Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Creimire

Creimire| Rodentia  |
| --- |
|  Tamias striatus  |
| Sonraí |
| Príomhfhoinse bia | planda lusach  |
| Is foinse é an tacsón seo de | rodent meat (en)   |
| Tréimhse ama |
| an Sealad Pailéicéineach  —
  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Foríocht | Bilateria |
| Fíleam | Chordata |
| Aicme | Mammalia |
| Forord | Euarchontoglires |
| Ord | **Rodentia**  Bowdich, 1821 |
|  |
|  |

Is ord mamach iad na **creimirí** atá scaipthe ar fud an domhain. Éiríonn go maith leo i mbeagnach gach saghas timpeallachta.

## Tréithe

Itheann na creimirí raon leathan bianna.

Fásann na clárfhiacla siséalchruthacha, iochtarach is uachtarach, i rith a shaoil ar fad, agus coinnítear gairid iad trí chreimeadh. Tá fo-oird ann, cosúil le lucha, ceann eile cosúil le torcáin chraobhacha nó cabhaíthe, agus ceann eile fós atá cosúil le hioraí rua.

## Féach freisin

* Béabhar
* Cabhaí
* Cadhpú
* Capabára
* Francach
* Gearbú
* Gófar póca
* Hamstar
* Iora rua
* Luch
* Sinsile
* Torcán craobhach
* Úitseach (groundhog)
* Vól

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Ríocht (bitheolaíocht)

Sa tacsanomaíocht, aicmítear orgánaigh de réir a gcosúlachtaí. Is í an **Ríocht** (nó **Regnum**) an rang tacsanomaíochta is airde (de réir staire), nó (sa Chóras Trí-fhearainn) an rang faoi bhun Fhearainn.

Tá an Ríocht roinnte i ngrúpaí níos lú, a ghlaoitear fílim (*phyla*) orthu (nó i gcomhthéacsanna áirithe Ranna). Faoi láthair, i dtéacsleabhair Mheiriceánacha, úsáidtear an "Córas Sé Ríocht", mar a leanas: Animalia, Plantae, Fungi, Protoctista, Archaea, agus Eubacteria. Úsáideann Éire, an Ríocht Aontaithe agus an Astráil, srl. an "Córas Cúig Ríocht" (Animalia, Plantae, Fungi, Protista, agus Prokaryota nó Monera). Ba é an t-éiceolaí Robert Whittaker, a chum an córas seo, sa bhliain 1969.

Rinne Carolus Linnaeus (1707-1778), an luibheolaí Sualannach, a chum aicmiú na n-orgánach, idirdhealú idir dhá ríocht d'orgánaigh beo mar shampla, Animalia le ríocht na n-ainmhithe, agus Vegetabilia do ríocht na bplandaí. Roinn Linnaeus gach ríocht i ranganna, níos déanaí i bhFílim nó phyla i gcóir ainmhithe agus rannóga na bplándaí.

De réir a chéile, dealraíodh cé chomh tábhachtach is atá an t-idirdhealú prokaryote/eukaryote, agus chuir Stanier agus van Niel moltaí Edouard Chatton, chun cinn ins na seascaidí.

## Cúig Ríocht

D'aithin Robert Whittaker na Fungi (**Fungais** sa Ghaeilge) mar ríocht sa bhreis. Mar gheall ar sin, mhol sé, sa bhliain 1968, **an córas cúig ríocht**.

Bhí tóir ar an córas nua seo, ach go háirithe san Eoraip agus le mionleasú tá sé fós i réim i measc an lucht léinn, nó tá sé in úsáid mar bhunús le haghaidh na gcóras ilríocht.

Tá sé bunaithe go formhór, ar na difríochtaí cothaithe: bhí a Phlantae, den chuid is mó, ina uatrófaigh ilcheallacha, a Animalia ina heitreatrófaigh ilcheallacha, agus a Fhungi ina sapratrófaigh ilcheallacha. Na ríochtaí a bhí fágtha, Protista agus Monera, ba coilíneachtaí aoncheallacha agus coilíneachtaí simplícheallacha iad.

## Sé Ríocht

Timpeall na bliana 1980 chuireadh béim ar an fhíligineacht agus ar na ríochtaí a athsainmhíniú mar ghrúpaí monaifíléiteacha, comhdhéanta de orgánaigh neasghaolmhara.

## Dul chun cinn úrnua

## Achoimriú

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

* The five kingdom concept Curtha i gcartlann 2008-02-19 ar an Wayback Machine
* Whittaker's classification Curtha i gcartlann 2008-01-05 ar an Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Fíleam

Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is **fíleam** ná aicme tacsanomaíoch faoin ríocht agus os cionn an ranga. Tagann an focal ón Sean-Ghréigis φυλαί (phylai), na grúpaí vótaíochta chlannlárnacha i gcatharstáit na Sean-Ghréige.

## Naisc Sheachtracha

* Major Phyla Of Animals Curtha i gcartlann 2006-07-16 ar an Wayback Machine
* Are phyla "real"? Is there really a well-defined "number of animal phyla" extant and in the fossil record? Curtha i gcartlann 2006-06-22 ar an Wayback Machine

## Sanasaíocht

* American Heritage Dictionary: New Latin phylum, from Greek phūlon, class.
* Online Etymological Dictionary: from Gk. phylon "race, stock," related to phyle "tribe, clan," and phylein "bring forth" of physikos "pertaining to nature," from physis "nature"

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Veirteabrach

Veirteabrach| Vertebrata  |
| --- |
|  Tiliqua nigrolutea  |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | conamar  |
| Tréimhse ama |
| an Tréimhse Ordaivíseach  —
  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| For-ríocht | Holozoa |
| Ríocht | Animalia |
| Fíleam | Chordata |
| Fofhíleam | **Vertebrata**  Cuvier, 1812 |
|  |
|  |

Is é is **Veirteabrach** ann ná ball den fhofhíleam Vertebrata (san fhíleam Chordata)
atá cnámh droma nó dromlach acu.

## Cineálacha Veirteabrach

* Amfaibiaigh
* Éin
* Éisc
* Mamaigh
* Reiptílí
# Aicme (bitheolaíocht)

Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is **Aicme** ann ná clád tacsanomaíoch idir Ord agus Fíleam. Mar shampla, úsáidtear an Aicme Mammalia in aicmiú na gcon, atá san Fhíleam Chordata (ainmhithe le nótacordaí) agus an tOrd Carnivora (mamaigh atá ina fheoiliteoirí)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Mamach

Mamach| Mammalia  |
| --- |
| Sonraí |
| Is foinse é an tacsón seo de | bainne, feoil mhamaigh agus seithe  |
| Tréimhse ama |
| an Tréimhse Iúrasach  —
  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| For-ríocht | Holozoa |
| Ríocht | Animalia |
| Foríocht | Bilateria |
| Fíleam | Chordata |
| Fofhíleam | Vertebrata |
| Foraicme | Tetrapoda |
| Aicme | **Mammalia**  Linnaeus, 1758 |
|  |
|  |

Is éard is **mamach** ann ná ball den fhofhíleam Vertebrata (san fhíleam *Chordata*). Tá saintréithe faoi leith acu mar a leanas; faireoga allais, faireoga allais modhnaithe i gcór bainne a tháirgeadh (bíonn bainne ag an máthair le tál ar an gceann óg), gruaig nó fionnadh, trí chnámh sa chluas láir, agus réigiún neocoirtéise san inchinn.

Beobhreithtear mamaigh, ach tá na monaitréimigh eisceachtúil i measc na mamach mar go n-ubhbhreithtear iad. Bíonn fiacla sainfheidmeacha ag mór chuid díobh, agus sa ghrúpa is mó, na mamaigh phlacainteacha, úsáidtear placaint nó broghais le linn na tréimhse iompair.

Rialaíonn an inchinn mhamach imoibriú inteirmeacha agus an córas imshruthaithe, maille le croí ceithre urrann.

## Féach freisin

Eolaí Póca – Mamaigh, le Eleanor Lawrence (An Gúm Curtha i gcartlann 2020-08-13 ar an Wayback Machine) ISBN 185791161X.

## Tagairtí
# Ord (bitheolaíocht)

Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is é an t-ord (Laidin: *ordo*) céim tacsanomaíoch a úsáidtear i rangú na n-orgánach agus aitheanta de réir na gcód ainmníochta. Is iad na ranganna aitheanta in ord íslitheach: fearann, ríocht, fileam, rang, ord, fine, géineas agus speiceas, le hord ag luí isteach idir an rang agus an fhine.

## Tagairtí
# Múirídigh

Múirídigh| Muridae  |
| --- |
|  luch thí  |
| Tréimhse ama |
| an Sealad Méicéineach  —
  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Fíleam | Chordata |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Rodentia |
| Forfhine | Muroidea |
| Fine | **Muridae**  Illiger, 1811 |
|  |
|  |

Is iad na **múirídigh** (fine Muridae) an fhine is mó de chreimirí, ina bhfuil thart ar 1,383 speiceas, go leor speiceas luch, francach agus seirbilí a fhaightear go nádúrtha ar fud na hEoráise, na hAfraice agus na hAstráile.

Tagann an t-ainm *Muridae* ón Laidin *mus* (ginideach *muris*), focal a chiallaíonn “luch”, ós rud é gur baill den fhine iad na fíorlucha go léir. Tá na lucha is tipiciúla sa ghéineas *Mus*.

## Tagairtí
# Seirbil

Seirbil| Gerbillinae  |
| --- |
|   |
| Tréimhse ama |
| an Sealad Méicéineach Luath  —
  |
| Tacsanomaíocht |
|  |
| Aicme | Mammalia |
| Ord | Rodentia |
| Fine | Muridae |
| Fofhine | **Gerbillinae**  Gray, 1825 |
|  |
|  |

Is éard is **seirbil** inti ná saghas luiche atá dúchasach don Afraic, an meánoirthear is lár na hÁise. Na cosa deiridh fada, an t-eireaball fada fionnaitheach.

Maireann sí i ngrúpaí sóisialta, áitríonn tír oscailte thirim, tochlaíonn poill le maireachtáil iontu. Itheann sí síolta, fréamhacha is bianna eile (itheann cuid acu ainmhithe eile, péisteanna is creimirí). Is peata coitianta cineál amháin, an tseirbil Mhongólach.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol ainmhí é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Géineas

Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is éard is **Géineas** ná aicme tacsanomaíoch faoi Fhine agus os cionn Speiceas. Tagann an focal ón Laidin *genus* (i.e. "sliocht, teaghlach, cineál, inscne"), agus is rang tacsanomaíoch íseal-leibhéil é a n-úsáidtear in aicmiú na n-orgánach beo agus iontaisí.

Cosúil le mórchuid na n-aonad tacsanomaíocht eile, is féidir na géinis bheith roinnte ina fho-ghéinis (uimh.uatha- fo-ghéineas) Tá díospóireacht ag dul ar aghaidh faoi láthair maidir leis an mbealach is fearr gur féidir géineas a shainmhíniú go cruinn.
# Speiceas

Léaráid de dó dhéag speiceas de phlandaí bláthanna sna Asteraceae.
Sa bhitheolaíocht tá an **speiceas** ar cheann de na haonaid bhunúsacha i rangabháil na n-orgánach beo. Mar sin, i rangú na n-orgánach bitheolaíoch, is **speiceas** an grúpa as gné ar féidir na baill nádúrtha de a chrosphórú le chéile, ionas go bhfanann siad aonraithe ó ghrúpaí cosúla sa ghné chéanna, nach féidir le hábhar géiniteach aistriú eatarthu (de bharr go bhfuil bac speiceasach ann).

Uaireanta déantar speiceas a mhíniú mar ghrúpa orgánach ar féidir leo atáirgeadh a dhéanamh in éineacht le ball eile den ghrúpa céanna.

Is minic a fheileann an míniú sin i measc orgánach a dhéanann atáirgeadh gnéasach. Níl sé chomh feiliúnach céanna, áfach, i gcás na n-orgánach sin a dhéanann atáirgeadh ar bhealaí eile, agus is minic, áfach a bhaintear úsáid as slata eile tomhais, cosúlacht ADN nó tréithe coiteanna. Mar sin, ní féidir coincheap bitheolaíoch an speicis a lua le hiontaisí nó orgánaigh a atáirgeann ar bhealach neamhghnéasach.

## Crosphórú

Ní féidir leis an gcuid is mó de na speicis crosphórú le speicis eile. Iad sin atá in ann é a dhéanamh, sleachta neamhthorthúla a bhíonn orthu de ghnáth. Sainítear na speicis seo ar bhonn comparáideach moirfeolaíoch.

De ghnáth, taobh istigh de ghné, bíonn roinnt speiceas atá dlúthghaolta le chéile go moirfeolaíoch.

## Ainrnniú

Leon nó *Panthera leo.* Is é *Panthera* ainm na gné, agus *leo* ainm an speicis.
In ainrnniú orgánach sa chóras tacsanomaíoch, úsáidtear dhá fhocal Laidineacha (mar shampla, *Homo sapiens*, an duine):

* an chéad cheann, a scríobhtar le ceannlitir (*Homo*), is é ainm gné an orgánaigh é, agus
* an dara ceann, gan ceannlitir (*sapiens*), is é ainm an speicis é.

Sampla eile is ea *Panthera leo*, an leon:

* is é *Panthera* ainm na gné, agus
* *leo* ainm an speicis.

## Féach freisin

* Carl von Linné. Chuir obair Linnaeus tús leis an ainmníocht déthéarmach a mbaintear úsáid choitianta aisti le speicis na neachanna beo a shainiú go neamhdhébhríoch.
* Speicis i mbaol

Carl von Linné - ainmníocht déthéarmach
## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# An tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra

An tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra| (fr) Union internationale pour la conservation de la nature et de ses ressources (en) International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (es) Unión Internacional para la Conservación de la Naturaleza y de losRecursos Naturales  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|  ceanncheathrú  |
| Sonraí |
| Giorrúchán | IUCN, МСОП, UICN, МСОП, UICN, AICD, UICN, ԲՊՄՄ, UICN, IUBN, ХТҚО, МСЗП, МУЗП agus MUZP  |
| Cineál | eagraíocht neamhrialtasach idirnáisiúnta foilsitheoir acadúil  |
| Réimse oibre | caomhnú an dúlra, inbhuanaitheacht, bailiú sonraí, data analysis (en)  agus plant conservation (en)   |
| Foirm dlí | Verein  |
| Stair |
| Dáta a bunaíodh | 5 Deireadh Fómhair 1948, Fontainebleau  |
| Suíomh a chartlainne | * Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis
* University of Toronto Archives and Records Management Services (en)
 |
| Gníomhaíocht |
| Limistéar oibriúcháin | domhanda  |
| Táirge | Liosta Dearg an AICD agus IUCN Red List of Ecosystems (en)   |
| Rialachas corparáideach |
|  |
|  |
| Ceanncheathrú

 | * Rue Mauverney, 28
* Gland, An Eilvéis
 |
|  |
| Uachtaránacht | Razan Khalifa Al Mubarak (2021–)  |
| Príomhoifigeach feidhmiúcháin | Bruno Oberle (2020–)  |
| Duine ábhartha | Julian Sorrell Huxley  |
| Líon fostaithe | 1,089 (2024)  |
| Fochomhlacht | Large Carnivore Initiative for Europe  |
| Úinéir de | World Commission on Protected Areas (en)   |
| Táscaire eacnamaíoch |
| Cothromas iomlána | 31,693,000 Fr (2024)  |
| Buiséad | 194 MFr (2024)  |
| Ioncam iomlán | 197 MFr (2024)  |
| Glanbhrabús | 6,313,000 Fr (2024)  |
| Sócmhainní iomlána | 224 MFr (2024)  |
| Eile |
| Uimhir teileafón | +41-22-999-00-00  |
| **Gradam a fuarthas (1993)  Blue Planet Prize (en)
* (1988)  Princess of Asturias Award for Concord (en)
 |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | iucn.org  |
|

---

 |

Eagraíocht idirnáisiúnta í **an tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra** (**AICD**), a bunaíodh i 1948, lonnaithe san Eilvéis, chun úsáid inmharthanach is caomhnú acmhainní nádúrtha a chur chun cinn. Faoi 2011 bhí níos mó ná 1,000 institiúid is eagraíocht as 160 tír mar bhaill. Tá níos mó ná 11,000 saineolaí ar a choimisiún. Foilsíonn sé leabhair dhearga sonraí go rialta a chuireann síos ar na speicis plandaí is ainmhithe atá i mbaol dul in éag. Riarann sé an Coinbhinsiún ar Thrádáil Idirnáisiúnta i Speicis i mBaol.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tá an t-alt seo bunaithe ar ábhar as *Fréamh an Eolais*, ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta leis an Ollamh Matthew Hussey, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2011. Tá comhluadar na Vicipéide go mór faoi chomaoin acu beirt as ucht cead a thabhairt an t-ábhar ón leabhar a roinnt linn go léir. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol é an t-alt seo.* *Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.* Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |
# Speiceas is lú imní

Is éard is speiceas **is lú imní** (LI) ann, ná speiceas atá rangaithe ag an tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra (AICD) a mheas nach fócas caomhnaithe speiceas é. Ní cháilíonn sé go bhfuil siad i mbaol, cóir a bheith i mbaol, nó (roimh 2001) caomhantas-spleách.

Ní féidir an catagóir **is lú imní** (Béarla: *Least Concern*) a shannadh do speiceas mura ndearnadh meastóireacht ar a stádas daonra. Is é sin, tá faisnéis leordhóthanach ag teastáil chun measúnú díreach, nó indíreach, a dhéanamh ar riosca a dhíothaithe, bunaithe ar a dháileadh nó ar a stádas daonra.

Ó 2001 tá an giorrúchán "LC" (ón Bhéarla 'Least-concern) sa chatagóir, 'Categories & Criteria' (version 3.1) de chuid an AICD. Mar sin féin, úsáideann thart ar 20% den tacsóin "is lú imní" (3261 de 15636) i mbunachar sonraí AICD an cód "LR / lc", a thugann le fios nach ndearnadh athmheastóireacht orthu ó 2000. Roimh 2001 bhí “LI” ( "is lú imhí" nó of "least-concern" sa Bhéarla) mar fhochatagóir den chatagóir “Riosca Íochtarach” ("Lower Risk" sa Bhéarla) agus sannadh an cód “LR / lc” nó "lc" dó.

Cé nach measann an AICD "imní is lú" mar chatagóir sa *liosta dearg*, sannann Liosta Dearg an AICD 2006 an catagóir do 15636 tacsón fós. Is é líon na speiceas ainmhithe atá liostaithe sa chatagóir seo ná 14033 (lena n-áirítear roinnt speiceas neamhléirithe mar fhrog ón ngéineas *Philautus* ). Tá 101 fospeiceas ainmhithe liostaithe agus 1500 tacsón plandaí (1410 speiceas, 55 fospeiceas, agus 35 cineál). Níl an t-aicmiú ag aon fhungas ná protista, cé nach ndearna an AICD ach ceithre speiceas sna ríochtaí sin a mheas. Cáilíonn daoine don chatagóir seo, agus in 2008 rinne an AICD measúnú foirmiúil orthu .

## Nótaí agus tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Liosta de na speicis is lú imní mar atá aitheanta ag Liosta Dearg IUCN de Speicis faoi Bhagairt
# An tSomáil

| An tSomáil |
| --- |
| Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya (so) جمهورية الصومال الفدرالية (ar) Soomaaliya (so) 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘𐒕𐒖 (so)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Qolobaa Calankeed* (2012)  |
|  |
|

---

 |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Mogaidisiú  |
| Daonra |
| Iomlán | 11,031,386 (2017)  |
| • Dlús | 17.3 hab./km² |
| Déamainm | Somálach  |
| Teanga oifigiúil | an tSomáilis an Araibis  |
| Tíreolaíocht |
| Achar dromchla | 637,657 km²  |
| Pointe is airde | Shimbiris (2,460 m)  |
| Pointe is ísle | an tAigéan Indiach (0 m)  |
| Ar theorainn le | Djibouti an Aetóip an Chéinia  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | Somali Democratic Republic (en)   |
| Cruthú | 1960 |
| Saoire phoiblí | Republic Day (en)  (1 Iúil) Lá Caille (1 Eanáir)  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Córas rialtais | poblacht chónaidhme  |
| Comhlacht feidhmiúcháin | Federal Government of Somalia (en)   |
| Comhlacht reachtach | Federal Parliament of Somalia (en)   |
| • Uachtarán na Somáile  | Mohamed Abdullahi Farmajo (2017–2022)  |
| • Príomh-Aire na Somáile  | Mohamed Hussein Roble (2020–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 7,628,000,011 $ (2021)  |
| Airgeadra | scilling na Somáile  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00 Africa/Mogadishu (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .so  |
| Glaochód | +252  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 999, 888 agus 555  |
|  |
| Cód tíre | SO  |
|  |

Is tír in oirthear na hAfraice í **an tSomáil** (Somáilis: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya; {Araibis: *الصومال, As-Suumaal*). An t-ainm oifigiúil atá uirthi ná **Poblacht Chónaidhme na Somáile**. Tá sí suite ar Chorn na hAfraice agus cósta aici ar an Aigéan Indiach. Tá teorainneacha aici leis an Mhurascaill Áidin ó thuaidh, an Aetóip san iarthar, an Caol Guardafui agus Muir na Somáile san oirthear agus Djibouti agus an Chéinia san iardheisceart.

Is í Mogaidisiú an phríomhchathair agus an chathair is mó. Níl aon rialtas lárnach sa tír i ndáiríre, ná aon údarás oifigiúil mar a bhítear i náisiúin eile. Is Moslamaigh iad formhór na ndaoine agus is Sunnaíoch iad formhór dóibh.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAfraice é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |
# Djibouti

| Djibouti |
| --- |
| جمهورية جيبوتي (ar) République de Djibouti (fr) Jabuuti (so)  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bratach  | Armas  |

 |
|  |
|   |
|

---

 |
| Aintiún | *Djibouti*  |
|  |
|

---

 |
| Mana | «اتحاد، مساواة، سلام» «Unité, Égalité, Paix» «Unity, Equality, Peace» «Единство, равенство, мир» «Djibeauty» «Undod, Cydraddoldeb, Heddwch»  |
| Ainmnithe in ómós | Djibouti  |
| Suíomh |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  ﻿ / ﻿ |

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Príomhchathair | Djibouti  |
| Daonra |
| Iomlán | 1,152,944 (2023)  |
| • Dlús | 49.7 hab./km² |
| Teanga oifigiúil | an Fhraincis an Araibis  |
| Tíreolaíocht |
| Cuid de | Impireacht Choilíneach na Fraince (–1977)  |
| Achar dromchla | 23,200 km²  |
| Pointe is airde | Mousa Ali (2,028 m)  |
| Pointe is ísle | Lake Assal (en)  (−155 m)  |
| Ar theorainn le | an Aetóip an Eiritré an tSomáil  |
| Sonraí stairiúla |
| Leanann sé/sí | French Territory of the Afars and the Issas (en)   |
| Cruthú | 23 Meitheamh 1977 |
| Eachtra thábhachtach | Forógra Saoirse Djibouti  |
| Eagraíocht pholaitiúil |
| Comhlacht reachtach | Tionól Náisiúnta  |
| • Uachtarán Djibouti  | Ismail Omar Guelleh (1999–)  |
| Eacnamaíocht |
| OTI ainmniúil | 3,372,287,462 $ (2021)  |
| Airgeadra | franc Djibouti  |
| Aitheantóir tuairisciúil |
| Lonnaithe i gcrios ama | UTC+03:00 Africa/Djibouti (en)   |
| Fearann Idirlín barrleibhéil | .dj  |
| Glaochód | +253  |
| Uimhir theileafóin éigeandála | 17, 18 agus 19  |
|  |
| Cód tíre | DJ  |
|  |
| Eile |
|

---

 |
| Suíomh gréasáin | presidence.dj  |

Is tír san Afraic í **Poblacht Djibouti**, nó **Djibouti** de ghnáth. Is í cathair Djibouti príomhchathair na tíre. Tá sí ag críochantacht leis an Eiritré, An Aetóip, agus an tSomáil. Is iarchoilíneacht Fhrancach í.

Bhain Poblacht Djibouti amach a neamhspleáchas ón bhFrainc ar an 27 Meitheamh 1977. Roimhe sin, thugtaí Somálalann na Fraince, agus ina dhiaidh sin Críocha na n*Afar* agus na n*Issa* ar an gcoilíneacht. Bhunaigh na Francaigh an choilíneacht anseo sa chéad leath den naoú haois déag, ach bhí an t-ainm sin *Djibouti* ann roimhe sin féin. Bhí ceangal dlúth trádála ag muintir Djibouti le Leithinis na hAraibe le fada, agus b'iad an chéad dream san Afraic a ghlac le hIoslam. Moslamaigh iad 94 % de mhuintir na tíre, agus is Críostaithe iad an chuid is mó den fhuíoll.

Is iad an Fhraincis agus an Araibis teangacha oifigiúla Djibouti, ach is iad na h*Issa* agus na h*Afar* an dá ghrúpa eitneacha is mó. Treibh Shomálach iad na h*Issa*, agus an tSomáilis á labhairt acu ó dhúchas. Maidir leis na h*Afar*, tá teanga dá gcuid féin acu. Teanga Chúisiteach í an teanga *Afar*, ach níl sí intuigthe ag lucht labhartha na Somáilise.

## Tagairtí

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Is síol faoi thíreolaíocht na hAfraice é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.*
*Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.* |