| Siocair bháis | Bás nádúrtha (Stad cairdiach) |
| Áit adhlactha | reilig Marnes-la-Coquette   |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Teanga dhúchais | an Fhraincis |
| Gníomhaíocht |
| Gairm | aisteoir, scríbhneoir, damhsóir, cumadóir, saighdiúir, chansonnier, aisteoir scannáin, liriceoir, amhránaí, aisteoir stáitse, ceoltóir  |
| Tréimhse oibre | 1901 –  1971 |
| Seánra | Café-chantant (en)  agus halla ceoil |
| Teangacha | An Fhraincis agus Béarla |
| Gairm mhíleata |
| Coinbhleacht | An Chéad Chogadh Domhanda |
| Uirlis | Ceol gutha agus pianó |
| Lipéad ceoil | Imperial  EMI  Philips Records  Columbia Records  Decca Records  RCA Victor  Vox Records  MGM Records   |
| Ealaíontóirí gaolmhara | Benoît-Léon Deutsch  |
| Teaghlach |
| Céile | Yvonne Vallée (1927–1932) Nita Raya (1937–1946)  |
| **Gradam a fuarthas (2002)  Disney Legends (en)
* (1997)  Grammy Hall of Fame (en)
* (1968)  Gradam Speisialta Tony
* (1958)  Gradam Oinigh an Acadaimh
* (1958)  Gradam Cecil B. DeMille
* réalta ar Hollywood Walk of Fame
* Chevalier de la Légion d'honneur‎
* Officer of the National Order of Merit (en)
* Knight of the Order of Leopold (en)
* Officier de la Légion d'honneur
* Croix de guerre 1914–1918
* Officer of the order of Nichan Iftikhar (en)
 |
| Ainmnithe do* (1961) Gradam Golden Globe don aisteoir is fearr i scannán drámaíochta, as a saothar *Fanny (en)*
* (1958) Gradam Cecil B. DeMille
* (1958) Gradam Golden Globe don aisteoir is fearr i scannán ceoil nó grinn, as a saothar *Gigi (en)*
* (1957) Gradam Golden Globe don aisteoir is fearr i scannán ceoil nó grinn, as a saothar *Love in the Afternoon (en)*
* (19 Meán Fómhair 1930) Duais an Acadaimh don aisteoir is fearr, as a saothar *The Big Pond (en) , The Love Parade (en)*
 |
|  **Síniú**  |
|

---

 |
|

---

    |

B'aisteoir Francach é **Maurice Auguste Chevalier** (12 Meán Fómhair 1888 – 1 Eanáir 1972). Ainmníodh é don ghradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoin aisteoir / banaisteoir é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi dhuine Francach é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ceoil é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Glynis Johns

Glynis Johns|   |
| Beathaisnéis |
| Breith | (en) Glynis Margaret Payne Johns  5 Deireadh Fómhair 1923 Pretoria (Aontas na hAfraice Theas) |
| Bás | 4 Eanáir 2024 100 bliana d'aois Los Angeles, California  |
| Áit adhlactha | Capel Jerusalem and attached outbuildings (en)    |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Faisnéis phearsanta |
| Scoil a d'fhreastail sé/sí | Clifton High School (en)    Ardscoil South Hampstead   |
| Gníomhaíocht |
| Réimse oibre | Aisteoireacht, amharclannaíocht, scannán, teilifís, ceoldráma, ceol, damhsa agus amhránaíocht |
| Gairm | pianódóir, aisteoir, banrinceoir, aisteoir teilifíse, ceoltóir, aisteoir scannáin, aisteoir stáitse, amhránaí, damhsóir  |
| Tréimhse oibre | 1923 –  1999 |
| Teangacha | Béarla |
| Uirlis | Pianó |
| Teaghlach |
| Céile | Anthony Forwood (1942–1948) David Foster (1952–1956) Elliott Arnold (1964–1973)  |
| Páiste | Gareth Forwood  ( Anthony Forwood)  |
| Athair | Mervyn Johns  agus Alyce Steele-Wareham |
| **Gradam a fuarthas (1998)  Disney Legends (en)
* (1973)  Tony Award for Best Actress in a Musical (en) , as a saothar *A Little Night Music*
* (1973)  Drama Desk Award for Outstanding Actress in a Musical (en) , as a saothar *A Little Night Music*
* (1965)  Laurel Awards (en) , as a saothar *Mary Poppins*
* (1942)  National Board of Review Award for Best Actress (en) , as a saothar *49th Parallel (en)*
 |
| Ainmnithe do* (1977) Laurence Olivier Award for Actress of the Year in a New Play (en) , as a saothar *Cause Célèbre (en)*
* (5 Márta 1963) Gradam Golden Globe don bhan-aisteoir is fearr i scannán drámaíochta, as a saothar *The Chapman Report (en)*
* (27 Feabhra 1961) Duais Acadaimh don Aisteoir Tacaíochta is Fearr, as a saothar *The Sundowners (en)*
 |
|

---

 |
|

---

    |

Iar-aisteoir, rinceoir, ceoltóir agus amhránaí Briotanach ab ea **Glynis Margaret Payne Johns** (5 Deireadh Fómhair 1923 - 4 Eanáir 2024). Rugadh i Pretoria na hAfraice Theas í. Bhí gairm bheatha ag Johns thar níos mó ná seasca bliain. Le linn an ama seo, bhí sí le feiceáil i níos mó ná 60 scannán agus 30 dráma. Ba iníon í don aisteoir Mervyn Johns.

