# 1903

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e | 20e iuw | 21e | 22e | 23e | 24e | 25e |
| Jierren: | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1903 *MCMIII*  |
| Ab urbe condita | 2656 |
| Armeenske kalinder | 1352
*ԹՎ ՌՅԾԲ* |
| Etiopyske kalinder | 1895 – 1896 |
| Hebriuwske kalinder | 5663 – 5664 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1958 – 1959 |
| - *Shaka Samvat* | 1825 – 1826 |
| - *Kali Yuga* | 5004 – 5005 |
| Iraanske kalinder | 1281 – 1282 |
| Islamityske kalinder | 1321 – 1321 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 13 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4599 – 4600
己寅 – 庚卯 |

**1903** is in gewoan jier dat begjint mei in tongersdei. (*Gregoriaanske kalinder foar 1903.*)

Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1900-er jierren.

## Foarfallen

jannewaris
* 14 - Yn Amsterdam brekt in spoarstaking út.
* 18 - Guglielmo Marconi makket de earste radioferbining tusken de Feriene Steaten en Ingelân.
* 19 - Yn Parys wurdt de Académie Goncourt oprjochte, dy't út 'e neilittenskip fan Edmund de Goncourt alle jierren it boek mei de measte fantasij bekroane sil mei de Prix Goncourt.
* 22 - It Kolombiaanske parlemint wegeret en ratifisearje it Hay-Herránferdrach, dat de pacht troch de Feriene Steaten regelet fan in stripe lân yn 'e Kolombiaanske provinsje Panama, dêr't it Panamakanaal oanlein wurde moat.

febrewaris
* 19 - De Fenezolaanske Krisis wurdt beëinige mei in ûnder swiere druk fan 'e Feriene Steaten berikt kompromis tusken Fenezuëla oan 'e iene kant en it Feriene Keninkryk, Dútslân en Itaalje oan 'e oare kant.
* 23 - Kuba en de Feriene Steaten slute in ferdrach dat de pacht troch de Feriene Steaten regelet fan in gebiet oan 'e mûning fan 'e Guantánamobaai, oan 'e súdeastkust fan it lân. De Feriene Steaten wolle dêr in marinebasis oanlizze.

maart
* 5 - Dútslân slút mei it Osmaanske Ryk in ferdrach dat it lân it rjocht jout om 'e saneamde Bagdadspoarline oan te lizzen, in spoar fan 'e Dútske haadstêd Berlyn nei Bagdad yn it Mesopotamyske diel fan it Osmaanske Ryk.

april
* 20 - Yn 'e stêd Kisjinev, yn it suden fan Ruslân (no Chişinău, de haadstêd fan Moldaavje), fynt in antysemityske pogrom plak, wêrby't teminsten 45 Joaden om hals brocht wurde en mear as 400 ferwûne reitsje.

juny
* 11 - By in bloedige steatsgreep yn it Keninkryk Servje wurde kening Aleksander I, út it Hûs Obrenović, en syn rûnom hate frou Draga Mašin, fermoarde.
* 15 - Yn it Keninkryk Servje wurdt Peter I, út it Hûs Karađorđević, kening yn it plak fan 'e fjouwer dagen lyn by in steatsgreep fermoarde Aleksander I út it rivalisearjende Hûs Obrenović.
* 16 - De Noarske ûntdekkingsreizger Roald Amundsen set mei it skip de SS *Gjøa* ôf nei it Arktysk Gebiet, om dêr te sykjen nei de Noardwestlike Trochfeart tusken Noard-Amearika en it poaliis.
* 25 - Yn Parys promovearret de Poalsk-Frânske natuerkundige Maria Curie-Skłodowska, better bekend as Marie Curie, *cum laude* op in proefskrift oer radioaktiviteit.

july
* 1 - Yn 'e Frânske haadstêd Parys giet de earste edysje fan 'e Tour de France fan start.
* 3 - Yn Fryslân komt de earste edysje fan it *Frysk Deiblêd* út.
* 20 - Yn Masedoanje, in diel fan it Osmaanske Ryk, brekt ûnder de etnysk Masedoanyske befolking de Opstân fan Ilinden út.
* 29 - Jan Reitsma, Johannes Struiksma en Minze Johannes de Vries winne yn Frjentsjer de 52ste PC. Jan Reitsma wurdt útroppen ta kening.

augustus
* 3 - Easterlittens wint mei Hendrik van der Feer, Th. v. Buren en S. v. Buren yn Wommels de 1ste Freulepartij.
* 10 - By de Brân yn de Paryske Metro komme 84 minsken om.
* 23 - Op it 6e Sionistysk Kongres, holden yn it Switserske Basel, presintearret Theodor Herzl syn plan om in Joadske steat te stiftsjen yn Palestina.

septimber
* 16 - Yn Eastenryk-Hongarije ûntstiet in politike krisis as it Keninkryk Hongarije de hakken yn it sân set en wegeret mei te wurkjen oan it plan fan it Keizerryk Eastenryk foar de oprjochting fan in feriene Eastenryksk-Hongaarsk leger.

oktober
* 22 - Nei in jierrenlang skeel slute de Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk in oerienkomst oer de ferrin fan 'e grins tusken de Amerikaanske steat Alaska en de oangrinzgjende dielen fan Kanada. Dêrby hawwe de Feriene Steaten op frijwol alle ûnderdielen harren sin krigen en binne de Kanadeeske beswieren dêrtsjin fierhinne oan kant reage.

novimber
* 3 - Yn 'e Kolombiaanske provinsje Panama brekt in revolúsje út, dy't fierhinne oanstifte is troch de Feriene Steaten, yn reäksje op 'e wegering fan Kolombia om in stripe lân yn Panama oan 'e Amerikanen te ferpachtsjen dêr't it Panamakanaal groeven wurde moat. By dizze Panameeske Revolúsje wurdt de ûnôfhinklikheid fan Panama útroppen en gripe al hiel gau Amerikaanske marineskippen en mariniers yn om 'e Amerikaanske belangen yn Panama "te beskermjen". It resultaat is dat Panama in soarte fan Amerikaanske fazalsteat wurdt, wylst Kolombia mei lege hannen stiet.
* 17 - Bolivia ferkeapet foar in bedrach ter wearde fan £2 miljoen Acre, in diel fan it Amazônegebiet, oan Brazylje.
* 18 - It regear fan it koartby ûnôfhinklik wurden Panama slút in ferdrach mei de Feriene Steaten, wêryn't de Amerikanen alle rjochten ferliend wurde dy't nedich binne foar de oanlis fan it Panamakanaal. De Panamakanaalsône, in stripe lân fan 10 myl breed, wurdt "oant yn ivichheid" oan 'e Feriene Steaten ferpachte foar in bedrach fan $10 miljoen yn ien kear en in jierlikse betelling fan $250.000.

desimber
* 6 - Mei de oerjefte fan 'e lêste Atjeeske fersetslieders oan 'e Nederlânske generaal J.B. van Heutsz komt in ein oan 'e Atjee-oarloch op Sumatra.
* 10 - By de Brân yn it Iroquois Theater yn Chicago komme 600 minsken om.
* 11 - It Britske regear stjoert út Britsk-Ynje de Tibet-ekspedysje oer de Himalaya nei Tibet ta, om dat lân ta iepenstelling foar hannel te twingen.
* 17 - Op it strân by Kitty Hawk, yn 'e Amerikaanske steat Noard-Karolina, meitsje de Bruorren Wright de earste flecht mei in fleanmasine.

datum ûnbekend
* - De Nederlânske kardiolooch Willem Einthoven fynt it elektrokardiogram (ECG) út

## Berne

jannewaris
* 3 - Jaipal Singh, Yndiaask hockeyer († 1970)
* 10 - Voldemar Väli, Estysk wrakselder († 1997)
* 17 - John Badcock, Ingelsk roeier († 1976)
* 19 - Andrew Libano, Amerikaansk siler († 1935)
* 21 - Raymond Suvigny, Frânsk gewichtheffer († 1945)
* 21 - Alex Bein, Dútsk-Israelysk skiedkundige en argivaris († 1988)
* 23 - Sijas Paulus Akkerman, Frysk winkelman en romanskriuwer († 1981)
* 31 - Ivar Johansson, Sweedsk wrakseler († 1979)

febrewaris
* 3 - Fernand Jourdant, Frânsk skermer († 1956)
* 13 - Georges Simenon, Waalsk skriuwer († 1989)
* 15 - Bernard Leene, Nederlânsk baanhurdfytser († 1988)
* 25 - Wiebe Jannes Formsma, Nederlânsk histoarikus en publisist († 1999)

maart
* 6 - Elizabeth Becker-Pinkston, Amerikaansk keunstdûkster († 1989)
* 7 - Thomas Yellowtail, Amerikaansk aktivist en medisynman fan 'e Krieën († 1993)
* 26 - Romeo Neri, Italjaansk turner († 1961)
* 28 - Kurt Moeschter, Dútsk roeier († 1959)

april
* 6 - Wytze Brandsma, Frysk letterkundige († 1987)
* 12 - Jan Tinbergen, Nederlânk ekonoom en natuerkundige († 1994)
* 17 - Morgan Taylor, Amerikaansk horderinner († 1975)
* 24 - Klaas Wiebrens Kooistra, Frysk keatser († 1955)

maaie
* 4 - Mario Lusiani, Italjaansk baanhurdfytser († 1964)
* 10 - Jacoba van Velde, Nederlânsk skriuwster († 1985)
* 29 - Bob Hope, Amerikaansk akteur († 2003)

juny
* 5 - Adolf Kainz, Eastenryksk kanoër († 1948)
* 7 - Jan Siebenga, Frysk bistedokter († 1987)
* 11 - Christopher Boardman, Ingelsk siler († 1987)
* 23 - Hans Christian Branner, Deensk skriuwer († 1966)
* 25 - George Orwell (Eric Arthur Blair), Ingelsk skriuwer († 1950)

july
* 1 - Hendrik van der Wielen, Nederlânsk boargemaster († 1999)
* 2 - kening Olaf V fan Noarwegen († 1991)
* 5 - Hein Vos, Frysk ekonoom en politikus († 1972)
* 14 - Albert Sustring, Frysk edelsmid, bestjoerder, publisist en frisiast († 2001)

augustus
* 1 - Lea Nordheim, Nederlânsk turnster († 1943)
* 6 - Charles McIlvaine, Amerikaansk roeier († 1975)
* 7 - Louis Leakey, Ingelsk-Keniaansk argeolooch en paleöntolooch († 1972)
* 18 - Adhemar Canavesi, Oerûguayaansk fuotballer († 1984)
* 27 - Ferenc Keserű, Hongaarsk wetterpoloër († 1968)
* 28 - Thure Sjöstedt, Sweedsk wrakselder († 1956)

septimber
* 22 - Emile Poilvé, Frânsk wrakselder († 1962)

oktober
* 1 - Yoshiyuki Tsuruta, Japansk swimmer († 1986)
* 14 - Titus Leeser, Nederlânsk byldzjend keunstner († 1996)
* 15 - Erik Anker, Noarsk siler († 1994)
* 18 - Lina Radke, Dútsk atlete († 1983)

novimber
* 7 - Albert Helman, Surinaamsk-Nederlânsk skriuwer († 1996)
* 11 - Age van der Zee, Frysk heechljepper († 1982)
* 11 - Hermanni Pihlajamäki, Finsk wrakselder († 1982)
* 16 - Melchior Wezel, Switsersk turner († 1989)

desimber
* 4 - Annie van der Vegt, Nederlânsk turnster († 1983)
* 5 - Johannes Heesters, Nederlânsk-Dútsk operasjonger en akteur († 2011)
* 8 - Anje Lok, Frysk ûnderwizer en fersetsman († 1944)
* 16 - Harold Whitlock, Ingelsk atleet († 1985)
* 17 - Erskine Caldwell, Amerikaansk skriuwer († 1987)

*datum ûnbekend*
* Susie Walking Bear Yellowtail, Amerikaansk aktiviste († 1981)
* Willem Kok, Frysk taalkundige en oersetter († 1969)

## Ferstoarn

* 7 febrewaris - Jacobus van Loon, Frysk ûndernimmer, politikus en frisiast (\* 1821)
* 3 maart - Henry R. Porter, Amerikaansk legerdokter (\* 1848)
* 13 maart - Nicolaas Beets, Nederlânsk skriuwer, dichter en predikant (\* 1814)
* 9 maaie - Paul Gauguin, Frânsk keunstskilder (\* 1848)
* 23 juny - Johannes Dirks Baarda, Frysk notarisklerk en skriuwer (\* 1836)
* 17 july - James McNeill Whistler, Amerikaansk keunstskilder (\* 1834)
* 20 july - paus Leo XIII (\* 1810)
* 1 augustus - Calamity Jane, Amerikaansk froulik pionier (\* 1852)
* 4 novimber - Peter Wilhelm Janssen, Eastfrysk-Nederlânsk keapman en filantroop (\* 1821)
* 11 novimber - Tsjeppe Earn (*Pretty Eagle*), opperhaad fan 'e Krieën (\* 1846)
* 3 desimber - Obbe Rommerts, Frysk útjouwer en fakbûnsman (\* 1835)

*datum ûnbekend*
* Dirk Dekker, Nederlânsk skriuwer (\* 1822)

## Literatuer

romans
* Nynke fan Hichtum, *Afke's Tiental* (oerset yn it Frysk as *De Tsien fan Martens Afke*)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 |
| Iuwen: | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e | 20e iuw | 21e | 22e | 23e | 24e | 25e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1903 fan Wikimedia Commons.
  |

 |