Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ludwig fan Beethoven

|  |
| --- |
| Ludwig fan Beethoven |
|  |
| *Ludwig van Beethoven* |
| **persoanlike bysûnderheden** |
| echte namme | Ludwig fan Beethoven |
| nasjonaliteit |  Dútsk |
| berne | 16 desimber 1770 |
| berteplak | Bonn |
| stoarn | 26 maart 1827 |
| stjerplak | Wenen |
| **wurkpaad** |
| berop/amt | Komponist |
| bekendste   wurk(en) | Fiifde symfony, njoggende symfony, Für Elise |

**Ludwig fan Beethoven** (Bonn, 16 desimber 1770 - Wenen, 26 maart 1827) wie in Dútsk komponist.

Fan Beethoven skreau klassike muzyk foar piano en foar orkest. Syn ferneamste stikken binne syn fiifde en syn njoggende symfony, en it pianostik *Für Elise* ('Foar Elise').

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Ludwig van Beethoven fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Siwalikberchtme

|  |
| --- |
| Siwalikberchtme |
| **berchtme** |
|  |
| De Siwalik-heuvels by Rishikesh. |
| **geografy** |
| diel fan | Himalaya |
| regio | Súd-Aazje |
| lân | Pakistan, Yndia, Nepal, Bûtan |
| **sifers** |
| lingte | ± 2.400 km |
| breedte | 10 - 50 km |
| heechste punt | Unbekend (ferskillende toppen) |
| hichte | ± 1.500 - 2.000 m |
| **geology** |
| yndieling | leechberchtme |
| âldens | 5 oant 1,5 miljoen jier (Neogeen) |
| stiensoarte | sânstien en konglomeraat |
| **kaart** |
|  |
| ljochtread: lokaasje fan it berchtme |

It **Siwalikberchtme** (ek wol de Siwaliks of de Subhimalaya neamd) is de súdlikste en leechste berchrige fan 'e Himalaya. It berchtme rint parallel oan 'e haadketen fan 'e Himalaya oer in lingte fan likernôch 2.400 kilometer, fan 'e rivier de Indus yn it westen oant de Brahmaputra yn it easten.

## Geografy

De rige leit ferspraat oer de lannen Pakistan, Yndia, Nepal en Bûtan. De breedte fariëarret fan 10 oant 50 kilometer. Fergelike mei oare dielen fan 'e Himalaya binne de Siwaliks relatyf leech, mei hichten dy't meastentiids tusken de 600 en 1.200 meter lizze, hoewol't guon piken boppe de 1.500 meter útkomme.

Noardlik fan 'e Siwaliks lizze de brede dellings dy't de skieding foarmje mei de hegere Lytsere Himalaya. In bekend foarbyld hjirfan is de delling fan Dehradun yn Yndia.

## Geology

Geologysk sjoen binne de Siwaliks de jongste berchrige fan it Himalaya-systeem. Se binne foarme út it sedimint (sânstien, klaai en konglomeraat) dat troch rivieren út 'e hegere Himalaya nei it suden fierd waard.

It berchtme stiet bekend om syn rykdom oan fossilen fan sûchdieren út it Mioseen en Plioseen, wat it in wichtich gebiet makket foar de paleöntology.
In pear fan 'e bekendste fossilen út de heuvels binne *Megalochelys atlas*, de grutste skyldpod dy't ea bestien hat, de sabeltoskat *Megantereon falconeri*, *Sivatherium giganteum*, de grutste sjiraf, en de aap *Sivapithecus*.

## Natoer

De súdlike skeanten fan it berchtme binne faak ticht begroeid mei bosken, lykas de savannes en gerslannen fan Terai-Duar. Bekende nasjonale parken, lykas it Nasjonaal Park Jim Corbett yn Yndia, lizze yn of oan 'e foet fan it berchtme.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Sjoch foar boarnen: en:Sivalik Hills

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory *Siwalikberchtme* fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Jeropide ras

It **jeropide ras**, **europide ras** of **blanke ras** is ien fan 'e trije haadrassen fan 'e minsklike soarte, neffens in no fierhinne efterhelle klassifikaasjesysteem op grûn fan lichaamlike skaaimerken dat fral yn 'e njoggentjinde en de iere tweintichste iuw frij algemien yn gebrûk wie. It wurd "jeropide" (of "europide") kombinearret de stam "Jeropa" (of "Europa"), mei de útgong "-ide", dy't "lykjend op" betsjut. Hoewol't it ûnderwilens folslein dúdlik wurden is dat der binnen de minske as biologyske soarte gjin wiere taksonomyske ûnderskieden besteane, en dat alle libbene minsken ta deselde soarte en itselde ras hearre, wurdt de term "ras" as ûnderskie fan hûdskleur bûten wittenskiplike fermiddens noch gauris brûkt, al wurdt it eigentlike wurd "ras" dêrby oer it algemien ferfongen troch eufemismen as "rasiale eftergrûn" of "etnyske groep". Ien wittenskiplik mêd dat noch wol gebrûk makket fan 'e âlde oantsjuttings fan ras, is dat fan gerjochtlike lykskôgings, om't it no ienris sa is dat de minsklike "rassen" justjes faninoar ferskillende fysike trekken hawwe, dy't fral ta utering komme yn it gesicht. Sa hawwe leden fan it jeropide ras oer it algemien in wat ovaler antlit, mei in útstekkender noas en tinnere lippen.

## Tradisjonele yndieling

Ta it jeropide ras waard behalven de befolking fan it grutste part fan Jeropa ek de wat dûnkerder tinte folken fan Noard-Afrika, it Heine Easten en Noard-Yndia rekkene. Dêrby ynbegrepen wiene (op grûn fan dúdlike sibskip mei de Arabieren) ek de Etiopyske folken en guon oare Afrikanen mei in dûnkere hûdskleur, lykas de Somaliërs). Party Jeropeeske folken, lykas de Turken, Finnen en Hongaren, waarden lykwols wer net ta it jeropide ras rekkene. De yndieling fan dit ras wie sadwaande rûchwei sa:

* it jeropide ras
	+ it Aryske ras (de Yndo-Jeropeeske folken)
	+ it Hamityske ras (alle Afro-Aziatyske folken, útsein de Semiten, mar bgl. de Berbers en Somaliërs ynbegrepen)
	+ it Semityske ras (de Semityske folken lykas de Arabieren en de Joaden, ynkl. de Etiopyske folken)
* yndieling ûnwis
	+ it Dravidyske ras (de befolking fan Súd-Yndia)
	+ it Singaleeske ras (de Yndo-Arysktalige, mar Dravidyskkleurige befolking fan Sry Lanka)

## Galery fan it jeropide ras neffens de âlde klassifikaasje

* In Noarske frou
* Monica Bellucci, in Italjaansk frommes
* In Russyske man
* In Sweedske man
* In Sikh út Noard-Yndia
* Natalie Portman, In Joadske frou
* In Amhaarsk famke út Etioopje
* In Arabier
* In Dútske man
* In Berber
* François Mitterrand, de 21e presidint fan Frankryk
* In Somaliër

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Notes* en *References*, op dizze side. |
# Restaurant

It stasjonsrestaurant fan Dimter.
In **restaurant** is in iepenbiere gelegenheid dêr't tsjin betelling iten wurde kin. Yn 'e mande mei hotels en kafees wurde restaurants ek wol oantsjut as de hoareka. It restaurant fan no is oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw ûntstien yn 'e Frânske haadstêd Parys. Earder bestiene der ek al iepenbiere gelegenheden dêr't iten wurde koe, mar dat wiene herbergen (dêr't men benammen hinne gie om ûnderweis te oernachtsjen en dan iet wat de pot skafte) of ythuzen (dy't mear wei hiene fan moderne kafetaria's as fan restaurants). De fernijing dy't oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw plakfûn, omfieme it ûntstean fan in ferfyndere foarm fan it ythûs, dêr't men net inkeld hinne gie om te iten, mar ek om it derhinne gean op himsels, en dêr't men kieze koe út ferskate mooglike gerjochten (*menu à la carte*).

De namme 'restaurant' soe fan it Frânske *restaurer* ("bykomme", "reparearje") komme, dat ferwiisde nei in fersterkjend krêftich sop da't al fan 'e sechstjinde iuw ôf optsjinne waard. Yn 1765 waard yn Parys in ythûs iepene dêr't men kieze koe út ferskate fan sokke soppen, dy't oanpriizge waarden as *soup restaurante* (in "fuortsterkjend sop"). Meitiid ûntwikkele him dêrút it wurd restaurant. Fan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw waarden restaurants ek fêstige yn of by grutte treinstasjons, sadat de reizgers dêr ite koene.

Geandewei de tweintichste iuw kamen der yn 'e Westerske wrâld ek restaurants by dy't har útslutend taleine op 'e kulinêre tradysjes fan in beskaat lân, lykas Sineeske, Italjaanske, Grykske, Japanske en Spaanske restaurants. Lju dy't nei de ûnôfhinklikheid fan Yndoneezje dêrwei nei Nederlân kamen, begûnen hjir Sineesk-Yndyske restaurants, mei in menu dat mear basearre wie op 'e koken fan Yndoneezje as op dy fan Sina. In protte fan sokke 'bûtenlânske' restaurants binne (ek) ôfhelrestaurants, dêr't men it bestelde gerjocht ôfhelje of bestelle (en bringe) litte kin om it dan thús op te iten.