## Tagairtí
# An fearann poiblí

Bíonn an **fearann poiblí** comhdéanta de na hoibreacha cruthaitheacha uile nach mbaineann cearta eisiach maoin intleachtúil|maoine intleachtúla leo. Féadfaidh gur imigh na cearta sin in éag, forghéilleadh iad, tarscaoileadh d'aon turas iad, nó d'fhéadfadh nach raibh siad neamh-infheidhme.

Tá saothair William Shakespeare agus Beethoven, agus an chuid is mó de luathscannáin **tostacha**, i bhfearann an phobail, de bhua iad a bheith seolta sula raibh cóipcheart ann, nó trína dtéarma cóipchirt a bheith imithe in éag. Ní chlúdaíonn cóipcheart cuid de na hoibreacha, agus dá bhrí sin tá siad i bhfearann an phobail - ina measc foirmlí fhisice Newton, oidis cócaireachta, agus gach bogearraí ríomhaireachta a cruthaíodh roimh 1974. Tá oibreacha eile tiomanta go gníomhach ag a n-údair chuig an bhfearann poiblí (féach tarscaoileadh); I measc roinnt samplaí feidhmiúanna tagartha na *n-*algartamn-halgartaim cripteagrafach, na bogearraí próiseáil íomhánna ImageJ, cruthaithe ag an hInstitiúidí Náisiúnta Sláinte, agus an CIA 's *World Factbook* . Ní úsáidtear dhéantar an téarma *poiblí* de ghnáth i gcásanna ina gcoimeádann cruthaitheoir oibre cearta iarmharacha, agus sa chás sin déantar tagairt d'úsáid na hoibre mar "faoi cheadúnas" nó "le cead".

Athraíonn cearta de réir na tíre agus dlínse, féadfaidh obair a bheith faoi réir cearta i dtír amháin agus a bheith i bhfearann poiblí i gceann eile. Braitheann roinnt cearta ar chlárúcháin ar bhonn 'tír-ar-tír', agus easpa clárúcháin i dtír áirithe, má éilítear, is cúis le stádas fearainn phoiblí le haghaidh oibre sa tír sin. Féadfar an téarma fearann poiblí a úsáid freisin le hábhair neamhchinnte nó neamhshainithe mar shampla an " réimse poiblí " nó "coimíneacht ", lena n-áirítear coincheapa ar nós "coimínteacht na haigne", an "coimíneacht intleachtúil", agus an "coimíneacht fhaisnéise" ".

## Tagairtí
# Manitoba

| Manitoba |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Mana | «Gloriosus et Liber»  |
| Siombail oifigiúil | ulchabhán mór liath, Bison bison bison, péirse ghealsúileach, Pulsatilla patens, White spruce, nicil, Andropogon gerardii agus Tylosaurus  |
| Ainmnithe in ómós | Lake Manitoba Narrows (en)   |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
| Stát ceannasach | Ceanada  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Winnipeg  |
| Daonra |
| Iomlán | 1,342,153 (2021)  |
| • Dlús | 2.07 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 647,797 km²  |
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | Bá Hudson  |
| Pointe is airde | Baldy Mountain (en)  (832 m)  |
| Pointe is ísle | Bá Hudson (0 m)  |
| Ar theorainn le | Minnesota Ontario (1881–) Dakota Thuaidh (1889–) Saskatchewan (1905–) Nunavut (1999–)  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Críocha an Iarthuaiscirt, District of Keewatin (en) , Rupert's Land (en) , Athabasca District (en) , Saskatchewan District (en)  agus Keewatin District (en)   |
| Cruthú | 15 Iúil 1870 |
| Saoire phoiblí | Remembrance Day (en)  (11 Samhain)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | parliamentary democracy (en)   |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas Manitoba  |
| Comhlacht reachtach | Reachtas Manitoba  |
| • Monarc Cheanada  | Séarlas III  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 72,849,000,000 $ (2020)  |
| Airgeadra | dollar Cheanada  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Cód poist | R  |
| Lonnaithe i gcrios ama | an tAmchrios Lárnach (a America/Winnipeg (en) )  |
|  |
| Cód ISO 3166-2 | CA-MB  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.mb.ca  |
|

---

 |

Cúige i gCeanada is ea **Manitoba**, le daonra beag de 1,196,291 (meastachán 2008). Tugadh aitheantas oifigiúil dó sa bhliain 1870 nuair a scaradh amach é ó na *Northwest Territories*. Is ó fhocal dúchasach a chiallaíonn "Mórspriorad" a thagann an t-ainm. Is í Winnipeg an phríomhchathair. Ba de bharr éirí amach a d'eagraigh Louis Riel in aghaidh an rialtais a bunaíodh cúige Manitoba.

## Geilleagar

Ba C$58.245 bn. an olltáirgeacht intíre (OTI) a bhí ag Manitoba sa bhliain 2012.

## Teangacha

Béarla agus Fraincis na teangacha oifigiúla atá ag Manitoba. De réir daonáireamh 2006 ní raibh ach Béarla ag 82.8% de dhaonra Manitoba, bhí Béarla agus Fraincis ag 15.1% agus ní raibh ach Fraincis ag 3.2%. Ní raibh Fraincis nó Béarla ag 0.9% de dhaonra Manitoba.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht Cheanada é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |