# Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann

| Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann |
| --- |
| United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (en-gb)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *God Save the King*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «Dieu et mon droit»  |
| Ainmnithe in ómós | aontas  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Londain  |
| Daonra |
| Iomlán | 67,326,569 (2021)  |
| • Dlús | 277.64 hab./km² |
| Déamainm | Briotanach  |
| Teanga oifigiúil | Béarla  |
| Reiligiún | an Chríostaíocht  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Comhlimistéar Taistil  |
| Achar dromchla | 242,495 km²  |
| Pointe is airde | Beinn Nibheis (1,344 m)  |
| Pointe is ísle | The Fens (−4 m)  |
| Ar theorainn le | Éire  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann  |
| Cruthú | 1801  **6 Nollaig 1921**:  (An Conradh Angla-Éireannach)  **12 Aibreán 1927**:  (Royal and Parliamentary Titles Act 1927 (en) ) |
| Eachtra thábhachtach | death of Diana, Princess of Wales (en)  buamáil Londan 7 Iúil 2005  |
| Saoire phoiblí | Lá Caille (1 Eanáir) An Nollaig (25 Nollaig) Lá Fhéile Pádraig (17 Márta) Lá Idirnáisiúnta na nOibrithe (1 Bealtaine) Lá an Dreoilín (26 Nollaig) Luan Cásca (Easter monday) Aoine an Chéasta (2 lá roimh an Cháisc)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | monarcacht bhunreachtúil  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Rialtas na Ríochta Aontaithe  |
| Comhlacht reachtach | Parlaimint na Ríochta Aontaithe  |
| • Monarc na Ríochta Aontaithe  | Seoirse V na Ríochta Aontaithe (–1936)  |
| • Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe  | Keir Starmer (2024–)  |
| Údarás breithiúnach is airde | Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 3,070,667,732,359 $ (2022)  |
| Airgeadra | punt steirling  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | Europe/London (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .uk agus .gb  |
| Glaochód | +44  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 999 agus 112  |
|  |
| Cód tíre | GB  |
| Cód ISO 3166-2 | GB-UKM  |
| Cód NUTS | UK  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | gov.uk  |
|

---

 |

Is éard atá i **Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann**, ar a dtugtar **An Ríocht Aontaithe** (**RA**) agus **An Bhreatain** fosta (Béarla: *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland* nó *United Kingdom* nó *UK*), ná stát atá suite siar ó thuaidh ó chósta Mhór-Roinn na hEorpa. Áiríonn an tír oileán na Breataine Móire, an chuid thoir thuaidh d’oileán na hÉireann, agus go leor oileán níos lú eile. Is é Tuaisceart Éireann é an t-aon chuid den RA a bhfuil teorainn talún aige le stát ceannasach eile nuair nach nglactar na Spleáchais (Giobráltar agus Akrotiri agus Dhekelia) san áireamh. Tá teorainn idir Giobráltar agus an Spáinn, chomh maith leis sin tá teorainn ag Akrotiri agus Dhekelia le Poblacht na Cipire agus ag Dhekelia le Poblacht Thuaisceart na Cipire (atá faoi cheannas Turcaigh an oileáin ach nach bhfuil aitheantas idirnáisiúnta aige), agus an Crios Maolánach de chuid na NA a scarann an dá thír ar an oileán. Seachas an teorainn talún seo, bíonn an tAigéan Atlantach thart timpeall na tíre ar fad siar agus ó thuaidh, bíonn an Mhuir Thuaidh ina luí soir, Muir nIocht ó dheas agus Muir Éireann siar.

