Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Neville Chamberlain

Arthur Neville Chamberlain, jier ûnbekend
**Arthur Neville Chamberlain** (Birmingham, 18 maart 1869 - Reading, 9 novimber 1940) wie in Britske politikus dy’t foar de konservative partij wie. Hy wie de Earste Minister fan 1937 oant 1940. Hy soe de skiednis yngean as de man dy’t tocht dat hy de wrâldfrede rêden hie. (“Peace in our time”).

## Libben en wurk

Nevelle Chamberlain waard berne op 18 maart 1869 as soan fan Joseph Chamberlain, de boargemaster fan Birmingham. Syn mem ferstoar yn it kreambêd doe’t hy 6 jier âld wie. Hy hie 3 susters, in healsuster en healbroer út it foarrige houlik fan syn heit. De healbroer Joseph Austen soe him foargean yn de polityk, Joseph waard minister fan finânsjes.

Neville groeide op as man mei in soad ynteresses. Hy fûn muzyk, literatuer, plantkunde en ornitology moai. Hy helle syn yngenieursdiploma en spesjalisearre him yn de metaalkunde. Syn karriêre begûn yn it bedriuwslibben. Hy waard priizge as manager.

Op 42-jierrige leeftyd die Nevelle syn earste stappen yn de polityk. Hy waard keazen yn de gemeenterie fan syn stêd. Sân jier letter op 49-jierrige leeftyd wurdt er in parlemintslid. Syn politike karriêre kaam doe echt op gong en yn 1923 waard er foar it earst minister. Hy waard minister fan folkssûnens. Hy woe it better meitsje foar de minder bedielden en dêrom soarge hy foar bettere húsfesting en foar betelbere wenten.

Hy beklaaide de post oant 1929. Hy waard doe minister fan finânsjes. Yn dy funksjes liet er wer sjen dat er in sosjale herfoarmer wie. Ek sette hy him yn om de skulden út de Earste Wrâldkriich fuort te wurkjen. Ek soarge hy der foar dat fabriken en minen harren sels fernijden. Dêrtroch koe it Feriene Keninkryk mei de modernste technology en middelen de Twadde Wrâldkriich begjinne. Al wie dit net syn earste doel. Ek yn it bûtenlân waarden syn prestaasjes besjoen. Hy helle de foarkant fan it Amerikaanske blêd de Time.

Chamberlain swaaide mei syn papier en sei dat der *peace in our time* wie
Op 28 maaie 1937 krige Chamberlain it heechste amt, hy waard Earste Minister. Hy seach dat Nazi-Dútslân hieltiten mear nei oarloch nige. Dútslân anneksearre Eastenryk. Hy woe kriich foarkomme en dêrom besocht hy by de konferinsje fan Munchen om Hitler tefreden te krijen. Hitler mocht in grut diel fan Tsjechoslowakije hawwe. Hy mocht Sudetelân hawwe wêr't in protte folksdútsers wennen. Dat wie foar it lân in grutte ramp. It ferdrach soe it begjin fan de ein wêze fan Chamberlain. Op 1 septimber 1939 foel Hitler dochs Poalen binnen nettsjinste alle beloften. Dêrnei foel der net mear oan Twadde Wrâldkriich te ûntkommen. Doe't Nazi-Dútslân dêrnei ek noch op 10 maaie 1940 Belgje, Nederlân en Frankryk binnen foel wie syn posysje net mear te hâlden. Hy waard opfolge troch Winston Churchill.

Seis moannen letter ferstoar Neville Chamberlain oan maachkanker. Hy liet in frou en twa bern nei.

## Keppeling om utens

* Byldmateriaal fredeskonferinsje München
# NSDAP

Embleem fan de NSDAP
De **Nasjonaalsosjalistyske Dútske Arbeiderspartij** (**NSDAP**, Dútsk: *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*) wie in politike partij yn de Weimarrepublyk en it Tredde-Ryk dy't 24 febrewaris 1920 ûntstie út de Dútske Arbeiderspartij (DAP, *Deutsche Arbeiterpartei*). Adolf Hitler wie lieder fan de partij. Nei de Gleichstellung yn 1933 waard Adolf Hitler diktator en de NSDAP waard lyksteld oan it folk. Oare partijen waarden ferbean en der koe nei 1933 foar of tsjin de NSDAP stimt wurde; in tsjinstim wie itselde as ferried.

## Nederlân

De Nederlânske susterpartij wie de NSB laat fan Anton Mussert, dy't har partijprogramma foar it grutste part út it partijprogramma fan de NSDAP helle. Ek de net sa bekende Nasjonaal Sosjalistyske Nederlânske Arbeiders Partij kin as susterpartij beskôge wurde.

De goaen fan de NSDAP, yn 1926, 1928, 1933 en 1937.
# 1751

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 13e | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e iuw | 19e | 20e | 21e | 22e | 23e |
| Jierren: | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1751 *MDCCLI*  |
| Ab urbe condita | 2504 |
| Armeenske kalinder | 1200
*ԹՎ ՌՄ* |
| Etiopyske kalinder | 1743 – 1744 |
| Hebriuwske kalinder | 5511 – 5512 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1806 – 1807 |
| - *Shaka Samvat* | 1673 – 1674 |
| - *Kali Yuga* | 4852 – 4853 |
| Iraanske kalinder | 1129 – 1130 |
| Islamityske kalinder | 1164 – 1164 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 11 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4447 – 4448
丁午 – 戊未 |

**1751** is in gewoan jier dat begjint mei in freed. (*Gregoriaanske kalinder foar 1751.*)

## Foarfallen

* 12 maart - De Fryske Steaten ferkeapje it lêste part fan It Bilt dat noch yn harren besit is.
* 22 oktober - Steedhâlder Willem IV fan Oranje-Nassau komt hommels te ferstjerren. Syn widdo Anna fan Hannover wurdt prinsesse-gûvernante, dat wol sizze regintesse foar har jonge soan, Willem V.
* *sûnder datum* - De eilannen Goeree en Overflakkee wurde troch in daam mei-inoar ferbûn.
* *sûnder datum* - Axel Frederik Cronstedt ûntdekt it elemint nikkel.

## Berne

* 16 maart - James Madison, presidint fan de Feriene Steaten († 1836)
* 13 april - Armand Tuffin de la Rouërie, Bretonsk generaal († 1793)

## Ferstoarn

* 25 maart - kening Freark I fan Sweden (\* 1676)
* 12 augustus - Elizabeth Huber-De Hertoghe, Frysk regintefrou (\* 1666)
* 30 augustus - Christoffel Polhem, Sweedsk wurktúchboukundige (\* 1661)
* 2 oktober - Willem IV fan Oranje-Nassau, steedhâlder fan 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen (\* 1711)
* 19 desimber - Louise fan Hannover, keninginne-gemalinne fan Denemark-Noarwegen (\* 1724)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 |
| Iuwen: | 13e | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e iuw | 19e | 20e | 21e | 22e | 23e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1751 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Radio

In lamperadio út de jierren fyftich
Alde Noarske radio
**Radio** is triedleaze telegrafy of telefony wêrmei't elektromagnetyske sinjalen op beskate frekwinsjes stjoerd of ûntfongen wurde kinne. Yn it deistich taalgebrûk wurdt mei it wurdsje *radio* ek wol it radiostasjon/radio-omrop of it radiotastel bedoeld. De radio waard yn 1909 yntrodusearre as massamedium.

By ynternetradio wurdt gjin gebrûk makke fan radioweagen, mar fan de ynternetferbining tusken kompjûters. It kin wol wêze dat de ferbining tusken twa kompjûters triedleas is; foar sa'n ferbining wurde radioweagen wol brûkt.

## It ark

It ark
Om radio te meitsjen moat de stjoerder in mikrofoan en kodearmasine (oskillator) en antenne ha. De oskillator set it lûd fan de mikrofoan om yn in elektrysk sinjaal dat fia in antenne ferstjoerd wurdt. Dat omsetten wurdt modulaasje neamd. De modulaasjes dy't it meast brûkt wurde binne amplitudemodilaasje (AM) en frekwinsjemodulaasje (FM).

De ûntfanger/radiotastel hat in antenne en lokale oskillator en lûdsprekker. De antenne kin meastentiids AM en FM modulaasje ûntfange. De lokale oskillator kin it elektryske sinjaal dan weromsette nei in lûd dat út de lûdsprekker komt.

## Keppeling om utens

 **Commons: Radio** – foto, fideo en harktriemmen
# Laaistien

In mei laaistien dutsen dak yn Cardiff, Wales
A fine slate tile work, Sint Leonhard's Tsjerke yn Frankfurt am Main
**Laaistien** (Ingelsk: *slate*; Dútsk: *Schiefer*) is in metamorf stiente dat karakterisearre wurdt troch in dúdlike, dominante foliaasje fan ôfwikseljende laachjes kwarts mei fjildspaat en laachjes mika. Troch dizze foliaasje hat laaistien in sterke spjalting en ferbrokkelet it yn tinne, plakfoarmige stikken. Laaistien wurdt yn'e natuer foarme troch de metamorfoaze fan klaaisedimint, lykas skaly of klaaistien. It wurdt in soad as dakbedekking brûkt, benammen yn gebieten dêr't it oan it oerflak foarkomt, lykas yn it suden fan België en oanswettende parten fan Dútslân. Laaistien is dêr maklik te winnen.

## Foarming

Laai mei spûns
Laaistien is klaai dy't ûnder hege druk omfoarme waard. Dizze metamorfoaze is by laaistien leechgradich ferlike mei stiennen as schist of gneis. De wichtichste mineralen yn in laaistien dy't by metamorfoaze foarme binne, binne kwarts en mika. Laaistien kin dêrneist relatyf hege persintaazjes spoaremineralen lykas hematyt, rutyl, grafyt en pyryd befetsje. De mika jout it stiente de karakteristike spjalting.

## Tapassing

De tapassings fan laaistien binne ûnder mear:

* Boumateriaal foar dakbedekking; yn Midden-Dútslân, lykas Thüringen en it Sauerlân ek wol as wandbeklaaiïng
* Skriuwplankjes (laai)
* Skriuwstift om mei op in skriuwplankje te skriuwen (griffel)
* Underplaten foar profesjonele biljerttafels
* As ûnderdiel fan in wapenútrissing, as pânser
* Fliertegels

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Laaistien fan Wikimedia Commons.
  |
# 280 f.Kr.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 8e fK | 7e fK | 6e fK | 5e fK | 4e fK | 3e iuw fK | 2e fK | 1e fK | 1e | 2e | 3e |
| Jierren: | 285 fK | 284 fK | 283 fK | 282 fK | 281 fK | 280 f.Kr. | 279 fK | 278 fK | 277 fK | 276 fK | 275 fK |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 280 f.Kr. *CCLXXX a.C.* |
| Ab urbe condita | 474 |
| Hebriuwske kalinder | 3481 – 3482 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Kali Yuga* | 2822 – 2823 |
| Sineeske kalinder | 2417 – 2418
丁辰 – 戊巳 |

## Foarfallen

* *sûnder datum* - Oprjochting fan it Agaysk Bûn yn Grikelân.

## Berne

## Ferstoarn

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 285 fK | 284 fK | 283 fK | 282 fK | 281 fK | 280 f.Kr. | 279 fK | 278 fK | 277 fK | 276 fK | 275 fK |
| Iuwen: | 8e fK | 7e fK | 6e fK | 5e fK | 4e fK | 3e iuw fK | 2e fK | 1e fK | 1e | 2e | 3e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 280 BC fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# 1821

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e iuw | 20e | 21e | 22e | 23e | 24e |
| Jierren: | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1821 *MDCCCXXI*  |
| Ab urbe condita | 2574 |
| Armeenske kalinder | 1270
*ԹՎ ՌՄՀ* |
| Etiopyske kalinder | 1813 – 1814 |
| Hebriuwske kalinder | 5581 – 5582 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1876 – 1877 |
| - *Shaka Samvat* | 1743 – 1744 |
| - *Kali Yuga* | 4922 – 4923 |
| Iraanske kalinder | 1199 – 1200 |
| Islamityske kalinder | 1236 – 1237 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 12 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4517 – 4518
丁辰 – 戊巳 |

**1821** is in gewoan jier dat begjint mei in moandei. (*Gregoriaanske kalinder foar 1821.*)

## Foarfallen

* 24 juny - Fenezuëla wurdt selsstannich nei de oerwinning op Spanje yn 'e Slach by Carabobo.
* 28 july - Perû ferklearret him ûnôfhinklik fan Spanje.
* 10 augustus - Missoery wurdt as 24e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 15 septimber - Sintraal-Amearika wurdt ûnôfhinklik fan Spanje.
* 27 septimber - Meksiko, yn 'e foarm fan it earste Meksikaanske Keizerryk, wurdt ûnôfhinklik fan Spanje.

## Berne

* 27 jannewaris - John M. Chivington, Amerikaansk militêr († 1894)
* 4 april - Heinrich Band, Dútsk útfiner fan 'e bandonéon († 1860)
* 6 juny - François-Marie Luzel, Bretonsk folklorist en dichter († 1895)
* 8 july - Peter Wilhelm Janssen, Eastfrysk-Nederlânsk keapman en filantroop († 1903)
* 4 augustus - Louis Vuitton, Frânsk ûndernimmer († 1892)
* 14 augustus - Waling Dykstra, Frysk skriuwer († 1914)
* 11 novimber - Fjodor Dostojevski, Russysk skriuwer († 1881)
* 30 desimber - Jacobus van Loon, Frysk ûndernimmer, politikus en frisiast († 1903)

*datum ûnbekend*
* Swarte Moanne (*Black Moon*), opperhaad fan 'e Lakota († 1893)

## Ferstoarn

* 23 febrewaris - John Keats, Ingelsk dichter (\* 1795)
* 26 jannewaris - Johan Valckenaer, Frysk heechlearaar en politikus (\* 1759)
* 2 april - Titia Bergsma earste westerske frou yn Japan (\* 1786)
* 5 maaie - Napoleon Bonaparte, keizer fan Frankryk (\* 1769)
* 13 augustus - Baudina Stinstra, Frysk tekeneresse (\* 1739)

## Literatuer

poëzij
* Percy Shelley, *Adonaïs* (oerset yn it Frysk as *Adonéïs*)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 |
| Iuwen: | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e iuw | 20e | 21e | 22e | 23e | 24e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1821 fan Wikimedia Commons.
  |

 |