Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 608

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e | 7e iuw | 8e | 9e | 10e | 11e | 12e |
| Jierren: | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 | 610 | 611 | 612 | 613 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 608 *DCVIII*  |
| Ab urbe condita | 1361 |
| Armeenske kalinder | 57
*ԹՎ ԾԷ* |
| Etiopyske kalinder | 600 – 601 |
| Hebriuwske kalinder | 4368 – 4369 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 663 – 664 |
| - *Shaka Samvat* | 530 – 531 |
| - *Kali Yuga* | 3709 – 3710 |
| Juliaanske kalinder   | 608 *DCVIII*  |
| Sineeske kalinder | 3304 – 3305
甲卯 – 乙辰 |

**608** is in skrikkeljier dat begjint mei in moandei. (*Juliaanske kalinder foar 608.*)

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 | 610 | 611 | 612 | 613 |
| Iuwen: | 2e | 3e | 4e | 5e | 6e | 7e iuw | 8e | 9e | 10e | 11e | 12e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 608 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Ambachtsskoalle

Ofdieling timmerjen, ambachtsskoalle Snits
De **ambachtsskoalle** wie oant likernôch 1968 in skoaltype yn Nederlân.

De ambachtsskoalle wie fan 1865 ôf de namme fan in groep fan skoallen foar deiûnderwiis. Der waard oplaat foar ambacht en yndustry. It skoaltype wie populêr by dejingen dy't earder nei de legere skoalle hast gjin mûglikheid hienen om fierder te learen. Mei de it ferlingen fan de learplicht hat de ambachtsskoalle in soad betsjutten foar de emansipaasje fan de arbeider en it ûnderwiisnivo yn Nederlân.

De *Maatschappij voor de Werkende Stand* stifte yn 1861 yn Amsterdam de earste ambachtsskoalle fan Nederlân. De ambachtsskoalle fersoarge technyske opliedingen foar jonges, wylst de húshâldskoalle op famkes rjochte wie.

Der wienen twa-, trije-, en fjouwerjierrige opliedingen. Yn gefal fan de fjouwerjierrige oplieding koe men ek nei trije jier fan skoalle ôf mei in tsjûchskrift.

De ambachtsskoalle late op ta smid, timmerman, meubelmakker en hûsskilder. Der koene ek kursussen koper-, lead- en sinkbewurkjen, elektrisiteitslear, auto-, motor- en fytsmakker folge wurde. De skoalle keas de opliedingen sa dat se oanslueten by it ferlet fan de takomstige arbeiders en wurkjouwers. Ek folwoeksenenûnderwiis waard jûn.

By de ynfiering fan de Mammoetwet op 1 augustus 1968, is de namme *ambachtsskoalle* feroare yn Legere Technyske Skoalle (lts), meast in fjouwerjierrige oplieding. Sûnt 1999 wie dit soarte ûnderwiis part fan it vmbo, benammen de op beroppen rjochte learwegen.

## List fan ambachtsskoallen yn Fryslân

| Plak | Fan | Oant | Adres | Bysûnderheden |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Dokkum |  |  |  |  |
| De Gordyk | 1949 |  |  |  |
| Drachten | 1909 | 1983 | Suderstrjitwei/Wuitewei | Yn 1983 is de skoalle fusearre mei de skoalle foar Leger Hûshâld- en Nijverheidsûnderwiis oan de Torenstraat en krige doe de nije namme Skoallemienskip foar leger beropsûnderwiis 'De Compagnons' |
| Harns | 1918 |  | Súdeastersingel, by de Houthaven |  |
| It Hearrenfean | 1908 | 1984 | Ferlinge Dracht, letter Boarg. Falkenawei | sûnt 1962 'Technische School voor Heerenveen en omstreken'; Yn 1984 fúzje met de húshâldskoalle 'S.K. Hornstraskoalle' |
| Jobbegea | 1933 |  | P.W. Janssenwei 2 |  |
| Ljouwert | 1881 |  | hoeke Wijbrand de Geest- en Jacob van Akenstrjitte |  |
| Ljouwert | 1959 |  | Cornelis Trooststrjitte | kristlik; haaadgebou yn twa lagen oan de Cornelis Trooststrjitte, in praktijkfleugel oan de Breitnerstrjitte en een gymnastyklokaal oan de Dirk Boutstrjitte. |
| Snits | 1903 | 1994 | Kleasterstrjitte |  |
| Wolvegea |  |  | Schaepmanstrjitte | katolyk; |

* Ambachtsskoalle Ljouwert, ± 1930
* Ambachtskoalle Jobbegea
* De Boarger Ambachtsskoalle yn Soerabaja, tusken 1929 en 1932
# Tijmûning

De noarlike Amasônetijmûning
In **tijmûning** of **estuarium** is in ferbrede, meast trachterfoarmige riviermûning, dêr't swiet rivierwetter en sâlt seewetter mei elkoar fermingd wurde ta brak wetter, en dêr't tijferskil te fernimmen is. At in rivier as in stelsel fan ôfsplissen yn see útmûnet wurdt fan in delta sprutsen.