Is í foirm rialtais na tíre í monarcacht bhunreachtúil le córas parlaiminteach. Is í cathair Londain í an phríomhchathair. Tá 4 thír chomhdhéanaimh sa RA: Tuaisceart Éireann, Alba, An Bhreatain Bheag agus Sasana.
Tá fo-rialtais chineachta ag na chéad 3 chinn acu seo, a bhfuil cumhachtaí athraitheacha acu bunaithe ina bpríomhchathracha, Béal Feirste, Dún Éideann agus Caerdydd faoi seach. Gaolmhar leis an RA gan a bheith ina gcodanna di atá 3 Spleáchas na Corónach: Geansaí, Geirsí agus Manainn. Tá 14 Chríoch Thar Lear. Is ionann iad seo agus píosa iarmharacha de Impireacht na Ríochta Aontaithe, ina raibh beagnach ceathrú iomlán de dhromchla an domhain ag deireadh an 19ú haois agus toiseacht an 20ú haois. Ba í an Impireacht í an ceann is mó riamh ar domhan. Tchítear tionchar na RA i leitheadúlacht an Bhéarla mar mheán cumarsáide, cultúr na nOileán Briotanach, agus córais dlí i dtíortha ar fud na cruinne.

Is tír fhorbartha í an RA, a bhfuil an cúigiú geilleagar is mó ar domhan aige de réir OTI ainmneach agus an naoú ceann is mó ar domhan de réir Paireachta Cumhacht Cheannaigh. Ba í an chéad tír thionsclaíoch ar domhan í agus an neart is tábhachtaí ar domhan i rith an 19ú haois agus go luath san 20ú haois. Déantar tagairt go seadh don RA mar neart ollmhór agus tá go fóill cumhachtaí ollmhóra aigi i leith na heacnamaíochta, an chultúir, an mhíleata agus na n-eolaíochtaí aici, mar aon le tionchar nach beag go hidirnáisiúnta. Is stát núicléach aitheanta é agus caitheann sé an ceathrú caiteachas is mó ar domhan ar chúrsaí míleata.

Tá tuairim is 65 milliún duine ina gcónaí sa Ríocht Aontaithe: breis is 55 milliún i Sasana, cúig mhilliún in Albain, trí mhilliún sa Bhreatain Bheag agus cúpla milliún i dTuaisceart Éireann.

Rinne Sasana concas ar an mBreatain Bheag i rith na Meánaoise. Chruthaigh Acht an Aontais 1707 Ríocht Aontaithe na Breataine Móire, agus chruthaigh Acht an Aontais 1800 Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Nuair a bhain Saorstát Éireann a neamhspleáchas amach san fhichiú céad, cruthaíodh Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann.

Is stát aonadach é an Ríocht Aontaithe, rialaithe faoi monarcacht bhunreachtúil agus córas parlaiminteach, lena shuíochán rialtais sa phríomhchathair, Londain.

## Geilleagar

Úsáidtear an punt steirling mar airgeadra sa Ríocht Aontaithe. Dar le tuairisc na bliana 2022 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Ríochta Aontaithe an 9ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 6ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 26ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ríocht Aontaithe, é ar $55,862 don chónaitheach.

De réir *Innéacs Forbartha Daonna, Socraithe don Éagothroime, 2021* na Náisiún Aontaithe (en), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomhas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an 16ú tír is forbartha ar domhan í an Ríocht Aontaithe, as 156 tír a tomhaiseadh, cothrom leis an tSeic, leis an tSeapáin, agus le Lucsamburg. Dá mbeadh an Ríocht Aontaithe ina ballstát san Aontas Eorpach, chuirfeadh sé sin ar an 9ú tír ba fhorbartha san eagraíocht sin í. I *dTuarascáil Sonas Domhanda* *2018* na Náisiún Aontaithe, meaadh gurbh í an Ríocht Aontaithe an 19ú tír ba shona, as 156 thír.

Is í an earnáil seirbhíse (nó an *tríú earnáil*) an earnáil is mó i ngeilleagair na tíre, agus timpeall ar 80% de phostanna sa Ríocht Aontaithe san earnáil seo. I Mí na Samhna 2019, bhí ráta dífhostaíochta na tíre ar 3.7%, an seachtú leibhéal is lú san Aontas Eorpach dá mbeadh an Ríocht Aontaithe páirteach san eagraíocht sin.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |