Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Reklame

Times Square, New York
**Reklame** (fan it Frânske *réclame*) is in foarm fan kommunikaasje mei as doel om potinsjele klanten oer te heljen ta de oanskaf fan beskate produkten of tsjinsten, om in beskaat bedriuw yn 'e bekendheid te bringen of om beskate ideeën út te dragen. In protte reklame is spesifyk bedoeld om 'e konsumpsje fan it oanpriizge guod te befoarderen troch it skeppen en fuortsterkjen fan in merkimago en merktrou. Reklame kin ek plakfine troch it sponsorjen fan saken dy't yn earste ynstânsje neat te krijen hawwe mei wat der promoate wurdt, lykas in sportploech.

Reklame is yn 'e regel kommersjeel bedoeld, behalven saneamde ideële reklame, wêrmei't goede doelen of idealen oanpriizge wurde. Reklame kin ûnder de oandacht brocht wurde mei advertinsjes yn printe media, troch reklamespotsjes op 'e radio en tillefyzje, troch posters op oanplakbuorden, mei *pop-ups* op it ynternet en op ferskate oare manearen.

## Skiednis

De ierste reklame-uterings geane teminsten werom op 'e Romeinske Tiid, mei't der reklameboadskippen weromfûn binne yn 'e ruïnes fan 'e Súditaljaanske stêd Pompeï, dy't yn 79 n.Kr. ferwoastge en oerdutsen waard troch in lavastream by in útbarsting fan 'e fulkaan de Fesuvius. Lange tiid waarden reklame-uterings as fulgêr beskôge, hoewol't dat de measte keaplju der net fan wjerhold om der gebrûk fan te meitsjen. It earste reklameburo waard yn 1843 yn it Amerikaanske Philadelphia oprjochte troch Volney Palmer.

Yn Nederlân wie Anton Sinkel yn 1839 ien fan 'e earsten dy't gebrûk makke fan reklame, troch oer syn winkel yn manufaktueren te Amsterdam in ferske meitsje te litten ("*In de Winkel van Sinkel is alles te koop...*") dat in protte minsken noch altyd kenne. Moderne reklame ûntstie fanôf de 1920-er jierren troch de ynnovative techniken dy't yntrodusearre waarden troch de tabaksyndustry. Yn 2011 waard der wrâldwiid $467 miljard útjûn oan reklame (wêrfan $143 miljard yn 'e Feriene Steaten).

* Reklameposter foar Coca-Cola, 1890
* Reklameposter foar sjippe fan Pears, 1900
* In Amerikaansk reklamefilmke foar it kofjemerk Folgers
* In bus mei reklame

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References* en *Further reading*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Advertising fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Peaske

Peaske-aaien

**Peaske** is in feest op likernôch de earste ljochtmoanne nei it begjin fan de maitiid.

## Betsjutting

*Opstanning*
  Matthias Grünewald (1475/80-1528)
### Kristendom

Yn de kristlike tradysje is Peaske it wichtichste liturgyske feest. Mei Peaske wurde it lijen en de krúsdea fan Jezus betocht, en syn ferrizenis út de dea.

### Joadendom

Alder is de joadske Peaske, dêr't de úttocht út Egypte mei fierd en betocht wurdt.

### Sekulier

Ek it sekuliere peaskefeest hat tradysjes dy't weromgean op de weromkear út it tsjuster. Under oaren de dei fan it feest, de earste ljochtmoanne yn de maitiid, en de peaske-aaien symbolisearje it nije libben nei de tsjustere winter.

## Datum

De kristlike Peaske falt altyd op de earste snein nei ljochtmoanne, wylst de joadske Peaske begjint mei de nacht fan de ljochtmoanne, dat der is meast in ferskil fan in pear dagen tusken dy twa. Ek de westerske en easterske kristenen hawwe faak ferskate Peaskedagen om't 21 maart yn de otterdokse, Juliaanske kalinder hast twa wiken letter falt as yn de Gregoriaanske kalinder.

De joadske Peaske falt altyd op 14 Nisan, om't de Joadske kalinder in moannekalinder is. De kristlike Peaske kin fan 22 maart oant 25 april falle. Foar de kommende jierren falt it op dizze datums:

* 23 maart 2008
* 12 april 2009
* 4 april 2010
* 24 april 2011

## Peaskefjoer

Yn guon parten fan Jeropa wurde mei Peaske in saneamd peaskefjoer oantstutsen. Dy fjoeren besteane út bulten mei snijhout dy't yn de jûn oanstutsen wurde.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Easter fan Wikimedia Commons.
  |
# Honkbal

In pitcher
In honkbalstadion
**Honkbal** (Ingelsk: *Baseball*) is in slachsport dy't spile wurdt troch twa teams mei njoggen spilers. It spul komt oarspronklik út de Feriene Steaten. Hjoed-de-dei is honkbal ek populêr yn Meksiko, de Kariben en grutte dielen fan Azië. Yn Europa is de sport net hiel bot populêr.

