# Caillteanas bithéagsúlachta

Achoimre ar phríomhchatagóirí athraithe comhshaoil a bhaineann leis an mbithéagsúlacht arna léiriú mar chéatadán den athrú atá faoi thionchar an duine (i ndearg) i gcomparáid leis an mbonnlíne (gorm)
Áirítear le **caillteanas bithéagsúlachta** díothú domhanda speiceas éagsúil, chomh maith le laghdú áitiúil nó caillteanas speiceas i ngnáthóg áirithe, rud a fhágann go gcailltear éagsúlacht bhitheolaíoch. Féadfaidh an feiniméan deireanach sin a bheith sealadach nó buan, ag brath ar cibé an bhfuil an díghrádú comhshaoil as a dtagann an caillteanas inchúlaithe trí athchóiriú éiceolaíoch / teacht aniar an éiceachórais nó go héifeachtach buan (m.sh.trí chaillteanas talún). Tá géarchéim bithéagsúlachta á tiomáint ag gníomhaíochtaí daonna mar thoradh ar an díobhadh domhanda reatha (ar a dtugtar an séú olldíothú nó an díobhadh Antrapaicéinigh go minic) a bhrúnn níos faide ná na teorainneacha pláinéadacha agus go dtí seo tá sé cruthaithe go bhfuil sé dochúlaithe..

Cé gur feiniméan níos drámatúla agus níos tragóidí é buanchaillteanas speiceas domhanda ná athruithe réigiúnacha ar chomhdhéanamh speiceas, is féidir le mionathruithe fiú ó staid chobhsaí shláintiúil tionchar suntasach a imirt ar an ngréasán bia agus ar an mbiashlabhra sa mhéid gur féidir le laghduithe i speiceas amháin dochar a dhéanamh don slabhra iomlán (comhdhíobhadh), as a leanann laghdú foriomlán ar bhithéagsúlacht. Is gnách go gcuirtear in aghaidh éifeachtaí éiceolaíocha na bithéagsúlachta nuair a chailltear í. Mar thoradh ar bhithéagsúlacht laghdaithe ach go háirithe, laghdaítear seirbhísí éiceachórais agus faoi dheireadh is baol láithreach é do shlándáil an tsoláthair bia, ach bíonn iarmhairtí sláinte poiblí níos buaine ann don duine..

Tá eagraíochtaí idirnáisiúnta comhshaoil i mbun feachtais chun caillteanas bithéagsúlachta a chosc le blianta fada anuas, tá oifigigh sláinte poiblí tar éis é a chomhtháthú isteach sa chur chuige Aon Sláinte i leith cleachtas sláinte poiblí,agus tá caomhnú na bithéagsúlachta níos mó agus níos mó ná riamh ina chuid den bheartas idirnáisiúnta. Mar shampla, tá Coinbhinsiún na NA ar Éagsúlacht Bhitheolaíoch dírithe ar chaillteanas bithéagsúlachta a chosc agus ar limistéir fhiáine a chaomhnú go réamhghníomhach. Tá an tiomantas idirnáisiúnta agus na spriocanna don obair seo cuimsithe faoi láthair ag Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 15 "An Saol ar Talamh" agus Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 14 "An Saol Faoi Uisce". Mar sin féin, fuarthas amach i dtuarascáil Chlár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe ar "Making Peace with Nature" a eisíodh in 2020 gur theip ar fhormhór na n-iarrachtaí sin a gcuid spriocanna idirnáisiúnta a bhaint amach.

## Ráta caillteanais

"*You know, when we first set up WWF, our objective was to save endangered species from extinction. But we have failed completely; we haven't managed to save a single one. If only we had put all that money into condoms, we might have done some good*."
— Sir Peter Scott, Bunaitheoir an Chiste Dhomhanda don Dúlra, Cosmos Magazine, 2010}}

Meastar go bhfuil an ráta reatha caillteanais éagsúlachta *domhanda* 100 go 1000 uair níos airde ná an ráta díothaithe cúlra (a tharlaíonn go nádúrtha), níos tapúla ná ag aon am eile i stair an duine, agus táthar ag súil go bhfásfaidh sé fós sna blianta atá le teacht.. Spreag na treochtaí díothaithe seo atá ag ardú go tapa agus a théann i bhfeidhm ar go leor grúpaí ainmhithe lena n-áirítear mamaigh, éin, reiptílí, amfaibiaigh agus éisc ghath-eite eolaithe chun géarchéim bhithéagsúlachta chomhaimseartha a fhógairt.

## Tagairtí