Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Panama-Stêd

|  |
| --- |
| Panama-Stêd |
|  |
| **Bestjoer** |
| Lân | Panama |
| Provinsje | Panama |
| Distrikt | Panama |
| Boargemaster | Bosco Vallarino |
| **Sifers** |
| Ynwennertal | 880.691(2010) |
| Oerflak | 275 km² |
| Befolkingsticht. | 2,750/ km² |
| Stêdekloft | 1.272.672 ynwenners op 2.560 km² |
| Hichte | 2 m |
| **Oar** |
| Stifting | 1519 troch Pedro Arias de Ávila |
| **Offisjele webside** |
| www.municipio.gob.pa |

**Panama-Stêd** is de haadstêd fan it Sintraal-Amerikaanske lân Panama en de provinsje Panama. It tal ynwenners wie yn 1990 584.803 en yn 2010 880.691. Dat is likernôch in tredde part fan de ynwenners fan de provinsje Panamaon.
# 16e iuw

De **16e iuw** of **sechstjinde iuw** rûn fan 1 jannewaris 1501 oant 31 desimber 1600.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 |
| 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 |
| 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 |
| 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 |
| 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 |
| 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 |
| 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 |
| 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 |
| 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 |
| 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 |

## Sjoch ek

* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 16th century fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Grut-Kolombia

**Grut Kolombia** (offisjeel: **República de Colombia**) wie eartiids in federaasje yn Latynsk-Amearika dy't bestie tusken 1819 en 1830. It grûngebiet waard foarme troch de tsjintwurdige lannen Kolombia, Fenezuela en Ekwador, en in part fan Panama. It eardere lân wurdt tsjintwurch *Grut Kolombia* neamd om it ûnderskiede te kinnen fan de tsjintwurdige steat *Kolombia*.
# Ekwador

**República del Ecuador**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Spaansk |
| Haadstêd | Kwito |
| Steatsfoarm | Republyk |
| Ynwenners (2010) | 14.306.876 |
| Munt | Amerikaanske Dollar (USD) |
| Tiidsône | UTC -5 |
| Nasjonale feestdei | 9 oktober en 3 novimber |
| Lânkoade | ECU |
| Ynternet | .ec |
| Tillefoan | 593 |

De **Republyk Ekwador** is in lân yn it noardwesten fan Súd-Amearika. De haadstêd is Kwito. It is ferneamd nei de evener (yn it Spaansk: *ecuador*), dat it lân midstwa snijt.

## Geografy

### Lizzing

It wurdt begrinzge troch

* Kolombia yn it noarden,
* de Grutte Oseaan yn it westen,
* Perû yn it suden.

### Lânskip

Ekwador bestiet út trije parten: de tichtbefolke kuststripe oan de Grutte Oseaan, it heechlân fan de Andes (heechste berch Gimborazo, op 6310 meter) en it leechlân fan de Oriente, dêr't him oant-en-mei de grins mei Perû in tropysk reinwâld útstrekt.

De op sa'n 1000 km ôfstân lizzende Galapagoseilannen mei syn unike bistewrâld (skyldpodden, reuze hagedissen, fûgels) hearre ek by Ekwador.

### Klimaat

It klimaat fertoant gjin grutte ferskillen yn temperatuer.

## Skiednis

Ekwador waard yn de 15e iuw beset troch de Inka's. De Konkwistadores oermasteren it lân yn 1534 en stiften de tsjintwurdige haadstêd Kwito.

Yn 1822 waard Ekwador ûnôfhinklik fan Spanje, lykwols bliuw it oant fier yn de 20e iuw it taferiel fan politike ûnrêst.
Ferskate diktatoriale rezjyms kamen oan it bewâld, wylst bûtenlânske ynvestearders de Ekwadoraanske oalje eksploitearren. De ûnmeugende rykdommen oan oalje dêr't it lân oer beskikte liede der ta dat demokratyske rezjyms net oan de macht komme koenen. Pas yn 1979 kaam der foar it earst in demokratyske regearing. Dizze regearing hie sûnt it begjin te krijen mei in grutte ekonomyske krisis, ynflaasje en tanimmende skulden.

Yn april 2005 waard wêr in steatsgreep plige dêr't presidint Lucio Gutiérrez romte meitsje moast foar syn fise-presidint Alfredo Palacio.

## Demografy

### Befolking

De befolking fan Ekwador is tige divers. Mestizen, minsken fan mingd Spaansk-Yndiaanske komôf foarmje mei nei skatting goed 65% it grutste part fan de befolking. De omfang fan de Yndianen, dy't benammen yn de Andes wenje, wurdt holden op in lytse 7% fan de befolking, mar lykwols ferskillen de mieningen hjiroer. Neffens eigen sizzen meitsje sy wol 25% fan de befolking út. Fierders bestiet tusken de 7 en de 10% fan de befolking út ôfstammelingen fan de Spanjerts, en der binne ôfstammelingen fan Afrikaanske slaven dy't mei skippen nei Ekwador brocht waarden. Yn de stêden wenje ek minsken fan Arabyske komôf, fral ymmigranten út Libanon en harren neisieten.

### Religy

Om-ende-by 80% fan de Ekwadorianen heart by de Roomsk-Katolike Tsjerke, en sa'n 11% binne Protestantsk. Yn de wyldere parten fan Ekwador hat it âlde ynhiemske leauwen har fermongen mei katolike ynfloeden. In protte religieuske festivals en jierlikse parades binne basearre op âlde godstsjinstige fieringen.

### Taal

De offisjele taal yn Ekwador is it Spaansk.
# 1831

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e iuw | 20e | 21e | 22e | 23e | 24e |
| Jierren: | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1831 *MDCCCXXXI*  |
| Ab urbe condita | 2584 |
| Armeenske kalinder | 1280
*ԹՎ ՌՄՁ* |
| Etiopyske kalinder | 1823 – 1824 |
| Hebriuwske kalinder | 5591 – 5592 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1886 – 1887 |
| - *Shaka Samvat* | 1753 – 1754 |
| - *Kali Yuga* | 4932 – 4933 |
| Iraanske kalinder | 1209 – 1210 |
| Islamityske kalinder | 1247 – 1247 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 12 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4527 – 4528
丁寅 – 戊卯 |

**1831** is in gewoan jier dat begjint mei in sneon. (*Gregoriaanske kalinder foar 1831.*)

## Foarfallen

* 5 febrewaris- De Nederlânske marine-ofsier Jan van Speijk lit syn skip eksplodearje yn 'e haven fan Antwerpen om foar te kommen dat it yn hannen fan de Belgyske opstannelingen falle sil.
* 21 july - Leopold I wurdt kening fan Belgje.
* 2 augustus - It Nederlânske Leger set útein mei de Tsiendeiske Fjildtocht tsjin 'e Belgyske opstannelingen.
* 12 augustus - De Tsiendeiske Fjildtocht einiget mei in Nederlânske weromlûking út Belgje as Frankryk de Belgen te help komt.
* 28 augustus - Michael Faraday ûntdekt de elektro-magnetyske ynduksje.
* 27 desimber - Charles Darwin begjint oan syn hystoaryske reis mei de Beagle

## Berne

* 23 febrewaris - Hendrik Willem Mesdag, Nederlânsk keunstskilder († 1915)
* 31 maart - Mark Kellogg, Amerikaansk sjoernalist († 1876)
* 13 juny - James Maxwell, Skotsk wis- en natuerkundige († 1879
* 19 oktober - Rients Yntema, Frysk keatser († 1884)
* 5 novimber - Anna Leonowens, Ingelsk gûvernante en skriuwster († 1915)
* 19 novimber - James Garfield, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1881)

*datum ûnbekend*
* Sittende Bolle (*Sitting Bull*), opperhaad fan 'e Lakota († 1890)
* Slacht-Twa (*Two Strike*), opperhaad fan 'e Lakota († 1915)

## Ferstoarn

* 5 febrewaris - Jan van Speijk, Nederlânsk militêr (\* 1802)
* 4 july - James Monroe, presidint fan 'e Feriene Steaten (\* 1758)
* 8 novimber - Sipko Basseleur Frysk jurist en politikus (\* 1746)
* 14 novimber - Georg Hegel, Dútsk filosoof (\* 1770)

## Literatuer

poëzij
* Edgar Allan Poe, *To Helen* (oerset yn it Frysk as *Foar Helen*)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 |
| Iuwen: | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e iuw | 20e | 21e | 22e | 23e | 24e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1831 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Panamakanaal

Kaart mei it Panamakanaal
In skip fart troch de slûzen.
It **Panamakanaal** is in kanaal fan mear as 81 km lang yn it Sintraal-Amerikaanske lân Panama. It kanaal ferbynt de Atlantyske Oseaan mei de Grutte Oseaan. It kanaal is fan tige grut belang foar de ynterkontinitale skipfeart omdat de skippen net om Súd-Amearika hinne hoege te farren. It kanaal is ek de geografyske swette tusken de beide Amearika's.

## Bou

De Frânsman Ferdinand de Lesseps, dy't ek it Suezkanaal oanlein hie, begûn yn 1880 mei de bou fan it kanaal doe't it gebiet Panama noch by Kolombia hearde. In soad arbeiders stoaren by de oanlis troch malaria en giele koarts. Yn 1881 waard it wurk stillein en yn 1889 gong it boubedriuw fallyt. It tal deade arbeiders yn dy tiid wurdt op 22.000 rûsd.

Yn 1903 skiede Panama him fan Kolombia ôf. In jier letter waard de bou fan it kanaal fuortset. Neffens in ferdrach tusken ien fan de oanstichters fan de Panameeske ôfskieding en it Amerikaanske regear soe in stripe lân fan sa'n 8 kilometer oan beide kanten foar altyd oan de Feriene Steaten oerdroegen wurde. By de twadde kear stoaren minder minsken as yn de Frânske tiid, likernôch 5.600. It earste skip fear op 15 augustus 1916 troch it kanaal.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Oer de oanlis fan it Panamakanaal
 |
# Fotografy

Fototastel
It ûntwikkeljen fan in foto
Mei **fotografy** is ornaris it meitsjen fan ôfbyldings troch in gemyske ynwurking fan ljocht op in plaat of film fêst te lizzen, ornearre.

It subjekt fotografy kin skieden wurde yn dielmêden. It gemyske part beskriuwt de film as plaat en it ûntwikkeljen fan de foto, it optyske part beskriuwt de ferskillende ûnderdielen fan de kamera. Sawol it gemyske as it optyske part sitte yn de behuzing fan de kamera. De behuzing fan de kamera kin it bêst omskreaun wurde as in kistke/doaske mei in gat deryn.

## Kamera (optyske part)

In spesjaal stik glês foar it gat fan de kast is in lins. By it meitsjen fan in foto makket de lins in lyts ôfbylding fan it objekt yn de kamera. De lins soarget foar de fokus fan it ljocht. In lins yn in kamera wurket lyksa as in lins yn in bril of fergrutglês.

It meitsjen fan in foto wurdt dien troch de sluter te iepenjen. De sluter sit foar it gat fan de behuzing en efter de lins. Troch de sluter kin der gjin ljocht yn de kamera komme. De sluter giet hiel koart iepen troch op in knop op de kamera te drukken. Yn dat lytse skoft kin ljocht yn de kamera komme. Dat lytse skoft is de sluterstiid (ek wol beljochtingstiid neamd). De sluterstiid ferskilt fan 0,001 sekonde oant in pear sekonden. Ornaris bliuwt de sluter net langer as 1 sekonde iepen.

Mei it diafragma kin de ljochtsterkte regele wurde. It diafragma sit efter de lins, mar foar de sluter. It diafragma is in ring mei in gat deryn. De grutte fan it gat yn de ring kin feroare wurde, sadat der mear of minder ljocht yn de kamera komme kin.

De foto yn in kamera kin makke wurde op in plaat as film. In digitale kamera makket gebrûk fan in spesjale elektroanyske sensor.

## Fotoproses (gemyske part)

It meitsjen fan in swart-wyt foto omklammet trije prosessen:

1. Opname (optysk byld): It fêstlizzen fan ljocht op in film as plaat mei help fan in objektyf. De kwaliteit fan de foto is ôfhinklik fan ynstelling fan de skerpte en beljochtingstiid. Op de plaat/film wurde de ljochtferskillen fêstlein en der ûntstiet in ûnsichtbere print dy't ûntwikkele wurde kin.
2. Negatyf (gemysk byldproses): By it negatyf proses wurdt de ûnsichtbere print omset nei in negatyf. De plaat fan sulverbromide is by de opname troch ljocht ynprinte. Troch in gemysk proses wurdt dat ferskil tusken broom en sulver grutter makke. It negatyf hat sulvergrize swartensferskillen.
3. Postiyf (werjefte): Mei it posityf proses wurdt in foto makke fan it negatyf. Dat kin troch it negatyf boppe fotopapier te beljochtsjen. By dat proses wurdt de foto ek automatysk op in grutter as lytser papier formaat printe.

By kleurefoto's wurde oare stoffen brûkt. Dy stoffen jouwe allinnich in reaksje op bepaalde kleuren (read, grien of blau). It prinsipe is itselde as by in swart-wyt foto.

By digitale kamera's wurdt gjin film of plaat mei gemikaliën, mar in chip dy't in sinjaal jout as dêr ljocht op falt.

## Keppeling om utens

 **Commons: Fotografy** – foto, fideo en harktriemmen
# Shang-dynasty

Mei de **Shang-dynasty** of koartwei **Shang** wurdt de beskaving oantsjutten dy't yn Sina yn de 2e milennium f.Kr. bloeide by de ûnderrin lâns fan de Giele Rivier. Omdat yn 1401 f.Kr. troch ien fan har keningen de haadstêd oerbrocht waard nei Yin, wurdt ek wol sein fan de Yin-kultuer. By de Shang wie yn Sina foar it earst sprake fan in tiidrek mei in gearstalde kultuer ûnder it bewâld fan ien keningshûs.
# Skiedkundige

In **skiedkundige** of **histoarikus** is in wittenskipper dy't him dwaande hâldt mei skiedkundig (histoarysk) ûndersiik en dêroer publisearret yn de foarm fan in artikel of in boek. By dat ûndersiik wurdt gebrûk makke fan in ferskaat oan middels dy't ynsjoch jouwe kinne yn skiednis, bygelyks troch de archeology, mar dat kin ek op it mêd lizze fan hiel wat oars. Om skiedkundige foarfallen ferklearje te kinnen, wurde deugdlike analyzes makke, faak yn de foarm fan teoryen, wêrby't besocht wurdt om de grutte linen fan de skiednis te ûntraffeljen.

## Universitêre graad

Ien mei him *skiedkundige* neamme as er beskikt oer in universitêre of Akademyske graad.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Historians fan Wikimedia Commons.
  |
# Amu Darja

De Amu Darja mei ôfwetteringskrite
De nije brêge tusken Afganistan en Tadzjikistan (2007)
De **Amu Darja** (Perzysk: آمودریا; *Gihon / Jaihun*, Oezbeeksk: *Amudaryo*; *Darja* is Perzysk foar "rivier"; Gryksk: Ώξος (*Oxos*) of (Latyn) *Oxus*) is in rivier dy't yn it Pamirberchtme ûntspringt en nei it noardwesten troch de Hindoekoesj, Turkmenistan en Oezbekistan streamt, om yn it de Aralmar út te mûnjen. De lingte fan de rivier is 2400 km, dêrfan is 1450 km befarber.

De Amu Darja foarmet foar in part de noardgrins fan Afganistan mei efeterelkoar Tadzjikistan en Oezbekistan.

It wetter fan Amu Darja wurdt in protte brûkt foar yrrigaasje. Yn de tiid fan de Sovjet-Uny waarden grutte kanalen oanlein om grutte kriten bewetterje te kinnen. It Karakumkanaal, yn Turkmenistan, is it langste yrrigaasjekanaal fan de wrâld. It kanaal is fan libbensbelang foar Turkmenistan.
De Amu Darja ferliest alle jierren sa'n 13 km³ wetter en de Aralmar 40% fan syn wetteroanfier troch dat kanaal. It wie en is in wichtige oarsaak fan de útdrûging fan de Aralmar.

Yn de Aldheid hiet de rivier Oxus; de krite benoarden de rivier hiet Transoksanië.

## Keppeling om utens

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Amu Darya fan Wikimedia Commons.
  |
# Hoannebiterij

Hoannebiterij yn Yndia....
....en op in trouwerij yn Meksiko.
Oan de poaten wurde messen bûn
**Hoannebiterij** of **hoannefjochtsjen** is it willemoeds mei elkoar fjochtsje litten fan hoannen by wize fan sport yn in arena of oar ôffrede plak. Meast wurdt der op de hoannen wedde. At ien fan de bisten ûnderleit, belies jout of dea is, is de kriich dien. Yn in protte, meast westerske lannen, is hoannebitrij ferbean fanwege dierebeskerming of út reden fan in wetlik ferbod op wedzjen. Yn in protte lannen is de hoannebiterij (al tûzenen jierren) tradysje en in populêre sport.

## Fjochtsport

Hoannen binne fan natuere al agressyf foar inoar oer, al sil it meast by drigerij bliuwe. Yn de fjochtsport wurde beskate rassen (de fjochtrassen) spesjaal kweekt foar de sport. Der wurkt kweekt op krêft, lilkens en úthâldingsfermogen.

By sommige stilen wurde messen oan de poaten fan de hoanne fêstmakke, sadat sy elkoar hurder deadzje kinne. Somtiids krije se pynstillingen om sa langer fjochtsje te kinnen.
Yn in protte westerske lannen wurdt hoannebiterij as wreed beskôge en is it dêrom ferbean. Dêrtroch bedarret de 'sport' wol yn de yllegaliteit. Yn oare lannen, bygelyks yn Súdeast-Aazje en Latynsk-Amearika, binne hoannegefjochten wol tastien en binne dêr tige populêr. Yn 1981 ferbea it regear fan Yndoneezje lykwols eltse foarm fan gokken, sûnt is it hoannegefjocht dêr yllegaal. It is legaal yn de Amerikaanske steaten: Louisiana en Nij Meksiko.

## Yn Fryslân

Yn de 18e iuw wie de hoannebiterij yn Fryslân in gewoan folksfermeits, benammen yn de Dokkumer Wâlden, mar ek op oare plakken. In Dantumadiel bestie de hoannebiterij oant de Twadde Wrâldkriich ta.

## Literatuer

* Clifford Geertz: *Deep Play: Notes on the Balinese Cockfight.* Yn: *Myth, Symbol, and Culture.* Dædalus, Journal of the American Academy of Arts and Sciences. Universiteit fan Harvard, Cambridge, Winter 1972, s. 1–37

## Keppelings om utens

* Fotos fan hoannegefjocht yn Tailân
* (dú) Hoannegefjocht yn Meksiko - in ferslach mei foto's

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Hahnenkampf fan Wikimedia Commons.
  |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Haadstêd

De **haadstêd** fan in lân, steat, provinsje of gemeente is in stêd yn dat gebiet dy't op ien of oare wize de wichtichste stêd is. Meast is dat om't dêr de sit fan it regear is, mar der kin ek in oare reden wêze. Amsterdam is bygelyks haadstêd fan Nederlân om't dêr de keningen ynhuldige wurde. It is faak sa dat de haadstêd ek de grutste stêd is, mar ek dat hoecht net altyd sa te wêzen.

As it wichtichste plak gjin stêd is, wat fral by gemeenten faak sa is, dan is dat gjin haadstêd mar in haadplak.

## Sjoch ek

* Haadstêden.

## Keppeling om utens

* Wikiwurdboek-side - *haadstêd*
# 706

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 3e | 4e | 5e | 6e | 7e | 8e iuw | 9e | 10e | 11e | 12e | 13e |
| Jierren: | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 | 710 | 711 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 706 *DCCVI*  |
| Ab urbe condita | 1459 |
| Armeenske kalinder | 155
*ԹՎ ՃԾԵ* |
| Etiopyske kalinder | 698 – 699 |
| Hebriuwske kalinder | 4466 – 4467 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 761 – 762 |
| - *Shaka Samvat* | 628 – 629 |
| - *Kali Yuga* | 3807 – 3808 |
| Iraanske kalinder | 84 – 85 |
| Islamityske kalinder | 87 – 87 |
| Juliaanske kalinder   | 706 *DCCVI*  |
| Sineeske kalinder | 3402 – 3403
壬巳 – 癸午 |

**706** is in gewoan jier dat begjint mei in freed. (*Juliaanske kalinder foar 706.*)

## Foarfallen

De Grutte Moskee fan Damaskus (Syrië)
* Oemajaden-kalyf Al-Walid I begjint de bou fan de Grutte Moskee fan Damaskus.
* It earste bekende hospitaal (*bimaristan*) yn de islamityske wrâld wurdt boud yn Damaskus troch kalyf al-Walid I.
* 11 maart - Vindicianus, de biskop fan Kamerijk, soe hjoed in besite brocht hawwe oan 'Bruocsella' (Brussel).

## Berne

* Al-Walid II, Arabysk kalyf (datum wierskynlik)

## Ferstoarn

* Lambertus (68), biskop fan Maastricht (of 705)
* 15 febrewaris - Leontios II, keizer fan it Byzantynske Ryk

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 | 710 | 711 |
| Iuwen: | 3e | 4e | 5e | 6e | 7e | 8e iuw | 9e | 10e | 11e | 12e | 13e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 706 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 892

