Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lúkse

In horloazje fan Longines.
**Lúkse** is it gehiel fan produkten en tsjinsten dat inkeld betelber is foar de riken of de superriken. It binne oer it algemien net saken dy't yn 'e earste libbensbehoeften foarsjogge, mar wol dingen dêr't in konsumint in beskaat nut fan hawwe kin. It ferskil mei goedkeapere alternativen sit him yn 'e hege standert fan 'e tsjinsten en de hegere kwaliteit, djoerdere materialen en kostberder fabrikaazjewize (faak hânmjittich fakmanskip) fan 'e produkten. By in oerdie oan lúkse, sprekt men fan dekadinsje, in begryp dat tige negative konnotaasjes hat.

Yn 'e ekonomy is **lúkseguod** of **sekundêr guod** spul dat as tsjinstelde foar needsaaklik of primêr guod oer pleatst wurdt. Primêr guod is in sammelnamme foar alle produkten dêr't ek fraach nei is as der gjin ynkommen is, d.w.s. dêr't men net sûnder kin. By in stiging fan it ynkommen sil der by needsaaklik guod in minder as evenredige stiging fan 'e fraach nei dat guod ûntstean. Guod wêrfan't de fraach omleech giet by in stiging fan it ynkommen is ynferieur guod. As it ynkommen mar genôch stiget, sil úteinlings frijwol alle guod ferfongen wurde troch in djoerder alternatyf dat yn 'e eagen fan 'e oangeande konsumint mear winske is. Op it stuit fan ferfanging wurdt it ferfongen guod ynferieur guod, ek as it by in leger ynkommen noch lúkseguod wie.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Luxury goods fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 422

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e fK | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e iuw | 6e | 7e | 8e | 9e | 10e |
| Jierren: | 417 | 418 | 419 | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 422 *CDXXII*  |
| Ab urbe condita | 1175 |
| Etiopyske kalinder | 414 – 415 |
| Hebriuwske kalinder | 4182 – 4183 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 477 – 478 |
| - *Shaka Samvat* | 344 – 345 |
| - *Kali Yuga* | 3523 – 3524 |
| Juliaanske kalinder   | 422 *CDXXII*  |
| Sineeske kalinder | 3118 – 3119
戊酉 – 己戌 |

**422** is in gewoan jier dat begjint mei in snein. (*Juliaanske kalinder foar 422.*)

## Foarfallen

* De East-Romeinske keizer Teodosius II en kening Baram V fan it Perzyske Ryk slute in fredesferdrach mei inoar. Armeenje bliuwt ferparte.

## Berne

## Ferstoarn

* Paus Bonifatius I, paus fan 418 oant 422.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 417 | 418 | 419 | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 |
| Iuwen: | 1e fK | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e iuw | 6e | 7e | 8e | 9e | 10e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 422 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 588

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |
| Jierren: | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 | 590 | 591 | 592 | 593 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 588 *DLXXXVIII*  |
| Ab urbe condita | 1341 |
| Armeenske kalinder | 37
*ԹՎ ԼԷ* |
| Etiopyske kalinder | 580 – 581 |
| Hebriuwske kalinder | 4348 – 4349 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 643 – 644 |
| - *Shaka Samvat* | 510 – 511 |
| - *Kali Yuga* | 3689 – 3690 |
| Juliaanske kalinder   | 588 *DLXXXVIII*  |
| Sineeske kalinder | 3284 – 3285
甲未 – 乙申 |

**588** is in skrikkeljier dat begjint mei in tongersdei. (*Juliaanske kalinder foar 588.*)

## Foarfallen

* De Langobarden gean nei it katolike kristendom oer en ferlitte it Arianisme.

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 | 590 | 591 | 592 | 593 |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 588 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 447

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e fK | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e iuw | 6e | 7e | 8e | 9e | 10e |
| Jierren: | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 | 451 | 452 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 447 *CDXLVII*  |
| Ab urbe condita | 1200 |
| Etiopyske kalinder | 439 – 440 |
| Hebriuwske kalinder | 4207 – 4208 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 502 – 503 |
| - *Shaka Samvat* | 369 – 370 |
| - *Kali Yuga* | 3548 – 3549 |
| Juliaanske kalinder   | 447 *CDXLVII*  |
| Sineeske kalinder | 3143 – 3144
癸戌 – 甲亥 |

**447** is in gewoan jier dat begjint mei in woansdei. (*Juliaanske kalinder foar 447.*)

## Foarfallen

* Synode fan Toledo wurdt hâlden.
* Merovech wurdt kening fan de Franken (fermoedlike datum).
* De stêd Sofia (Bulgarije) wurdt troch de Hunnen ferwoest.
* Flavianus wurdt Patriarch fan Konstantinopel.

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 | 451 | 452 |
| Iuwen: | 1e fK | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e iuw | 6e | 7e | 8e | 9e | 10e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 447 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 549

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |
| Jierren: | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 | 551 | 552 | 553 | 554 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 549 *DXLIX*  |
| Ab urbe condita | 1302 |
| Etiopyske kalinder | 541 – 542 |
| Hebriuwske kalinder | 4309 – 4310 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 604 – 605 |
| - *Shaka Samvat* | 471 – 472 |
| - *Kali Yuga* | 3650 – 3651 |
| Juliaanske kalinder   | 549 *DXLIX*  |
| Sineeske kalinder | 3245 – 3246
乙辰 – 丙巳 |

**549** is in gewoan jier dat begjint mei in freed. (*Juliaanske kalinder foar 549.*)

## Foarfallen

* De Tsjerke fan it Easten (Nestoriaansk) wijt in biskop foar de Heptalityske Hunnen, dy't east fan it Perzyske Ryk it bewâld fiere.
* Nei fjouwer jier komt der in ein oan it fiifjierrich bestân tusken de Perzen en de Byzantinen.

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 | 551 | 552 | 553 | 554 |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 549 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Territoarium

Dizze side giet oer **it gebietsdiel**. Foar oare betsjuttings, sjoch: territoarium (betsjuttingsside).
In **territoarium** (meartal: **territoaria**) (fan it Frânske *territoire*) is in yn guon konteksten gebrûklike oantsjutting foar in subnasjonaal gebietsdiel mei in beskate foarm fan selsbestjoer. Yn in protte lannen mei in federale bestjoersstruktuer makket men ntl. ûnderskie tusken folweardige dielsteaten of provinsjes oan 'e iene kant, en territoaria oan 'e oare kant. De dielsteaten of provinsjes hawwe dan ornaris in frij fiergeande foarm fan selsbestjoer, en diele yn 'e soevereiniteit fan 'e federaasje, wylst de territoaria foar beskate beliedsterreinen folslein ôfhinklik wêze kinne fan 'e federale oerheid en gjin inkele foarm fan soevereiniteit besitte.

Men sprekt yn sokke gefallen fan 'federale territoaria'. Dat soarte gebieten binne òf lyts fan oerflak òf tige tinbefolke. Faak leit de federale haadstêd yn in federaal territoarium of federaal distrikt. Foarbylden fan sokke territoaria binne Yukon, Nûnavût en de Noardwestlike Territoaria yn Kanada, it Distrikt Columbia yn 'e Feriene Steaten en it Noardlik Territoarium en it Australysk Haadstedsk Territoarium yn Austraalje.

'Territoarium' kin lykwols ek in algemiene oantsjutting wêze foar oerseeske, net-selstannige lannen, de saneamde ôfhinklike territoaria. Foarbylden dêrfan binne Porto Riko, Gûam en Amerikaansk-Samoä (falle ûnder de Feriene Steaten), Gibraltar, de Turks- en Kaikoseilannen en de Pitcairneilannen (falle ûnder it Feriene Keninkryk), Frânsk-Guyana, Nij-Kaledoanje en Sint-Pierre en Miquelon (falle ûnder Frankryk) en Kurasau, Arûba en Sint-Marten (falle ûnder Nederlân).

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# 500

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e fK | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e iuw | 6e | 7e | 8e | 9e | 10e |
| Jierren: | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 500 *D*  |
| Ab urbe condita | 1253 |
| Etiopyske kalinder | 492 – 493 |
| Hebriuwske kalinder | 4260 – 4261 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 555 – 556 |
| - *Shaka Samvat* | 422 – 423 |
| - *Kali Yuga* | 3601 – 3602 |
| Juliaanske kalinder   | 500 *D*  |
| Sineeske kalinder | 3196 – 3197
丙卯 – 丁辰 |

**500** is in skrikkeljier dat begjint mei in sneon. (*Juliaanske kalinder foar 500.*)

## Foarfallen

* Om dizze tiid berikt it Fisigoatyske keningryk har grutste utwreiding.
* Yn de Slach by Dijon hellet Godigisel mei help fan de Frankyske kening Klovis de oerwinning op syn broer Gundobad.

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 |
| Iuwen: | 1e fK | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e iuw | 6e | 7e | 8e | 9e | 10e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 500 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Siddharta Gautama

Steande Boeda út Afganistan.
**Siddhartha Gautama** of *Boeda* (*Sanskryt, Paly: Gotama Boeddha*) wie in geastlike lieder dy't fan om-ende-by 450 f.Kr. oant likernôch 370 f.Kr. libbe hat yn Yndia. Guon skiedkundigen gean út fan 480-400. Hy wurdt sjoen as de stifter fan it Boedisme. Neffens godstsjinstige oerleverings berikte Siddhartha Gautama yn syn libben folsleine ferlichting (it Boedaskip) of *nirvana*.

## Keppeling om utens

* It libben fan de Boeda yn byld *Nederlânsk*
# 542

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |
| Jierren: | 537 | 538 | 539 | 540 | 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 542 *DXLII*  |
| Ab urbe condita | 1295 |
| Etiopyske kalinder | 534 – 535 |
| Hebriuwske kalinder | 4302 – 4303 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 597 – 598 |
| - *Shaka Samvat* | 464 – 465 |
| - *Kali Yuga* | 3643 – 3644 |
| Juliaanske kalinder   | 542 *DXLII*  |
| Sineeske kalinder | 3238 – 3239
戊酉 – 己戌 |

**542** is in gewoan jier dat begjint mei in woansdei. (*Juliaanske kalinder foar 542.*)

## Foarfallen

* De pest wreidet him út oant Konstantinopel.

## Berne

## Ferstoarn

* Witiges, kening fan de Ostrogoaten
* Erarik, kening fan de Ostrogoaten

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 537 | 538 | 539 | 540 | 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 542 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 565

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |
| Jierren: | 560 | 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 565 *DLXV*  |
| Ab urbe condita | 1318 |
| Armeenske kalinder | 14
*ԹՎ ԺԴ* |
| Etiopyske kalinder | 557 – 558 |
| Hebriuwske kalinder | 4325 – 4326 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 620 – 621 |
| - *Shaka Samvat* | 487 – 488 |
| - *Kali Yuga* | 3666 – 3667 |
| Juliaanske kalinder   | 565 *DLXV*  |
| Sineeske kalinder | 3261 – 3262
辛申 – 壬酉 |

**565** is in gewoan jier dat begjint mei in tongersdei. (*Juliaanske kalinder foar 565.*)

## Foarfallen

* Justinianus II wurdt keizer fan Byzantsium
* Nei de feroardieling fan it Ariaanske leauwen wurde Ariaanske tsjerken troch de katoliken oernomd. It baptistearium fan Ravenna wurdt omneamd nei Santa Maria.