Noch letter ûntstiene de saneamde fastfoodrestaurants, ek wol in bytsje denigrearjend 'hamburgertinten' neamd. Dy waaiden fan 'e 1970-er jierren ôf oer út 'e Feriene Steaten, en hearre faak ta grutte Amerikaanske restaurantkeatlings lykas McDonald's, Burger King en KFC. It menu is by sokke fastfoodrestaurants beheind ta, sa't de namme al seit, fastfood, lykas hamburgers, fryt en saneamde *nuggets* ("klompkes") fan hinnefleis. Oan 'e oare kant fan it spektrum steane de sjike restaurants dêr't inkeld de maatskiplike elite komt om te iten, en wêrfoar't it Frânske bedriuw Michelin in gids útbringt mei dêryn in oersjoch fan restaurants dêr't it iten fan in útsûnderlike kwaliteit wêze soe. Michelin wiist fûlbegearde stjerren ta oan restaurants as teken fan sokke kwaliteit.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Bronnen, noten en/of referenties*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Restaurants fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Crowdfunding

**Crowdfunding** of publyksfinansiering (útspr.: ['kra:ṷdfʌndɪŋ]; likernôch: "krautfunding"), fan it Ingelske *crowd* ("kliber", te witten in kliber folk) en *funding* ("finansiering"), is in alternative manear om in projekt te finansieren. Yn 'e regel en tradisjoneel giet men dêrfoar nammentlik nei de bank ta om in liening ôf te sluten en sa in startkaptaal te krijen. By crowdfunding wurdt sa'n startkaptaal lykwols troch partikulieren byinoar brocht nei't de inisjatyfnimmer fan it projekt dêrta in oprop dien hat. Sa'n oprop giet meastal fia it ynternet. Dêrby kin men fia de sosjale media, lykas Facebook, wurkje, mar der besteane no ek websiden dy't har spesifyk op it digitaal ûnderstypjen fan crowdfundingsprojekten talizze en dêr in spesjalistysk platfoarm foar biede.

By crowdfuning hat de inisjatyfnimmer fan in projekt yn 't foar in ynskatting makke fan it jildbedrach dêr't hy of sy ferlet fan hat, en dat wurdt by de oprop ta crowdfuning fernijd. Teffens wurdt dêrby meastal oanjûn hoefolle jild oft der al binnenkommen is, sadat men sjen kin hoefier't in projekt hinne is. By guon crowdfundingwebsiden giet it ynvestearre jild net daliks nei it projekt, mar hâldt de webside it yn bewarring oant de folle 100% fan it nedige jild binnenkommen is. Wurdt de 100% net helle, dan wurde de yndividuële bydragen weromstoart op 'e bankrekkens fan 'e ynvestearders.

Fia crowdfunding kin eltsenien ynvestearje yn in projekt, yn tsjinstelling ta oare foarmen fan finansiering, lykas fia bankkrediten of yn it gefal fan grutynvestearders, wêrby't in grut bedrach gearbrocht wurdt troch mar ien of op syn heechsten inkele ynvestearders. Boppedat ferrint crowdfunding sûnder finansjele yntermediêrs, sadat de inisjatyfnimmer en de ynvestearder rjochtstreeks kontakt mei-inoar hawwe. Mei crowdfunding kinne fral lytsskalige projekten, dy't net oantreklik binne foar de finansjele sektor, dochs mooglik makke wurde.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References* en *Further reading*, op dizze side. |
# Herefordshire

Lizzing Herefordshire yn Ingelân
**Herefordshire** is in greefskip yn de Ingelske regio West Midlands, dat nei alle gedachten oprjochte waard yn 'e iere 10e iuw. It telt 174.871 ynwenners op in oerflak dat 2179,7 km2 berint.

Herefordshire grinzet oan de greefskippen Shropshire yn it noarden, Worcestershire yn it easten, Gloucestershire yn it suden en de Welske greefskippen Gwent yn it súdwesten en Powys yn it westen. It wurdt regearre troch in *unitary authority*, in fertsjintwurdigjend lichem dat it hiele greefskip omfiemet (sûnder ûnderferdieling yn distrikten. Yn 1974 waard Herefordshire gearfoege mei Worcestershire ta it nije greefskip Hereford en Worcester, mar dy bestjoersfernijing waard yn 1998 weromdraaid doe't Hereford en Worcester wer opspjalten waard yn 'e beide oarspronklike greefskippen (mei in pear grinsoanpassings dy't eins te ferwaarleazgjen wiene).

## Demografy

Fan de befolking is 19,2 % âlder as 65 jier. De wurkleazens wie 2,7 % fan de beropsbefolking by de folkstelling 2001.

It oantal ynwenners gie fan sa'n 160.400 yn 1991 nei 174.871 yn 2001. 99.1% fan de befolking is blank.

## Plakken yn it greefskip Herefordshire

* Bromyard
* Hereford (haadstêd)
* Kilpeck
* Kington
* Ledbury
* Leominster
* Ross-on-Wye
* Welsh Bicknor
# Skipfeart

De supertanker AbQaiq.
**Skipfeart** is it ferfier en ferkear fan guod, minsken en bisten oer wetter. De skipfeart giet werom oant de prehistoarje. Tsjintwurdich is de skipfeart te ferdielen yn seefeart, binnenfeart en fiskerij. Benei 90% fan de wrâldhannel ferrint oer de skipfeart. Teffens wurdt ûnderskaat makke tusken beropsfeart en plezierfeart.

## Keppeling om utens

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Water transport fan Wikimedia Commons.
  |
# Fransiskanen

*Aldste ôfbyld fan Fransiskus fan Assisy*
**Fransiskanen** of **minderbruorren** binne folgelingen fan in kristlike religieuze oarder, stifte troch de Hillige Fransiskus fan Assisy.
De út it Italjaanske Umbrje kommende (Sint) Fransiskus bringt syn libben troch yn tsjinst fan de earmen. Hy stiet bekend as bistefreon. Dieredei falt op syn stjerdatum: 4 oktober.

Hy sammelt in groep fan tolve learlingen om him hinne dy't hy nei Rome liedt. Yn Rome freget hy om de segen fan Paus Innocentius III. De paus jout harren syn segen, op kondysje dat de leden fan de oarder geastliken wurde en in oerste oanstelle. Fransiskus wurdt lieder. De leden fan de religieuze groepearring trekke rûn as prekers en tsjinstferlieners en libje yn earmoede en soberheid. It oantal leden groeit.

Nei de dea fan Fransiskus yn 1226 wurdt de basilyk en byhearrende kleaster yn Assisy boud. De paus ferklearret him hillich yn 1227. Noch yn deselde iuw telt de oarder mear as tritichtûzen folgelingen.

De Fransiskanen groeie yn hiel Europa út ta in wichtich ynstitút. Yn de sechtjinde iuw wurdt de oarder yn twaen splitst: de konventuelen en de observanten. Letter splitst in tredde groep him ôf, dy fan de Kapusinen.

Neffens de twadde regel fan Fransiskus, dy't yn 1223 troch de paus goedkard wurdt, binne hearrichheid, earmoede en keinens de deugden fan de Fransiskanen. De froulike staach wurdt nei Klara, in tiidgenoat fan Fransiskus, Klarissen neamd. Fjouwer roomsk-katolike pausen komme út de oarder fan de Fransiskanen.

De oarder fan de Fransiskanen spilet in wichtige rol yn de joadeferfolging. Yn de Midsiuwen preekje de Fransiskanen tsjin de joaden. Ek sette se har mei de oarder fan de Dominikanen yn foar it tapassen fan de Ynkwisysje tsjin joaden. Yn de Twadde Wrâldoarloch wurkje East-Europeeske leden fan de oarder aktyf mei de nazy's gear by de útrûging fan it joadendom.

Ek yn it Israel fan no binne de Fransiskanen aktyf: nammens de rk-tsjerke beheart de oarder der in oantal kristlike hillige plakken, lykas de Hôf fan Getsemané. Fanút dat belang set de groep him yn om it toerisme nei Israel te befoarderjen. Sa ropt de oarder leauwigen op in pylgertocht nei it Hillige Lân te ûndernimmen.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Struktuer fan de oarder
* Fransiskanen yn Belgje en Nederlân
* Konventuelen yn Nederlân
* Kapusinen yn Nederlân
* Fransiskanen wrâldwiid
* Franciscan Archive: Ingelske webside mei midsiuwske dokuminten en teksten fan bekende Fransiskanen
*

---

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Fransiskanen fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Autodromo Nazionale di Monza

|  |
| --- |
| Autodromo Nazionale di Monza |
|  **Sirkwy** |
|  |
| Autodromo Nazionale di Monza (2000) |
| **Lokaasje** |
| lân |  Itaalje |
| regio |  Lombarije |
| provinsje |  Monza en Brianza |
| plak |  Monza |
| **Histoarje** |
| type sirkwy | Permanint sirkwy |
| iepene | 3 septimber 1922 |
| arsjetekt | Alfredo Rosselli |
| opdrachtjouwer | Milan Automobile Club |
| ferbouwingen | 11 |
| **Hjoed de dei** |
| eigner | Gemeente Monza & Gemeente Milaan |
| lingte | 5,793 km |
| bochten | 11 |
| **Kaart** |
|   |

**Autodromo Nazionale di Monza** is in sirkwy foar foaral autosport dat yn de buert fan Monza leit. Fanôf 1950 is it sirkwy geregeldwei de lokaasje fan de Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje.