Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tangsudo

Tang Soo Do
**Tangsudo** of **Tang Soo Do** (*De keunst fan Sineeske Hân*), is in 19e iuwske Koreaanske kriichskeunst. It is rjochte op dissipline, it brûken fan formelieren en opienfolgings fan selsferdigenings. Hwang Ki, stifter fan de keunst, joech oan dat er by it betinken fan de keunst ynspirearre wie troch in âlde tekst oer Subak, in âldere Koreaanse kriichskeunst. Dat wie doe't er yn de tritiger jierren 19e iuw yn Mantsjoerije libbe. Faaks hawwe it Japanske karate en de Sineeske ynterne beneiering tangsudo beynfloede. Yn in soad aspekten liket tangsudo op karate en taekwondo, útsein in lyts aksint op earlike konkurrinsje.
# Krav maga

Krav Maga bânkleuren/emblemen| Wyt |  |  |
| Giel |  |  |
|  |
| Oranje |  |  |
|  |
| Grien |  |  |
|  |
| Blau |  |  |
|  |
| Brún |  |  |
|  |
| Swart |  |  |
|  |
|  |
|  |
|  |

**Krav maga** (Hebriuwsk: קרב מגע, *kontaktgefjocht*) is in Joadsk-Israelyske ferdigeningskeunst. It waard ûntwikkele troch de Hongaarsk - Israelyske bokser Imi Lichtenfeld yn Slowakije. Hjoed de dei wurdt de gefjochtstechnyk brûkt troch it Israelysk ferdigeningsleger, mar ek wol by de Amerikaanske striidmacht.

* Krav maga-les op in skoalle foar *paratroopers*. Israel, 1955
*

## Keppelings om utens

* IKMF IKMF - International Krav Maga Federation laat troch Master Avi Moyal
* Israeli Krav Maga Association (IKMA) stichte yn 1978 troch Krav Magaútfiner Imi Lichtenfeld.
* Israeli Krav Maga Free Web Guide - *The Complete Internet Guide for Israeli Krav Maga*.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Krav Maga fan Wikimedia Commons.
  |
# Trije keninkriken fan Koreä

De Trije keninkriken fan Koreä.
De **trije keninkriken fan Koreä** wienen de keninkriken Koguryo, Baekje en Silla. dy't fan de 1e iuw f.Kr. oant en mei de 7e iuw it Koreaanske Skiereilân en in grut part fan Mantsjoerije behearsken.

Fan âlds wurdt 57 f.Kr. sjoen as it begjin fan de perioade fan de trije keninkriken. Yn dat jier waard Saro, it lettere Silla, yn it súeasten fan it skiereilân in keninkryk. Yn 37 f.Kr. stifte Jumong it keninkryk Koguryo, op de iggen fan de Jalu, de rivier dy't no de grins fan Koreä mei Sina foarmet. Nei sizzen wie er ien fan de Fujo út Mantsjoerije, dy't nei it suden flechte wie. Yn 18 f.Kr. gong Onjo, in jongere soan fan Jumong wer súdliker, en stifte yn it súdwesten fan it skiereilân it keninkryk Baekje, mei as haadstêd in stêd yn it gebiet dêr't no Seûl leit.

Sa ûntwikkelen him yn Koreä trije grutte keninkriken. Net hindere troch Sina, dêr't oan it begjin fan de 3e iuw de Han-dynasty einige, ûntstie in mienskiplike Koreaanske kultuer. De keninkriken wreidden út oant se hiel it skiereilân omfetten. Yn it noarden wreidde Koguryo him ek noch út mei grutte stikken Mantsjoerije. Ek krige it in twadde haadstêd, Nangnang, it hjoeddeiske Pjongjang. Uteinlik krige Silla de oerhân. Yn 660 slagge it der yn Baekje te oerweldigjen. Doe, mei de Sineeske Tang-dynasty as bûnsgenoat koe it yn 668 ek Koguryo ynnimme, wat beskôge wurdt as it ein fan de perioade.
# Tsuneyasu Miyamoto

**Tsuneyasu Miyamoto** (7 febrewaris 1977) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile Tsuneyasu Miyamoto foar Gamba Osaka, Red Bull Salzburg en Vissel Kobe. Tsuneyasu Miyamoto spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2000, it Wrâldkampioenskip 2002, it Wrâldkampioenskip 2006, it Confederations Cup 2003, it Confederations Cup 2005 en it Aziatysk kampioenskip 2004.

## Statistiken

| Japansk fuotbalalvetal |
| --- |
| Perioade | Wedstriden | Doelpunten |
| 2000 | 2 | 0 |
| 2001 | 3 | 0 |
| 2002 | 11 | 0 |
| 2003 | 10 | 0 |
| 2004 | 19 | 2 |
| 2005 | 15 | 1 |
| 2006 | 11 | 0 |
| Totaal | 71 | 3 |

## Keppeling om utens

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
# Súdeast-Aazje

**Súdeast-Aazje** is in subregio fan Aazje. It bestiet foar in part út fêstelân (Yndosina, in skiereilân) en tûzenen eilannen en eilantsjes. De krite leit op it plak dêr't geologyske platen by elkoar komme, mei fan gefolgen swiere seismyske en fulkanyske aktiviteit. De folgjende lannen lizze yn Súdeast-Aazje:

* Brûnei
* Kambodja
* Filipinen
* Yndoneezje
* Laos
* Maleizje
* Myanmar (Birma)
* East-Timor
* Singapore
* Tailân
* Fietnam

Súdeast-Aazje hat in oerflak fan likernôch 5 miljoen km². Der wenje mear as 650 miljoen minsken yn de regio (2010), ienfiifde dêrfan wennet op it Yndonesyske eilân Java.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Southeast Asia fan Wikimedia Commons.
  |
# Wettersportbûn

It **Wettersportbûn**, folút it *Keninklik Nederlânsk Wettersport Bûn* (offisjeel *Koninklijk Nederlands Watersport Verbond*) is it bûn dat meer as 400 ferienings mei-inoar ferbynt dy't harren dwaande hâlde mei silen, wynsurfen, kanofarren en of motorboaten.

## Oarsprong

Ien fan de oarspronklike ferienings wie yn 1890 de *Verbonden Zeilvereenigingen van Nederland en België*, letter it *Koninklijk Nederlands Watersport Verbond*. Yn 1923 ûntstie it Noard-Nederlânske Wettersport-Bûn. Yn 2004 besleaten de twa organisaasjes te fusearjen ûnder de namme *It Wettersportbûn*.

## Doel

It doel fan it Wettersportbûn is it behertigjen fan it belang fan de wettersport. Dat kin gearwurkje mei oare wetterorganisaasjes wêze, mar it kin ek it stypjen fan de underlizzende ferienings wêze. Ek heart dêr it oplieden fan nij kader by. Nasjonal binne hja de behearders fan de ienheidklassen. It bûn is lykwols ek it oansprekpunt by de represintaasje fan Nederlân by ynternasjonale eveneminten.
# Tennis op de Olympyske Simmerspullen

**Tennis** is in sport dy't al fan de earste moderne Olympyske Spullen ôf op it Olympyske programma stiet.

## Skiednis

It tennis stie fanôf de earste spullen yn 1896 op it programma oant de Spullen fan 1924 yn Parys. Dêrnei ferdwûn it fan it programma om tidens de Spullen fan 1968 yn Meksiko wer efkes werom te kommen op it programma. Pas fanôf de Spullen fan 1984 yn Los Angeles wer werom te kommen op it programma fan de Simmerspullen. Tidens de Spullen fan 1908 en 1912 waard der op sawol in binnenbaan as op in bûtenbaan tennist. Al fanôf de Spullen fan 1900 stiet it tennis ek foar de froulju op it programma.

## Dissipline

### Manlju

| Dissipline | 96 | 00 | 04 | 08 | 12 | 20 | 24 | 68 | 84 | 88 | 92 | 96 | 00 | 04 | 08 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yndividueel | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Dûbeld | X | X | X | X | X | X | X | X |  | X | X | X | X | X | X | X |
| Yndividueel binnenbaan |  |  |  | X | X |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Dûbeld binnenbaan |  |  |  | X | X |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

### Froulju

| Dissipline | 00 | 08 | 12 | 20 | 24 | 68 | 84 | 88 | 92 | 96 | 00 | 04 | 08 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yndividueel | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Dûbeld |  |  |  | X | X | X |  | X | X | X | X | X | X | X |
| Yndividueel binnenbaan |  | X | X |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

### Mingd

| Dissipline | 00 | 12 | 20 | 24 | 68 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Dûbeld | X | X | X | X | X | X |
| Dûbeld binnenbaan |  | X |  |  |  |  |

## Medaljespegel

De top tsien fan lannen dy't by it tennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Plak  | Lân | NOK |  |  |  | Totaal |
| 1 | Feriene Steaten |  USA | 17 | 6 | 11 | 34 |
| 2 | Grut-Brittanje |  GBR | 16 | 14 | 14 | 44 |
| 3 | Frankryk |  FRA | 5 | 7 | 7 | 19 |
| 4 | Dútslân |  GER | 3 | 5 | 2 | 10 |
| 5 | Súd-Afrika |  RSA | 3 | 2 | 1 | 6 |
| 6 | Ruslân |  RUS | 2 | 2 | 1 | 5 |
| 7 | Sily |   CHI | 2 | 1 | 1 | 4 |
| 8 | Switserlân |   SUI | 2 | 0 | 0 | 2 |
| 9 | Spanje |  ESP | 1 | 7 | 3 | 11 |
| 10 | Austraalje |  AUS | 1 | 1 | 3 | 5 |

## Sjoch ek

* Tennis op de Paralympyske Simmerspullen
# Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen 2020

|  |
| --- |
| Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen 2020 |
|  |
| Makuhari Messe |
|   |
| De lokaasje fan de Makuhari Messe |

De **Olympyske Simmerspullen 2020** fan de **XXXIIe Olympiade** waarden fan 26 oant en mei 31 july 2021 hâlden yn Tokio, de haadstêd fan Japan. It Taekwondo wie yn de *Makuhari Messe*.

## Medaljespegel

De top tsien fan lannen dy't by it Teakwondo medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen 2020.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Plak  | Lân | NOK |  |  |  | Totaal |
| 1 | Russysk team | ROC | 2 | 1 | 1 | **4** |
| 2 | Kroaasje |  CRO | 1 | 0 | 1 | **2** |
| Servje |  SRB | 1 | 0 | 1 | **2** |
| 4 | Feriene Steaten |  USA | 1 | 0 | 0 | **1** |
| Itaalje |  ITA | 1 | 0 | 0 | **1** |
| Tailân |  THA | 1 | 0 | 0 | **1** |
| Oezbekistan |  UZB | 1 | 0 | 0 | **1** |
| 8 | Feriene Keninkryk |  GBR | 0 | 2 | 1 | **3** |
| 9 | Súd-Koreä |  KOR | 0 | 1 | 2 | **3** |
| 10 | Spanje |  ESP | 0 | 1 | 0 | **1** |
| Jordaanje |  JOR | 0 | 1 | 0 | **1** |
| Noard-Masedoanje |  MKD | 0 | 1 | 0 | **1** |
| Tuneesje |  TUN | 0 | 1 | 0 | **1** |

## Utslaggen

| Manlju |
| --- |
| Klasse |  |  |  |
| oant 58 kg |  ITA | Vito Dell'Aquila |  TUN | Mohamed Khalil Jendoubi | ROC  KOR | Mikhail Artamonov Jang Jun |
| oant 68 kg |  UZB | Ulugbek Rashitov |  GBR | Bradly Sinden |  TUR  CHN | Hakan Reçber Zhao Shuai |
| oant 80 kg | ROC | Maksim Chramtsov |  JOR | Saleh Elsharabaty |  EGY  CRO | Seif Eissa Toni Kanaet |
| oer 80 kg | ROC | Vladislav Larin |  MKD | Dejan Georgievski |  CUB  KOR | Rafael Alba In Kyo-don |

| Froulju |
| --- |
| Klasse |  |  |  |
| oant 49 kg |  THA | Panipak Wongpattanakit |  ESP | Adriana Cerezo |   ISR  SRB | Abishag Semberg Tijana Bogdanović |
| oant 57 kg |  USA | Anastasija Zolotic | ROC | Tatjana Minina |  TUR  TPE | Hatice Kübra İlgün Lo Chia-ling |
| oant 67 kg |  CRO | Matea Jelić |  GBR | Lauren Williams |   CIV  EGY | Ruth Gbagbi Hedaya Malak |
| oer 67 kg |  SRB | Milica Mandić |  KOR | Lee Da-bin |  FRA  GBR | Althea Laurin Bianca Walkden |

## Sjoch ek

* Taekwondo op de Paralympyske Simmerspullen 2020

|  | Olympyske Simmerspullen 2020 |  |
| --- | --- | --- |
|
Atletyk |
Baanhurdfytsen |
Badminton |
Basketbal |
Berchfytsen |
Bôgesjitten |
Boksen |
Dykhurdfytsen |
Fytskrossen |
Follybal |
Fuotbal |
Gewichtheffen |
Gymnastyk |
Golf |
Hânbal |
Hynstesport |
Hockey |
Honkbal |
Hurdsilen |
Judo |
Karate |
Kanofarren |
Keunstdûken |
Moderne fiifkamp |
Roeien |
Rugby |
Syngroanswimmen |
Sjitsport |
Skateboarden |
Skermjen |
Softbal |
Sportklimmen |
Strânfollybal |
Surfen |
Swimmen |
Teakwondo |
Tafeltennis |
Tennis |
Triatlon |
Wetterpolo |
Wrakseljen |
|  ·  ·  |
# Freestyleskyen op de Olympyske Winterspullen

Freestyleskyen
**Freestyleskyen** is in sport dy't sûnt de Olympyske Winterspullen 1992 op it Olympyske programma stiet. En bestiet út seis dissiplines, moguls, aerials, ski-cross, slopestyle, halfpile en big air.

## Skiednis

It Freestyleskyen stiet sûnt 1992 offisjeel op it programma nei't it yn 1988 al in demonstraasjesport wie, de ienigste offisjele dissipline wie yn 1992 de moguls. Aerials en sky-ballet wiene yn 1992 demonstraasje sporten, foar it sky-ballet wiene 1988 en 1992 de ienigste kearen dat it op de winterspullen te sjen wie, it ûnderdiel aerials kaam yn 1994 offisjeel op it programma. Yn Vancouver by de spullen fan 2010 kaam de Ski cross der by. Yn 2014 kamen der sels twa nije dissiplines by de halfpipe en de slopestyle, yn 2022 folge troch de big air.

## Dissipline

| Dissipline | 92 | 94 | 98 | 02 | 06 | 10 | 14 | 18 | 22 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Manlju** |
| Moguls | X | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Aerials |  | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Ski cross |  |  |  |  | X | X | X | X | X |
| Halfpipe |  |  |  |  |  |  | X | X | X |
| slopestyle |  |  |  |  |  |  | X | X | X |
| Big air |  |  |  |  |  |  |  |  | X |
| **Froulju** |
| Moguls | X | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Aerials |  | X | X | X | X | X | X | X | X |
| Ski cross |  |  |  |  | X | X | X | X | X |
| Halfpipe |  |  |  |  |  |  | X | X | X |
| slopestyle |  |  |  |  |  |  | X | X | X |
| Big air |  |  |  |  |  |  |  |  | X |

## Medaljespegel

De top-10 fan lannen dy't by it Freestyleskyen medaljes wûn ha by de Olympyske Winterspullen.
*Bywurke oant en mei 2022*

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Plak  | Lân | NOK |  |  |  | Totaal |
| 1 | Kanada |  CAN | 12 | 9 | 4 | **25** |
| 2 | Feriene Steaten |  USA | 9 | 9 | 7 | **25** |
| 3 | Switserlân |   SUI | 4 | 2 | 2 | **8** |
| 4 | Wyt-Ruslân |  BLR | 4 | 1 | 2 | **7** |
| 5 | Frankryk |  FRA | 3 | 5 | 6 | **14** |
| 6 | Austraalje |  AUS | 3 | 3 | 2 | **8** |
| 7 | Noarwegen |  NOR | 3 | 2 | 4 | **9** |
| 8 | Sina |  CHN | 1 | 6 | 4 | **11** |
| 9 | Finlân |  FIN | 1 | 2 | 1 | **4** |
| 10 | Japan |  JPN | 1 | 0 | 3 | **4** |
# Borneo

Plak fan Borneo yn Yndoneezje
Satellytbyld fan Borneo op 17-05-2002
**Borneo** is in eilân yn Súdeast-Aazje. Mei in oerflakte fan om-ende-by 744.108 km² is Borneo it op twa nei grutste eilân fan de wrâld. Allinnich Grienlân en Nij-Guinee binne grutter.

## Geografy

Borneo is part fan Yndoneezje, Maleizje en Brûnei. It steatsje Brûnei leit hieledal op Borneo.

It súdlike, fierwei grutste part fan it eilân heart oan Yndoneezje en hjit offisjeel Kalimantan. It noardpart heart ta Maleizje. Dat East-Maleizje bestiet út Sabah, en Sarawak, dat yn it noardwesten leit. Sabah en Sarawak wurde tegearre ek wol Maleizysk Borneo neamd. Brûnei is in ûnôfhinklike, relatyf lytse steat in it noarden fan it eilân. De namme "Borneo" is oars ek ôflaat fan "Brûnei".

De grutste stêd fan Borneo is Samarinda, haadstêd fan de Yndonezyske provinsje East-Kalimantan, mei likernôch 726.000 ynwenners (2010). Dêrnei folgje Kota Kinabalu (651.000), Balikpapan (639.000), Banjarmasin (625.000) en Kuching (617.000).

Noardwestlik fan it eilân leit de Súd-Sineeske See, benoareasten de Sûlûsee, beëasten de Selebessee, súdeastlik de Strjitte Makassar, besuden de Javasee en yn it súdwesten de Strjitte Karimata.

## Befolking

Der waard rûsd dat Borneo yn 2010 19.800.000 ynwenners hie. De grutste befolkingsgroepen binne Maleiers, Banjar, Han-Sinezen en Dajaks.

Wat religy oanbelanget is it grutste part fan de befolking fan Borneo is moslim of animistysk. Der is in lytse hindoe-minderheid yn Midden-Kalimantan. De measte Dajaks binne kristlik.

Op Borneo wurde tal fan sprutsen, fral Malayo-Polynesyske talen. Sarawak allinnich hat 47 talen, Sabah 54, Kalimantan 83 en Brûnei 17.

## Klimaat

It eilân hat in tropysk klimaat. Borneo hat feitlik gjin seizoenen en der falt it hiele jier troch in protte rein.
# Etnografy

**Etnografy** (fan it Grykske ἔθνος, *ethnos*, dat "folk" betsjut, en γράφω, *grapho*, dat "ik skriuw" betsjut) is de stelselmjittige stúdzje nei folken en kultueren. Dêrby wurde ornaris per ûndersyk ien of mear kulturele ferskynsels by ien of mear folken bestudearre, fanút de kontekst fan 'e kultuer dêr't se ta hearre. Ek is it mooglik om by ien ûndersyk de hiele kultuer fan in etnyske groep fêst te lizzen, mar dat is tsjintwurdich net mear wenst, hoewol't it foarhinne wol in protte dien waard. It wurd "etnografy" kin sadwaande sawol slaan op in beskate beskriuwing fan in kultuer of in kultureel ferskynsel ("in etnografy"), as op 'e hiele stúdzjerjochting ("de etnografy").

As stúdzjerjochting komt de etnografy fuort út it sammelwurk oangeande minsklike maatskippijen en kultueren sa't dat ferrjochte waard troch de iere biologyske, sosjale en kulturele antropology. De tsjintwurdige etnografy hat lykwols behalven mei antropology ek in protte reitsflakken mei de sosjology, kommunikaasjekunde, skiednis en godstsjinstwittenskippen. In moderne etnografy beskriuwt alle waarnommen hâlden en dragen en leit alle symbolistyske ferskynsels út, mar boppedat is it in holistyske (alomfiemjende) stúdzje, en omfettet sadwaande ek in beheinde skiednis fan 'e oangeande etnyske groep en in analyze fan it fysike terrein en it klimaat fan harren wengebiet en it habitat dat hja dêrbinnen ynnimme. Yn alle gefallen moat in etnografyske stúdzje in oannimlike reäliteit útdrukke en in bydrage leverje oan it begryp fan 'e minsklike maatskippij.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References* en *Further reading*, op dizze side. |
# 1816

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e iuw | 20e | 21e | 22e | 23e | 24e |
| Jierren: | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1816 *MDCCCXVI*  |
| Ab urbe condita | 2569 |
| Armeenske kalinder | 1265
*ԹՎ ՌՄԿԵ* |
| Etiopyske kalinder | 1808 – 1809 |
| Hebriuwske kalinder | 5576 – 5577 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1871 – 1872 |
| - *Shaka Samvat* | 1738 – 1739 |
| - *Kali Yuga* | 4917 – 4918 |
| Iraanske kalinder | 1194 – 1195 |
| Islamityske kalinder | 1231 – 1231 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 12 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4512 – 4513
壬亥 – 癸子 |

**1816** is in skrikkeljier dat begjint mei in moandei. (*Gregoriaanske kalinder foar 1816.*)

## Foarfallen

It jier 1816 stiet bekend as *it jier sûnder simmer*. As gefolch fan de erupsje fan 'e fulkaan Tambora yn 1815 falt yn 1816 de temperatuer op it noardlik healrûn sterk werom.

* 26 juny - Troch spul tusken Prusen en Nederlân oer harren nije grins unstiet de minysteat Neutraal Moresnet.
* 11 desimber - Indiana wurdt as 19e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.

## Berne

jannewaris
* 21 - Jean-Adrien Guignet, Frânsk keunstskilder († 1854)

maart
* 31 - Eugène Desmarest, Frânsk biolooch († 1890)

april
* 3 - Johan de Wal, Frysk heechlearaar yn de rjochtsgeleardheid († 1892)
* 21 - Charlotte Brontë, Ingelsk skriuwster († 1855)

july
* 15 - Hjerre Gjerrits van der Veen, Frysk ûnderwizer en skriuwer († 1887)

augustus
* 13 - Wieger Hendrikus Idzerda, Frysk politikus († 1881)

septimber
* 5 - Johannes Bieruma Oosting, Frysk politikus en steatsman († 1885)

oktober
* 29 - kening Ferdinand II fan Portegal († 1885)

desimber
* 13 - Werner von Siemens, Dútsk útfiner en ûndernimmer († 1892)

## Ferstoarn

* 20 maart - keninginne Marije I fan Portegal (\* 1734)
* 4 oktober - Jan Reinders Radersma, Frysk oargelbouwer (\* 1772)
* 6 novimber - Sjoerd Stapert, Frysk wetterboukundige en arsjitekt (\* 1735)

## Literatuer

poëzij
* Percy Shelley, *Alastor, or The Spirit of Solitude* (oerset yn it Frysk as *Alastor*)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 |
| Iuwen: | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e iuw | 20e | 21e | 22e | 23e | 24e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1816 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Romeinske sifers

**Romeinske sifers** is in talsysteem wat brûkt waard troch de Romeinen. Itselde systeem wurdt ek no noch faak brûkt: Bygelyks wurde klokken faak mei Romeinske sifers besifere. Ek wurde dy ek brûkt foar it nûmerjen fan generaasjes, fan bygelyks monargen.

## Sifers

| Symboal | Nûmmer |
| --- | --- |
| I | 1 |
| V | 5 |
| X | 10 |
| L | 50 |
| C | 100 |
| D | 500 |
| M | 1000 |

## Opbou

Fanâlds wie it systeem frij, dêr´t it de oarder fan de sifers oanbelange. It wie I foar ien finger, V foar in hânfol, en X foar twa hanfollen, wat ek krekt if tal wie. Dat wol sizze: It wie it systeem fan it turven.

Letter waard it tastien en skriuw in leger nûmer foar in heger, om oan te jaan dat it der fan ôf lutsen wurde moast. Dan wie IV (4) dus net itseld as VI (6). It systeem sûnder ôfluken waard dêrnei minder faak brûkt, al moat sizzen wurde dat IIII (4) by klokken hieltiid noch wol brûkt wurdt.

### Titulus

In fierdere útwreiding wie it brûken fan in *Titulus*. Dat is in hege streek om oan te jaan dat it oantal tûzen kear sa grut is. Sa wurdt in L mei in streek derboppe dus 50.000.

Der giet lykwols yn tsjin de idee yn, fan guon, dat Romeinske sifers altiten steaen foar it tal tusken de 1000 en de 9999, Dy idee komt fan it brûken fan dy sifers by jierren Anno Domini. Dat wurdt faak brûkt, en foar mear as tûsen jier hat it oersetten yn Arabyske sifers in tal fan fjouwer sifers opsmyten. Dat no binne der lju dy't net mear witte dat de sifers oars wêze kinne as jierren.
# Stephen Hawking

|  |
| --- |
| Stephen Hawking |
|  |
| Hawking by de NASA yn 'e jierren tachtich |
| **persoanlike bysûnderheden** |
| echte namme | Stephen William Hawking |
| nasjonaliteit |  Britsk |
| berteplak | Oxford |
| stoarn | 14 maart 2018 (76 jier) |
| stjerplak | Cambridge |
| etnisiteit | Ingelsk |
| **wurkpaad** |
| berop/amt | Heechlearaar |
| aktyf as | Skriuwer, natuerkundige, kosmolooch en wiskundige. |
| reden   bekendheid | U.o. Swart gat Hawkingstrieling *A Brief History of Time* |
| prizen | 18 prizen op it mêd fan natuerkunde, wiskunde ensaf. |

**Stephen Hawking** (Oxford, 8 jannewaris 1942 – Cambridge, 14 maart 2018) wie in Britsk (teoretysk) natuerkundige, kosmolooch en wiskundige.

Hawking waard by in grut publyk bekind om syn populêr-wittenskiplik wurk 'A Brief History of Time' dat wol 237 wiken in best-seller wie neffens de Britske *Sunday Times*.

Hawking hie in seldsume neurodegenerative sykte: amyotrofe laterale skleroaze (ALS). Hawking is yn de âldens fan 76 stoarn.

## Boeken

Barack Obama mei Hawking en Lucy Hawking foar de útrikking fan de *Presidential Medal of Freedom* op 12 augustus 2009
* *The Grand Design: New Answers to the Ultimate Questions of Life*, tegearre mei Leonard Mlodinow, Bantam Press, 2010, ISBN 0553805371
* *A Briefer History of Time*, mei Leonard Mlodinow, Bantam Books, 2005. Yn it Nederlânsk ferskynd as *Een Korte Geschiedenis van de Tijd*, útjouwerij Prometheus / Bert Bakker, 2005
* *On the Shoulders of Giants*, 2002
* *The Universe in a Nutshell*. Yn it Nederlânsk ferskynd as *Het universum*, 2001
* *A Brief History of Time*. Yn it Nederlânsk ferskynd as *Het heelal*, útjouwrij Bert Bakker, 1988
* *Stephen Hawking's Universe: The Cosmos Explained*
* *Black Holes and Baby Universes and Other Essays* 1993, *Einsteins droom*, útjouwerij Ooievaar, 1997
* *The Cambridge Lectures: Life Works*
* *Computer Resources for People With Disabilities*
* *A Guide to Exploring Today's Assistive Technology*
* *The Large Scale Structure of Space-Time*
* *The Nature of Space and Time*
* *My Brief History*, autobiografy
* *God Created the Integers*. Running press

Isaac Newton Institute Series of Lectures
* *Euclidean Quantum Gravity*
* *The Formation and Evolution of Cosmic Strings*
* *Hawking on the Big Bang and Black Holes*

Advanced Series in Astrophysics and Cosmology, fol 8
* *Historia del tiempo*

Science fiction-boeken foar bern, skreaun tegearre mei dochter Lucy:

* 2007 - *George's Secret Key to the Universe*
* 2009 - *George's Cosmic Treasure Hunt*
* 2011 - *George and the Big Bang*
* 2014 - *George and the Unbreakable Code*
* 2016 - *George and the Blue Moon*

## Keppeling om utens

* (in)  Webside fan Stephen Hawking

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Stephen Hawking fan Wikimedia Commons.
  |