## Berne

## Ferstoarn

* Keizer Justinianus I fan Byzantium op 83-jierrige leeftyd.
* Belisarius, Byzantynsk fjildhear
* Prokopius

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 560 | 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 |
| Iuwen: | 1e | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e iuw | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 565 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Zhengzhou

*Stasjon fan Zhengzhou*
**Peking** (郑州 ; pinyin : Zhèngzhōu)
**Zhengzhou** (earder **Zhengxian** (**Chengchow**)) is de provinsjehaadstêd fan de provinsje Henan fan de Folksrepublyk Sina. De stêd hie yn 2006 7.243.000 ynwenners.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Zhengzhou fan Wikimedia Commons.
  |
# Marine

De *INS Vikramaditya*, it grutste fleandekskip fan 'e Yndiaaske marine.
 Dizze side giet oer **it begryp 'marine' yn it algemien**. Foar oare betsjuttings, sjoch: marine (betsjuttingsside).
 Dizze side giet oer **it begryp 'marine' yn it algemien**. Foar de Nederlânske marine, sjoch: Keninklike Marine.
In **marine**, ek wol de **float** of mei in ferâldere oantsjutting **seemacht** neamd, is dat diel fan 'e kriichsmacht fan in steat, dat him taleit op it fjochtsjen op see. De term 'marine' is in lienwurd út it Frânsk, en komt oarspronklik fan it Latynske *mare*, dat "see" betsjut. De marine bestiet út in ûnbeskate hoemannichte fartugen, wêrûnder skippen, lâningsfartugen en dûkboaten. Tsjintwurdich omfiemet de marine fierders yn 'e regel ek in ienheid dy't him taleit op amfibyske oarlochfiering: de mariniers (hoewol't dy yn guon lannen in aparte tûke fan 'e kriichsmacht foarmje). As in marine ien of mear fleandekskippen hat, omfettet it ek in eigen loftmachtkorps.

De rol fan 'e marine is net inkeld de beskerming fan 'e kust fan in lân, mar ek de beskerming fan hannelsrûtes oer see, it ferfieren fan troepen en, yn gefal fan oarloch, it oanfallen fan oare marines, havens en kustynstallaasjes. Teffens is it de bedoeling dat de marine foarkomt dat de marine fan 'e fijân sokke operaasjes útfiere kin. De aktiviteiten fan 'e marine kinne rûchwei ferdield wurde yn rivier-, mar- en kustoperaasjes (útfierd troch de saneamde 'brúnwettermarine'); operaasjes op 'e iepen oseaan (útfierd troch de saneamde 'blauwettermarine'); en tuskenbeiden operaasjes (útfierd troch de saneamde 'grienwettermarine'). Yn Nederlân hjit de marine de Keninklike Marine. Foarôfgeande oan 'e Frânske Tiid waard de beneaming 'de Admiraliteit' brûkt, en fan sokke admiraliteiten hie de Republyk fan de Feriene Nederlannen der fiif.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Notes en References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Navy fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Folk

It wurd **folk**, argaysk ek **foltsen**, kin meardere betsjuttings hawwe, dêr't in groep minsken mei oantsjutten wurdt. De wittenskip dy't him mei it fersynsel folk dwaande hâldt, benammen as etnisiteit, is de folkekunde oftewol *etnology*.

## Etymology

De etymology fan it wurd is ûndúdlik. Men bringt it werom ta it Oer-Germaanske \**folkom* (Aldfrysk *folk* , Aldingelsk *folc* , Dútsk *Folk*) of \**fulka*-. De oarspronklike betsjutting kin "groep striders" west hawwe: it Aldnoarske *folk* betsjut "leger" . Der wurdt ferbân lein mei Gryksk *plethos* "mannichte", en mei de Latynske wurden *plebs* "it gewoane folk", *populus* "it folk" en *vulgus* "it grau", mar al dizze ôfliedings binne kontroversjeel. Yn it Ingelsk is *folc* of *folk* ferkrongen troch *people*, útsein yn de gearstalling folkloare.

## Folk as oantal minsken

Men kin mei it wurd *folk* gewoanwei (in faak grut oantal) "minsken" bedoele, bygelyks *Der wie in soad folk oanwêzich*.

## Folk as famylje

Yn de sin "Us folk is nei in âldereinhûs ferhuze" wurde de heit en mem fan de sprekker bedoeld.

## Folk as ûnderdienskip

It wurd 'folk' kin 'ynwenners fan in bepaald lân' betsjutte, bygelyks 'it Belgyske folk'. Yn dit gefal kin men it begryp 'folk' min ofte mear as it synonym foar it begryp 'ûnderdienskip' of 'steatsboargerskip' beskôgje.

## Folk as etnisiteit

In folk kin ek in bepaalde groep minsken wêze dy't ûnderlinge ferwantskip en ferbûnenens fiele op basis fan ien of meardere mienskiplike kenmerken. Mei dizze definysje kinne we sizze dat de Belgyske befolking út trije folken bestiet: Flamingen, Walen en Dútsers (Dútsktalige Belgen). Faak wurdt taal as ít kenmerk fan in folk sjoen. In bysûnder gefal is it Joadske folk, dat primêr op in religieuze ferbûnenens basearre is: mar ûngefear de helte fan alle Joaden wennet yn de steat Israel, lang net allegearre prate Hebriuwsk, Jiddysk of Sefardysk en troch de Diaspora hearre se ta alle minsklike rassen.

Der binne útsûnderings. Ieren hawwe oer it generaal de Ingelske taal oernommen, dochs sil gjin inkele Ier himsels Ingelsman fiele. Flamingen en Nederlanners sprekke deselde taal (Nederlânsk), mar binne twa ferskillende folken. Boppedat is it begryp taal ek dizenich. Yn Nederlân wurdt it Limburchsk as streektaal beskôge. Net iderien is it der oer iens dat sprekkers derfan dêrtroch as apart folk sjoen wurde kinne.

Net allinnich de taal kin de ûnderskiedsbasis wêze, mar ek oare skaaimerken, lykas bygelyks godstsjinst. Foarbyld: Kresjeny (letterlik 'doopte', dopelingen) binne feitlik Tataren. Se sprekke de Tataarske taal, hâlde fêst oan de tradysjes en brûke fan it Tataarske folk, mar op basis fan harren godstsjinst (Russysk-Otterdoks, ynstee fan islamitysk by de Tataren) sjogge sy harsels as in apart folk. Mei de folkstelling fan 2002 hienen de measte Kresjeny dat ek yn de enkête oanjûn. Op basis fan de útslach fan dizze folkstelling binne se sûnt inkele jierren troch de Russyske autoriteiten as apart folk erkend.
# Malteesk

It **Malteesk** is de lânstaal fan it eilân Malta. It is út it Arabysk wei ûntstien en wurdt ta de semityske talen rekkene. It Malteesk is de iennichste semityske taal yn Europa en de iennichste op de wrâld, dy't it Latynske alfabet brûkt. Hjoed-de-dei hat it Malteesk in protte lienwurden út it Italjaansk en Ingelsk. Sûnt 1 maaie 2004 is it Malteesk ien fan de offisjele wurktalen fan de Europeeske Uny. Op it eilân Malta is it Ingelsk ek as offisjele taal erkend.

## Alfabet

A,a; B,b; Ċ,ċ; D,d; E,e; F,f; Ġ,ġ; G,g; GĦ,għ; H,h; Ħ,ħ; I,i; IE,ie; J,j; K,k; L,l; M,m; N,n; O,o; P,p; Q,q; R,r; S,s; T,t; U,u; V,v; W,w; X,x; Ż,ż; Z,z.

## Keppeling om utens

Wikiwurdboek-side - *Malteesk*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Wikipedia |  | Dizze taal hat syn eigen wikipedy. Sjoch de Malteeske ferzje. |
# Chordofoanen

**Chordofoanen** of **snaarynstruminten** binne muzykynstruminten dy't lûd meitsje kinne troch it triljen litten fan snaren. Ornaris wurdt it lûd fan de triljende snaar stipe troch in klankkast of resonator.

Snaarynstruminten of chordofoanen kinne op basis fan konstruksje fierder yndield wurde:
en.