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 4e | 5e | 6e | 7e | 8e | 9e iuw | 10e | 11e | 12e | 13e | 14e |
| Jierren: | 887 | 888 | 889 | 890 | 891 | 892 | 893 | 894 | 895 | 896 | 897 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 892 *DCCCXCII*  |
| Ab urbe condita | 1645 |
| Armeenske kalinder | 341
*ԹՎ ՅԽԱ* |
| Etiopyske kalinder | 884 – 885 |
| Hebriuwske kalinder | 4652 – 4653 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 947 – 948 |
| - *Shaka Samvat* | 814 – 815 |
| - *Kali Yuga* | 3993 – 3994 |
| Iraanske kalinder | 270 – 271 |
| Islamityske kalinder | 278 – 278 |
| Juliaanske kalinder   | 892 *DCCCXCII*  |
| Sineeske kalinder | 3588 – 3589
戊亥 – 己子 |

**892** is in skrikkeljier dat begjint mei in sneon. (*Juliaanske kalinder foar 892.*)

## Foarfallen

* 30 april Guido II fan Itaalje lit syn soan Lambert troch Paus Formosus ta meikeizer kroane.
* Slach by de Dyle. De Wytsingen dy't al 13 jier it lân ûnfeilich makken, wurden einlik ferslein. In diel fan harren besiket werom te gean nei Ingelân, mar kening Alfred wart harren ôf.
* Boudewyn II brûkt fan de betize tastân om syn eigen macht út te wbreidzjen. Hy rjochtet houten fersterkingen op yn Sint-Omaars, Brugge en Gint.

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 887 | 888 | 889 | 890 | 891 | 892 | 893 | 894 | 895 | 896 | 897 |
| Iuwen: | 4e | 5e | 6e | 7e | 8e | 9e iuw | 10e | 11e | 12e | 13e | 14e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 892 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Konfusius

*Konfusius*
**Konfusius** (孔夫子, letterlik oerset: *Hear Kong*) (neffens de oerlevering 551 f.Kr. - 479 f.Kr.) is de ferneamdste Sjineeske wiisgear. Syn ynfloed op de Sineeske beskaving kin net ûnderskatten wurde en is ek wiid ferspraat oer Japan, Korea en Fietnam.

Konfusius wie yn sosjaal tinker en lei de klam fral op persoanlike moraliteit en de moraliteit fan de regearing, as wol op de korrektens fan sosjale ferhâldingen, gerjochtichheid en oprjochtheid. Syn tinken hat him ûntwikkele ta in filosofystelsel dy't bekend stiet as it konfusianisme.
# Rivierdelta

De Nyldelta út de romte wei sjoen
De Lenadelta dy't útmûnet yn de Laptevsee; beslacht sa'n 45.000 km² en is hast ûnbewenne
In **rivierdelta** is in stelsel fan ôfspjaltingen fan in rivier, foardat dy yn see of yn in grut mar útrint. De Grykske histoarikus Herodotus fierde dizze namme yn doe't hy de Nyl beskreau yn syn Histoarjes en de opfallende foarm op de Grykske (haad)letter delta (**Δ**) lykjen fûn. De Nyl hat dan ek ien fan de bekendste rivierdelta's. Letter binne mear mûnings dêr't rivieren grutte protten sedimint fuort by de mûning ôfsette ek delta's neamd, al hawwe sokken lang net altiten in trijehoekige foarm hawwe.

## Deltastêden en klimaatferoaring

In soad rivierdelta's lizze leech. De tichtbefolke rivierdelta's binne dêrom gefoelich foar gefolgen fan de klimaatferoaring. Stêdsbestjoeren fan deltastêden oer de hiele wrâld wurkje gear yn it inisjatyf Connecting Delta Cities om de gefolgen fan de klimaatferoaring yn goede banen te lieden. Stêden dy't mei elkoar gearwurkje binne ûnder mear Djakarta, Rotterdam, Aleksandrje, Ho Chi Minh stêd, New Orleans, New York, Hamburg en Londen.

## Nederlân

Nederlân bestiet foar in grut part út it deltagebiet fan de rivieren Ryn, Maas en Skelde. Harren mûningen, dy't meast ferbrede binne ta estuaria, lizze yn de provinsjes Seelân en Súd-Hollân. Ek de Betuwe, de Bommelerwaard en parten fan it Griene Hert hearden oarspronklik ta de delta fan de Ryn en de Maas. De measte riviertakken kamen net streekrjocht yn de iepen see út, mar yn de sompige lagune efter de Hollânske strânwâl. De Ryntakken Isel en Fecht foarmen lytse delta's yn de eardere Sudersee.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory River deltas fan Wikimedia Commons.
  |