Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mahatma Gandhi

*Mahatma Gandhi*
**Mohandas Karamtsjand Gandhi**, byneamd **Mahatma** dat yn it Sanskryt grutte siel betsjut, (2 oktober 1869 – New Delhy, 30 jannewaris 1948) wie in Yndiaask nasjonalistysk lieder. Mahatma Gandhi wie ien fan de grûnlizzers fan de moderne steat Yndia en foarstanner fan aktive geweldleasheid as middel foar de revolúsje.

## Skiednis

Gandhi waard op 2 oktober 1869 berne yn Porbandar, in doarpke yn de steat Gujarat, as soan fan de diwan (haaddminister) fan de provinsje Porbandar. Op jonge leeftyd giet er nei Ingelân ta foar in stúdzje rjochten en yn 1893 ferfard er nei Súd-Afrika, dêr't hy him festige as abbekaat. Yn Natal set er him yn foar de Yndiaaske befolkingskloft en as lieder rint er foarop yn de striid tsjin de efterútsetting troch de blanken.

Yn 1914 giet Gandhi werom nei Yndia en hâld er him ek dêr aktyf dwaande mei de polityk, ein 1921 waard hy foarsitter fan de Kongrespartij. Hy komt oan it haad te stean fan in beweging dy't mei in polityk fan geweldleasferset "non-cooperation" en "civil disobedience" striid foar ûnôfhinklikens. Hy set de Yndiaaske befolking oan de Britske ekonomy te boykotten troch gjin Britske goederen mear te keapjen en propagearet it sels spinne fan tekstyl. It sels spinnen hat ek as doel de boeren in oanfoljend middel fan libbensûnderhâld te jaan en it fergrutsjen fan de ienigens tusken syn folgelingen dy't sawol út moslims as hindoes besteane.

Syn duldsume aksjes yn de jierren tweintich en tritich liede in oantal kearen ta finzenskip. Ek yn de finzenis ferset er him tsjin it Britske bewâld en brûkt it middel fan hongerstaking om te protestearen en druk út te oefenjen.
As de Twadde Wrâldkriich útbrekt set Gandhi syn easken foar ûnôfhinklikens mear krêft by troch it útskriuwen fan de "Quit India"-resolúsje dêr't hy de Britske regearing yn fersiket Yndia te ferlitten. Dit stânpunt wie ek binnen syn eigen Kongrespartij omstreden. De "Quit India"-kampanje wie de grutste en meast massale beweging foar ûnôfhinklikens ea. Yn de kampanje fûn massa-arrestaasjes plak en wied er op grutte skeal geweld.

Yn 1947 kriget Yndia ûnôfhinklikens. Gandhi wegert elts polityk amt, mar bliuwt him wol ynsetten foar gearwurking tusken de Islamiten en Hindoes. Lykwols leit er him del by de ferdieling fan Yndia en Pakistan. Troch in ekstremistyske hindoe wurdt er yn 1948 yn New Delhi fermoarde.

In bekende siswize fan Gandhi is: *"De wrâld biedt genôch foar eltsenien ferlet, mar net foar eltsenien begearigens"*

## Literatuer

* Ben Claessens, *Mahatma Gandhi, Facetten van zijn filosofie*, 1997, ISBN 90-6271-875-2,
* Rachavan N. Iyer, *The Moral and Political thought of Mahatma Gandhi*, 1973, 6e druk 2007, ISBN 978-0-19-565195-9,
* Ramashray Roy, *Self and Society, a Study in Gandhian Thought*, 1985, ISBN 0-8039-9484-2,
* Ramashray Roy, *The Essential Writings of Mahatma Gandhi*, 1993, 17e druk 2007, ISBN 978-0-19-563208-8 zot.
* Elst, K. (2001). Gandhi and Godse: A review and a critique. New Delhi: Voice of India.

## Keppeling om utens

* The Collected Works of Mahatma Gandhi
* An Autobiography or The Story of my Experiments with Truth
# Mûljearring

**Mûljearring** is in ferskil fan útspraak yn it Frysk, dêr't opgeande twalûden as 'ja' en 'jo' sein wurde dy't oars yn it Frysk mear as 'wa' en 'wo' sein wurde.

## Foarbylden

* wa / ja
	+ *boartsje*: [bṷatsjə] / [bjatsjə]
	+ *hoanne*: [vṷanə] / [vjanə]
	+ *foar*: [fṷar] / [fjar]
	+ *woarst*: [vṷast] / [vjast]

* wo / jo
	+ *muorke*: [mṷorkə] / [mjorkə]
	+ *fuotten*: [fṷotn] / [fjotn]

## Foarkommen

Mûljearjen komt oeral wol yn Fryslân foar, mar benammen is it in skaaimerk fan it Wâldfrysk. Mûglik hat dit in feroaring west troch de útspraak fan feanters fan bûten Fryslân. Dy soenen dy foar harren drege Fryske twalûden makliker sein hawwe, wat dêrnei troch de Friezen yn dy gebieten oernaam wêze soe.

Mûljearjen wurdt ek dien troch bern wylst dy de taal oanleare.

## Status

Foar it Wâldfrysk wurdt it muljearjen sjoen as in dialektysk ferskynsel. Troch 'wa'-sizzers wurdt it sjoen as in ferkearde útspraak fan it Frysk. It wurdt dan ornaris sjoen as in net-Fryske ynfloed, dy't gjin geef Frysk is.

## Oare betsjuttings

Under ‘mûljearring’ wurde by útwreiding ek wol in tal fan ferskillende, besibbe ferskynsels beflapt.

## Sjoch ek

* Wikiwurdboek-side - *muljearje*
# Woodbridge (Suffolk)

|  |
| --- |
| Woodbridge |
|  |
| Haven fan Woodbridge |
| **Bestjoer** |
| Lân |  Ingelân Feriene Keninkryk |
| Regio | East Ingelân |
| Greefskip | Suffolk |
| **Sifers** |
| Ynwennertal | 7.749↓ (2011) |
| **Oar** |
| Tiidsône | UTC+0 |
| Simmertiid | UTC+1 |
| **Offisjele webside** |
| Woodbridge Town Council |

**Woodbridge** is in plak (*town*) yn it distrikt Kust fan Suffolk, yn it Ingelske greefskip Suffolk. It plak hat in lytse 8.000 ynwenners, leit sa'n 13 km fan de kust, oan de rivier de Deben. It plak leit oan it spoar Ipswich-Lowestoft en leit mar in pear kilometer fan it stedsgebiet Ipswich. Tichteby Woodbridge leit it wichtige Angelsaksyske argeologysk fynplak Sutton Hoo mei in skipsgrêf út it jier 625.

## Berne yn Woodbridge

* Brian Eno (1948), muzykprodusint (fan û.o. Talking Heads, Genesis, U2) en muzikant (û.o Roxy Music, David Byrne)

* Tijmûne, Woodbridge
* Shire Hall
* Herberch *The Old Bell and Steelyard Inn*

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Woodbridge, Suffolk fan Wikimedia Commons.
  |
# Himalaya

De **Himalaya** is in berchte yn midden-Aazje en is it heechste berchte op de wrâld. Nei it Andes-berchte is de Himalaya it twadgrutste berchte op de wrâld.

## Geology

De Himalaya is ûntstien troch de botsing tusken de Yndiaaske tektoanyske plaat en de Euraziatyske plaat. De Yndiaaske plaat, mei Yndia en Sry Lanka, wie sa'n 70 miljoen jier lyn in eilân dat him nei it noarden ta beweegde. Dêrtroch skeat de Himalaya likernôch 55 miljoen jier lyn de hichte yn.

## Heechste bergen

* Mount Everest - 8.848 m.
* K2 - 8.611 m.
# Critics' Choice Movie Award

|  |
| --- |
|  Critics' Choice Movie Award  |
| **algemiene ynformaasje** |
| nasjonaliteit |  Amerikaansk  Kanadeesk |
| útrikt foar | bêste prestaasjes op it mêd    fan film |
| útrikt troch | Broadcast Film Critics Association |
| frekwinsje | 1× jiers |
| datum | jannewaris |
| plak | Santa Monica (Kalifornje) |
| ynsteld | 1995 |
| 1e útrikking | 1996 (foar films út 1995) |
| **offisjele webside** |
| www.criticschoice.com |

De **Critics' Choice Movie Awards** foarmje in Amerikaanske en Kanadeeske groep prizen op it mêd fan films dy't elts jier útrikt wurde. Oarspronklik en ornaris noch altyd wurde dizze prizen de **Critics' Choice Awards** ("Prizen nei Kar fan 'e Filmkritisy") neamd, mar om betizing foar te kommen mei de Critics' Choice Television Awards waard yn 2010 oan 'e namme formeel it wurd *movie* ("film") tafoege. De Critics' Choice Movie Awards wurde takend troch de Amerikaansk-Kanadeeske Broadcast Film Critics Association (BFCA), besteande út filmkritisy dy't op 'e tillefyzje en de radio publisearje.

De Critics' Choice Movie Awards waarden yn 1995 oprjochte en yn 1996 foar it earst útrikt foar films fan it foargeande jier. De nominaasjes wurde elts jier yn desimber bekendmakke, wêrnei't de útrikkingsseremoanje yn jannewaris folget. Dy seremoanje wurdt holden yn Santa Monica, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje (fan 2014 ôf yn 'e Barker Hangar), en wurdt sûnt 2001 live útstjoerd op 'e tillefyzje, by wikseljende tillefyzjenetwurken.

## Kategoryen

films
* bêste film (sûnt 1996)
* bêste aksjefilm (sûnt 2010)
* bêste famyljefilm (1998-2003)
* bêste komeedzjefilm (sûnt 2006)
* bêste science fiction- of horrorfilm (sûnt 2013)
* bêste lange animaasjefilm (sûnt 1999)
* bêste lange dokumintêre (sûnt 1996)
* bêste film yn in bûtenlânske taal (sûnt 1996)

spilers
* bêste akteur (sûnt 1996)
* bêste aktrise (sûnt 1996)
* bêste akteur yn in aksjefilm (sûnt 2013-2017)
* bêste aktrise yn in aksjefilm (sûnt 2013-2017)
* bêste akteur yn in komeedzjefilm (sûnt 2013-2020)
* bêste aktrise yn in komeedzjefilm (sûnt 2013-2020)
* bêste byrol fan in akteur (sûnt 1996)
* bêste byrol fan in aktrise (sûnt 1996)
* bêste jonge akteur (sûnt 1997)
* bêste cast (sûnt 2002)

makkers
* bêste regisseur (sûnt 1996)
* bêste senario (sûnt 1996)
* bêste kamerarezjy (sûnt 2010)
* bêste filmmontaazje (sûnt 2010)
* bêste lûd (sûnt 2010-2012)
* bêste fisuele effekten (sûnt 2010)
* bêste artdirection (sûnt 2010)
* bêste kostúmûntwerp (sûnt 2010)
* bêste fisazjy (sûnt 2010)
* bêste filmmuzyk (sûnt 2000)
* bêste liet (sûnt 1999)

## Keppelings om utens

* (in) Offisjele webside fan 'e Critics' Choice Movie Awards

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Doktoraat

In **doktoraat** is de heechste graad dy't men oan in universiteit behelje kin. De drager fan in doktoraat is in doktor (as predikaat faak ôfkoarte ta 'dr.'). Men kriget in doktoraat troch te promovearjen op in beskaat proefskrift (of dissertaasje), in wittenskiplik non-fiksjewurk dat men oer in ûnderwerp skriuwe moat oangeande de stúdzje dêr't men yn promovearje wol. It skriuwen fan sa'n proefskrift folget op it dwaan fan wittenskiplik ûndersyk nei it ûnderwerp dêr't men faak yn oerlis mei jins stúdzjebegelieder(s) foar keazen hat, en dat yn 'e praktyk 4-6 jier yn beslach nimt. Dêrnei kin mei it eigentlike skriuwwurk faak ek noch ferskate jierren muoid wêze. Gauris wurde doktoraal-kandidaten foar de perioade fan it skriuwen fan it proefskrift fia in arbeidskontrakt of stúdzjebeurs oansteld as assistint oan 'e universiteit.

It eigentlike beheljen fan in doktoraat wurdt de promoasje neamd, en de persoan dy't dat docht is de promovindus. Neidat in promoasjekommisje fan saakkundigen it proefskrift beoardiele hat, komt it yn it gefal fan goedkarring ta in promoasjeplechtichheid. Dy kin op syn betiidst trije jier nei oanfang fan it ûndersyk plakfine. Sa'n seremoanje bestiet út in iepenbiere mûnlinge ûnderfreging troch dosinten en heechlearaars fan 'e oangeande fakulteit, wêrby't de promovindus syn of har proefskrift ferdigenje moat tsjin krityske fragen en opmerkings. Sa't de namme al seit is dit lykwols inkeld in plechtichheid, en bestiet der nei goedkarring troch in promoasjekommisje yn prinsipe gjin kâns mear dat it proefskrift by de promoasjeplechtichheid noch ôfwiisd wurde kin. Oan 'e ein fan 'e seremoanje wurdt oan de promovindus syn of har doktoraatsdiploma (of promoasjebul) oerlange.

Der besteane ek earedoktoraten. Dat binne ûnderskiedings ta earbetoan dy't troch universiteiten útrikt wurde oan lju dy't har bysûnder fertsjinstlik makke hawwe foar de maatskippij yn it algemien. Hjirfoar hoecht dus net studearre te wurden.

It doktoraat moat net betize wurde mei it doktoraaleksamen, it ôfslutende eksamen dat foarhinne yn Nederlân late ta de titel doktorandus (drs.), dy't ûnderwilens ferfongen is troch dy fan master.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Telemundo

|  |
| --- |
| Telemundo |
|  |
| logo fan Telemundo |
| **algemiene ynformaasje** |
| nasjonaliteit |  Amerikaansk |
| medium | telefyzje, distribúsje |
| taal | Spaansk |
| oprjochte | 1984 |
| haadkertier | New York (New York) |
| eigner | NBCUniversal |
| **offisjele webside** |
| telemundo.com |

**Telemundo** is in Amerikaansk Spaansktalich telefyzjenetwurk yn eigendom fan NBCUniversal, in ôfdieling fan Comcast. It waard oprjochte op 19 juny 1984.

## Keppelings om utens

* Offisjele webside fan Telemundo (sp)

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Telemundo fan Wikimedia Commons.
  |
# Fte

**Fte**, ôfkoarting fan **foltiidsekwifalint**, *full-time-equivalent*, is in rekkenienheid dêr't de omfang fan in tsjinstferbân of de personielssterkte mei útdrukt wurde kin.

Ien fte is in folsleine wurkwike. In funksje fan bygelyks 0,6 fte is — rekkene mei in wurkwike fan 38 oeren — in funksje fan 0,6 × 38 = 22,8 oere de wike.

Yn it Nederlânsk ûnderwiis wurdt somtiids de term 'wurktiidfaktor' brûkt foar fte.
# American Music Award

|  |
| --- |
|  *American Music Award*  |
| **algemiene ynformaasje** |
| nasjonaliteit |  Amerikaansk |
| útrikt foar | muzyk |
| útrikt troch | Dick Clark Productions    foar ABC |
| frekwinsje | 1x jiers |
| datum | ein novimber |
| plak | Los Angeles (Kalifornje) |
| ynsteld | 1973 |
| 1e útrikking | 1973 |
| **offisjele webside** |
| www.theamas.com |

De American Music Awards of **AMA's** binne in groep Amerikaanske prizen dy't ienris yn it jier by in seremoanje yn 'e twadde helte fan novimber yn Los Angeles útrikt wurde foar de bêste muzikale wurken fan it foargeande jier. Oant 2003 waarden se yn novimber fan itselde jier útrikt. De *American Music Awards* waarden yn 1973 ynsteld troch presintator en tillefyzjeprodusint Dick Clark (1929-2012) foar de stjoerder ABC, nei't dy de útrikkingsseremoanje fan de wichtichste Amerikaanske muzykprizen, de *Grammy Awards*, ferlern hie oan konkurrint CBS.

Oars as de *Grammys*, dy't tawiisd wurde op grûn fan in stimming ûnder de leden fan 'e *Recording Academy* út 'e muzykyndustry sels, wurde de winners fan 'e AMA's beslist troch in opinypeiling ûnder de muzykkeapers en it bredere publyk. De útrikkingsseremoanje is yn 'e hannen fan *Dick Clark Productions*, foar ABC. Dejinge dy't de measte AMA's ea wûn hat, is sjonger Michael Jackson, dy't der troch de jierren hinne 26 fan opgarre hat. De meast bekroande band is Alabama, mei 23, en de sjongster dy't it meast yn 'e prizen fallen is, is Whitney Houston, mei 22 AMA's. Der binne 22 kategoryen, mei as wichtichsten "artyst fan it jier" en "nije artyst fan it jier".

## Kategoryen

* artyst fan it jier
* nije artyst fan it jier

* favorite froulike pop/rock-artyst
* favorite manlike pop/rock-artyst
* favorite pop/rock-band/duo/groep
* favorite pop/rock-album

* favorite froulike country-artyst
* favorite manlike country-artyst
* favorite country-band/duo/groep
* favorite country-album

* favorite rap/hiphop-artyst
* favorite rap/hiphop-album

* favorite froulike soul/r&b-artyst
* favorite manlike soul/r&b-artyst
* favorite soul/r&b-album

* favorite *adult contemporary*-artyst
* favorite *contemporary inspirational*-artyst
* favorite alternative artyst
* favorite *Latin*-artyst
* favorite elektroanyske *dance*-muzykartyst
* spesjale oeuvrepriis (*special achievement award*)
* single fan it jier

Ophefte kategoryen binne:

* favorite ynternasjonale artyst
* favorite nije *adult contemporary*-artyst
* favorite *adult contemporary*-album
* ûnthjit (*merit*)
* earepriis

## Keppelings om utens

* Offisjele webside fan 'e *American Music Awards*

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Dielsteat

De dielsteaten fan de Dútslân.
De Feriene Steaten.
De njoggen lannen (*Länder*) fan Eastenryk.
In **dielsteat** is in steat dy’t tegearre mei oare steaten in uny foarmet. Sa’n uny kin in federaasje as in konfederaasje wêze. In unitêre steat hat gjin dielsteaten.

## Foech

Dielsteaten hawwe in eigen parlemint en regear, se hawwe it foech oer beskate ûnderwerpen, dy’t meastentiids yn in grûnwet fan de uny fêstlein binne. Faak hat de dielsteat ek in eigen grûnwet, bygelyks yn de Feriene Steaten en yn Switserlân.

## Oantsjutting

Der binne ferskillende beneamingen:

* steat (eksimpel: *State of Ohio* yn de Feriene Steaten)
* provinsje (eksimpel: *Province of Manitoba* yn Kanada)
* lân (Dútsk: *Land*) (eksimpel: *Land Hessen* yn Dútslân)
* commonwealth (eksimpel: *Commonwealth of Kentucky* yn de Feriene Steaten)
* kanton (eksimpel: it *Kanton Aargau* yn Switserlân)
* republyk (eksimpel: *Republyk Mari El* yn Ruslân)

## Lannen mei dielsteaten

De neikommende lannen hawwe in ûnderferdieling yn dielsteaten (al is de namme yn guon lannen oars):

* Austraalje
* Belgje
* Brazylje
* Kanada
* Dútslân
* Yndia
* Maleizje
* Meksiko
* Eastenryk
* Feriene Arabyske Emiraten
* Feriene Steaten
* Switserlân

Guon fan de lannen binne allinnich ûnderferdield yn dielsteaten, mar hawwe dêrneist ek stikken lân mei in oare status.

## Keppeling om utens

* Wikiwurdboek-side - *dielsteat*
# Senegal

République du Sénégal*
*Réewum Senegaal* (Wolof)**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Frânsk,Wolof |
| Haadstêd | Dakar |
| Steatsfoarm | Republyk |
| Gebiet % wetter | 196,723 km² 2.1­% |
| Ynwenners (2005) | 11,658,000 |
| Munt | CFA-frank (XOF) |
| Tiidsône | UTC +0 |
| Nasjonale feestdei | 4 april |
| Lânkoade | SNG |
| Ynternet | .sn |
| Tillefoan | 221 |

**Senegal** (Frânsk: *Sénégal*, Wolof: *Senegaal*) is in lân yn West-Afrika. De haadstêd is Dakar.

## Geografy

### Lizzing

Senegal wurdt begrinzge troch:

* Mauretaanje yn it noarden;
* de Atlantyske Oseaan en Gambia yn it westen;
* Guinee-Bissau yn it suden;
* Maly yn it easten.

### Lânskip

Senegal beskikt oer in oantal ferskate fegetaasjesônes. It noardlike part fan Senegal leit yn de Sahel, wylst it suden út tropysk reinwâld bestiet mei oan de kust sompen. Dêr tuskenyn lizze gebieten mei savanne.

De wichtigste rivieren binne de Senegal dy't de noardgrins foarmet mei Mauritaanje en de Gambia dy't yn it súdeasten streamt. Yn Senegal leit Gambia, it smelle lân dat in ûnôfhinklike enklave is en folslein omheind wurdt troch Senegal. De heechste berch is 581 meter heech.

### klimaat

Nei it noarden ta wurdt it lân hieltyd skrokker. It reinseizoen is tusken juny en oktober. Trochstrings is de temperatuer om-ende-by 24° C. Fierder lânynwerts is it sawat 27° C.

## Skiednis

Doe't nei it tiidrek fan de grutte ûntdekkings yn Afrika yn de 17e oant 19e iuw alderlei Jeropeeske delsettingen ûntstienen, rekke Senegal ûnder Frânsk koloniaal bestjoer. Yn 1958 waard in selsstannich lid fan de *"Communauté Francaise"* en yn 1960 folslein ûnôfhinklik. Yn 1966 waard Senegal in ienpartijsteat, dêr't pas yn 1975 opposysjepartijen talitten wienen.

## Demografy

### Talen

Yn Senegaal wurdt in grut oantal talen sprutsen. De offisjele taal is it Frânsk. Oare talen binne it Wolof, Pulaar (Fulfulde), Jola, Mandinka, Serer, Bambara, Sarakolé, enz.

### Befolking

Yb Senegal wennet in ferskaat oan folken. De grutste befolkingsgroep binne de Wolof mei 44%. Oare grutte groepen binne de Sérères 15%, Tukulör 11%, Diola 5% en Mandingo 4%,

### Religy

De grutste godstjinst is de islam dêr't 91% fan de befolking by heart. De kristenen binne mei goed 5% de twadde religeuske groep fan it folk. De tredde groep wurdt foarme troch Natoerreligys.