* luiteftigen Klankkast en hals lizze yn it ferlingde fan inoar; de snaren rinne lykop mei de kast, lykas by in gitaar. It bouprinsipe is dat fan in line (*twahoek*), dêr't de klankkast ûnder montearre is.
* harpeftigen Klankkast en hals meitsje in hoeke; de snaren rinne fan de hals nei de klankkast lykas in harp en lier. It bouprinsipe is dat fan in *trijehoek*, dêr't de klankkast yn yntegrearre is.
* siters Snaarynstruminten sûnder hals, lykas de piano. It bouprinsipe is dat fan in *fjouwerhoek* (meastal in trapezium, dêr't de klankkast yn yntegrearre is.

De luiteftigen kinne fierder ûnderferdield wurde oan de hân fan de wize wêrop't de snaren ta triljen brocht wurde.

## Strutsen luiteftigen (strykynstruminten)

De measte strykynstruminten wurde bespile mei in strykstôk.

De meast foarkommende westerske binne:

* Fioele -- Altfioele -- Sello -- Kontrabas

In tal minder bekende:

* Dûnsmastersfioele -- Viola d'amore - Viola da gamba
* Hardangerfioele (*Noarwegen*)
* Rebec --Vedel --Gusle (*Joegoslaavje*) -- Gdulka (*Bulgarije*)

## Tokkele luiteftigen

Dy wurde bespile mei help fan in plektrum of de fingerneils of 'plôke' mei de hân/fingers

* Balalaika
* Banjo
* Gitaar -- Basgitaar -- Gitarron (*Meksiko*) -- Tiple (*Kolombia*) -- Cavaquinho -- (*Portugal, Brazilië*) Ukelele -- Cuatro (*Venezuela, Trinidad, Puerto Rico*) -- Charango (*Andes gebiet*)
* Cister -- Luit -- Theorbe of Basluit
* Mandoline -- Mandola -- Mandoloncello -- Mandobas -- Bandurria (*Spanje*) Laud (*Spanje*)
* Bağlama (*Turkije*) -- Bouzouki (*Grikelân*) -- Tambura -- Tamburica (*Joegoslaavje*)
* Sitar -- Tanbur (*Ynje*)
* Ud -- Cobza (*Roemenië*)
* Sansa
* 3rd bridge-gitaar

Ek de Kontrabas wurdt yn net-klassike muzyk meast plôke

## Siters

Siters wurde faak mei help fan mallets of hammerkes of oars wat meganisearre bespile mar gauris ek mei de fingers.

* Citera (*Hongarije*) Langeleik (*Noarwegen*) (*Denemark*) Scheitholt (*Dútslân*) Langspil (*Yslân*) Kankles (*Estlân*) (*Letlân*)
* Clavichord -- Klavesimbel -- Spinet -- Virginaal -- Vina (*Ynje*)
* Cymbalom (*Balkan*)-- Hakkebord -- Santur (*Ynje*)-- Qanûn (*Turkije*) - Hammered dulcimer (*Ierlân, Feriene Steaten*)
* Dulcimer (*FS*) Hommel (*Nederlân*) (*België*) Epinette (*België*) (*Frankryk*) langspell (*Sweden*)
* Kantele -- Psalterium -- Suntur (*Ynje*) -- Konsertsiter -- Akkoardsiter -- Autoharp
* Kelstone (*België*, 2007)
* Kementsje (*Turkije*)
* Koto (Japan) -- Guzheng
* Moodswinger (*Nederlân*, 2006)
* Noardske Balke (*Fryslân*) Vlier (*Nederlân*)
* Piano -- fleugel

Der binne ek strutsen farianten, wêrby't (inkelde) snaren troch in meganyk mei knoppen ynkoarte wurde:

* Draailier -- Nyckelharpa (*Sweden*)

By de draailier wurde de snaren strutsen troch in rûndraaide houten skiif dy't mei hars ynwreaun is, by de nicelharpa mei in strykstôk.