Oant en mei de Olympyske Simmerspullen 2008 wie honkbal in olymyske sport.

## It spul

It spul wurdt spile troch twa teams dy't beide njoggen spilers hawwe. Om bar meie de teams de bal slaan (de saneamde *offense*) en kinne dêrmei *runs* (punten) meitsje. In run is helle as in spiler oer alle trije feilige stânplakken (iental: *base*, meartal *bases*) weromkomt op de *home plate* (begjin-/einpunt).

De bedoeling is dat de slachpartij de bal sa slacht, dat dy net heind wurde kin of samar werom komme kin nei de home plate. Dêrtroch hat de spiler dy't de bal slein hat tiid om in run te meitsjen of safier mooglik yn it fjild te kommen en ien as mear stânplakken te heljen. As fan de slachpartij trije minsken 'út' binne, dan wurdt de ferdigenjende partij de nije slachpartij en kin dy punten helje. In spiler kin ek 'út' wêze:

* As de bal sûnder de grûn te reitsjen heind wurdt.
* By it slaan de bal trije kear net rekke is.
* As in spiler úttikt wurdt wylst er net op in base stiet.
* As de bal earder op in base is as de spiler fan de slachpartij. Dat jildt allinnich as de spiler fan de slachpartij twongen is om nei in oare base ta te gean. Is de spiler dêr net ta twongen, kin er besykje om nei in eardere base werom te draven, mar dan moat er dêr wol stean foar't de bal der is.

Tusken de *pitcher* (balgoaier) en de *catcher* (balheiner) stiet de spiler fan de slachpartij dy't trije kânsen hat om de bal sa fier mooglik it fjild yn te slaan. De pitcher en de catcher binne fan de ferdigenjende partij. De pitcher sil besykje de bal troch de catcher heine te litten, sûnder dat de bal dus slein wurdt troch de spiler fan de slachpartij. Dêrby jildt de regel foar de pitcher dat hy op in bepaalde hichte goaie moat, tusken knibbels en earmtakke fan de spiler fan de slachpartij. De spiler fan de slachpartij stiet dan op de home plate, wat syn begjinpunt is. As de spiler fan de slachpartij slein hat komt er nei syn trije stânplakken wer werom op de home plate. As hy mar ien slach nedich hat om oer alle trije stânplakken werom te kommen op de home plate, dan hat dy spiler in homerun helle.

As it team ien kear slachpartij west hat en ien kear ferdigene hat, dan is der sprake fan ien *inning*. Nei njoggen innings is it spul dien.
# Apollo

"**Apollo**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

|  |
| --- |
|  |

## Goaden

* Apollo (god), de Grykske en Romeinske god fan 'e muzyk, de poëzij, keunst en wittenskip, orakels, it bôgesjitten, de genêskunde, sykten, kolonisaasje, de sinne en it ljocht

## Persoanen

* Apollo (mystikus) (4e iuw), in Koptysk askeet en martelder

## Ferneamde bisten

* Apollo (hynder) (1879–1887), in ferneamd Amerikaansk folbloed-racehynder
* Apollo (hûn) (1992–2006), in ferneamde rêdingshûn

## Geografy

* Apollo (Pennsylvania), in plak yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania

## Romte(feart)

* Merkuerius (planeet), dy't troch de âlde Griken "Apollo" neamd waard as er oan 'e moarnshimel te sjen wie en "Hermes" as er jûns te sjen wie
* Apolloprogramma, in romtefeartprogramma fan 'e Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA, mei it doel om minsken op 'e moanne te bringen (Apollo 2 en 3 besteane net)
	+ Apollo 1, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 4, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 5, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 6, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 7, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 8, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 9, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 10, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 11, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 12, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 13, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 14, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 15, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 16, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
	+ Apollo 17, misje as ûnderdiel fan it Apolloprogramma
* (1862) Apollo, in planetoïde
* Apollo-planetoïden, in groep planetoïden, ferneamd nei (1862) Apollo
* Apollo (krater), in krater op 'e moanne

## Ferfier

* Apollo (Apolda), in earder Dútsk auto- en frachtweinmerk
* Apollo (motorfyts), in earder Sweedsk motorfytsmerk
* Apollo (frachtweinmerk), in Nederlânsk frachtweinmerk

## Muzyk

* Apollo (Urgent.fm), in jongereinprogramma op Urgent.fm
* Apollo (Stravinsky), in ballet fan Igor Stravinsky
* Apollo (Synth.nl), in muzykalbum fan Synth.nl
* Apollo Productions, in platemaatskippij dy't him taleit op hiphopmuzyk
* Apollo-Foarút, in muzykferiening út Aldegea/De Pein
* Apollo (Burgum), in fanfarekorps út Burgum
* Apollo (Grou), in brassband út Grou
* Apollo Trio, in band fan De Jouwer

## Technology

* Apollo Computers, in bedriuw dat it kompjûtersysteem Apollo/Domain ûntwurp
* Apollo (ûnderseekabel), in ûnderseekabel yn de Atlantyske Oseaan

## Oar

* Apollo (hop), in hopfariëteit
* Apollo (Slagharen), in sweefmole yn Attraksjepark Slagharen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit is in betsjuttingsside, bedoeld om ûnderskied te meitsjen tusken ferskillende siden mei de namme **Apollo**.

Op dizze side stean koarte beskriuwings fan de ferskate siden, mei keppelings dêrhinne. At jo hjir belâne binne fia in side op de Wikipedy, dan kinne jo dêr de ferwizing nei dizze side oanpasse, dat takomstige lêzers fuort op de goede side telâne komme. |
# Fraachpetear

In **fraachpetear** of **ynterview** (fan it Ingelske *interview*) is in petear wêrby't fragen steld en antwurden jûn wurde. Yn 'e regel wurdt dêrmei ferwiisd nei in petear tusken twa persoanen of groepen fan persoanen, wêrby't de iene partij de fragesteller (of ynterviewer) is en de oare partij (de ynterviewde) antwurdet op dy fragen. Troch in fraachpetear wurdt sadwaande ynformaasje oerdroegen fan 'e iene oan 'e oare partij, wat it primêre doel is fan dit soarte fan petear, hoewol't it ek mooglik is dat troch beide partijen ynformaasje oerdroegen wurdt. Dêrby hoecht net ôfwykt te wurde fan it fêste stramyn fan in fraachpetear, mei't de ynterviewer syn eigen ynformaasje-oerdracht oan 'e ynterviewde faak al yn syn fraachstelling ferpakt. In fraachpetear stekt hjirtroch ôf tsjin foarmen fan ienrjochtingskommunikaasje, lykas taspraken.

Yn 'e measte gefallen giet it by fraachpetearen om moetings fan persoan ta persoan, hoewol't der tsjintwurdich troch moderne kommunikaasjetechnologyen ek mooglikheden besteane ta it hâlden fan fraachpetearen fia de tillefoan en, wat almar mear foarkomt, fia it ynternet (Skype, videoconferencingprogramma's, ensfh.). Frijwol altyd giet it by fraachpetearen om mûnlinge kommunikaasje, mar ek dat is tsjintwurdich net altyd mear sa, mei't men no fia it ynternet ek fragen en antwurden hinne en wer type kin. De ynterviewer hat frijwol altyd in manear om 'e antwurden fêst te lizzen, itsij pin en papier, itsij in foarm fan fideo- of audio-opname. Faak giet it by fraachpetearen om foarmen fan sjoernalistyk.

Fierders binne fraachpetearen op te dielen nei struktuer. Guon wurde holden sûnder ienige tarieding foarôf; dêrby witte noch de ynterviewer, noch de ynterviewde wêr't se mei harren petear útkomme sille. Faak hat de ynterviewer lykwols yn 't foar in listke mei fragen opsteld dêr't er antwurd op hawwe wol. Ek komt it foar dat sa'n listke foarôf trochjûn wurdt (of wurde moat) oan 'e ynterviewde, sadat dy by it eigentlike fraachpetear de antwurden al klear hat. Dit lêste komt fral foar by tige machtige politisy of grutte stjerren út 'e filmwrâld of de muzykyndustry, dy't men sa graach ynterviewe wol dat se dêroan betingsten ferbine kinne.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Sûdan

**جمهورية السودان
*Jumhūriyyat as-Sūdān|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Arabysk, Ingelsk |
| Haadstêd | Kartûm |
| Steatsfoarm | Diktatoriaat |
| Gebiet | 1.886.068 km² |
| Ynwenners (2008) | 35,68 miljoen Sûdan en Súd-Sûdan |
| Munt | Sudaneeske dinar (SDD) |
| Tiidsône | UTC +3 |
| Nasjonale feestdei | 1 jannewaris |
| Lânkoade | SDN |
| Ynternet | .sd |
| Tillefoan | 249 |

**Sûdan**, offisjeel de **Republyk Sûdan'**, ek wol **Noard-Sûdan** om it lân te ûnderskieden fan Súd-Sûdan, is in lân yn Afrika. De haadstêd is Kartûm.

## Geografy

### Lizzing

Sûdan wurdt begrinzge troch:

* Egypte en Lybje yn it noarden;
* Tsjaad en de Sintraal-Afrikaanske Republyk yn it westen;
* Súd-Sûdan yn it suden;
* de Reade See yn it noardeasten;
* Etioopje en Eritreä yn it easten.

### Lânskip

Sûdan hie oant de ûnôfhinklikens fan Súd-Sûdan it grutste lânoerflak fan Afrika. It lân wurdt fan súd nei noard trochsnijd troch de rivier de Nyl, de Wite Nyl en de Blauwe Nyl. By de haadstêd Kartûm komme de Wite- en de Blauwe Nyl tegearre yn de eigentlike Nyl, dy't dêrfan fierder streamt nei Egypte en útmûnet yn de Midlânske See.

Grutte sompe-gebieten fan de Sûd, in oerstreamingsgebiet fan de Wite Nyl skiedt it noarden fan it suden, dêr't it lân rûchwei troch yn twa geografyske helten útinoar falt. It noarden bestiet foar it meastepart út woastyn sûnder fegetasje en makket diel út fan de Sahara. It suden fan Sûdan is bercheftich mei tropyske reinwâlden.

## Skiednis

De iere skiednis fan Sûdan stie yn it teken fan it Alde Egypte dêr't it gebiet in ûnderdiel fan foarme. Pas om-ende-by 1000 f.Kr. ûntstie in eigen keninkryk. Nei in rige Kristlike riken folge mei de opkomst fan de islam in tanimmende islamisering fan it gebiet troch Arabyske stammen (ein 13e iuw). Sûdan waard doe meastentiids fanút Egpte regearre. Yn de 19e en 20e iuw wie Sûdan feitlik in Britske koloanje.

Sûnt de ûnôfhinklikens yn 1956 liede religieuske tsjinstellingen tusken it islamityske noarden en kristlike suden (sjoch ek Súd-Sûdan) hieltyd ta rebûlje en skeine fan minskerjochten. Nei in referindum yn jannewaris 2011 waard stimde 99 persint fan de Súd-Sûdanezen foar ûnôfhinklikens fan Sûdan. Súd-Sûdan waard 9 july 2011 ûnôfhinklik.

## Demografy

### Befolking

Bylâns de rivieren yn it noarden lizze de fruchtberste gebieten fan it lân mei in grutte befolkingskonsintraasje. De befolking dy't hjir wennet is Arabysk en de islam is de oerhearskjende religy. De befolking yn Súd-Sûdan heart ta in oare etnisiteit as it noarden en is wat religy oangiet fral kristlik en oanhingers fan natoerreligys. Ekonomysk is it suden minder ûntwikkele as it noarden.
# Khan (betsjuttingsside)

"**Khan**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* khan, in aadlike titel ekwifalint oan kening by folken dy't in Turkske of Mongoalske taal sprekke

## Geografy

* Khan (rivier), in rivier yn Nambybje
* Khan, in alternative stavering foar de rivier de Kanh yn Yndia

## Tillefyzje

* *Khan!* (Amerikaanske tillefyzjesearje), in Amerikaanske plysjesearje út 1975
* *Khan* (Pakistaanske tillefyzjesearje), in Pakistaanske dramasearje út 2017
* *Citizen Khan*, in Britske komeedzjesearje út 2012–2016

## Oar

* Khan (band), in Ingelske rockband út 'e 1970-er jierren
* Khan (efternamme), in islamityske efternamme dy't fral foarkomt op it Yndyske subkontinint
* Khan Academy, in Amerikaanske non-profitûnderwiisorganisaasje

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit is in betsjuttingsside, bedoeld om ûnderskied te meitsjen tusken ferskillende siden mei de namme **Khan (betsjuttingsside)**.

Op dizze side stean koarte beskriuwings fan de ferskate siden, mei keppelings dêrhinne. At jo hjir belâne binne fia in side op de Wikipedy, dan kinne jo dêr de ferwizing nei dizze side oanpasse, dat takomstige lêzers fuort op de goede side telâne komme. |