Nederlân hat sûnt de Deltawurken noch twa natuerlike tijmûnings: de Westerskelde (mûning fan de Skelde) en de Iems-Dollard (mûning fan de Iems). Wat no it havengebiet oan de Nieuwe Waterweg fan Rotterdam is, wie ea de tijmûning fan de Maas, dêr't sûnt de Romeinske tiid ek de Ryn foar it meastepart yn útmûne (Waal-Merwede, Nederryn-Lek).

Oare tijmûnings yn Jeropa binne ûnder oaren de mûningen fan de Seine, Garonne en Dordogne (Gironde), Taach, Wezer, Elbe en de tijmûnings op de Britske eilannen. Benei alle Britske rivieren mûnje út yn tijmûnings: Teems, Severn (Kanaal fan Bristol), Humber en Mersey.

Tijmûnings hawwe faak in grutte wearde foar de natuer, mar hawwe faak ek tichtbefolke kriten mei grutte stêden rûnom. Dat hat dan wer faak in protte negative gefolgen foar de natuer.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Estuaries fan Wikimedia Commons.
  |
# Jangtse

De Jangtse op de kaart fan Sina.
De rivier de Jangtse
De **Jangtse** (Sineeske offisjele pinyin-transliteraasje *Yangtze*), ek wol de **Jangtsekiang** of **Blauwe Rivier** neamd, is in rivier yn Sina mei in langte fan 6380 km. It is de natuerlike swette tusken it noarden en it suden fan Sina. It is de grutste rivier fan Sina en fan it kontinint Aazje. Nei de Amazône en de Nyl is it de tredgrutste river op de wrâld. Lykwols kin mar 2.800 km as farwetter brûkt wurde. De rivier ûntspringt yn Tibet en einiget noardlik fan Shanghai yn de Eastsineeske See. De trijspjaltedaam is de grutste hydroëlektryske keardaam op de wrâld en ek it grutste hydroëlektyske elektrisiteitsstasjon op de wrâld.
# SARS-CoV-2

In yllustraasje fan it SARS-CoV-2-firus.
**SARS-CoV-2**, somtiden oantsjutten as it **COVID-19-firus** en earder bekend as **2019-nCoV**, is in firus dat de longsykte COVID-19 by minsken feroarsaket.

It firus waard foar it earst rapporteare op 30 desimber 2019 yn Wuhan, de haadstêd fan 'e Sineeske provinsje Hubei. By it útbrekken yn 2019 en begjin 2020 wiene de earste pasjinten foaral besikers en meiwurkers fan 'e Huanan-fiskmerk yn Wuhan. Fanwegen dit waard al gau oannommen dat it firus in soönotyske oarsprong hat.

Dit firus heart ta de famylje fan koroana/coronafirussen. Dizze wurde ta de positive ienstrengige RNA-firussen rekkene en wurde sa neamd fanwege de "kroan" ("corona" is Latyn foar "kroan") om 'e losse firuspartikels. It genoom fan SARS-CoV-2 hat in lingte fan 29.903 nukleotiden en bestiet út ferskate genen dy't kodearje foar de proteïnen wêrút it firus opboud is.

Sân fan 'e bekende koroana/coronafirussen binne yn steat minsken te ynfektearjen. De symptomen fariearje fan in ienfâldige kjeld oant earnstiger omstannichheden lykas MERS en SARS. SARS-CoV-2 is op grûn fan de genetyske oerienkomsten as in SARS-relatearre corona/koroanafirus klassifisearre, wat net betsjut dat COVID-19 deselde sykte is as SARS: it gemiddelde ferrin en de kontaminaasjegraad wike ôf.

By it ferlykjen fan it genoom fan dit firus mei oare bekende firussen, waard in oerienkomst fan 80% mei SARS-CoV fûn en in oerienkomst fan 96% mei corona/koroanafirussen dy't yn flearmûzen fûn waarden. In rekonstruksje fan 'e filogenetyske stambeam fan it firusgenoom makke it plausibel dat it firus gjin lange skiednis hat yn minsklike gasthearen foardat it yn Wuhan ferskynde. De earste oerdracht oan minsken fûn wierskynlik yn novimber as desimber 2019 plak.

## Nammejouwing

Tidens de pandemy ferwiisden minsken faak nei it firus as "it koroana/coronafirus", hoewol't dizze namme eins in folle bredere groep firussoarten oantsjut.

Yn it begjin hie it firus gjin eigen namme. Yn it begjin waard it firus dus gewoan oantsjut as in "nij koroana/coronafirus", yn it Ingelsk in "novel coronavirus". Mei it jier fan ûntdekking waard dit ynkoarte ta 2019-nCoV of nCoV-2019.

Presidint Donald Trump fan de Feriene Steaten neamde it firus yn maart ferskate kearen "it Sineeske firus", ferwizend nei de geografyske oarsprong. Nettsjinsteande dat in firus of sykte yn it ferline wol faker nei in geografyske lokaasje neamd waard (lykas de Meksikaanske gryp of it Ebolafirus), waard Trump út guon hoeken wei bekritisearre. Neffens dizze kritisy soe it beneamen fan de geografyske oarsprong ta stigma, rasisme, en sels fysyk geweld tsjin minsken fan Aziatyske komôf yn 'e FS liede. Trump neamde syn kar fan wurden in ferdigening tsjin falske ynformaasje fan Sina as soe it Amerikaanske leger achter de útbraak sitte.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |